Dövlət standartlarının təsdiq edilməsi haqqında (Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsi, 08.10.2014)

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI STANDARTLAŞDIRMA, METROLOGİYA VƏ PATENT ÜZRƏ DÖVLƏT KOMİTƏSİNİN QƏRARI

Dövlət standartlarının təsdiq edilməsi haqqında

Rəsmi dərc edildiyi mənbə

Azərbaycan Respublikasının Vahid hüquqi təsnifatı üzrə indeks kodu

Hüquqi Aktların Dövlət Reyestrinin qeydiyyat nömrəsi

Hüquqi aktın Hüquqi Aktların Dövlət Reyestrinə daxil edildiyi tarix

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 noyabr 1998-ci il tarixli 26 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Beynəlxalq (regional) və dövlətlərarası standartların, normaların, qaydaların və tövsiyələrin Azərbaycan Respublikası ərazisində tanınması və tətbiq edilməsi Qaydaları”nın 3, 6 və 7-ci bəndlərini və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2009-cu il 31 avqust tarixli 155 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsi haqqında” Əsasnamənin 8.12 və 8.45-ci bəndlərini rəhbər tutaraq qərara alınır:

1. Beynəlxalq standartlar əsasında hazırlanmış aşağıdakı dövlət standartları təsdiq edilsin.

1.1. AZS 763-2014 (ISO 25457:2008) “Neft, neft-kimya və təbii qaz sənayeləri. Ümumi neft emalı və neft-kimya xidmətləri üçün işlənilməmiş səmt qazının yandırılması üçün məşəl qurğusunun hissələri” (1 nömrəli əlavə).

1.2. AZS 764-3-2014 (IEC 61511-3:2003) “Funksional təhlükəsizlik. Sənaye prosesləri üçün avadanlıqların təhlükəsizlik sistemləri. Hissə 3: Tələb olunan tam təhlükəsizlik səviyyəsinin təyin edilməsi üzrə rəhbərlik” (2 nömrəli əlavə).

1.3. AZS 765-1-2014 (API 520-1:2008) “Neftayırma zavodlarında təzyiq qoruyucu cihazların kalibrlənməsi, seçilməsi və quraşdırılması. Hissə I: Kalibrləmə və seçilmə” (3 nömrəli əlavə).

1.4. AZS 766-2014 (ISO 13704:2007) “Neft, neft-kimya və təbii qaz sənayeləri. Neft emalı zavodlarında boruşəkilli qızdırıcıların divarının qalınlığının hesablanması” (4 nömrəli əlavə).

1.5. AZS 767-1-2014 (ISO 10438-1:2007) “Neft, neft-kimya və təbii qaz sənayesi. Yağlama sistemləri, valın kipləşdirilməsi, yağa nəzarət sistemləri və yardımçı qurğular Hissə 1: Ümumi tələblər” (5 nömrəli əlavə).

1.6. AZS 768-2-2014 (IEC 60227-2:2003) “Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 V olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər. Hissə 2: Sınaq üsulları” (6 nömrəli əlavə).

1.7. AZS 768-6-2014 (IEC 60227-6:2001) “Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 V olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər. Hissə 6: Lift kabellər və elastik birləşmələr üçün kabellər” (7 nömrəli əlavə).

1.8. AZS 768-3-2014 (IEC 60227-3:1997) “Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 V olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər. Hissə 3: Stasionar birləşmə üçün örtüksüz kabellər” (8 nömrəli əlavə).

1.9. AZS 768-4-2014 (IEC 60227-4:1997) “Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 V olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər. Hissə 4: Stasionar birləşmə üçün örtüklü kabellər” (9 nömrəli əlavə).

1.10. AZS 768-7-2014 (IEC 60227-7:2012) “Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 V olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər. Hissə 7: İki və ya daha artıq cərəyan keçirən damara malik ekranlı və ekransız elastik kabellər” (10 nömrəli əlavə).

1.11. AZS 769-376-2014 (IEC 60092-376:2003) “Gəmilərin elektrik avadanlıqları. Hissə 376: 150/250 V (300 V) nəzarət və idarəetmə dövrələri üçün kabellər” (11 nömrəli əlavə).

1.12. AZS 769-353-2014 (IEC 60092-353:2011) “Gəmilərin elektrik avadanlıqları. Hissə 353: Nominal gərginlikləri 1 kV və 3 kV olan güc kabelləri” (12 nömrəli əlavə).

1.13. AZS 769-350-2014 (IEC 60092-350:2008) “Gəmilərin elektrik avadanlıqları. Hissə 350: Güc, nəzarət və idarəetmə kabelləri. Konstruksiyaya və sınaq metodlarına dair ümumi tələblər” (13 nömrəli əlavə).

2. Qanunvericilik və hüquq ekspertizası şöbəsinə (R.Vəliyev) tapşırılsın ki, bu Qərarın 1-ci bəndi ilə təsdiq edilmiş dövlət standartlarının Azərbaycan Respublikasının Hüquqi Aktların Dövlət Reyestrinə daxil edilməsi üçün 3 gündən gec olmayaraq Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyinə göndərilməsini təmin etsin.

3. Texniki tənzimləmə və standartlaşdırma şöbəsinə (N. Tağıyev) tapşırılsın ki, bu Qərarın 1-ci bəndi ilə təsdiq edilmiş dövlət standartlarının qeydiyyata alınmasını təmin etsin.

4. Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutuna (S.Abdullayev) tapşırılsın ki, bu Qərarın 1-ci bəndi ilə təsdiq edilmiş dövlət standartlarının texniki tənzimləmə və standartlaşdırma üzrə texniki normativ hüquqi aktların dövlət fonduna daxil edilməsini təmin etsin.

5. Ümumi şöbəyə (X.Həsənovaya) tapşırılsın ki, aidiyyəti struktur bölmələrini bu Qərarla tanış etsin.

6. Bu Qərarın icrasına nəzarəti öz üzərimdə saxlayıram.

Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin 8 oktyabr 2014-cü il tarixli 005 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.

___________________________________________________________________________________

Neft, neft-kimya və təbii qaz sənayeləri

Ümumi neft emalı və neft-kimya xidmətləri üçün işlənilməmiş səmt qazının yandırılması üçün məşəl qurğusunun hissələri

___________________________________________________________________________________

1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən işlənib hazırlanıb və təqdim edilib.

2. Bu standartISO 25457:2008 “Petroleum, petrochemical and natural gas industries-Flare details for general refinery and petrochemical service”standartınınautentiktərcüməsidir.

3. İlk dəfə tətbiq edilir.

4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.

___________________________________________________________________________________

Neft, neft-kimya və təbii qaz sənayeləri

Ümumi neft emalı və neft-kimya xidmətləri

üçün işlənilməmiş səmt qazının yandırılması

üçün məşəl qurğusunun hissələri

Petroleum, petrochemical and

natural gas industries-Flare details

for general refinery and petrochemical service

___________________________________________________________________________________

Bu Standart neft, neft-kimya və təbii qaz sənayeləri üçün təzyiqazaldıcı və buxarazaldıcı sistemlərdə istifadə olunan məşəllərin və digər aidiyyəti yanma və mexaniki komponentlərin seçimi, layihəsi, xüsusiyyətləri, idarə edilməsi və istismarı üzrə tələbləri əks etdirir və təlimatları təmin edir.

Bu Standartın əsasən yeni məşəllər və aidiyyəti avadanlıq üçün nəzərdə tutulmasına baxmayaraq ondan həmçinin mövcud məşəl qurğularını qiymətləndirmək üçün də istifadə etmək olar.

A, B və C əlavələri məşəllərin seçimi, xüsusiyyətləri və mexaniki hissələri üzrə və məşəl yanma və aidiyyəti avadanlığın layihəsi, idarə edilməsi və istismarı ilə bağlı əlavə təlimatları və ən yaxşı təcrübələri təmin edir.

D Əlavəsində E Əlavəsində təqdim olunmuş məlumat vərəqlərindən necə istifadə etmək lazım olduğu izah edilir, bu məlumat vərəqlərindən layihə məlumatının çatdırılması və yazılması üçün istifadə etmək nəzərdə tutulur.

Aşağıdakı istinad sənədləri bu sənədin tətbiqi üçün zəruridir: Tarixi göstərilmiş istinadlar üçün sitat kimi yalnız verilmiş redaksiya tətbiq olunur. Tarixi göstərilməmiş istinadlar üçün, istinad olunmuş sənədin ən son redaksiyası (o, cümlədən istənilən düzəlişləri də nəzərə alınmaqla) tətbiq olunur.

İSO 1461, Hot dip galvanized coatings on fabricated iron and steel articles - Specifications and test methods (Emal olunmuş dəmir və polad məmulatlarının üzərinə tətbiq olunmuş qaynar halda sinklənmiş üzləmələr - Xüsusiyyətləri və sınaq metodları)

İSO 2408:2004, Steel wire ropes for general purposes - Minimum requirements (Ümumi məqsədlər üçün istifadə olunan polad məftillərdən buraz - Minimum tələblər).

İSO 8501-1:2007, Preparation of steel substrates before application of paints and related products – Visual assessment of surface cleanliness - Part 1: Rust grades and preparation grades of uncoated steel substrates and of steel substrates after overall removal of previous coatings (boya və aidiyyəti məhsulların tətbiqindən öncə polad alt layların hazırlanması - səth təmizliyinin vizual qiymətləndirilməsi - 1-ci Hissə: üzlənməmiş polad alt layların və əvvəlki üzləmələrin tam çıxarılmasından sonra polad alt layların paslanma və təmizlənmə dərəcəsi).

ISO 10684, Fasteners - Hot dip galvanized coatings (Bərkidicilər - qaynaq halda sinklənmiş üzləmələr).

İSO 13705:2006, Petroleum, petrochemical and natural gas industries - Fired heaters for general refinery service (Neft, neft-kimya və təbii qaz sənayeləri - ümumi neft emal müəssisələri üçün odlu isidicilər).

İSO 15156 (all parts), Petroleum and natural gas industries - Materials for use in H2S-containing environments in oil and gas production (bütün bölümlər), Neft və təbii qaz sənayeləri- neft və qaz istehsalında tərkibində hidrogen sulfid olan mühitlərdə istifadə üçün materiallar).

İSO 23251, Petroleum, petrochemical and natural gas industries - Pressure-relieving and depressuring systems (Neft, neft-kimya və təbii qaz sənayeləri - Təzyiqburaxıcı və azaldıcı sistemlər).

EN 1092-1: 2007, Flanges and their joints - Circular flanges for pipes, valves, fittings and accessories, PN designated - Part 1: Steel flanges (Flanslar və onların birləşmələri- boru, klapan, birləşdirici və aksesuarlar üçün dairəvi flanslar, PN (nominal təzyiq) təyinatlı - Hissə 1: Polad flanslar)

EN 10264-2:2002, Steel wire and wire products - Steel wire for ropes - Part 2: Cold drawn non alloy steel wire for ropes for general applications (Polad məftil və məftil məhsulları - Polad məftil burazlar – Hissə 2: Ümumi işlər üçün soyuq hala dartınmış aşqar vurulmayan polad məftil).

EN 12385 – 10, Steel wire ropes - Safety - Part 10: Spiral ropes for general structural applications (Polad məftil troslar - Təhlükəsizlik – Hissə 10: Ümumi konstruksiya işləri üçün spiralvari burazlar).

APİ RP 2A WSD: 2000, Recommended Practice for Planning, Designing and Constructing Fixed Offshore Platforms - Working Stress Design (Daşınmaz ofşor platformalarının planlaması, layihələndirilməsi və tikintisi üzrə tövsiyə olunan təcrübə - İş təzyiqinin layihəsi).

ASME B 16.5 – 2003, Pipe Flanges and Flanged Fittings (Boru flansları və flanslı birləşdirici hissələr).

ASME STS 0 1, Steel Stacks (Polad dirəklər).

ASTM A 123/A123 M, Standard Specification for Zinc (Hot-Dip Galvanized) Coatings on Iron and Steel Products (Dəmir və polad məhsullar üzərində sinklənmiş üzləmələr üçün standart spesifikasiya).

ASTM A 143/A 143 M, Standard Practice for Safeguarding Against Embrittlement of Hot-Dip Galvanized Structural Steel Products and Procedure for Detecting Embrittlement (Sinklənmiş Struktur polad məhsullarını kövrəklikdən müdafiə etmək üçün standart təcrübə və kövrəkliyi təyin etmək üçün prosedur).

ASTM A 153/A 153 M, Standard Specification for Zinc Coating (Hot-Dip) on Iron and Steel Hardware (Dəmir və polad məhsullarında sink üzləməsi üçün standart spesifikasiya).

ASTM A 384/A384 M, Standard Practice for Safeguarding Against Warpage and Distortion During Hot-Dip Galvanizing of Steel Assemblies (Polad yığma konstruksiyaların qaynar halda qalvanizə olunması zamanı deformasiyadan qorumaq üçün standart təcrübə).

ASTM A 385, Standard Practice for Providing High-Quality Zinc Coatings (Hot-Dip) (Yüksək keyfiyyətli sink üzlmələrinin təmin edilməsi üçün standart təcrübə (Qaynar ərinti məhluluna salmaqla).

ASTM 475-03, Standard Specification for Zinc-Coated Steel Wire Strand (Sinklə üzlənmiş polad burazlar üçün standart spesifikasiyalar).

ASTM A 586-04, Standard Specification for Zinc-Coated Parallel and Helical Steel Wire Structural Strand (Sinklə üzlənmiş paralel və spiral şəkilli polad buraz struktur strenqalar üçün standart spesifikasiya).

ASTM B 633 Standard Specification for Electrodeposited Coatings of Zinc on Iron and Steel (Dəmir və polad üzərində elektrolit üzləmələr üçün standart spesifikasiya).

NACE MR 0103:07 Materials Resistant to Sulfide Stress Cracking in Corrosive Petroleum Refining Environments (Korroziyaya uğrayan neft emalı mühitlərində sulfid tərkibli mühitdə gərginliklər altında çatlara davamlı olan materiallar).

SSPC SP 6/NACE No.36) Joint Surface Preparation Standard: Commercial Blast Cleaning (Birgə səth hazırlaması standartı: Qumlama ilə təmizləmə).

Bu standartda müvafiq tərifləri ilə aşağıdakı terminlərdən istifadə edilib:

3.1. hava qapağı (təmizləyici qazı azaldan cihaz) - havanın çıxışdan yenidən vertikal boruya daxil olmasını minimuma endirmək və ya onun girişinin qarşısını almaq üçün istifadə olunan cihaz;

3.2. köməkçi qaz - isitmə qiymətini artırmaq məqsədilə məşəl odluğundan öncə və ya yanma nöqtəsində tullantı qazına əlavə olunan yanacaq qazıdır;

QEYD: Bəzi layihələrdə köməkçi qaz yaxşılaşdırılmış alışdırma üçün turbulentliyi artıra bilir.

3.3. geri üfürmə - xəttin təmiz olduğuna əmin olmaq üçün quru hava izolyasiyası drenaj xəttinin drenajın dayağından üzən izolyasiyaya geri çəkilməsi;

3.4. alovun kəsilməsi - alov odluqdan yuxarıya qalxdıqda sabit alovun kəsilməsi (bu yanacaq sürəti yanma sürətini aşdıqda baş verir);

3.5. üzən izolyasiya, paylayıcı izolyasiya - hava infiltrasiyasından qorumaq üçün tələb olunan təmizləmə qazını minimuma endirən quru buxar izolyasiyası;

QEYD: Havanın fakel daxilində olan uçucu yüngül qazın yerini dəyişdirməsinin qarşısını alan daxili çevrilmiş otsekdəki yüngül qaz həcminin qarşısını alan uçucu kipləşdirici funksiyaları.

3.6. təkrar yanma - odluqda daxili yanma;

QEYD: Fakeldəki alışdırıcıdan təmizləmə və ya aşağı alışma hədlərində geri qayıdan hava əks istiqamətli yanğınla nəticələnir.

3.7. neft və qazların yandırılması üçün məşəlli çala - maye, habelə qaz formasında hidrokarbonları yandıra bilən adətən üfüqi məşəl odluğu ilə təchiz olunmuş açıq çala;

3.8. yanma sürəti (alovun sürəti) - alovun ön tərəfinin yanmamış yanacaq qarışığına doğru hərəkət etdiyi sürət;

3.9. koande məşəli - aerodinamik effekti tətbiq etmək üçün layihələndirilmiş məşəl. Burada hərəkət edən mayelər əyilmiş və ya maili səth üzərindən keçirlər;

QEYD: Bu növdən olan fakellər tüstüsüz iş üçün adətən, buxar və ya təzyiqdən istifadə edir.

3.10. yanma kamerasına daxil olan hava - məşəl yandırılan qazların yandırılması üçün tələb olunan hava;

3.11. yanma effektivliyi - tamamilə oksidləşdirilən yanar mayenin faizi;

QEYD: Hidrokarbon maddələrinə gəldikdə, alışma səmərəliliyi tamlığı ilə CO2-yə oksidləşən ilkin mayedəki karbonun faiz nisbəti ilə çəkisidir.

3.12. kondensat əmələ gətirən qaz - yanma zamanı və ya ondan sonra məşəl kollektorunda olması gözlənilən temperaturda kondensasiya olunan buxar;

3.13. kriogen xidmət - -40°C (-40 OF) temperaturdan aşağıda tullantı qazların öhdəsindən gəlmək üçün tətbiq oluna bilən sistemlər;

3.14. Buruqaltı bünövrə - qaldırılmış məşəlin şaquli hissəsi üçün dayaq sistemi, adətən məşəllər çox hündür və torpaq sahəsinin ölçüsü məhdud olduqda istifadə olunur;

QEYD: Müxtəlif buruqla dəstəklənən konfiqurasiyalar mövcuddur: qaldırıcısının davamlı şəkildə buruğa bərkidildiyi sabit sistem; sökülə bilən buruğun endirilə bilməsi və fakel yandırıcısının dərəcəyə endirilə bilməsinə imkan vermək üçün çıxarıla bilməsindən ötrü layihələndirilmiş çoxsaylı qaldırıcı hissələri var; sökülə bilən buruğun endirilə və fakel yandırıcısının dərəcəyə endirilməsinə imkan vermək üçün çıxarıla bilən çoxsaylı qaldırıcı hissələri var; bir sabit qaldırıcısı olan sökmə buruq tək element şəkildə dərəcəyə endirilməsi mümkün olan tək hissəli layihəyə imkan verir.

3.15. məşəlin layihələndirilmiş həcmi - məşələ gedən maksimum tərtibat axını;

QEYD: Layihə fakel tutumu adətən, xüsusi tərkib, temperatur və təzyiq həddi üçün hər saata (saatda funtlarla) düşən kiloqramları ilə ifadə edilir.

3.16. piroliz effektivliyi - ən azından qismən oksidləşdirilmiş yanar buxarın kütlə faizi;

QEYD: Hidrokarbon halında dağılma iş səmərəliliyi CO və ya CO2-yə oksidləşən maye buxarındakı karbon çəkisinin faiz nisbətidir.

3.17. ayrılan sabit məşəl -məşəl odluğu ilə təmasda olmayan, lakin məşəl odluğunun yaxınlığında sabit yanma frontu ilə yanan məşəl;

3.18. birbaşa yandırma- pilot məşəl əvəzinə yüksək-enerji mənbəyi ilə məşəl odunun yandırılması;

3.19. yayılma -yanma məhsullarının yer səviyyəsi üzərində konsentrasiyasını azaltmaq üçün yanma məhsullarının daha geniş sahə üzərində yayılması;

3.20. qapalı məşəl - məşəlin onun birbaşa görünməyəcək tərzdə bir və ya bir neçə odluqla qapadılması;

3.21. endotermik məşəl -kənar enerjidən istifadə edən məşəl, adətən bunlar yanma reaksiyasını saxlamaq üçün köməkçi və ya zənginləşdirici qazlar olur;

3.22. zənginləşdirmə -təmizləyici qaza köməkçi qazın əlavə olunması prosesi;

3.23. qaldırılmış məşəl - istilik ötürülməsinin intensivliyini azaltmaq və yayılmaya kömək etmək üçün odluğu yer səviyyəsindən hündürlüyə qaldırılmış məşəl;

3.24. artıq hava - stexiometrik tələblərdən artıq olaraq məşələ verilən hava;

3.25. çıxış sürəti - məşəlin layihələndirilməsi zamanı nəzərdə tutulmuş tutumun odluqdan çıxış sürəti;

QEYD: Çıxış sürəti adətən, saniyədə metr (saniyədə fut) və ya maye üçün Mach ədədinin fraksiyası kimi ifadə olunur.

3.26. alov deteksiya sistemi alov monitoru - alovun olmasını yoxlayan sistem;

3.27. alovun frontu generator- alovun frontu vasitəsilə pilot məşəlin yandırılması üçün istifadə olunan cihaz;

QEYD Alışan qaz-maye qarışığı yaranaraq alışan ön generatoru pilotla birləşdirən alışma xəttinin doldurulmasına imkan verir. Qatışığın alışdırması ön alışma generatorunun alışma xətti boyu hərəkət edərək pilota çatmasına imkan verir.

3.28. alovun saxlanılması cihazı - alovun məşəl odluğundan söndürülməsinin qarşısını almaq üçün nəzərdə tutulan fiziki cihaz;

3.29. məşəl - yanma vasitəsilə ekoloji tələblərə müvafiq qaydada mayelərin təhlükəsiz şəkildə utilizasiyası üçün cihaz və ya sistem;

3.30. məşəl odluğu məşəl ucluğu - müvafiq yandırma və sabit yanmanı təmin etmək üçün tələb olunan maye və havanın sürət, turbulentlik və konsentrasiyada qarışdığı məşəl hissəsi;

QEYD Layihənin texniki xarakteri və əksər vaxtlarda da xüsusi layihədən olan alışma stabilizasiyası üçün xüsusi tədbirlərin görüldüyünə görə, "fakel yandıran" "fakel ucluğu"ndan daha məqsədəuyğun hesab edilir.

3.31. məşəl kollektoru- tullantı qazları məşələ bağlayan və çatdıran boru sistemi;

3.32. məşəl dirəyi məşəl oxu məşəl qülləsi - qaldırılmış məşəl odluğuna montaj olunan mexaniki qurğu;

3.33. təkrar alışma - yanar qarışığın yerli sürəti alovun sürətindən az olduqda hava və qarışıqdan ibarət yanar qarışıqda baş verir və bu alovun qarışıq nöqtəsinə qayıtmasına səbəb olur;

3.34. yer məşəli - qaldırılmamış məşəl;

QEYD Torpaq fakeli adətən, bağlı fakel olsa da həm də torpaqüstü çoxsaylı yandırıcısı olan fakel və ya yandırıcı ucluq kimi də istinad edilir.

3.35. dayaq məqsədilə naqillərlə dartınmış məşəl - şaquli hissəni aşmadan qorumaq üçün kabellərdən istifadə edilən hündürlüyə qaldırılmış məşəl;

QEYD Tipik dartqı fakeli A.2 Şəklində verilmişdir.

3.36. istiliyin çıxması - aşağı isitmə qiymətinə əsaslanan tullantı qazların yanması ilə ümumi çıxan istilik;

QEYD İstiliyin boşaldılması kilovatlarla (Britaniyanın saata düşən istilik vahidləri) ifadə edilir.

3.37. ən yüksək yanma (istilikvermə) temperaturu - HHV ümumi yanma (istilikvermə) temperaturu 16°C (60 OF) dərəcədə göstərilmiş yanacağın yanmasından əldə olunmuş ümumi istilik;

QEYD Daha yüksək qızdırma qiymətinə alışma məhsullarındakı suyun buxarlanmasının latent istiliyini daxil edir (fakel qazında artıq mövcud olan su da daxil olmaqla).

3.38. ən aşağı istilikvermə temperaturu - LHV ən aşağı istilikvermə temperaturu ən yüksək istilikvermə temperaturundan suyun buxarlanmasından əmələ gəlmiş gizli istiliyin çıxılması (həm yanar məhsullarda əmələ gələn həm də artıq məşəl qazında mövcud olan su);

3.39. qaz-maye ayırıcısı - məşəl kollektorundan çıxan qazlardan kondensasiyalaşdırılmış və tutulmuş mayelərin çıxarılması və saxlanılması üçün nəzərdə tutulan qab;

3.40. maye izolyasiyası su izolyasiyası - məşəl odluğuna gedən yolda buraxılan qazların axınını mayedən keçirən (adətən sudan) cihaz, məşəl kollektorunun hava infiltrasiyasından və ya təkrar yanmadan qorumaq, axının istiqamətini dəyişmək və ya məşəl kollektoru üçün əks təzyiqi yaratmaq üçün istifadə olunur;

3.41. Max nömrəsi - müəyyən mane və ya həndəsi fiqura nəzərən ölçülmüş səs dalğalarının mayedən keçdiyi sürətə bölünən mayenin sürətinin nisbəti;

3.42. kollektor/paylayıcı boru - çoxsaylı axın marşrutlarından gələn və ya onlar istiqamətində gedən mayenin toplanılması və/və ya paylanılması üçün boru;

3.43. çox odluqlu məşəl - mayenin axın həcminin hamısını və ya bir hissəsini yandırmaq üçün layihələndirilmiş odluqlar qrupu, onlar daha yaxşı yanmaya şərait yaratmaq məqsədilə mərhələli şəkildə düzülür;

QEYD Çoxsaylı alışdırıcısı olan fakellər aşağı şüalanma səviyyələri ilə yüksək axın tezliklərində tüstüsüz alışa bilir.

3.44. səs boğucu - səsi boğan cihaz;

3.45. çoxnöqtəli məşəl - bir çox ayrı çıxışları olan təkməşəl odluğu;

3.46. bulanıqlı - işıq şualarına qarşı qeyri-şəffaflıq dərəcəsi;

QEYD Tutqunluq Ringelmann ədədi ilə ölçülə biləndir.

3.47. pilot - kiçik, yandırma üçün enerjini təmin edən və (və ya) məşəldə yanan qazların yanmasını sabitləşdirən davamlı olaraq istismar olunan odluq;

3.48. qapağın sınması ilə aktivasiya olunan cihaz - statik təzyiq vasitəsilə hərəkətə gətirilən və porşeni və ya tıxacı yerində saxlayan ştiftin uzununa əyilməsi və ya sınması ilə fəaliyyət göstərmək üçün nəzərdə tutulan təkrar işə düşən təzyiqi atma cihazı;

3.49. təzyiqin layihələndirilməsi üçün qaydalar - istehlakçı tərəfindən göstərilən və ya onunla razılaşdırılan tanınan təzyiq avadanlığı standartı;

3.50. təmizləmə qazı -havanın girişini və təkrar yanmanı azaltmaq üçün məşəl kollektoruna əlavə olunan yanacaq qazı və ya kondensasiya əmələ gətirməyən təsirsiz qaz;

3.51. istilik ötürmənin intensivliyi -məşəl alovundan istilik ötürmə vasitəsilə istiliyin ötürülmə sürəti;

QEYD Tezlik adətən, dərəcə səviyyəsi hesab edilir.

3.52. buraxılan qazlar (tullantı qazı məşəldə yanan qaz tullantı buxar) -məşələ ötürülmək üçün məşəl kollektoruna buraxılan qaz və ya buxar;

3.53. Ringelman nömrəsi -bulanıqlıq səviyyələrini müəyyən etmək üçün vizual müqayisə cədvəli, karbohidrogenlərin yanmasından əmələ gələn tüstünün təsvir olunması üçün istifadə olunduğu kimi aydın 0 ilə, qara 5 ilə və 1-dən 4-ə kimi boz rəngin artan səviyyələri ifadə olunur;

QEYD Ringelmann ədədi çox vaxt tüstü tezliyini təsvir etmək üçün istifadə olunur.

3.54. şaquli boru - buraxılan qazları, yanan havanı və sairəni hündürlüyə qaldırılmış məşəl odluğuna ötürən boru və ya digər kanal;

3.55. tüstüsüz istismar -tüstüsüz yandırıla bilən məşəl odluğuna gedən qazların ötürülmə intervalı;

QEYD Tüstüsüzlük şərtini Ringelmann ədədindən istifadə edərək ölçmək olar (3.53).

3.56. mərhələli məşəl - istismar olunan məşəl və odluqların sayının buraxılan-qaz axınına proporsionallığını təmin etmək üçün idarə olunan iki və ya daha çox məşəl və ya odluqlar qrupu;

3.57. stexiometrik hava –kimyəvi nöqteyi nəzərdən havanın düzgün miqdarı, yəni istifadə olunmayan yanacaq və ya hava ilə mükəmməl yanma qabiliyyətinə malik miqdar;

3.58. konstruksiya layihəsi üçün qaydalar - istehlakçı tərəfindən göstərilmiş və ya onunla razılaşdırılmış tanınmış konstruksiya standartları;

3.59. ehtiyat qazı - aşağı yanma istiliyə ilə tullantı qazlarının yanmasına şərait yaratmaq üçün məşəl odlğunundan kənarda yandırılmış yanacaq qazı;

3.60. termocütlük - pilotun istismarda olub-olmamasını aşkar etmək üçün istifadə olunan temperaturu ölçən cihazlar;

3.61. hidro izolyasiya (diafraqma izolyasiyası) - havanın məşəl odluğunun çıxışına infiltrasiyasından müdafiə etmək üçün lazım olan, tələb olunan təmizləmə qazını azaldan quru buxar izolyasiyası;

3.62. külək səddi - yanma prosesi üzərində yandan əsən küləklərin təsirini aradan qaldırmaq, icazəsiz girişin qarşını almaq, radiasiyanın yalnız ətrafa yayılmasını məhdudlaşdırmaq və/və ya məşəlin qonşular üçün görünməz olmasını təmin etmək üçün yer səviyyəsində məşəli ətrafa alan konstruksiya (Şəkil A.7. bax);

3.63. külək şiti - qaldırılmış məşəl odluğunun arxadan əsən külək tərəfini alov tullantısından qorumaq üçün istifadə olunan cihaz.

QEYD Pis / qasırğalı hava şəraitində alışmaların qarşısının alınması üçün ön şüşələr də pilot layihələrinin tərkibinə daxil olur.

Məşəl karbohidrogenlərin təzyiq-buraxıcı və buxar təzyiqinin azaldıcı sistemlərindən təhlükəsiz, etibarlı və effektiv, tullantısız yanması üçün nəzərdə tutulan bütöv sistem layihəsinin vacib mexaniki komponentidir. İstismar olunan qurğunun təhlükəsizliyi üçün vacib olan məşəl istismar olunan qurğunun bütün qəza vəziyyətlərində o, cümlədən bütün sahənin elektrik enerji təchizatının dayanadırılması zamanı yüksək etibarlılıqla davamlı olaraq istismara hazır olmalıdır və nəzərdə tutulan istismar xüsusiyyətlərini həyata keçirmək bacarığında olmalıdır. Məşəl və aidiyyəti mexaniki komponentlər idarəetmə müəssisəsinin elektrik enerji təchizatında fasilələrə ehtiyac olmadan ən azından beş illik müddət üzrə tələb olunan xidmət şəraitinə müvafiq olaraq fəaliyyət göstərmək və müvafiq qaydada istismar olunmaq üçün layihələndirilməlidir.

Məşəlin istismara hazırlığı və etibarlılığının aidiyyəti mexaniki avadanlıqların layihəsindən ciddi asılı olmasına baxmayaraq, müvafiq təlim, quraşdırma, istismar, idarəetmə və istismar təcrübələri qurğu personalının, idarəetmə müəssisəsinin və ümumilikdə ictimaiyyətini təhlükəsizliyini təmin etmək üçün əhəmiyyətlidir.

a. təzyiq-buraxıcı və buxar təzyiqinin azaldıcı sistemlərin və məşəlin nəzərdə tutulan həcmi, istismarı və idarəetmə məhdudiyyətlərini aydın şəkildə əks etdirən;

b. idarəetmə prosedurlar və operator təlimlərini təşkil edən, və təhlükəsizlik və idarəetmə məqsədləri üçün vacib olan komponentlərin planlaşdırılmış və nəzərdə tutulan texniki təmirini təmin edən idarəetmə sistemləri formalaşmalıdır.

Məşəlin yüksək-səviyyəli təhlükəsizlik və idarəetmə məqsədləri aşağıdakılardır:

- yüksək yanma effektivliyi ilə karbohidrogenlərin təhlükəsiz, etibarlı və effektiv tullantısı və yanmasını təmin etmək;

- tullanmış karbohidrogenlərin təyin olunmuş bütöv idarəetmə diapazonunda davamlı yanmasını təmin etmək;

- pis hava şəraitində məşəl alovunun davamlılığını təmin etmək;

- göstərilmiş kimyəvi birləşmələrin yer üzərində konsentrasiyasının ekoloji həddləri keçməməsini təmin etmək;

- əks təzyiqin maksimum icazə verilən təzyiqi aşmamasını təmin etmək;

- məşəl borularında və məşəl odluğunda sürətin tələb olunan maksimum sürəti aşmamasını təmin etmək;

- saniyə başına tüstüsüz yanacaq sərfiyyatında bulanıqlıq həddinin göstərilən həddi aşmamasını təmin etmək;

- məşəldən çıxan istiliyin intensivliyinin maksimum icazə verilən səviyyəni aşmamasını təmin etmək;

- səs-küy səviyyələrinin maksimum icazə verilən həddləri üstələməməsini təmin etmək.

Yeni layihələr üçün layihənin inkişafı bu sənəddə müəyyən olunmuş yaxşı mühəndislik təcrübəsini rəhbər tutaraq və misallardan istifadə edərək təkmilləşdirilə bilər.

Məşəl layihəsinin əsası hər bir tətbiqetmə üçün müəyyən olunmuş təhlükəsizlik və idarəetmə məqsədlərinə çatmaq üçün istismar gözləntiləri, funksional tələblər və mexaniki hissələri nəzərə almaqla inkişaf etdirilir. 4.2-dən 4.11-dək bəndlərdə vəzifələrin nail olunmasına imkan yaradan funksional tələblərlə birlikdə təhlükəsizlik və idarəetmə məqsədlərini müəyyən edən vəzifələr təyin olunur. Bənd 5 və 6-da layihənin təşkili və mexaniki hissələri üçün daha səciyyəvi olan funksional tələblər təmin olunur.

Bu Standartda funksional tələblər Qoşma A, B və C-də verilib. Məlumatı təmin edən qoşmalarda verilmiş texniki təlimatlar alternativ layihələr və ya vasitələrdən bəhs edir və yaxşı təcrübələri təmin edir və bunun əsasında, lazımi mühəndislik məntiqi ilə praktikantlar müvafiq layihə qərarları və seçimlərini edə bilər.

Layihənin yekunlaşdırılmış əsaslı tələbləri müvafiq qaydada çatdırmaq və layihə məlumatını qorumaq üçün məlumat vərəqlərində (E qoşmasında təmin olunan vərəqlər) qeydiyyata alınır. D Qoşması E Qoşmasında məşəl məlumat vərəqlərini doldurmaq üçün təlimatları təmin edir.

4.2. Sistem layihəsi;

4.2.1. Obyektiv qiymətləndirmə

Obyektiv qiymətləndirmənin əsas tələbləri, spesifik layihə meyarlarını və layihə olunan spesifik məşəlin vacib təhlükəsizlik və idarəetmə məqsədlərinin çatdırılmasına uyğun gələn məlumatı müəyyən etməkdən ibarətdir.

4.2.2. Funksional tələblər

Sistemin layihəsi üzrə əsas tələblər əsasən İSO 23251 müvafiq olaraq müəyyən olunmuşdur və bunlardan məlumat vərəqlərində aşağıdakı aspektlər təyin olunacaqdır:

- təzyiq buraxıcı və buxar təzyiqinin azaldıcı sistemlərdən hesablanmış axın halları, o, cümlədən maksimum davamlı hal və maksimum qısamüddətli hal;

- məşəl platforması üçün tələb və metod;

- məşəl-odluğinda qazların icazə verilən çıxış sürəti;

- icazə verilən təzyiq düşməsinə, statik təzyiqə və məşəlin diametrinə nəzərən sistem hidravlikası;

- tüstüsüz istismar, bulanıqlıq həddləri və icazə verilən səs-küy səviyyələrinə aid ekoloji istismar tələbləri;

- yer səviyyəsində istilik ötürməsinin pik intensivliyi kimi idarəetmə istismarı;

- sistemin nəzərdə tutulan istismarının funksional təsviri;

- məşəlin ayrılmaz tərkib hissəsi sayıla bilən, qaz-maye ayırıcısı, maye izolyasiyası, hava və təmizləyici qazın sıxlığında fərqlərdən istifadə edən havanın məşəl sisteminə girişinin qarşısını alan izolyasiya və sairə kimi sistem komponentlərin seçimi;

- sahə və ətraf layihə şəraiti;

- mövcud kommunikasiyalar.

4.3. Texnoloji prosesin təsviri;

4.3.1. Obyektiv qiymətləndirmə

Sistem istismarı və mexaniki layihə mülahizələri üçün əhəmiyyəti olan bütün həcm və texnoloji axını xarakterizə edən məlumatı təmin edən texnoloji proseslərin aydın təsvirinin təmin olunması.

4.3.2. Funksional tələblər

4.2-də müəyyən olunduğu kimi funksional sistem üzrə layihə tələblərinə əlavə olaraq, texnoloji axının (axınların) tam kompozisiyasını, temperatur diapazonunu və karbohidrogenlərini xarakterizə edən məlumatla təmin olunmalıdır. Müxtəlif idarəetmə və ya təzyiq buraxıcı halların fərdi olaraq layihənin müxtəlif aspektlərini müəyyən edə bilmək imkanında olduğunu nəzərə alaraq, yəni hidravlik həcm, yer səviyyəsində istilik ötürmə, təyin olunmuş tüstüsüz istismar üçün aerasiya tələbi, həll olunan qaz üçün tələb, metalın hesabi temperatur, termik genişlənmə və sairə, hansı halların layihə üzərində nəzarətə malik olduğunun müəyyən edilməsinin layihəçiyə kömək etmək məqsədilə gözlənilən müddət və tezliklərlə birlikdə bir çox hallar təqdim olunmalıdır.

Mayenin tətbiqi və karbohidrogenlərin kondensasiyası üçün potensial və ya yanma zonasına ötürülə bilən məşəl kollektorunda və ya borusunda hidratların əmələ gəlməsi həm istifadəçi, həm də məşəl layihəçisi tərəfindən nəzərə alınmalıdır. Məşələ ötürülən qaz axınında qalmış karbohidrogen damcıları adətən natamam şəkildə yanır, yanan maye damcıları əmələ gətirə bilər, duda yarada bilər və məşəlin tüstüsüz istismarını azalda bilər. Tüstüsüz idarəetmə üzrə nail oluna bilən ölçülər çərçivəsində yanma zonasına daxil ola bilən maye damcısının maksimum ölçüsü odluğun layihəsindən asılıdır.

Məşəl sisteminin qaz-maye ayırıcısının layihəsi və qaz-maye ayırıcısına nəzərən aşağı axınla gedən elektrik boru isitmə sistemi bu potensial problemləri nəzərə alaraq layihələndirilməlidir.

Texnoloji proseslərin təsviri əsasən İSO 23251 standartında müəyyən olunub.

4.4.1. Obyektiv qiymətləndirmə

Ən müasir növ və konfiqurasiyada məşəli müəyyən etmək və seçmək.

4.4.2. Funksional tələblər

Prosesi və məşəl üçün istismara yararlıq tələblərini anlamaqla və hər biri üçün mexaniki, istismara yararlıq və texniki təmir ilə bağlı nəticələri nəzərə alaraq layihəçi bu Standartdan istifadə yolu ilə tərtib olunmuş texniki təhlükəsizlik, istismara yararlıq və funksional tələbləri qarşılamaq üçün ən münasib növ məşəli, konfiqurasiya və komponentləri seçməlidir. Ümumi məşəl növünün seçimi ilə bağlı təlimatlar üçün Şəkil 1 istinad edin. Hər bir ümumi növ məşəl daxilində müxtəlif alternativlər və xüsusi layihə aspektləri mövcud ola bilər. Qoşma E-də olan məlumat vərəqlərindən və Qoşma D-də onlardan istifadə ilə bağlı təlimatlardan istifadə edərək alternativlər və (və ya ) xüsusi layihə aspektləri üzrə anlayış əldə oluna bilər.

Mayelərin yandırılması üçün odluqlar və yüksək-təzyiqli qaz və ya su kimi digər köməkçi daşıyıcılar adətən neft emalı və neft-kimya kompleksində istifadə olunmadıqlarına baxmayaraq, istehsal müəssisələrində istifadə olunur. Bu texnologiyalar hazırki Standartın həcmindən kənardır.

Məşəl növləri, hər bir məşəl üzrə mexaniki detallar və layihənin tələbləri ilə bağlı əlavə məsləhət almaq üçün Qoşma A, B və C, 5 və 6-cı bəndlərinə istinad edin. Funksional tələblər üzrə qərarlar məlumat vərəqlərində qeydiyyata alınmalıdır.

4.5. Məşəl odluqları;

4.5.1. Obyektiv qiymətləndirmə

Məqsəd məşəl odluğu üçün vacib istismar xüsusiyyətlərini müəyyən etməkdir.

4.5.2. Funksional tələblər

Məşəlin növü və konfiqurasiyası əsasən bu Standartın prosedur, təcrübə və tövsiyələri nəzərə alınmaqla müəyyən olunmuşdur. Bütün məşəl növlərinin tərkib hissəsi olan ən vacib mexaniki komponent məşəl sistemindən tullantı qazlarının təhlükəsiz, etibarlı və effektiv tullantısı və yanması üzrə bütün aspektlərlə əlaqəli olan məşəl odluğudur. Bu komponentin bütövlüyü və etibarlığı məşəl üçün texniki təmir intervallarının istismarı və müddətinə birbaşa təsir edir. Bu Standarta müvafiq olaraq təchiz olunan məşəl odluğu istehsalçının tövsiyələrinə müvafiq olaraq quraşdırıldıqda və idarə edildikdə minimum olaraq beş il müddətinə müəyyən olunmuş xidmət şəraitində tələb olunduğu kimi fəaliyyət göstərməlidir. Məşəl odluqları üçün bir çox layihə, o, cümlədən özəl xüsusiyyətli alternativlərin mövcud olmasına baxmayaraq aşağıda qeyd olunanlar yerinə yetirilməli funksional tələblərdir.

a) Bütün məşəl odluqları üçün:

- Məşəl odluqları sabit yanmanı və alovun sönməsindən müdafiəni təmin etmək üçün isbat olunmuş bacarıqla alov saxlama cihazları və ya aerodinamik metodları ehtiva etməlidir.

- Hava və ya buxar inyeksiyası, tətbiq olunarsa, məşəl odluğunun əsas alov sabitləşdirmə mexanizmlərinə müdaxilə edilməməlidir.

- Pilot yanma sistemi ilə birlikdə məşəl odluqları müəyyən olunmuş xidmət şəraitində, o, cümlədən bu Standartda olan pilot odluqlar üçün göstərilmiş ekoloji şəraitdə də əsas alovun sabit yanmasını saxlamaq iqtidarında olmalıdır.

b) havanı çəkmək məqsədilə daxili buxar inyeksiyası ilə məşəl olduqları üçün:

- buxar kondensatı daxil buxar/hava inyeksiyası nöqtəsindən və bu boru birləşmələrinin ətrafında yerləşən istənilən səs boğucusundan çıxarılmalıdır.

4.6. Mexaniki layihə;

4.6.1. Obyektiv qiymətləndirmə

Məşəlin mexaniki komponentlərinin layihəsi, emalı,təftişi və sınağı üçün tələbləri müəyyən etmək.

4.6.2. Funksional tələblər

Yerli qanun və qaydalara müvafiq olaraq çoxsaylı fiziki konfiqurasiya və mexaniki layihələr var ki, onlardan sistemin tətbiqi üçün ən münasibini seçmək mümkündür. Hansı seçimin edilməsindən asılı olmayaraq aşağıdakılar tətbiq olunmalıdır:

a. Layihədə nəzərdə tutulmuş təzyiq qaydası istehlakçı tərəfindən göstərilməlidir və ya onunla razılaşdırılmalıdır. Təzyiq komponentləri layihələndirmə normaları və bu Standartda təzyiq üzrə tamamlayıcı tələblərə riayət etməlidir.

b. Struktur və mexaniki layihələndirmə normaları istehlakçı tərəfindən göstərilməli və ya onunla razılaşdırılmalıdır. Struktur komponentləri layihələndirmə normaları və bu Standartda struktur üzrə tamamlayıcı tələblərə riayət etməlidir.

c. Istehlakçı və təchizatçı avadanlığa aid olan istənilən yerli və milli normalara əməl etmək üçün qarşılıqlı şəkildə tədbirləri müəyyən etməlidir.

Əgər məşəlin mexaniki layihəsində həm təzyiq, həm də struktur layihə normaları nəzərə alınarsa (misal üçün özü-özünə dayaq olan və ya dayaq məqsədilə naqillərlə dartılmış məşəl), onda daha sərt normalar üstünlük qüvvəsinə malik olmalıdır.

d. Istehlakçı hesabi temperatur və hesabi təzyiqni göstərməlidir.

İzolyasiya olunmamış məşəl boruları üçün küləyin soyutma effektinə görə maksimim hesabi temperatur və külək yüklərinin eyni zamanda tətbiq olunacağını nəzərə almaq zəruri deyil. Layihədə nəzərə alınmış külək halı üçün layihələndirilmiş külək şəraitində etibarlı metal temperaturu müəyyən olunmalıdır, məlumat vərəqlərində qeyd olunmalıdır və layihədə istifadə olunmalıdır.

İzolyasiya olunmuş və ya müdafiə olunmuş məşəl boruları üçün hesabi temperatur və külək yüklərinin eyni zamanda tətbiq olunacağı nəzərə alınmalıdır.

Metal temperaturu ilə bağlı mülahizələr üzrə əlavə məsləhətlər Forma Əlavə 4.0.3.3-də verilib. Mexaniki layihədə aşağıdakılar nəzərə alınmalıdır:

- Məşəldən gələn alov axının temperaturu, təzyiqi və tərkibi;

- Məşəldən gələn alov axınını korroziya xüsusiyyətləri və maye tərkibi;

- külək, qar və buz yükü;

- yüksək sürətli məşəl odluqları ilə əlaqəli reaktiv yüklər;

- sikl yükü, vibrasiya (yorğunluq)

- hidravlik qüvvələr; hava axını ilə qurudulan maye izolyasiyalarda mümkün olduğu kimi;

- pilləli məşəllərlə mümkün olduğu kimi təzyiq dalğaları;

- avadanlıq, konstruksiya, magistral və sahə sərhədlərinə yaxınlığı;

- istismar və təftiş meyarları;

- ətraf və ya texnoloji proses dəyişikliklərinə görə boruların yığılması (genişlənməsi);

- istehlakçı tərəfindən tələb olunduqda təkrar alovlanmaya görə təzyiq.

QEYD: Etibarlı təmizləmədən istifadə təkrar alovlanmadan qaynaqlanan təzyiqin layihədə nəzərə alınması tələbini aradan qaldıra bilər.

4.7.1. Obyektiv qiymətləndirmə

Məqsəd məşəl odluğunu etibarlı şəkildə yandırmaq və texnoloji şəraitin tam diapazonu boyunca, o cümlədən pis hava şəraitində ən azından beş illik istismar müddətində texniki təmirə tələb olmadan sabit yanmanı saxlamaqdır. Burada istisna hal pilot odluğuna profilaktik təmir məqsədləri üçün çıxışın əldə olunmasıdır.

QEYD: Çala məşəlləri kimi bəzi ekstremal təmirlərdə hədəf qoyulmuş bu beş illik müddətə nail olmağın mümkün olmaması qəbul olunur.

4.7.2. Funksional tələblər

Arasından ən uyğun sistemi seçmək mümkün olan bir çox pilot odluqların layihəsi mövcuddur. Layihə alternativlərinin mövcud olmasına baxmayaraq aşağıdakılar qarşılanmalı funksional tələblərdir:

Pilot odluqlar davamlı olaraq yanmalıdır.

Pilot odluqlar tək və çoxodluqlu məşəllərdə alovu etibarlı şəkildə yandırmalıdır.

Pilot odluqdan çıxan minimum istilik 13,2 kW (45 000 Btu/h) olmalıdır.

Pilot odluqlar hətta məşəl qazları yanmayanda belə yanılı qalmalıdır.

Pilot odluqlar quru şəraitində küləyin sürəti saatda 160 km və ən azından bir saatda 50 mm yağıntı ilə birlikdə küləyin sürəti saatda 140 km olduqda yanılı qalmalı və onu yenidən yandırmaq mümkün olmalıdır. Bu fəaliyyət sənədləşdirilmiş test protokolu və nəticələrə əsasən növ sınaqları vasitəsilə yoxlanılmalıdır. Tipik sınaq protokolu Bənd A. 6-da verilib.

Pilot odluqların minimum sayı Cədvəl 1- də göstərilənlərə uyğun olmalıdır.

Cədvəl 1 - Birodluqlu məşəl üçün bir neçə pilot odluqlar

> 1 050, 1 500-ə qədər

a Toksik qazlar üçün minimum miqdar iki olmalıdır.

b İstehlakçı ilə razılaşdırılmalıdır.

Alovla təmasda olan pilot odluğun ucluğu və komponentləri istiliyə davamlı materialdan hazırlanmalıdır, məsələn AISI 309, 310, 310H və sairə.

Tüstünü özüçəkən pilot odluqlar üçün hava girişi olmalıdır ki, onun havaya müdaxiləsiz çıxışı olsun və bunun ölçüsü ən azından 1.8 m və ya məşəlin yuxarısında fakitiki odluq diametrinin 125% ölçüsündə olmalıdır (hansı böyük olarsa).

Tüstünü özü çəkən pilot odluqlar üçün pilot odluğun tənzimləyicisinin müdafiəsi üçün yer səviyyəsində filtr quraşdırılmalıdır. Filtr və ya toz kamerası qaz borusnun çıxışından yuxarı axına doğru quraşdırılmalıdır. Burada istisna hal yer səviyyəsində yerləşən filtr və qaz borusunun çıxışı arasında olan boruların paslanmayan poladdan olmasıdır.

Fərdi yanacağı təchizi xəttləri tələb olunduqda hər bir pilot odluqda quraşdırılmalıdır ki, pilot odluqların istismara yararlığı və etibarlılığını təkmilləşdirmək mümkün olsun.

Boru və pilot odluğun ucu arasında komponentlər və hava qarışdırıcısı təmiz paslanmayan poladdan hazırlanmalıdır.

Pilot odluqlar tələb olunan yanacaq qazı üçün layihələndirilməlidir.

Təzyiqlə tənzimlənən və təyin olunmuş isitmə qiyməti, tərkibə (məsələn təbii qazın keyfiyyəti) malik olan davamlı mənbədən olan təmiz yanacaq pilot odluqla təchiz olunmalıdır.

Hər bir pilot odluqda ən azından bir ayrıca yanma vasitəsi və bir ayrıca pilot odluqda alovun aşkar olunması vasitəsi olmalıdır.

Pilot odluğun seçimi, texniki təmir və nasazlıqların aradan qaldırılması üçün A 2 bəndinə baxın.

4.8. Pilot odluğun yandırma sistemləri;

4.8.1. Obyektiv qiymətləndirmə

Məqsəd pilot odluğu etibarlı şəkildə yandırmaqdır.

4.8.2. Funksional tələblər

Tətbiq etmək məqsədi üçün ən münasibini seçmək məqsədilə pilot odluğun yandırma sistemlərinin bir necə layihəsi mövcuddur. Alternativ layihələrin mövcud olmasına baxmayaraq aşağıdakılar qarşılanmalı funksional tələblərdir:

- Pilot odluğun yandırma sistemi pilot odluğu etibarlı şəkildə yandıra bilməlidir, o cümlədən quru hava şəraitində küləyin sürəti saatda 160 km və bir saatda ən azından 50 mm yağıntı ilə birlikdə küləyin sürəti saatda 140 km olduqda. Bu fəaliyyəti sənədləşdirilmiş test protokolu və nəticələrə əsasən növ sınaqları vasitəsilə yoxlamaq mümkün olmalıdır. Tipik sınaq protokolu Bənd A. 6-da verilib.

- Pilot odluğun yandırma sistemi bütün təyin olunmuş əməliyyat və qəza vəziyyətlərində, o, cümlədən bütöv sahədə elektrik enerjisinin təchizatında nasazlıq yarandıqda odluq yanmaq iqtidarında olmalıdır.

- Hər bir pilot odluq yanma üçün məşəlinin alovundan asılı olmayaraq digər pilot odluqlardan müstəqil şəkildə yandırmaq mümkün olmalıdır.

Pilot odluğun seçimi, texniki təmir və nasazlıqların aradan qaldırılması ilə bağlı Bənd A 2 baxın.

4.9. Pilot odluqda alovun aşkar olunması;

4.9.1. Obyektiv qiymətləndirmə

Məqsəd pilot odluğun yanılı olmasını təsdiq etməkdir.

4.9.2. Funksional tələblər

Tətbiq etmək məqsədi üçün ən münasibini seçmək məqsədilə pilot odluğun alov aşkaretmə sisteminin bir necə layihəsi mövcuddur.

Alternativ layihələrin mövcud olmasına baxmayaraq aşağıdakılar qarşılanmalı funksional tələblərdir:

- Pilot odluqda alovun aşkar olunması sistemi pilot odluqda alov və məşəl olduğundakı alov arasında fərqi duya bilməlidir;

- Pilot odluğun alovun aşkarlama sistemi pilot odluğu etibarlı şəkildə yandıra bilməlidir, o cümlədən quru hava şəraitində küləyin sürəti saatda 160 km və bir saatda ən azından 50 mm yağıntı ilə birlikdə küləyin sürəti saatda 140 km olduqda. Bu fəaliyyəti sənədləşdirilmiş test protokolu və nəticələrə əsasən sınaqlar vasitəsilə yoxlamaq mümkün olmalıdır (Tipik sınaq protokolu Bənd A. 6-da verilib);

- Hər bir pilot odluqda ən azından ayrıca bir alovun aşkar olunması vasitəsi olmalıdır.

Pilot odluqda alovun aşkar olunma avadanlığının seçimi, istismar və nasazlıqların aradan qaldırılması ilə bağlı məsləhət almaq üçün Bənd A 5 baxın.

4.10.1. Obyektiv qiymətləndirmə

Məqsəd məşəl borusuna və ya dayaq konstruksiyasına birləşmiş borular üçün tələbləri göstərməkdir.

4.10.2. Funksional tələblər

Borunun layihələndirmə meyarı təzyiq üzrə layihə normalarına müvafiq olmalıdır. Borunun materialı boruda daşınan mayelər, mayelərin temperaturu və təzyiqi və potensial olaraq ətraf temperaturun təsiri əsasında seçilməlidir.

Flanslar sızma mənbəyi ola bildiyi üçün onlardan istifadə minimum səviyyədə olmalıdır.

Boru özü və dayaq konstruksiya arasında temperatur fərqlərinə görə genişlənməyə görə yoxlanılmalıdır. Zərurət yarandıqda tüstü bacaları üçün, xüsusilə buxar boruları üçün ilgəkli kompensator istifadə olunmalıdır. Sızmaya meyilli olduğu və texniki təmir işlərinin aparılmasında çətinliklər yarandığı üçün genişləndirici tikişlərdən istifadə edilməməlidir. Lakin bəzən onlardan istifadənin qaçılmaz olduğu qəbul olunur. Bu zaman istifadə yalnız buxar boruları ilə məhdudlaşmalıdır. Boruların birləşmə nöqtələrinin hərəkət etməsi məşəl sisteminin layihəçisi tərəfindən göstərilməlidir və giriş borularında nəzərə alınmalıdır.

Bütün borular, o, cümlədən istənilən izolyasiya külək və zəlzələ yüklərinin struktur təhlilində nəzərə alınmalıdır (istər göndərilmədən öncə və ya sahədə tətbiq olunmasından asılı olmayaraq).

Borular bütün idarəetmə və sınaq yükləri, o, cümlədən su ilə doldurulmuş buxar boruları üzrə layihələndirilmədir.

4.11. Köməkçi komponentlər;

4.11.1. Obyektiv qiymətləndirmə

Məqsəd məşəllə bir yerdə daxil edilmiş köməkçi komponentlərin aydın təsvirini və onların məşəlin layihəsi üzərində təsirini təmin etməkdir.

4.11.2. Funksional tələblər

Məşəlin mexaniki layihə mülahizələri üçün münasibini seçmək məqsədilə çoxsaylı köməkçi komponentlər mövcuddur. Aşağıdakılar yerinə yetirilməli funksional tələblərdir:

- Məşəl dirəyinin struktur layihəsində məşəl dirəyinin layihəsinə bilavasitə bitişmiş və ya daxil edilmiş istənilən köməkçi komponentlərə görə yüklər nəzərə alınmalıdır (Məsələn nərdivan və platformalar, oxlu sıxıcı kompressor və kanallar, hava və təmizləyici qazın sıxlığında fərqlərdən istifadə edən havanın məşəl sisteminə girişinin qarşısını alan izolyasiya və sairə);

- Paralel məşəllər üçün ən azından bir maye izolyasiyası və ya avtomatik izolyasiyanın digər bir növü iki məşəl arasında qolun aşağı axın istiqaməti üzrə təmin olunmalıdır;

- Aşağı temperaturda təzyiqin buraxılması zamanı məşəllər kriogen boşalma zamanı tutulmuş suyun donmasınn səbəb ola bildiyi bloklamanın qarşısını almaq üçün vasitələrlə təchiz olunmalıdır. Xüsusi diqqət maye izolyasiyası və üzən izolyasiyaya yetirilməlidir;

- Soyuq iqlim şəraitində donmuş bərk hissəciklər, hidrant və ya maye formalaşması üçün potensial olduqda boruların isidilməsi sistemi nəzərə alınmalıdır.

5.1. Mexaniki layihə - layihə yükləri

Maddə 5 dayaq konstruskiyasını əhatə edir və bura həm birodluqlu, həm də bir neçə odluqlu yüksəldilmiş məşəllər daxildir.

Şaquli məşələ dayaq olmaq üçün istifadə oluna bilən bir neçə metodun təsviri Bənd A.1-də verilib.

Şaquli, yüksəldilmiş məşəl üçün dayaq konstruksiyasının layihəsi zamanı minimum olaraq aşağıda verilmiş layihə yükləri nəzərə alınmalıdır (Layihəçi məşəlin nəzərdə tutulan tətbiqini nəzərdən keçirməlidir və onun tətbiq olmayan yükləri nəzərə almamaq imkanı vardır):

Bunlar şaquli borunu və borular ( əgər varsa izolyasiya da daxil olmaqla), giriş platformaları və nərdivanlar daxil olmaqla, lakin onlarla məhdudlaşmamaqla onun bütün ləvazimatlarını nəzərə almalıdır. Münasib olduqda dayaq qüllə konstruksiyalarına düşən külək yükü də nəzərə alınmalıdır. Külək yükləri yerli normalara əsaslanmalıdır, məsələn ASCE 7.

b) Zəlzələ nəticəsində əmələ gəlmiş yüklər

Bunlar yerli normalara əsaslanmalıdır, məsələn İCBO və ya ASCE 7. Struktur layihəsi ayrıca baş verən külək yükləri və zəlzələ yüklərinə əsaslanmalıdır.

c) Külək nəticəsində əmələ gəlmiş vibrasiya yükləri.

Külək nəticəsində əmələ gəlmiş vibrasiya üzrə struktur layihə İSO 13705, Qoşma H və ya ASME STS-1 İSO həddi vəziyyətə uyğun olmalıdır.

Məşəl dirəkləri adətən atmosfer təzyiqinə yaxın təzyiqdə idarə olunur və təzyiq avadanlığı kimi xüsusi olaraq layihələndirilməmişdir. Burada istisna hal kimi təzyiq üzrə layihə normasının tətbiq olunmasına gətirib çıxaran məşəl odluğunun məşəl şaxtasında yaratdığı əks təzyiqdir. Bəzi hallarda dirəyin aşağı hissəsində qaz-maye ayırıcısı və ya maye izolyasiyası və ya hər ikisi olur. Məlumat vərəqlərində göstərildikdə, qaz-maye ayırıcı və ya maye izolyasiyası olan dirək hissəsi hidrostatik test və kod nişanlaması daxil olmaqla təzyiq kamerası kimi layihələndirə bilər. Belə hallarda təzyiq kamerası olan hissənin layihəsi təzyiq üzrə layihə normalarına uyğun olmalıdır və məlumat vərəqlərində qeyd olunmuş hesabi təzyiqnə və ya ən azından kPa (ga) [15 psig] əsaslanmalıdır. Dirəyin əsas hissəsi təzyiq kamerası kimi layihələndirildikdə dirəyin şaxta hissəsinin struktur yüklər və gözlənilən maksimum idarəetmə təzyiqi üçün layihələndirilməsi ümumi təcrübədir. Layihələndirmə məqsədləri üçün şaquli hissəsinnin təzyiq kamerasının çıxışında başlaması ehtimal olunur. Təzyiq kamerası olan əsas dirək hissəsinin layihəsində daxili təzyiq yükləri və layihələndirilmiş külək sürətinin 70-nə əsaslanan sinxron külək yükləri üçün müddəa nəzərə alınmalıdır. Təzyiq kamerası olan əsas dirək hissəsinin hesabi təzyiq (maksimum icazə verilən işçi təzyiq) hesabi təzyiqnin tələblərinin qarşılanması üçün tələb olunan qalınlığı aşan istənilən material qalınlığına görə artmamalıdır.

çıxış sürəti Mach 0.8-dən yüksək olan səsli məşəllərdə mexaniki layihədə vibrasiya və yorulmaya xüsusi diqqət yetirilməlidir. Təlimat üçün A.2.6 bəndinə istinad edin. Vibrasiya və yorulma analizi üçün tələb istehlakçı və satıcı arasında qarşılıqlı qaydada razılaşdırılmalıdır.

f) Təkrar yanmadan yaranmış təzyiq

Əgər istehlakçı təkrar yanmadan yaranmış təzyiqin nəzərə alınmasını tələb edərsə hesablamalarda istifadə olunan təzyiq istehlakçıtərəfindən göstərilməlidir.

Bunlar məşəl kollektorunun dirəyə birləşməsi ilə dirəyin üzərinə qoyulur və məşəl dirəyinin layihəsi və qiymətinə böyük təsir göstərə bilər. Bu təsir məşəl başlığının hündürlüyü artdıqca artır. Ümumilikdə məşəl dirəyinin özündən məşəl kollektorunun borusu üçün sabit bağlama nöqtəsi kimi istifadə olunmamalıdır. Istehlakçıtəqdim olunmuş məlumat vərəqlərində məşəl kollektorunun ilkin farsunka yüklərini sorğu ilə təchizatçıya təqdim etməlidir. Istehlakçılayihə fazası ərzində məşəl kollektorunun yekun farsunka yüklərini təqdim etməlidir. Istehlakçı digər kommunikasiya birləşmələri ilə dirək üzərinə farsunka yüklərini minimuma endirməlidir. Əgər istehlakçı tərəfindən farsunka yükü barədə informasiya təqdim olunmazsa, məşəl təchizatçısı Cədvəl 2-də göstərilmiş farsunka üçün icazə verilmiş gücləri və anları istifadə etməlidir. Istehlakçı həmçinin xarici boru farsunkalarına düşən yükləri və anları da təyin etməlidir (buxar, yanacaq-qaz-odluq və sairə üçün). Əgər istehlakçı onları təqdim etməzsə layihəçi onları seçməlidir.

Məlumat vərəqlərində təsvir olunan bəzi təmizləyici qazlarda ətraf mühitdən fərqli olan temperatur ola bilər. Məşəl dirəyinin layihəçisi göstərilmiş qaz temperaturu və ya külək və yağışa görə yaranmış temperatur fərqləri nəticəsində termik genişlənmə və yığılmanı nəzərə almalıdır. Termik yüklər dayaq məqsədilə naqillərlə dartınmış dirəklərdə və buruqlarda ən böyük narahatçılığa səbəbdir. Dirəyin divar temperaturunun 175 °C və ya daha yüksək olması gözlənildikdə dirəklərin layihəsinə xüsusi diqqət yetirilməlidir. Bir tərəfdən küləklə və ya külək və ya yağışın qarışığı ilə soyudulan isti dirək divarı, dartınmış naqillər buruq və bünövrələrin üzərinə əlavə yüklər nəzərə alınmaqla əyilir. Əks tədbirlərə dirəyin qorunması və ya izolyasiya daxildir. Özünə dayaq olan dirəyin hərəkətetmə sərbəstliyi termik yük mülahizələrini azaldır, bu şərtlə ki, termik cəhətdən əmələ gəlmiş sapma hər 30 dəqiqədə 450 mm aşmasın. Layihəçi həmçinin dirək və dirəyə bağlanmış boru arasında temperatur nəticəsində uzunluqda yaranmış fərqləri də nəzərə almalıdır.

i) Montaj və (və ya) istismar yükləri

Məşəl dirəyinin layihəçisi istehlakçının tətbiq edəcəyi montaj üsulları barədə məlumatlandırılmalıdır. Əgər dirək bir cəhddə montaj olunursa layihəçi də montajdan öncəki boru, nərdivan və platforma birləşmələrin dərəcəsi barədə məlumatlandırılmalıdır. Məlumat vərəqlərində əksi göstərildiyi istisna olunmaqla dayaq rolikləri birdəfəlik istifadə üçün layihələndirilməlidir.

Qüllələrlə dəstəklənən bəzi məşəllər məşəl şaxtasının aşağı endirilməsi üçün layihələndirilir ki, texniki təmir məqsədləri üçün məşəl odluğuna yer səviyyəsindən çıxış təmin olunsun. Layihəçi nəzərdə tutulmuş demontaj planı ilə məşəlin vertikal borusu və qülləsi üzərinə tətbiq olunmuş yükləri nəzərə almalıdır.

Bəzi hallarda məşəl dirəyinin yuxarı hissəsinə yaxın yerdə yerləşən şlyupbalkadan məşəl odluğunu aşağı endirmək üçün istifadə olunur. Layihəçi bu əməliyyat üçün nəzərdə tutulmuş plan əsasında şlyupbalkanın tətbiqi nəticəsində yaranmış yükləri müəyyən edərək nəzərə almalıdır.

İstehlakçı məşəl dirəyinin/dayaq konstruksiyasının üzərinə tətbiq olunan istənilən əlavə yükləri məlumat cədvəllərində qeyd etməlidir. Hidravlik zərbə yükü ümumilikdə layihə üçün nəzərə alınmır. Xüsusi yüklərin nümunələri aşağıdakılardı:

1) buzun artımasından yaranmış yüklər;

3) köməkçi komponentlərin hidrostatik sınağı;

4) nəqliyyat zamanı qoyulmuş yüklər;

5) hava axını ilə qurudulan maye izolyasiyalarda mümkün olan hidravlik qüvvələr;

6) Pilləli məşəllərlə mümkün olduğu kimi təzyiq dalğaları.

Cədvəl 2 Məşəl farsunkaları üçün yol verilən güclər və anlar

a Farsunka yükləri məşəl kollektorundan qaz vertikal borusuna qədər tətbiq olunur, lakın köməkçi kommunikasiya borularına tətbiq olunmur məsələn boru, odluq yanacağı.

Layihə üçün əsası təşkil edən tullantı qazının yeri yer səviyyəsindən 10 metrdir (32.8 fut).

5.2. Layihə detalları

Aşağıdakı layihə detalları dayaq konstruksiyasının layihəsində nəzərə alınmalıdır.

a) Külək yükünə və zəlzələyə görə dirəyin meyillənməsi aşağıda göstərilənlərdən çox olmamalıdır:

- Dayağı buruq olan konstruksiyalar: hər 30 m görə 150 mm (hər 100 futda 6);

- özünə dayaq olan konstruksiyalarda hər 30 m görə 225 mm: (hər 100 futda 9);

- naqillərlə dartınmış konstruksiyalar: 30 metrəyə 300 mm (hər 100 futda 12);

b) Kəsilmiş konus formasında dirək hissələri APİ RP 2A WSD-yə uyğun olaraq layihələndiriləcəklər.

c) Məşəl məlumat cədvəllərində başqa tələb göstərilmədikdə qaz borusunun və ya dirək hissələrinin sahədə yığılması qaynaq üsulu ilə aparılmalıdır. Flanslı yığmalar bir çox hissələrdə, demontaj olunan borularda istifadə oluna bilər.

d) Təmizləyəci qaz axını ilə təmasda olan karbon polad komponentləri üçün 1.6 mm C/16 bərabər olan minimum yol verilən verilən korroziyaya görə ehtiyat 5.1. minimum tələblərini qarşılamaq üçün metalın minimum qalınlığına əlavə olunmalıdır. Məlumat vərəqlərində xüsusi olaraq göstərilməsi istisna olmaqla məşəl dirəyinin mürəkkəb polad hissələrində korroziyaya görə metal listin qalınlığının artırılması tələb olunmur. Izolyasiya mayesi və tullantı qaz axını ilə təmasda olan maye izolyasiyasının və ya qaz-maye ayırıcısının qeyri-mürəkkəb daxili polad hissələrində hər bir tərəfdə korroziyaya görə listin qalınlığı artırılmalıdır. Adətən tullantı qaz axını ilə təmasda olmayan buruq konstruksiyaları və digər metal obyektlər üçün korroziyaya görə listin qalınlığının artırılması tələb olunmur.

e) Aşağıdakı tələblər dayaq konstruksiyasının layihəsində dartınma naqilləri istifadə edildikdə nəzərə alınmalıdır:

1) Dartınma naqillərinin mailliyi və ilkin gərginliyi

- naqillərin boruya birləşmə nöqtəsi nəzərə almalıdır (birdən artıq birləşmə nöqtəsi ola bilər)

- mövcud dartınma naqilinin bərkitmə radiusu

- boruda temperatur diapazonu, həm ətraf həm də texnoloji proses temperaturu

2) dayaq məqsədilə dartınma naqilləri üçün iki növ kabeldən istifadə olunur: aşağıda göstərilmiş qəbul olunan təchizat spesifikasiyaları ilə metal tros və konstruksiya körpü strenqası:

· ISO 2408:2004 metal buraz,

- diametri 10 mm-dən 50 mm qədər olan burazlarda B keyfiyyəti, polad özəklə 6X36-IWRC sinfi,

- ASTM A 475-03, diametri 16 mm və ya az olan metal özəklə burazlar üçün A sinfi;

· diametri 13 mm-dən 72 mm qədər olan

- EN 12385-10 müvafiq olaraq konstruksiya körpü strenqası, EN 10264-2:2002, Sinif A-nın tələblərinə riayət edən sink üzləməsi ilə

- diametri 16 mm-dən çox olan və ya ona bərabər olan burazlar üçün ASTM A 586-04, Sinif A

burazların seçim meyarları üçün ASMe STS-1 istinad edin.

3) Birləşdirici armaturlar, çəkilib dartınan muftalar və millər gözlənilən maksimum tros dartınmasına münasib olan yükdaşıma qabiliyyətinə malik olmalıdır. Dartılmış burazlar ən azından dartılmış burazların qırılma gücünə bərabər gücə tab gətirməlidir.

4) İlkin buraz gərginliyi dartınmış burazdan gözlənilən gərginlikdən 2% az və ya 12.5% çox olmamalıdır. İlkin buraz gərginliyinə ətraf mühit dəyişiklikləri və tullantı qazların vertikal borusu boyunca yüklərin sürüşməsi nəzərə alınmalıdır.

5) Çəkilib dartınan muftalar və ya burazın dartınma cihazı dartınma burazının bərkitmə sonunda birbaşa anker bərkitməsinin üzərində yerləşməlidir. Bütün çəkilib dartınan muftalar və dartınma cihazları ilə bağlayıcı mexanizm nəzərə alınmalıdır.

6) Dartılmış buraz bərkitməsi dirək ətrafında və eyni hündürlükdə yerləşə bilmədikdə, təhlil 5.1.bəndində layihə yükləri üzrə tələblərə əlavə olaraq bütün komponentlər üçün ən yüksək gərginliyi təmin edən yükü müəyyən etməlidir.

5.3. Tikinti materialları

Tikinti materialları məşəl məlumat vərəqlərində göstərildiyi kimi olmalıdır. Əgər material göstərilməzsə normalda tullantı qazları ilə təmasda olan məşəl dirəyinin istənilən hissəsi məşəl məlumat vərəqlərində qeyd olunduğu kimi qazın tərkibi ilə uyğun gələn materialdan olmalıdır. Əlavə olaraq, normalda tullantı qazlarına məruz qalan materiallar məşəl məlumat vərəqlərində göstərilən tullantı qazlarının ən ekstremal maksimum və minimum temperaturlarına, ətraf temperatura və ya hesabi temperaturna uyğun gəlməlidir. Normalda tullantı qazlarının təsirinə məruz qalmayan məşəl dirəyi və ya dayaq konstruksiyanın hissələri bu məqsəd üçün münasib olan materialdan ola bilər. Tullantı qazlarını daşıyan məşəl hissələrinin qaynaq birləşmələri aidiyyəti qaz tərkibli hissənin materialına uyğun gələn materialdan olmalıdır.

Istehlakçı İSO 15156-ya müvafiq olaraq bütün neft və qaz müəssisləri və turşu komponentlərinin qazdan çıxarılması qurğuları üçün işin sulfid birləşmələrinin olduğu mühitdə (yəni gərginlik altında sulfin çatlarının mümkün olub olmaması) və ya NACE MR0103 müvafiq olaraq (neft emalı müəssisələri, təbii qazın mayeləşdirilməsi və kimyavi zavodlar) aparılıb aparılmayacağını qeyd etməlidir və sonuncu halda texnoloji maye mühiti ilə təmasda olan bütün materiallar həmin standartın tələblərini qarşılamalıdır.

QEYD Bu müddəanın məqsədləri üçün ANSİ/NACE MR0175 (bütün hissələr) İSO 15156 ekvivalentdir.

Buruq konstruksiyaları konstruksiya profilləri, boru və ya plitə və ya onların istənilən qarışığından ibarət profillərdən emal olunmaq üçün layihələndirilə bilər. Dartınmış buraz məmulatları sinklənməlidir.

5.2 (e) maddəsində qeyd edildiyi kimi dartınmış burazlar hamı metaldan, sinklənmiş polad buraz və ya konstruksiya körpü strenqalarından olmalıdır

Sinklənmə ən azından üzərində istifadə olunan dartınmış burazlara ekvivalent olmalıdır.

Təzyiq üzrə layihə normasına müvafiq şəkildə layihələndirilmiş kimi təyinatı olan dayaq konstruksiyasının hissəsi üçün istifadə olunan materiallar həmin normanın material spesifikasiyalarına uyğun olmalıdır.

a. Dayaq konstruksiyanın hissələrindən ibarət tullantı qazları konstruksiya layihə normasının və ya təzyiq layihə normasının qaynaq işləri üzrə tələblərinə müvafiq olaraq emal olunmalıdır.

b. Əgər məşəl dirəyinin aşağı hissəsi təzyiq üzrə layihə normasına müvafiq şəkildə layihələndirilibsə onda həmin hissəsinin emalatı zamanı təzyiq üzrə layihə normasının qaynaq işləri üzrə kvalifikasiya tələbləri rəhbər tutulmalıdır.

c. Dayaq konstruksiyasının tərkibində qaz olmayan hissələri ya konstruksiya layihə normasının və ya təzyiq layihə normasının qaynaq işləri üzrə tələblərinə müvafiq olaraq emal olunmalıdır.

Dayaq konstruksiyasının tullantı qazlardan ibarət hissəsi aşağıdakı tələblərə müvafiq olaraq təftiş olunmalıdır:

a. Struktur layihə norması və ya təzyiq layihə normasından NDT sınaqlar və təftiş prosedurları, üsullar, qəbul üçün standartlar, müfəttiş kvalifikasiyaları və təftişlər üçün istifadə olunmalıdır;

b. Bütün qaynaq birləşmələri qaynaq əməliyyatı zamanı vizual olaraq və iş bitdikdən sonra qaynaq olunmuş metalın qənaətbəxş şəkildə birləşməsi və operator tərəfindən işin qənaətbəxş şəkildə aparılması üçün təftiş olunmalıdır. Qaynaq işi bitdikdən sonra qaynaq birləşmələri müfəttiş yekun qaynaq təftişini aparmadan təmizlənməlidir. Müfəttiş səth çatlarına, səth məsaməliyinə, səth üzərində şlak daxiletmələri, çətiklər, üst-üstə düşmələr, qaz oyuqları və qaynaq birləşməsinin ölçüsünə xüsusi diqqət yetirməlidir. Qüsurlu qaynaq işi tətbiq olunan norma tələblərinə müvafiq olaraq düzəldilməlidir;

c. Qaynaq birləşmələrinin radioqrafiya təftişləri tam bitişik qaynaq birləşmələri üzərində aşağıda qeyd olunmuş tələblərdə göstərilmiş dərəcədə aparılmalıdır;

Tullantı qazlardan ibarət konstruksiya örtüyündə olan qaynaq sexində edilmiş hər üç dairəvi tikişlər üçün ən azından bir rentgenoqrafiya yoxlaması şaquli qaynaq kəsişmələrində aparılmalıdır. Hazırlanmış rentgen lentində qaynaq birləşməsinin ən azından 150 mm göstərilməlidir;

d. Digər növ NDT sınaqları məşəl məlumat vərəqlərində belə bir tələb göstərildikdə aparıla bilər;

e. Məşəl məlumat vərəqlərində göstərilməsi istisna olunmaqla hidrostatik sınaqlar tələb olunmur;

f. Əgər məşəlin aşağı hissəsi təzyiq üzrə layihə normasına əsasən layihələndirilərək emal olunmalıdırsa onda aşağı hissə həmin normaya müvafiq olaraq təftiş olunmalıdır. Aşağı hissə yüksək təzyiqli kamera olduqda yuxarı (təzyiqi olmayan) hissə yuxarıda (a) bəndində göstərildiyi kimi təftiş olunmalıdır. Məşəl məlumat vərəqlərində tələb olunması və ya kod nişanı göstərilməsi istisna olunmaqla hidrostatik sınaqların aparılması tələb olunmur.

Dayaq konstruksiyanın tərkibində qaz olmayan hissələr b) bəndində göstərilmiş prosedura uyğun olaraq vizual şəkildə təftiş olunmalıdır.

5.6. Səthin hazırlanması və qorunması

Birbaşa iqlimə məruz qala bilən dirəyin karbon poladdan olan xarici səthləri və boruları İSO 8501-1:2007, səviyyə Sa 2 ½ və ya SSPC SP-6/NACE NO.3 müvafiq olaraq təmizlənməlidir. Təmizlənmiş səthlərin üzərinə sonra qeyri-orqanik sink astar boyası ilə minimum olaraq 75 µm (0,003 in) quru plyonka qalınlığına qədər astar boya vurulmalıdır. Səthlər istehsalçının temperatur və nisbi rütubət üzrə tövsiyələrinə müvafiq olan şəraitdə boyanmalıdır.

Buruq, nərdivan, platforma və buna bənzərlərin komponentləri hazırlanmalı və İSO 1461 və ya ASTM A 123 ASTM A 143, ASTM A 153, ASTM A 384 və ya ASTM A 385 müvafiq olaraq qalvanizə olunmalıdır. Sinklənmiş hissələri birləşdirən boltlar İSO 10684 və ya ASTM A 153 müvafiq olaraq qalvanizə olunmalıdır və ya ASTM B 633 olaraq sinklənməlidir.

Mürəkkəb polad komponentləri üçün səth hazırlaması və müdafiə tələb olunmur.

5.7.1 Dayaq konstruksiyasına tipik birləşmələrə buxar, fitil qazı və köməkçi qaz, hava və təmizləyici qazın sıxlığında fərqlərdən istifadə edən havanın məşəl sisteminə girişinin qarşısını alan izolyasiya üçün drenaj, boğucu drenajlar, pilot yanma, elektrik kanallar və cihazlı kanallar üçün borular daxildir.

5.7.2 Dayaq konstruksiyasına birləşmələr məşəl odluğu ilə dəstəklənməməlidir.

5.7.3 Struktur təhlil boru yükləri və külək və zəlzələ yükləri daxil olmalıdır.

5.8. Təyyarələr üçün xəbərdarlıq işıqları

5.8.1. Dayaq konstruksiyasında işıqlar adətən yerli aviasiya orqanı tərəfindən tələb olunan normaya əsasən olmalıdır.

5.8.2 Konstruksiya üzərində xəbərdarlıq işıqları bərkidilməli və ya yığılan olmalıdır və zəruri olaraq şualanmadan qorunmalıdır.

5.9. Platforma və nərdivanlar

5.9.1 İstehlakçı platformaların tələb olunub olunmamasını qeyd etməlidir. Nərdivan platformaya çıxış əldə etmək üçün üstünlük verilən vasitədir, lakin kran səbəti və ya vertolyot vasitəsilə alternativ çıxışlara nail olmaq mümkündür. Istehlakçı platformaların tələb olunub olunmamasını qeyd etməlidir.

5.9.2 Yüksəldilmiş məşəl 4.1.-ci bənddə qeyd olunduğu kimi öz layihələndirmə məqsədinə platforma və ya nərdivanlarla təchiz olunmadan çata bilər. Bununla belə, yüksəldilmiş məşəllər üçün yuxarıya yaxın ən azından 15 m hündürlükdə 360 dərəcəli platforma təmin olunmalıdır. Bu hündürlük sahənin spesifik imkanları və istismar təcrübəsindən asılı olaraq arta bilər.

Bu platforma məşəl odluğunun montaj flansı və ya birləşmə qaynağından aşağıda yerləşməlidir və elə qoyulmalıdır ki, ondan təftiş, texniki təmir və məşəl odluğunun əvəzlənməsi zamanı istifadə etmək mümkün olsun.

5.9.3 Məşəl hava və təmizləyici qazın sıxlığında fərqlərdən istifadə edən havanın məşəl sisteminə girişinin qarşısını alan izolyasiya tipində hava izolyasiyası ilə təchiz olunduqda təftiş və təmizləyici farsunkalara giriş üçün platforma təmin olunmalıdır. Adətən 120 dərəcəli platformadan istifadən olunur.

5.9.4 Giriş platforması (platformaları) bərkidilmiş və yığılmayan təyyarələr üçün xəbərdarlıq işıqlarının təftişi və texniki təmiri üçün təmin olunmalıdır.

5.9.5 Əlavə giriş platformaları zəruri olduğu digər yerlərdə yerləşdirilə bilər. Məsələn, məşəl dirəyi üçün montaj planına əsasən hər bir məşəl yığılma birləşməsində arzuolunan 360 dərəcəli tam və ya qismən platforma hazırlana bilər.

5.9.6 Platformalar arasında maksimum məsafə 9 m və ya platformalar arasında giriş nərdivanlar vasitəsilə həyata keçirilirsə yerli qaydalara müvafiq olmalıdır.

5.9.7 Əgər məşəl sistemi qaz-maye ayrııcısı və ya maye izolyasiyası ilə təchiz olunubsa, platformalar insan keçidləri, səviyyə ölçən cihazlar və sairə üçün tələb oluna bilər.

5.9.8 Əgər məşəl çox mərhələli növə aiddirsə, mərhələli klapanların texniki təmiri və təftişi üçün platforma təmin olunmalıdır.

5.9.9 Ümumilikdə məşəl odluğunun texniki təmir platformasının məşəl odluğundan və onun ləvazimatlarından minimum olaraq 0.9 qabarit eni olmalıdır. Bəzi hallarda, nisbətən aşağı səviyyədə platformanın və məşəl odluğu/dirək birləşməsinin yerləşdirilməsi daha kiçik diametrli platformadan istifadəyə imkan verə bilər.

5.9.10 Nərdivanlar məşəl odluğuna birləşməməlidir.

5.9.11 Platformanın yuxarı tikilisi 500 kq/m2 bərabər şəkildə paylanılmış yük və ya 450 kq nöqtəvi yük üçün layihələndirilmiş açıq şəbəkə tipli olmalıdır.

5.9.12 Platforma və nərdivanlar qaynaq sinklənmiş karbon polad və ya paslanmaz poladdan olmalıdır.

5.9.13 Nərdivan və platformaların layihəsi yerli qaydalara uyğun olmalıdır.

Mexaniki olaraq, yanma kamerası özü özünə dayaq olan dirəkdir. Dirəyin layihəsi küləyin sürəti, yağışın xarici təsir amili, seysmik amil və sairə üzrə sahə parametrlərindən istifadə edərək qəbulolunan normanın, məsələn ASCE 7-nin tələblərinə əməl etməlidir. Dirəyin layihəsi və materialları qapalı alovun termik tələblərini yerinə yetirməlidir. Daxildən yanma kamerasının temperaturu odluqlar vasitəsilə tullantı qazlarının axını və yanma zonasına daxil olan havanın və soyuducu havanın necə təchiz olunmasından əmələ gəlir. Qapalı tipli məşəllər maksimum daxili temperaturu 980°C-dan 1090°C-dək istismar olunmaq üçün layihə olunur. 980°C dərəcədən artıq bacadakı qaz temperaturu ionlaşdırma səbəbindən alovsuz görünən tullantıları əmələ gətirə bilər.

Yanma kamerası üçün daxili odadavamlı futerləmə tələb olunur. Futerləmə sisteminin seçimi və layihəsi zamanı:

- pik idarəetmə temperaturu (təhlükəsizlik əmsalı ilə),

- material və üzləmələr üçün eksteryer qabığının temperatur həddləri,

- yanma kamerasının istismar temperaturunun çevik artması və azalması ilə və məşələ gedən tullantı qazların axınında dəyişikliklərlə termik siklləmə,

- yanma kamerasına gedən hava axının sürəti və yanma kamerasında baca qazının sürəti,

- yağış, külək və sairə kimi ekoloji amillərə məruz qalma

- futerləmənin çəkisi, kövrəkliyi, genişlənmə/yığılma amilləri, davamlılığı, istismara yararlığı və istismar müddəti

- futerləmənin tutması cədvəlləri və işəsalma planları nəzərə alınmalıdır.

Termik istilik itkisinə görə futerləmənin izolyasiyası layihədə bir amil kimi nəzərə alınmır, qapalı tipli məşəl alovunun böyük faizini təşkil edən istilik atmosferdə itir.

Yanma kamerasının forması və ölçüsü sahədə montaj tələblərini qarşılamaq üçün məşəlin əvvəlcədən yığıla bilməsi dərəcəsinə təsir edir. Yanma kamerasının xarici qatı karbon poladdan emal olunur. Daxili səthlər qapalı tipli məşəl layihə və istismar şəraiti tərəfindən tələb olunduğu kimi kondensatın əmələ gəlməsi nöqtəsini tənzimləmək üçün üzlənilə və ya boyana bilər. İstənilən üzləmə materialı məşəl üçün və futerləmə üzlüyü üçün nəzərdə tutulan layihə metal temperaturlarına uyğun gəlməlidir. Eksteryer metal temperaturlarınını 205°C aşa bilməsinə görə qoruyucu üzləmə sistemlərinin seçimi və tətbiqinə xüsusi diqqət ayrılmalıdır.

Qapalı tipli məşəl cihazlarına giriş əldə etmək və bacadan çıxan tullantılar üzrə seçmə nəzarət işləri həyata keçirmək üçün nərdivan və xidmət platformalar yanma kamerasının struktur tərtibatına təsir edə bilər. İstismar zamanı səth temperaturu 80°C aşan personalın çıxış əldə etdikləri sahələr üçün yanma kameraları ilə yanaşı personalın qorunması üçün mühafizə vasitələri tələb olunur. 5.1 və 5.9 baxın.

Bir çox variantlarla mövcud olan bir neçə istehsalçı tərəfindən təklif olunan fərqli layihələrdə odluqlar mövcuddur. Mexaniki olaraq odluğun layihəsi yanma üçün yanacağı və havanı, onun qarışıq vəziyyəti və yanmasını və yanmanın tamamlanmasını idarə edir. İstilik təsiri altında olan sahələr adətən istiyə davamlı paslanmaz polad materiallardan emal olunur. Qapalı tipli məşəllər şaquli yuxarı istiqamətdə alovlanan odluqlara malik ola bilər və ya odluqlar yanma kamerası istiqamətində üfüqi vəziyyətdə alovlana bilər. Odluğun alovlanma istiqamətinin seçimi ölçü və istehsalçısını təcrübəsinin funksiyasından asılıdır.

Məşəl odluğu üçün yığma bloku tipik olaraq flanslı və ya yivli birləşdirici detallarla və ya qaynaq üsulu ilə odluq borusuna birləşdirilir. Birləşmə növünü seçərkən tullantı qazların tərkibi və temperaturu və alovlar və ya yanma kamerasına yaxınlıqda yerləşdiyinə görə yüksək termik yüklərə mümkün məruz qalma nəzərə alınmalıdır. Bu temperatur təsirləri bəzi yivli və flans birləşmələrinə boşalda bilər.

Buxarın, havanın və odluğa digər köməkçi birləşmələrin onların alova və yanma kamerasına nisbətən mövqeyinə görə layihələndirilməsi zəruridir. Bu birləşmələr qaynaq, flans və ya şurup ilə birləşdirilə bilər.

Odluq borusu minimum olaraq təzyiq üzrə layihə normasının tələblərinə riayət etməlidir. Boru yanma kamerası və borunun termik genişlənməsini nəzərə almaq üçün elastik boru kimi layihələndirilməlidir. Borunun layihəsi zamanı yanma kamerası istiqamətində hava girişinə nəzərən layihələndirilmiş odluq mövqeyini saxlamaq üçün tələbləri nəzərə almaq zəruridir.

Yanma kamerasının içində yerləşən boruların yüksək temperatura davamlı layihələndirilməsi zəruridir. Çünki onlar alovun təsirinə məruz qala bilər. Yanma kamerasının içində olan borular zəif hava və ya qaz paylanmasından nəticələnən alov tullantısına məruz qala bilər. Alov tullantısı həmçinin yanma kamerasında kondensat və maye drenajı olduqda formalaşa bilən maye axınından da yarana bilər. Yanma kamerasının xaricində yerləşən boruları da müdafiə ekranları vasitəsilə istilik ötürülməsindən müdafiə etmək zəruridir, lakin bunu külək səddi daxilində etmək lazımdır.

Əgər mayenin keçidi və ya qaz kondensatı əmələ gələrsə, boru layihəsində drenaj nəzərə alınmalıdır. Əgər boruda maye karbohidrogenlər qalarsa onlar əngəl törədə bilər.

Boru materialının seçimi tullantı qazın tərkibi və temperaturuna uyğun olmalıdır və qapalı tipli məşəlin layihəsində qoyulmuş tələbləri qarşılamalıdır.

Qapalı tipli məşəlin hər bir mərhələsi ən azından bir fitillə təchiz olunmalıdır. Birinci mərhələdə bir fitildən daha çoxu tələb oluna bilər. Bu qərar layihələndirmə fazasında qəbul olunmalıdır. Buna baxmayaraq, qapalı tipli məşəlin hər bir mərhələyə daxil olan odluğuna heç də fitil tələb olunmur. Odluğun layihəsindən və yerləşimindən asılı olaraq tək fitil bir əsas odluğu yandıra bilər və digər odluqların çarpaz şəkildə yandırılmasına nail olmaq olar. Fitillərin sayı odluqların sayından, layihəsindən, yerləşməsindən və qapalı tipli məşəlin istismar statusundan asılıdır. Yüksək qaz tullantılarının həcmi yüksək olduqda yanma kamerasında alov və yüksək temperatur mövcuddur. Bu sonrakı mərhələlərdən tullantı qaz axınını yandıra bilər.

Fitil yanacaq və təchiz sistemləri qurğuda olan ən təmiz və etibarlı yanacaq mənbəyi olmalıdır. Tipik fitil təkalovlu əvvəlcədən qarışdırılan odluqdur. Fitilin qaz çıxışı ümumiyyətlə balacadır. Bu çıxışın tutulmasının qarşısını yaxşı boru layihəsi və fitilin qaz çıxışının yuxarısında yerləşən filtrlə almaq olar.

Qapalı tipli məşəllər üçün fitillərin məşəl istismar olunduqda təftiş və istismar işlərinin aparılmasına şərait yaratmaq üçün layihələndirilməsi mümkündür. Buna külək səddinin xaricində əsas komponentlərin yerləşdirilməsi və/və ya külək səddinin xaricində olan fitil yığma blokların asanlıqla sökülə bilən edilməsi vasitəsilə nail olmaq olar.

A.3 və A.4 bəndləri ilə əhatə olunan bir çox fitil və fitil yandırma detalları qapalı tipli məşəllər üçün tətbiq oluna bilər. Qapalı tipli məşəllər alovun yanma kamerasında ətrafı alındığına görə alov skannerlərin istifadəsinə imkan verir. Qapalı tipli məşəllərdəki odluqlar üçün fitillər açıq tipli yüksəldilmiş məşəllərlə müqayisədə havadan daha çox müdafiə edilir. Müvafiq şəkildə layihələndirilmiş qapalı tipli məşəllə və külək səddinin effektiv layihəsi ilə fitil və odluq üzərindən keçən hava axını istiqamətləndirilmir. Açıq tipli yüksəldilmiş məşəllərdə fitillər müxtəlif istiqamətlərdən əsən küləyin təsiri altına düşür.

Külək səddinin layihəsi yanma kamerası üçün təyin olunduğu kimi konstruksiya tələblərinə uyğundur. Külək səddinin layihəsi istiyə tab gətirməlidir, küləyin təsirini aradan qaldırmalıdır, girişi məhdudlaşdırmalıdır və səs boğulmasını təmin etməlidir. Adətən polad və beton konstruksiyalı külək səddlərindən istifadə olunur. Külək səddinin layihəsi yanma kamerasından əks olunan işığa da nəzarət etməlidir.

Külək səddinin layihəsi külək səddinin içərisinə və istənilən qaynar metal səthlərinə girişi məhdudlaşdırmalıdır. Külək səddinin materialının seçimi işçilərin təmasda olması üçün qəbulolunan xarici səth temperaturunu təmin etməlidir. Qapılar və ya insan keçidləri külək səddinin içərisinə girişi məhdudlaşdırmaq üçün təmin olunmalıdır. Bu giriş təftiş, istismar və texniki təmir işləri üçündür. Külək səddləri məşəlin istismarda olduğu müddətdə müşahidə etmək üçün baxış portalları ilə də təchiz oluna bilər. Qapı və baxış portlarının sayı təftiş və giriş tələblərinə və baxış və külək səddinin içərisində hərəkət məhdudiyyətlərinə görə seçilir.

6.6. İstilik ötürülməsində müdafiə

Odluğun yuxarı axın istiqamətində yerləşən istilik ötürülmsəində məruz qalan bütün boruların adekvat qaydada müdafiəsi təmin olunmalıdır. Belə borular adətən boş çınqıl və ya metal müdafiə ilə örtülür. Üstü örtülmüş boru ekoloji təsir və korroziyadan müvafiq qaydada müdafiə olunmuş olacaqdır.

A.1. Məşəl və komponent növləri;

Məşəlləri A.1.2 bəndindən A.1 7. bəndinədək təsvir olunmuş kateqoriyalar üzrə qruplaşdırmaq olar.

A.1.2. Yüksəldilmiş məşəl;

A.1.2.1. Ümumi Məlumat

Yüksəldilmiş məşəllər adətən şaquli yuxarıya doğru istiqamətlənərək yanırlar. Qaz tullantıların çıxış nöqtəsi ətraf mühitin mailliyinə və/və ya yaxınılıqda yerləşmiş avadanlığa nisbətən yüksəldimiş nöqtədədə yerləşir.

A.1.2. bəndindən A.1 7. bəndinədək təsvir olunduğu kimi yüksəldilmiş məşəllər üçün bir neçə dayaq metodları mövcuddur.

A.1.2.2. Özünə dayaq olan məşəllər

Sərbəst duran boru dartınma burazlardan və ya dayaq qülləsindən istifadə etmədən yüksəldilmiş məşəl odluğunun dayağıdır. Özünə dayaq olan tipik konstruksiya üçün Şəkil A.1 baxın.

A.1.2.3. Dartınmış burazlarla dayaq verilmiş məşəl

Yüksəldilmiş boru burazlardan istifadə edərək məşəl odluğuna dayaq olur. Burazlar konstruksiyanın sapmasını məhdudlaşdırmaq üçün bir ya və bir neçə nöqtədə məşəl borusuna bağlanır. Burazlar güclü dayaq vermək üçün adətən üçbucaq planda yerləşdirilir. Dartınma naqilləri dayağı olan konstruksiya üçün Şəkil A.2 baxın.

A.1.2.4. Qüllə dayağı olan məşəllər

Aşağıda göstərilmiş növlərin birinə aid olan polad tirli konstruksiya bir və ya bir neçə məşəl borusuna dayaq olur:

Konstruksiya boruya daimi olaraq dayaq rolunu oynayır. Məşəl odluğunu kran və ya şlüpbalkadan istifadə edərək endirilməklə təmir oluna bilər. Odluq çıxarıldıqda məşəl sistemi işləməməlidir. Tipik bərkidilmiş qüllə dayaq konstruksiyası üçün Şəkil A.3 baxın.

b) Sökülən qüllə (çoxhissəli boru)

Texniki təmir işləri üçün məşəl odluğunun yerə endirilməsinə imkan yaratmaq üçün montaj olunmuş boru ilə qüllə. Boru adətən istiqamətləndirmə və müşaiyət sistemindən istifadə edərək qaldırıla və endirilə bilən hissələrlə yığılır. Bu məşəl odluğuna yer səviyyəsindən çıxışı əldə etmək imkanını verir. Bir çox sökülən qüllələr öz məşəl odluqları ilə bir çox borulara dayaq olmaq üçün layihələndirilir.. Belə bir qüllə texniki təmir olunandan başqa bütün məşəllərin texniki təmiri zamanı istismar oluna bilmək imkanına malik olmaq üçün layihələndirilə bilər

Şəkil A.4-də çoxhissəli sökülən boru ilə qüllə: (a) normal idarətmə vəziyyətində;

(b) yuxarı hissələrin endirmə əməliyyatına başlayanda azacıq qaldırılmış vəziyyətdə; (c) aşağı hissənin endirilməsi prosesi zamanı; və (d) aşağı hissəinin tamamilə endirilmiş vəziyyətdə göstərilir.

c) Sökülən qüllə (təkhissəli boru ilə)

İstiqamətləndirmə və müşaiyət sistemindən istifadə edərək məşəl borusunun və odluğunun bir hissədə endirilməsinə imkan verən təkborulu qüllə.

Şəkil A.5-də təkhissəli sökülən boru ilə qüllə: (1) normal idarətmə vəziyyətində;

(2) endirilmə prosesində və (3) məşəl odluğuna yer səviyyəsindən çıxış əldə edilməsinə imkan yaratmaq üçün tamamilə endirilmiş vəziyyətdə göstərilir.

1 normal idarətmə vəziyyətində;

2 endirilmə prosesində

3 məşəl odluğuna yer səviyyəsindən çıxış əldə edilməsinə imkan yaratmaq üçün tamamilə endirilmiş vəziyyətdə

Məşəl mayeləri və qazları tullantı qazları çalaya buraxan məşəl odluğuna üfüqi boru ilə ötürülür (Şəkil A. 6 bax)

A 1.4. Qapalı tipli məşəllər

Qapalı tipli məşəllər alovun birbaşa görünməsini gizlətmək üçün tikilir. Onlar səsi və istilik ötürülməsini azalda bilər. Zibil yandırma sobasından fərqli olaraq axının dinamik tənzimləmə diapazonun olması bu sistemlərə xas olan cəhətdir. Normal axın sürəti birləşdirilim obyektin məşəl görünmədən gündəlik olaraq işə düşməsi, qapanması və istismarına imkan verməlidir. Bəzən qapalı məşəllərdə bir neçə mərhələlərdən istifadə olunur. Şəkil A.7-də horizontal olaraq yanan qapalı məşəl göstərilir. Üfüqi və ya şaquli şəkildə yanan odluqlar qapalı tipli məşəllərdə istifadə oluna bilər.

1 mərhələli nəzarət sistemi

A 1.5. Tək və çoxodluqlu məşəllər

A.1.5.1. Ümumi məlumat

Bir və ya bir neçə odluq A.1.2- A 1.4 bəndlərində göstərilmiş məşəl kateqoriyalarının hər biri ilə təmin oluna bilər.

A 1.5.2. Təknöqtəli məşəllər

Təknöqtəli məşəl tək çıxış nöqtəsi olan açıq boru məşəlidir. Təknöqtəli məşəllər tüstüsüz və tüstülü istismar üçün layihələndirilə bilər. Onlar adətən şaquli növdə olurlar. Təknöqtəli məşəldə çoxodluqlu məşəllə müqayisədə daha aşağı təzyiq fərqi olur.

A.1.5.3. Çoxodluqlu mərhələli məşəllər

Çoxodluqlu məşəl sistemləri əlavə havanı tutmaq üçün mövcud təzyiq enerjisindən istifadə edir. Bu yanmanı yaxşılaşdırır çünki məşəl qazı hava ilə daha yaxşı qarışır. Çoxodluqlu məşəllər adətən adekvat təzyiq və məkan olduqda tüstüsüz istismara nail olmaq üçün layihə olunur. Yer səviyyəsində və ya yüksəldilmiş mövqedə yerləşən çoxsaylı odluq nöqtələri cərgələrlə düzülə bilər. Şəkil 8-də yer səviyyəsində yerləşən çoxodluqlu mərhələli məşəl göstərilir.

Çoxodluqlu, yüksəldilmiş, çoxmərhələli düzülüşdə təşkil olunmuş təknöqtəli məşəllər çox iri tullantı qaz həcmlərinin öhdəsindən gəlmək üçün təmin oluna bilər və bununla da fərdi dirəklərin və əlaqəli odluqların ölcüsü azalır və aşağı həcmli tullantılarda yanma səddinin qeyri-sabitliyi və təkrar alovlanma halları azalır.

Əlavə B-yə də həmçinin baxın.

2 mərhələli nəzarət sistemi

Şəkil A.9-da üçpilləli məşəl sisteminin istismarı göstərilir. Hər bir pillədə çıxış sahəsi əlavə olunur. Pilləli istismar tüstünün çıxmadığı təzyiqlərdə hər bir pillənin istismarına imkan yaradır. Birinci pillədə axın artdıqca sistem təzyiqi də artır. Sistem təzyiqi birinci pillə üçün maksimum təzyiqə çatdıqda ikinci pillə əlavə həcmi təmin etməklə açılır. Əlavə həcm eyni axını saxlamaqla sistem təzyiqini azaldır. Bu proses üçüncü mərhələdə də təkrarlanır. Axının azalması pilləli yanma prosesini əks istiqamətə doğru aparır. Diaqramda idarəetmənin 3 pilləsi göstərilir: 1-ci pillə 20%, 1-ci və 2-ci pillə 50% bərabərdir; 1-ci,2-ci və 3-cü pillələr 100% bərabərdir. Pillələrin ölçüsü, sayı, təzyiqi və ardıcıllığı nöqteyi nəzərdən bir çox variantları tətbiq etmək mümkündür. Həmçinin Maddə A.11 və Şəkil A.16 baxın.

Təkodluqlu və çoxodluqlu məşəllərə qaz kollektordan daxil olur. Kollektor məşəl qazının axınını bir və ya bir neçə odluqdan ibarət fərdi qollara paylayır. Yanma/söndürmə klapanları məşəl qazının hər bir qola axınını istiqamətləndirir. Əməliyyat yuxarıda təsvir olunub.

Məşəl sistemi ilə əlaqəli təhlükəsizlik mülahizələri klapanla dolama idarəetmə mexanizminin olmasını tələb edir, bunların hər birisi nasazlığa davamlı cihazdan, məsəlin qırılan qapaqla işə düşən cihazdan və ya qırılan diskdən ibarət olmalıdır.

Y maksimum təzyiqin faizlə ifadəsi

2 birinci və ikinci mərhələ

3 birinci, ikinci və üçüncü mərhələ

A. 1.6. Tüstüsüz və tüstü ilə istismar olunan məşəllər;

A. 1.6.1. Tüstüsüz məşəllər

Tüstüsüz məşəllər göstərilmiş axın diapazonlarında hər hansı bir görünə bilən tüstünü yox edir. Tüstüsüz yanmaya hava, buxar, təzyiq enerjisi və ya məşəl qazı axınında burulğanlıq yaratmaqla və havanı tutmaq üçün digər vasitələrlə nail olunur.

Yerli qaydalar və müəssisədə olan spesifik tələblər tüstüsüz yanmanı təsvir edir. Bulanıqlıq Ringelman nömrələri şkalası vasitəsilə təyin olunur (Ringelman 1 20% bulanıqlıq; Ringelman 0 aydınlıqdır)

Tipik olaraq, tüstülü istismar meyilliyi qazın istilikötürmə və karbohidrogenlərin birləşmə strukturunun funksiyasına aiddir. Karbohidrogenlərin parafinli silsiləsinin tüstünü əmələ gətirmək üçün ən aşağı meyilliyi var. Buna rəğmən karbohidrogenlərin olefinli, diolefinli və ətirli silsilələrinin tüstünü yaratmaq meyilliyi daha çoxdur.

Tüstüsüz məşəllər yanmanı yaxşılaşdırmaq üçün buxar-mexaniki və ya havalandırma sistemi ilə təmin oluna bilər. Havalandırma sisteminin məşəl odluğunda qarışıq enerjini təmin etməsi üçün ventilayatorlardan istifadə edilir. Havalandırılan məşəlin tipik düzülüşü üçün Şəkil A. 10 baxın.

Qaz sistemi ilə hidravlika (yəni məşəl avadanlığı üçün qaz təzyiqinin aşağı düşməsi) tüstünün aradan qaldırılması üçün seçilmiş metoda təsir edə bilər. Məşəl qazının təzyiqi (kinetik enerji) kifayət etdikdə məşəlin tüstüsüz istismar olunması üçün istifadə oluna bilər. Tüstünün aradan qaldırılması metodu kommunikasiyaların mövcudluğundan və onların qiymətindən asılıdır.

1 qazın çıxış portları

3 məşəldə yandırılan qazlar üçün flansla birləşmiş giriş

4 paslanmayan poladdan olan məşəl odluğu

5 aşağı təzyiqli hava kanalı

6 oxlu aşağı təzyiqli hava odluğu

7 iki-sürətli mühərrik

A. 1.6.2. Tüstülü məşəllər

Tüstülü məşəllərdə yanmanı yaxşılaşdırmaq üçün heç bir xarici metodlardan istifadə edilmir (hava, buxar və sairə). Bu isə bəzən müəyyən istismar şəraitində tüstünün əmələ gəlməsi ilə nəticələnir. Tüstülü məşəllər adətən, lakin müstəsna olmayaraq təknöqtəli məşəllərdir. Tüstülü məşəllərdən tüstüsüz istismar olunan məşəlin həcmi aşıldıqda tüstüsüz məşəlləri tamamlamaq üçün istifadə oluna bilər.

Tüstülü məşəllərdən tüstülənməyə səbəb olmayan karbohidrogenlər və ya buxar axınları üçün (metan, hidrogen, dəm qazı, təmiz-koks sobası qazı, ammoniy, hidrogen sulfid) və ya tüstüyə əhəmiyyət verilməyən hallarda istifadə olunur.

A.1.7. Endotermik (qaz-yanacağı ilə işləyən) məşəllər

Endotermik ( qaz yanacağı ilə işləyən) məşəllərdən aşağı yanma istiliyi olan tullantı axınları məşəldə yandırıdıqda istifadə olunur. Endotermik növ məşəlin seçimi əsasında tövsiyə almaq üçün İSO 23251 istinad edin.

Endotermik məşəllər üçün bir neçə mümkün variantlar mövcuddur:

- Sadə, yanma üçün heç bir dəstəyi olmayan məşəldən yuxarıda tullantı qaz buxarına yüksək enerjili ehtiyat qazı əlavə olunan məşəl odluğu;

- Sadə, yanma üçün heç bir dəstəyi olmayan tullantı qazların çıxışının ətrafında halqaya təchiz olunan əvvəlcədən qarışdırılmış ehtiyat yanacaq/hava qarışığı ilə məşəl odluğu;

- Tullantı qazların çıxışının ətrafında yerləşən, içərisinə hava təchiz olunan ehtiyat qaz odluğu ilə təknöqtəli məşəl.

A.1.8. Əsas Komponentlər;

A.1.8.1. Yüksəldilmiş məşəl üçün əsas və məcburi səciyyə daşımayan komponentlər aşağıdakılardır:

- tüstüsöndürmə və nəzarət () imkanı olan və ya olmayan məşəl odluğu;

- fitil yandırıcısı (yandırıcıları);

- məşəl alovunun detektorları;

- hava və təmizləyici qazın sıxlığında fərqlərdən istifadə edən havanın məşəl sisteminə girişinin qarşısını alan izolyasiya və hidro sürgü (məcburi deyil);

- dayaq konstruskiyaları;

- qaz-maye ayrıcısı (məcburi deyil);

- alov/partlayış söndürücüsü (məcburi deyil);

- maye izolyasiyası (məcburi deyil);

- tüstünün sönməsinə nəzarət sistemi (məcburi deyil);

- hava verən maşın (maşınlar) (məcburi deyil);

- axın, tərkib, istilik tərkibi və ya video monitorinq (məcburi deyil);

- nərdivan (qəfəsli və ya təhlükəsiz dırmaşma sistemi ilə) və platformalar (məcburi deyil);

- odluğun çıxarılması üçün şlyup-balka (məcburi deyil);

- təyyarələr üçün xəbərdarlıq işıqları və boyama (məcburi deyil);

- istilik ötürülməsindən müdafiə vasitələri (məcburi deyil);

- yağışdan müdafiə vasitələri (məcburi deyil);

A. 1.8.2. Çoxodluqlu məşəllər üçün əsas tələb olunan və seçmə xarakter daşıyan komponentlər aşağıdakılar nəzərə alınmaqla yüksəldilmiş məşəllər üçün olanlarla eynidir:

- pilləli qaz təchizi avadanlığı və alətləri (məcburi deyil)

- qazpaylayıcı borular və kollektorlar üçün istilikdən müdafiə (məcburi deyil)

- çəpər (növü və məqsədi sahədən asılıdır) (məcburi deyil)

A.1.8.3. Qapalı məşəl üçün əsas tələb olunan və seçmə xarakter daşıyan komponentlər aşağıdakılar nəzərə alınmaqla çoxodluqlu məşəllər üçün olanlarla eynidir:

- ətraf konstruksiya (konstruksiya və ya çəpər);

- futerləmə (məcburi deyil);

- qazpaylayıcı borular və kollektorlar üçün istilikdən müdafiə (məcburi deyil)

Məşəl odluğu İSO 23251-də detalları göstərildiyi kimi sistem tərəfindən icazə verilən aşağı düşmüş təzyiqdə göstərilmiş maksimum tullantı qaz axınının təhlükəsiz qaydada xaric olunması üçün layihə olunub. Məşəl odluğu müvafiq yandırmanı və sabit yanmanı təmin etmək üçün tələb olunan sürətlərdə, turbulentlikdə və konsentrasiyada yanacağı və havanı qarışdırır. Məşəl odluğu yanır və texnoloji tullantılar, istehsal prosesinin pozulması və qəza şəraiti üçün buraxılan buxarları yandırır. Bu mexaniki cihaz qaz tullantıları üzrə göstərilmiş şəraitdə yanma prosesini idarə edir və arzu olunan dağıtma/yanma effektivliyini hasil edir.

Tipik məşəl odluqlarının layihəsinin mexaniki komponentləri A. 2.2.-A.2.7 bəndlərində təsvir olunub.

Tüstünün söndürülməsi və müxtəlif növ məşəl odluqlarının maye-karbohidrogen damcılarının öhdəsindən gəlməsi üçün buxar üzrə tələblər barədə əlavə informasiya almaq üçün İSO 23251 müraciət edin.

A.2.2. Yanma prosesinə dəstək olmaq üçün xaricdən heç bir dəstəyi olmayan boru məşəli

Yanma prosesinə dəstək olmaq üçün xaricdən heç bir dəstəyi olmayan boru məşəlindən tüstüsüz yanmaya dəstək vasitələri tələb olunmayanda istifadə olunur. Fitillər fitil yandırma sistemi ilə yandırılır.

Boru məşəlinin odluğunda mexaniki cihaz və ya sabit alovun yaranması və saxlanılması üçün digər vasitələr olmalıdır. Qaz çıxanda alov ilkin olaraq fitil alovları ilə təmas nəticəsində yanır. Fitildə məşəl sabitləşdirici alovu yanan kimi məşəldən layihənin idarəetmə diapazonunda alovun sabitliyinin saxlanması gözlənilir.

Bəzi məşəllər qazların çıxış sürətini məhdudlaşdıran qaydalara məruz qalır. Buxarlanan orqanik maddə tullantıları üzərində nəzarəti tətbiq etməyən bir çox məşəllərin mövcud olduğunu da qeyd etmək lazımdır. Bu cür məşəllərdən bu qaydaların qazın çıxış sürəti üzrə təyin etdiyi tələbləri qarşılamaq tələb olunmur.

Yanma prosesinə dəstək olmaq üçün xaricdən heç bir dəstəyi olmayan boru məşəlindən çıxan alov tullantı qaz tərkibi və qazın çıxış sürətinin funksiyasına aiddir. Yüksək qaz axınında qazın çıxış enerjisi yanma üçün təchiz olunan havanı alova tərəf çəkir və külək sapmalarına daha güclü müqaviməti olan qısa, nisbətən dik alovun əmələ gəlməsi ilə nəticələnir. Qazın daha aşağı sürətlə çıxdığı hallarda hava əsasən yanma zonasında isidilmiş məhsulların üzməsi ilə alov tərəfə çəkilir. Yüksəlmiş alov adətən yüksək sürətli qaz tullantıları ilə əlaqəli alovdan daha yumuşaq, uzun müddətli və küləyin təsirinə daha çox məruz qalan alovdur.

Aşağı sürətlə çıxan tullantı qazlar və yüksəlmiş alovlar aşağı yanma istliyi olan tullantı qazların yanması üçün istifadə oluna bilər. Yüksək sürətlə çıxan qazlar daha yüksək yanma istiliyi olan qaz halında olan tullantı karobohidrogenlər və ya hidrogenlə zəngin olan tullantı qazlar üçün istifadə oluna bilər.

Alovun yanma səsinə qazın çıxış sürəti təsir edir. Tullantı qazların çıxışda sürətinin yüksəlməsi daha yüksək yanma turbulentliyinə və daha yüksək yanma səs səviyyələrinə səbəb ola bilər. Ən yüksək yanma səs səviyyələri məşəl odluğunun yanma dəyişkənliyi baş verən qazın çıxış sürətində istismar olunmasına icazə verildiikdə baş verir. Yanma dəyişkənliyi yarım sikl rejimində yanan, yüksələn, sönən və yenidən yanan alov kimi alovdur.

Xaricdən yanma üçün heç bir dəstək təchiz olunmayan boru məşəllərinə gəldikdə əsas diqqət məşəl sistemi üçün hidravlik layihə çərçivəsində məşəl odluğundan tullantı qazın təhlükəsiz xaric olunmasına (yolverilən təzyiq düşməsi və alovun yanma sürətinin məhdudiyyətləri çərçivəsində) və layihələndirilmiş alov xüsusiyyələtlərinə əsasən tullantı qazların yandırılmasına yönəlməlidir.

Aşağı yanma sürətlərində külək məşəl odluğuna daxili yanma və/və ya məşəl odluğuna birləşmiş xarici alovları yarada bilər. Məşəl odluğu daxili və birləşmiş xarici yanmanın təsirinə davamlı olmaq üçün layihələndirilməlidir. Bəzən daha irihəcmlı məşəl odluqlarında daxili odadavamlı futerləmə tətbiq olunur ki, daxili yanmanın termik təsirlərini azaltsın. Odadavamlı futerləmə məşəl odluqlarında qabarma əmələ gətirən yüksək temperatur dəyişmələrini aşağı salır. Məşəl odluğunun gövdəsinin qabarması demək olar ki, bütün məşəl odluqlarının nasazalığının ilkin əlamətidir.

Məşəl odluğunun xarici səthlərinə küləyin təsiri altında alovun yapışmasını aradan qaldırmağa kömək etmək üçün boru məşəllərdə külək səddləri tətbiq oluna bilər.

Qurğunun layihəsi üçün tam diapazonda olan tullantı qazlarının tərkibi və məşəl odlğundan tullantı qazların çıxış sürəti seçilmiş boru məşəli ilə yaxşı istismar olunmaq məqsədilə layihələndirilməlidir.

A.2.3. Buxar təchiz olunan boru məşəlləri

Buxar təchiz olunan tüstüsüz istismar olunan boru məşəli üçün əsas alov sabitləşməsi A.2.2-də təsvir olunan əsas boru məşəli ilə eynilik təşkil edir. Buxar təchiz edən avadanlıq məşəl odluğunda alovun sabitləşdirməsi üçün mexanizmlərə müdaxilə etməməlidir və bəzi hallarda alov sabitləşməsinə yardım etmək üçün istehsal oluna bilər.

Qazın çıxış sürətləri əsas boru məşəlləri ilə olduğu kimi buxar təchiz olunan məşəl odluqları üçün də məhdudlaşdırılır. Buxarın vurulması hətta buxar minimum havalandırma sürətində istismar olunduqda belə tullantı qazları potensial olaraq sıyıqlaşdırılır. Buxar təchiz olunan məşəllər adətən arzuolunan buxarlanan orqanik maddələrin dağıtma effektivliyinə nail olmaq üçün daha çox yanma qaz qarışıqlarını tələb edir.

O, ki qaldı 40 CFR PT 60.18 tənzimlənən buxarlanan orqanik maddələrə nəzarət cihazına, buxar təchiz olunan məşəl üçün minimum yanma istiliyi 11 175 kJ/Nm (300 Btu/scf) olan tullantı qaz axını tələb olunur. Müqayisə üçün heç bir xarici dəstəyi olmayan boru məşəllər üçün 7450 kJ/Nm(200 Btu/scf) tullantı qaz axını tələb olunur.

Buxar təchiz olunan məşəl borusundan çıxan alov tullantı qaz xüsusiyyətlərinin, qazın çıxış sürətinin və buxar vurulmasının layihəsinin funksiyasına aiddir.

Buxar təchizi bir çox karbohidrogen qazlarının tullantısını müşaiyət edən tüstünün əmələ gəlməsinə nəzarət etmək üçün istifadə olunur. A.1.6.1 bəndində tüstülümə meyilliyi barədə mülahizələr təsvir olunur. Yanma havasını çıxarmaqla buxarın vurulması tüstüsüz yanma əmələ gətirmək üçün funksiya rolunu oynayır və beləliklə məşəl alovunda momenti və turbulentliyi artırır. Yanma havasının, momentin və turbulentliyin əlavə olunması daha qısa və intensiv alovun əmələ gəldiyi tüstüsüz yanma üçün alov xüsusiyyətlərini əmələ gətirə bilər. Bu alovlar külək sapmasına daha güclü müqavimət göstərir və azaldılmış şualanma fraksiyasına malik ola bilər.

Tüstüsüz yanma üçün tələb olunan buxarın miqdarı qazın tərkibi, məşəl odluğunun ölçüsü və layihəsi, buxar injektorunun layihəsi və idarəetmə təzyiqi və ekoloji şəraitin funksiyasına aiddir. Buxarın təchizi tüstü buraxan tullantı qazların yanmasını yaxşılaşdırır, yüksək səviyyəli təsirsiz qazlarla tullantı qazlarının yanmasına mənfi təsir göstərir. Tərkibində yüksək səviyyəli təsirsiz qazlar olan yanma prosesinə dəstək olmaq üçün xaricdən buxar təchiz olunan tullantı qazları məşəl yandırıldıdqda alovun tələb olunan sabitliyini və karbohidrogenlərin məhvinin effektivliyini saxlamaq üçün daha böyük yanma istiliyi qiymətini tələb edə bilər.

Buxar çox vaxt məşəl odluğunun yuxarısında yerləşən tullantı qazlar borusuna vurulur. Adətən, bir neçə buxarvurma farsunkaları və ya yerlərindən ibarət buxar halqası tətbiq olunur. Buxarvurma farsunkalarının layihəsi və yerləşimi müxtəlif məşəl istehsalçılarının öz məxsusi layihəsinə malik olduqları üçün fərqlənir.

Buxar sərfiyyatı yandırılan məxsusi qazın və məşəl odluğunun özəl layihəsindən asılı olaraq çox fərqlənir. İSO 232512 yüksəldilmiş məşəllər üçün tipik buxar sərfiyyatını təmin edir.

Yuxardan buxarvurma havanı sovurmaq və hava qarışığını məşəl odluğundan çıxan tullantı qazlara istiqamətləndirmək funksiyasını daşıyır. Buxarvurma nümunəsi yanacaq-hava qarışığını artırmaq üçün və tullantı qazların xaric olunması momentinə əlavə etmək üçün nəzərdə tutulur. Buxar və hava karbohidrogen yanacağının tərkibini siyıqlaşdırmaq üçün hərəkət edir bu da öz növbəsində tüstü buraxma tendensiyasını azaldır. Buxar həmçinin karbon qazının dəm qazına çevrilməsinə yardım etməklə yanma kinetikasında da iştirak edə bilər.

Sıxlaşdırılmış hava və ya yüksək təzyiqli qazlar, o, cümlədən qaz halında, yüngül-nisbətən atom kütləli karbihidrogenlər yuxarı "buxar" halqasında istifadə oluna bilər, lakin buxar ən effektiv daşıyıcı kimi qəbul olunub.

Yuxarı buxar halqasından buxarın effektiv əlavə olunması yanmanın turbulentliyini artırır. Əlavə yanma səsi və buxar farsunkalarından inyeksiya səsinə görə məşəl odluğunun ümumi səs-küy səviyyəsi artır. Yanma prosesinə dəstək olmaq üçün buxar təchiz olunan tüstüsüz istismar olunan məşəllərdə heç bir xarici buxar təchizi olmayan məşəllərlə müqayisədə səs-küy səviyyəsi çox ola bilər.

Boru məşəli üçün əvvəl qeyd olunmuş idarəetmə mülahizələrinə əlavə olaraq buxarvurma sərfiyyatına diqqət yetirilməlidir. Əgər məşəl odluğuna çox az buxar əlavə olunarsa tüstülü, yumuşaq, daha çox küləyin təsirinə məruz qalan alov əmələ gələr. Müvafiq qaydada vurulmuş buxar buxarvurma sərfiyyatını tullantı qaz axının sərfiyyatına mütənasib edir. Buxarvurma üçün ən ucuz əməliyyat qazın tərkibi və axın səviyyəsi üçün tüstü yaranma nöqtəsinin düz üstündən buxar vurmaqdır.

Yüksək buxarvurma alovu daha sərt, təmiz və küləyə görə daha az sapmalı edir. Yüksək buxarvurma həmçinin səs-küy səviyyələrini də artırır. Həddən artıq buxarvurma çoxlu məşəl səsi ilə müşaiyət olunan yanma dəyişkənliyini əmələ gətirir (az tezlik, pulsasiya). Ən pis halda, həddən çox buxarın vurulması alovu söndürə bilər.

Buxarvurma avadanlığının əlavə olunması məşəl odluğu üçün təmizləmə qazının tələblərini dəyişmir.

Yuxarı buxar halqası küləyin hərəkətinə görə alov tullanışına məruzdur. Bunu aradan qaldırmaq üçün soyuducu buxar axınından istifadə olunur. Bu minimum buxar axını halqa və buxar xəttində kondensatın və hidro zərbə effektinin əmələ gəlməməsi üçün buxar sistemində münasib temperaturun saxlanılması üçün təyin olunur. Minimum buxar axını məşəl odluğu layihəsinin funksiyasına aiddir.

Müvafiq şəkildə layihələndirilmiş yuxarı buxar halqası məşəl alovu üzərində küləyin mənfi təsirini azaltmaq üçün külək səddi kimi də fəaliyyət göstərə bilər. Ondan həmçinin məşəl odluğunun gövdəsinə yapışan xarici alovu aradan qaldırmaq üçün də istifadə etmək olar.

Yuxarı buxar halqasında buxar axınları kondensata çevrilə bilər və məşəl odluğu üçün su və buzun əmələ gəlməsi ilə əlaqəli problemləri yarada bilər. Həddən artıq kondensasiya məşəl konstruksiyalarında böyük buz lülərini yarada bilər. Buz lüləri personal, məşəl sistemi və borular üçün təhlükə mənbəyidir. Buxar tutma vasitələrinin müvafiq layihə və yerləşimi ilə birlikdə quru və ya azacıq isidilmiş buxarın təyin olunmuş minimum axınından istifadə bu problemləri minimuma endirmək üçün çox vacibdir.

Mərkəzi buxar vurucusundan daxili yanmaya dəstək olmaq üçün istifadə oluna bilər. Müvafiq şəkildə layihələndirilmiş buxar vurucusu tullantı qazların aşağı sürətli axınına buxar əlavə edir. Bu alovun məşəl odluğundan çıxarılmasına və pik alov temperaturunun aşağı salınmasına kömək edir. Tullantı qazların sərfiyyatı aşağı olduqda tüstüsüz yanma üçün mərkəzi buxar vurucusu da effektivdir. Mərkəzi buxar vurucu tüstünün əmələ gəlməsinə yol verməmək üçün yanacaq karbohidrogen tərkibi zəifləşdirilir.

Həddən artıq buxar təchiz edən mərkəzi buxar vurucusu yanma dəyişkənliyinə və aşağı qaz sərfiyyatında çox yüksək səs-küy səviyyəsinə səbəb ola bilər. Mərkəzi buxar vurucusu məşəl dirəyinin işinə su buxarını əlavə edir. Buxar məşəl sistemində su və buz yaradan kondensata dönmür. Bu problemlərin əmələ gəlmə potensialını ayrıca buxar borularından və mərkəzi buxar vurucusu üçün nəzarət vasitələrindən istifadə etməklə azaltmaq olar.

DİQQƏT - Mərkəzi buxar vurucusu ilə sistemləri soyuq mühitdə istismar edərkən ehtiyatlı olmaq lazımdır. Qurğunun təhlükəsizliyi üçün hidravlik gücü tələb olunan səviyyədən aşağıya salan buz tıxacının yaranması potensial təhlükədir.

Xaricdən buxar təchiz olunan boru məşəllərin istismarı A.2.8. bəndində təsvir olunub.

A.2.4. Daxili buxar/hava eduktor boruları

Yüksək qaz sərfiyyatı zamanı tüstüsüz yanma və və məşəldən çıxan səs səviyyəsinin azalmasına tullantı qazların çıxış borusuna məşəl odluğunun gövdəsində yerləşən borulardan buxar vurmaqla nail olmaq olar. Bu daxili borular yanma havasını çəkmək və havanı tullantı qazlarla qarışdırmaq üçün buxar enerjisindən istifadə edən yanma hava eduktorları kimi hərəkət etmək üçün layihələndiriliblər. Daxili borulardan buxar/hava tullantıları həmçinin yüksək sürətlə çıxa bilər bu da məşəl tullantılarına əlavə moment verməklə və yanma üçün əlavə havanın sovurulmasına gətirib çıxarmaqla yanaşı alovun sərtləşməsi və qısalması ilə nəticələnə bilər.

Tipik olaraq, azalmış buxar-karbohidrogen nisbəti daxili buxar/hava boruları üçün tələb olunur. Bu boruların buxar və havanın qazla effektiv qarışmasına görə baş verir. Daxili buxar/hava boruları müxtəlif səviyyələrdə məşəl odluğunun korpusuna daxil ola bilər. Buna görə də, yanma havasının çıxışı məşəl odluğunun yuxarı perimetrinə kimi məhdudlaşdırılmır (yuxarıda yerləşən buxar halqası üçün oluğu kimi).

Yanma havasına daha böyük çıxış imkanları maksimum nail olunması mümkün olan tüstüsüz yanmanın sürətini artırır. Həm daxili buxar/hava boruları və həm də yuxarıda yerləşən buxar təchizi halqasından istifadə edən məşəl odluğu yuxarıda yerləşən buxar halqası ilə təchiz olunmuş məşəllə müqayisədə iki dəfə artıq maksimum tüstüsüz yanma imkanına malik ola bilər.

Məşəl odluğunun qazların tullantısı nöqtəsindən aşağı səviyyədə yerləşən daxili buxar/hava borularınn məşəl odluğunun gövdəsinə daxil olmasını nəzərə alaraq buxarvurucu azaldılmış buxarvurma səs-küy səviyyəsi ilə havanın effektiv sorulması məqsədilə layihə oluna bilər. Əlavə olaraq, borunun aşağı giriş nöqtəsində buxarvurma səs-küyünü azaltmaq üçün səs boğuculardan istifadə etmək olar. Yalnız daxili buxar/hava borusu ilə istismar olunan müvafiq şəkildə layihələndirilmiş məşəl odluğu yalnız yuxarı buxar halqası ilə istismar olunan odluqla müqayisədə 10 dB-dən 12dB-dək daha sakit işləyə bilər.

Daxili buxar boruları ilə istismar olunan məşəllərdə buxarın kondensata çevrilməsinin mümkün olması səbəbindən əlavə nəzərə alınacaq istismar məsələləri vardır. Kondensatın və donmanın əmələ gəlməsinin qarşısını almaq üçün quru buxardan istifadə vacibdir. Buxar kondensatı daxili buxar/hava inyeksiyası nöqtəsindən və bu boru birləşmələrinin ətrafında yerləşən istənilən səs boğucusundan çıxarılmalıdır. Bu xüsusilə uzunmüddətli donma temperaturlarının olması gözlənilən sahələr üçün vacibdir.

Alovun arxaya doğru yayılması potensialı buxar/hava borularında bir təhlükədir. Daxili borularda yanan qatqıların arxaya doğru yayılmasının qarşısının alınmasına diqqət yetirilməlidir. Borularda alovun arxaya doğru yayılmasının səbəbi məşəlin düzgün istismar olunmaması ilə bağlıdır. Buxar/hava borularını buxarla təchiz etmədən öncə yuxarı buxar halqasına təzyiq vurularsa yuxarı buxar halqası məşəldən çıxan alovun üstünü örtə bilər və alovun borulardan geri dönməsinə səbəb ola bilər.

Daxili buxar/hava boruları ilə xaricdən buxar dəstəyi olan məşəlin istismarı A.2.6-bəndində təsvir olunub.

A.2.5. Xaricdən hava ilə təchiz olunan tüstüsüz istismar olunan məşəllər

Tüstüsüz yanma tələb olunduqda xaricdən hava ilə təchiz olunan məşəllərdən istifadə edilir. Ondan buxar olmadıqda və ya aşağı təzyiqli havanın təchizi daha az xərclərə gətirdikdə istifadə olunur.

Xaricdən hava ilə təchiz olunan məşəllər aşağı təzyiqli ventilyatorla təchiz olunmuş hava axını ilə tullantı qazların qarışdırılmasına şərait yaratmaq üçün çox vaxt qazpaylayıcılarından istifadə edir. Qaz axınının paylanılmasının təşkili boru məşəllərindən daha çox ənənəvi layihədə olan odluqları xatırladır. Qaz-hava paylayıcılarında (qatışdırıcılarında) odluq tipli alov sabitləşdirici mexanizmindən istifadə edirlər. Bunlara alovun saxlanılması cihazları və aerodinamik tipli alov sabitləşdirici metodlar daxildir.

Yanma məqsədləri üçün xaricdən hava ilə təchiz olunan aşağı təzyiqli məşəl odluğundan çıxan alov tullantı qazların birgə qatışıq enerjisi və istiqamətləndirilmiş hava axının sərfiyyatı və sürətinin funksiyasına aiddir. Adətən aşağı təzyiqli havaverən cihaz stexiometrik tüstüsüz yanma üçün tələb olunan havanın axın sürətinin yalnız həcmini təchiz edir. Hava həcmindən tullantı qazların qarışdırılmasına dəstək olmaq və ətraf atmosferdən əlavə yanma havasını effektiv olaraq tutmaq üçün məşəl tullantılarına yeni impuls vermək üçün istifadə olunur.

Yanmaya dəstək olmaq üçün hava ilə təchiz olunan məşəldə yaranan alov təzyiqli havalandırma ilə formaya salına bilər. Hündür, şaquli alovun yaranması üçün alov ox şəklində hava axınına çevrilə bilər. Alternativ olaraq təzyiqli havanı daha geniş və qısa alovu əmələ gətirən növbələnən hava axınının yaranması üçün dövr etdirmək olar.

Tüstüsüz yanmanın sürəti və alovun xüsusiyyətləri istifadə olunan yanma havasının həcmi və onun tullantı enerjisi ilə tənzimlənir (yanacaq-hava qarışığına və məşəlin boşalma momentinə dəstək olmaq üçün). Xaricdən hava ilə təchiz olunan, tüstüsüz istismar olunan məşəlin hündürlüyü məşəlin xaricdən hava təchiz olunmayaraq istismarı tələb oluna bilən məhdud hallar üçün layihə olunmalıdır. Bu halda məşəldən ən çox istilik ötürülə bilər. Məşəldən çıxan istlik barədə daha ətraflı məlumat üçün İSO 23251 baxın.

Xaricdən yanma üçün heç bir dəstək təchiz olunmayan boru məşəllərinə gəldikdə əsas diqqət məşəl sistemi üçün hidravlik layihə çərçivəsində məşəl odluğundan tullantı qazın təhlükəsiz xaric olunmasına (yolverilən təzyiq düşməsi və alovun yanma sürətinin məhdudiyyətləri çərçivəsində) və layihələndirilmiş alov xüsusiyyələtlərinə əsasən tullantı qazların yandırılmasına yetirilməlidir.

Tüstüsüz yanmaya təzyiqli havanın təchizi ilə nail olunur. Təzyiqli hava axının keyfiyyəti və sürəti ventilyatorun dempferi, ventilayotorun sürətinə nəzarət və ya digər üsullar ilə qaz axınına nisbətən proporsionallaşdırıla bilər. Alternativ olaraq, təzyiqli hava axınına çoxsürətlı ventilyatorlar və ya çoxsaylı ventilyatorlardan istifadə edərək ayrıca addımlarla nəzarət etmək mümkündür. Aşağı sürətli tullantı qaz axınlarında minimum olaraq, davamlı hava axını odluq üzərindən soyuducu hava axınını və müvafiq aerodinamik layihə saxlaya bilər. Tullantı qazların axın sürəti artdıqca hava axını da artırıla bilər. Alova həddən artıq havanın vurulmamasına diqqət yetirmək lazımdır. Alova həddən çox havanın verilməsi məşəl səsini və titrətməni artıran yanmada qeyri-sabitliklər yarada bilər. Ekstremal hallarda, həddən ziyadə təchiz olunan hava axını alovu söndürə bilər.

Yanmaya dəstək olmaq üçün xaricdən hava ilə təchiz olunan məşəldə təmizləyici qazın sürətində məşəl odluğunun dizyanı, ölçüsü və nasazlıq zamanı təzyiqli hava axınının külək və ətraf mühit amilləri ilə necə qarşılıqlı əlaqədə olması nəzərə alınmalıdır. Hava axının minimum sürəti odluğun spayder qollarınının və ya daxili hissələrinin həddən çox istilənməsindən qorumaq üçün tələb olunur.

Havalandırma sistemi hava təchizi sistemini nəzərə almaqla məşəl odluğunda layihələndirilmiş hava axınının sərfiyyatı və sürətini yaratmaq üçün layihə olunmalıdır. Ventilyatorun gücü ən sıx havanın təchizinə nəzərə alınmaqla seçilməlidir (ən soyuq ətraf temperatur). Bütün növ ventilyatorlar, o, cümlədən oxlu, mərkəzdənqaçan və sairə ventilyatorlar yanmaya dəstək olmaq üçün xaricdən hava təchiz olunan və tüstüsüz istismar olunan məşəllər üçün istifadə olunmuşdur.

A 2.6. Yüksək təzyiqli tüstüsüz istismar olunan məşəllər

Yüksək təzyiqli tüstüsüz istismar olunan məşəllər tüstüsüz yanma tələb olunan və qazların yüksək sürətlə məşəl odluğundan çıxdığı yerlərdə tələb olunur. Tələb olunan təzyiq qazın tərkibindən, odluğun layihəsindən və digər amillərdən asılıdır. Çıxan qazın təzyiqi havanın sorulması və qarışıdırlmasına dəstək olmaq üçün tüstüsüz yanmanı əmələ gətirən kinetik enerjiyə çevrilir. Bunun üstünlüyü ondan ibarətdir ki, buxar təchizindən və ya təzyiqli çəkilən havanı vuran ventilyatordan istifadədən yaranan əlavə enerji aradan qaldırıla və ya minimuma endirilə bilər.

Yüksək təzyiqli məşəldəki alovlar tullantı qazların və sovulmuş havanın aerodinamik effektlərindən istifadə edərək sabitləşdirilə bilər. Məşəl odluğunun layihəsində bu aerodinamik təsirdən istifadə edildikdə alovun sabitləşdirilməsi üçün mexaniki cihazlar çox zaman tələb olunmur, məsələn coanda məsəli, daralan injeksiya farsunkaları və sairə. Yüksək təzyiqli məşəllər qazların yüksək təzyiqli çıxışı ilə istismar olunduqda bu avadanlıqla yanıdırılan qazın tərkibində karbohidrogen yanacağının və (və ya) hidrogenin olması zəruridir. Yüksək təzyiqli məşəl texnologiyası tərkibində yüksək təsirsiz qazlar olan, yanma sabitliyini məhdudlaşdıran tullantı qazların tətbiq olunduğu hallar üçün istifadə olunmamalıdır. Tullantı qazların tərkibində kifayət qədər karbohidrogen yanacağı olduğu hallarda yüksək təzyiqli məşəllər 98%-dən çox yüksək karbohidrogenlərin dağıtma effektivliyini yaratmaq üçn göstərilmişdir.

Müvafiq şəkildə layihələndirilmiş və istismar edilmiş yüksək təzyiqli məşəldən çıxan alov qazın təzyiqini külək sapmasına davamlı tüstüsüz alovun əmələ gəlməsi üçün yanma havasını soran və yanacaqla qarışdıran kinetik enerjiyə çevirir. Qaz təzyiqindən əmələ gələn enerjidən müvafiq istifadə qazdan yaranmış kinetik enerjinin yanma havasının sorma imkanına malik olmasını tələb edir. Bəzi qazların axın sürəti və tərkibi üçün burada çoxsaylı farsunkalar və ya qaz paylayıcılarından istifadə tələb olunur.

Əgər məşəl odluğu yüksək təzyiqli istismar üçün nəzərdə tutulubsa minimal yol verilən qaz axının sərfiyyatı ola bilər ki, hansında təzyiqin qazlı kinetik enerjiyə çevrilişi yanma havasını sormaq və qarışdırmaq üçün kifayət etmir. Belə bir minimal sərfiyyat zamanı yüksək təzyiqli məşəldə külək sapmalarına məruz qalan tüstülü alov əmələ gələ bilər. Minimal sərfiyyatı yaxşılaşdırmaq üçün yüksək təzyiqli məşəllər daha geniş istismar diapazonu üzərində layihədə nəzərdə tutulmuş alov xarakteristikaları ilə tüstüsüz yanmaya dəstək olmaq üçün çox vaxt pilləli quruluşa malik olurlar (çoxodluqlu məşəl sistemləri).

Yüksək təzyiqli məşəl texnologiyası xüsusilə neft və qaz istehsal müəssisələri üçün effektivdir. Yüksək təzyiqli məşəllər məşəl alovundan yaranan istiliyin ötürülməsini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.

Xaricdən yanma üçün heç bir dəstək təchiz olunmayan boru məşəllərinə gəldikdə əsas diqqət məşəl sistemi üçün hidravlik layihə çərçivəsində məşəl odluğundan tullantı qazın təhlükəsiz xaric olunmasına (yolverilən təzyiq düşməsi və alovun yanma sürətinin məhdudiyyətləri çərçivəsində) və layihələndirilmiş alov xüsusiyyələtlərinə əsasən tullantı qazların yandırılmasına yetirilir. Əgər bir neçə farsunkadan istifadə edilərsə bu farsunkalar hər bir farsunkadan qazın tullantısı üçün müvafiq yanmanı təmin etmək üçün yerləşdirilməlidir. Yüksək təzyiqli məşəl layihəsinə uyğun gəlməyən qazın tərkibinə və/və ya axın sürətinə layihədə yol verilməməlidir.

Yüksək təzyiqli məşəllərin istismarı zamanı tullantı qazları yüksək təzyiqlə atmosferə xaric olunduğuna görə yanma səsi əmələ gələ bilər (əmələ gələn yüksək intensivlikli alova görə). Yüksək təzyiqli məşəlin müvafiq layihəsi ilə məşəlin səs səviyyəsini idarə etmək olar. Müvafiq şəkildə layihələndirilmiş yüksək təzyiqli məşəl üçün ümumi səs səviyyələri yanmaya dəstək olmaq üçün xaricdən buxarla təchiz olunan müqayisə olunan tüstüsüz məşəldə əmələ gələn səs səviyyələrini aşmaya bilər.

Yüksək təzyiqli məşəlləri istismar etdikdə qaz tullantılarının kinetik enerjisi üstünlük təşkil edən alovlar əmələ gəlir. Bu alovun əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlmə momenti olur və o həddən ziyadə yandan əsən küləyin təsirinə məruz qalmır. Yüksək təzyiqli məşəl odluqları tullantı qazların axın sürəti aşağı olduqda və beləliklə onlar aşağı təzyiqlə istismar olunduqda alovun mümkün sıçrayışının öhdəsindən gəlmək üçün layihələndirilməlidir.

QEYD Tüstüsüz yanma üçün digər köməkçi daşıcıyılar məşəl odluqları üçün mövcuddur, lakin onlar adətən neft-emalı və neft-kimya komplekslərində istifadə olunmur. Maye və buxar yanması üçün belə daşıyıcılara yüksək təzyiqli qazlar və su aiddir. Bu texnologiyalar ofşor emal müəssisələrində qəbul olunur və bu Standarta daxil deyil.

Çıxış sürəti 0.8 Mach –dan çox olan yüksək təzyiqli məşəllər üçün akustik yüklər altında yorğunluq nasazlıqlarına yol verməmək üçün texnoloji prosessdə mexaniki layihə işləri aparılmalıdır. Təzyiq normaları məşəllərin vibrasiya və dövr edən şəraitdə mexaniki layihələndirilməsinə və emalına dəstək olmaq üçün layihəçilər tərəfindən istifadə oluna bilər.Buna misal kimi texnoloji prosesin turbulentliyindən və ya idarəetmə rejimlərindən əmələ gəlmiş məşəlin mexaniki hissələrinin akustik yüklər altında yorğunluğuna səbəb ola bilən axın gücləri və vibrasiyaları çəkmək olar. Adətən bu şəraitə məruz qalan komponentlərə məşəl odluğu, məşəl odluğuna əlavə olunan mexaniki hissələr və məşəl-qaz xəttində digər komponentlər, o, cümlədən təmizləyici qazı azaldan izolyasiya aiddir.

Emal işləri eyni yanaşma əsasında həyata keçirilməlidir. Tikintinin vacib aspekti qaynaq hissələrinə diqqət yetirməkdir. Məsələn bitişik düyünlər üstünlük verilən yerlərdə tam nüfuz edən qaynaq birləşmələrindən olmalıdır.

Nəzərə almaq lazımdır ki, vibrasiyanın mümkün mənbələri arasında yüksək təzyiqli məşəllərdə ən aşkarı yanma səsi və yanan qazın təzyiq pulsasiyasıdır. Yuxarıdakı mənbələrlə bağlı heç bir digər məlumat mövcud olmadıqda layihəçi aşağıda verilənlərdən təlimat kimi istifadə edə bilər.

Maksimum yanma səsini A.1 yanma cədvəlinə əsasən məşəl odluğunun açıq qalan yuxarı hissələrini təhlil aparılan yerə yükləyən təzyiq dalağaları vasitəsilə müvafiq şəkildə keçidini ehtimal etmək olar (bu halda tüstüsüz buxar ehtimal olunur).

Cədvəl A.1 – Yanma səsinin spektri

b) Qaz təzyiqinin pulsasiyası:

Qa təzyiqinin pulsasiyası P texnoloji proses (yanan qaz) turbulentliyindən törənmiş daxili təzyiq pulsasiyasıdır. Ən həmiyyətli dinamik yükünün (A.1) tənliyində göstərildiyi kimi sinosuidal yükünün olduğunu ehtimal etmək olar:

P○ - yuxarı pik nöqtəsindən aşağı pik nöqtəsinə kimi pulsasiyanın amplitudasıdır; əgər heç bir məlumat yoxdursa onun lokal statik təzyiqin 1% və 5% arasında olmasını ehtimal etmək olar;

f - 0 Hz və 200 Hz arasında qiymətləndirilən hərəkətə gəlmə diapazonudur;

t - saniyə ilə ifadə olunan vaxtdır

Yanan qazda səs və pulsasiyadan əlavə aşağıda göstərilən mənbələr də ümumi vibrasiyanının yaranmasına səbəb ola bilər:

- burulğan axını və turbulentliyə səbəb olan texnoloji qaz borusunda yaranan daxili fasilələr;

- maye damcılarının tutulması;

- təmizləmə sisteminin siklik əməliyyatı

Onların xarakterizə olunması (yeri, amplitudası vı tezliyi) hər bir hal üçün ayrıcı qiymətləndirilməli və təyin olunmalıdır.

A.2.7. Məşəl odluqlarının mexaniki hissələri;

A.2.7.1. Məşəl odluğunun ölçüləri və qoşulmalar

Məşəl odluqlarının məşəl dayaq konstruksiyasında tipik olaraq birləşmə nöqtəsindən qazın çıxış nöqtəsinə qədər ölçüləri götürülür.

Məşəl odluqları çox zaman qoşulan borunun ölçüsü ilə təsvir olunur, yəni DN 600 (NPS 24) boru qaldırıcısı üçün DN 600 (NPS 24) məşəl odluğu, DN 1500 (NPS) boru qaldırıcısı üçün DN 1500 (NPS 60) məşəl odluğu. Məşəl odluğunun yuxarı diametri hava (buxar) eduktorları kimi daxili elementləri nəzərə almaq üçün nominal diametrdən böyük ola bilər.

Buxar təchiz edən farsunkaları olan (və ya olmayan) yüksəldilmiş boru məşəlləri məşəl borusuna flansla birləşir və ya qaynaq olunurlar. DN 100 (NPS 4) və ya kiçik ölçüdə məşəl odluqları yivlə birləşdirilə bilər. Buxar təchizi üçün birləşmələr buxar qoşulmasına müvafiq dərəcəyə malik doyülüb hazırlanmış flanslar olmalıdır. DN 25 (NPS 1 ) və ya daha az ölçüdə olan fitil qazı və alov frontunun generator birləşmələri yivlə, flansla, üst-üstə qaynaq tikişi və ya bitişik qaynaq tikişi ilə birləşdirilə bilər.

Xaricdən hava ilə təchiz olunan məşəl odluqları daxili qaz birləşmələrinin hava axınına mane olmamaq üçün çox zaman qaynaq olunur.

Yüksək təzyiqli məşəl birləşmələri qazın çıxışında əmələ gələn tullantı gücünü nəzərə almaqla təzyiq normalarına uyğun layihələndirilməlidir. Məşəl odluğu üçün materialın qalınlığı xidmətə yararlı olmalıdır və məlumat vərəqlərində və çertyojlarda aydın göstərilməlidir.

A.2.7.2. Flans markaları

Məşəl odluqlarına qoşulan qaz boruları üçün adətən flanslı birləşmələrdən istifadə olunur. Mexaniki uyğunluq tətbiq olunan spesifik boru üçün təsdiq olunmalıdır. Flanslar aşağıdakı tələblərə cavab verməlidir:

a) DN 600 (NPS 24) və kiçik odluqlar üçün ASME B 16.5-2003, Sinif 150 RFSO və ya EN 1092-1:2007, PN 20 Növ 01;

b) DN 600 (NPS 24)-dən artıq ölçülər üçün Cədvəl A.2-də qeyd olunduğu kimi sənaye standartına uyğun olaraq deşilmiş nallanmış flanslar və emal olunmuş yastı flanslar, ölçüləri cədvəl A.2-də göstərilmiş ölçülərdən böyük olan flanslar üçün məşəl istehsalçısının standartına əməl etmək lazımdır;

c)Buxar və təbii qaz üçün olduğu kimi DN 25 (NPS 1)-dən böyük olan köməkçi birləşmələr: flans nominal ASME 816.5 müvafiq olaraq.

Birləşən flans məşəlin dayaq konstruksiyasının metallurgiya tələblərinə uyğun olmalıdır. Karbonlu poladdan olan dirək üçün karbonlu poladdan olan odluq flansından isitfadə etmək olar.

Istehlakçıdigər flans standartlarının tətbiq olunub olunmadığını göstərməlidir, məsələn ASME B 16.47 və ya EN 1092-1

Flanslar nallana bilər və ya uyğun materialdan olan plitədən hazırlana bilər.

Yanmaya dəstək olmaq üçün xaricdən hava ilə təchiz olunan məşəllərlə əlaqəli hava kanalları istehsalçının plitə flanslarından istifadə edilərək yığıla bilər (məşəl odluğunda hava birləşmələri daxil olmaqla).

Vibrasiyalar və sairəyə görə boltların boşalmasına qarşı tədbirlər görülməlidir. Qaynaq olunmuş qaykalardan deyil boltlardan və ya ikili qaykalardan istifadə etmək tövsiyə olunur. İkili qaykalara alternativlər, tələb olunduğu halda bağlayıcı şaybalardan ibarətdir. Ölçülər boltlardan istifadəyə icazə vermədikdə hər iki tərəfdən ikili qaykaları olan yivli boltlardan istifadə olunmalıdır. Bu ölçüsündən, yerindən və ya istifadəsindən asılı olmayaraq istənilən boltlu birləşməyə şamil olunur.

Bolt ölçüləri “Sənaye Standartı” flansları, Sinif 175 əsaslanırlar..

A.2.7.3. Məşəl odluğunun qaldırılması və qaldırıcı pərcimlər

Məşəl olduqlarının çox vaxt ilkin birləşmə üçün qaldırıcı pərcimlər və ya konsolları olur. Bu pərcim və ya konsollar məşəl odluğu istismara verilməmişdən öncə çıxarılmalıdır. Pərcim və ya konsol, birləşmiş qaldığı təqdirdə məşəlin istismar şəraitinə, o, cümlədən daxili və ya xarici alovun yapışmasına məruz qalacaqdır. İlkin quraşdırma konsolunda məşəl odluğu istismara verildikdən sonra məşəl odluğunun çıxarılması üçün istifadə olunmamalıdır. Çox zaman bu qaldırıcı pərcimlər əməliyyatda "yanma" üçün nəzərdə tutulmuş karbonlu poladdan hazırlanır.

Məşəl odluğunun komponentləri yorğunluğa və yüksəldilmiş temperatura davamlı olmalıdır. Onların termik dövriyyəyə, korroziya çatlarına, yüksək temperaturlu korroziyaya (bərpaedici və ya oksidləşidirici atmosferlərdə) və ya ətraf mühitdən yaranan korroziyaya davamlı olması zəruri ola bilər. Məşəl odluğunun materialları xüsusi istismardan asılı olaraq normalda xalis paslanmayan polad və ya nikel tərkibi yüksək olan ərintidən ibarətdir.

Məşəl odluğunun yuxarı hissəsi onun yanmaya dəstək olmaq üçün xarici buxar dəstəyi olub-olmamasından asılı olmayaraq adətən istiyə davamlı ərinti materiallarından emal olunur. 310 markalı paslanmayan polad normal standartdır. İstiliyə daha yüksək davamlıq üçün və ya yanacağa və yanma məhsulunun korroziyaya və eroziyaya davamlılığını yaxşılaşdırmaq üçün alternativ variant ola bilər. Məşəl odluğunun aşağı hissəsinin materialı, o, cümlədən birləşdirilmiş flans məşəlin texnoloji prosess şəraiti temperatur, korroziya, eroziya və ya digər amillərə görə alternativ materialların istifadəsinə qarantiya vermədikdə karbonlu poladdan və aşağı markalı, markası 304 olan paslanmayan poladdan hazırlana bilər.

Alternativ materiallardan istifadə xərc (fayda) təhlilin aprılmasını tələb edir. Daha bahalı materialın ilkin xərci qurğunun əməliyyatında fasilələrdən yaranan xərc, qazın buraxılması prosedurları, kranın icarə xərci və məşəlin istismarında fasilələrlə əlaqədar yaranmış risklərə qarşı tutuşdurulmalıdır.

Yanmaya dəstək olmaq üçün xaricdən hava təchiz olunan məşəl odluqları üçün məşəl odluğu normalda təzyiqli hava axını ilə soyudulduqda uzunluğu 310 olan paslanmayan polad və/və ya alternativ materialdan istifadə etmək olar.

Yüksək təzyiqli məşəl odluğu materialı məşəl odluğunun layihəsi və aşağı yanma sürətlərində baş verə bilən alovun tullanışının funksiyasına aiddir.

Qeyd etmək lazımdır ki, bir çox məşəl odluqlarının materiallarında nasazlıqlar tullantı qaz aşağı sürətlə xaric olunduqda baş verir. Qaz aşağı sürətlə xaric olunduqda məşəl odluğu ən çox daxili və ya xarici yapışmış alovun zərərli təsirinə məruz qalıq. Boru tipli məşəllərdə, yanmaya dəstək olmaq üçün xaricdən hava ilə təchiz olunan və ya yüksək təzyiqli məşəl odluğunda qaz yüksək sürətlə xaric olunduqda alov məşəl gövdəsindən xaricə qalxır. Faktiki olaraq qaz axını yüksək sürətli olduqda qaz axının konvektiv təsiri məşəlin gövdəsini effektiv soyudur.

Yuxarı buxar halqasının və ejektorun materialı alov və siklik şəraitə davamlılıq əsasında seçilməlidir. Məşəl odluğunun buxar təchizi boruları üçün materialın seçimi zamanı nəm, siklik və yüksək temperaturlu istismara görə kristallararası korroziyanın təsirləri nəzərə alınmalıdır.

A.2.7.5. Qaynaq tələbləri

Məşəl odluğunun gövdəsi və qaynaq olunmalı birləşmələr tətbiq olunan təzyiq üzrə layihə normaları və(və ya) struktur layihə üzrə qaynaq tələblərinə müvafiq olaraq qaynaq olunmalıdır.

A.2.7.6. Məşəl odluğunun borusu

Məşəl odluğunun borusu təzyiq üzrə layihə normaları və ya istifadəçinin və ya məşəl istehsalçısının spesifikasiyalarının üstün tələblərinə əsaslanmalıdır.

A.2.7.7. Məşəl odluqları üçün hidro test

Məşəl olduqları üçün hidro testlərin keçirilməsi tələb və tövsiyyə olunmur.

A.2.7.8. Məşəl odluğuna birləşmələr

Məşəl odluğunun birləşmələri üzərinə tətbiq olunan istənilən boru yükü aydın müəyyən olunmalıdır. Termik, dinamik və daimi yüklər (o, cümlədən buxar xətlərində suyun kütləsi) nəzərə alınmalıdır. Yalnız məşəl odluğu ilə əlaqəli köməkçi borunun məşəl odluğundan kənar dayağı olmalıdır. Fitil birləşmələri, buxarvurma avandalığı, külək səddləri və onlara oxşar avandalıqların istismarı zamanı baş verə bilən differensial-termik artım nəzərə alınmalıdır.

A.2.7.9. Məşəl odluqları üçün külək səddləri

Külək səddləri xaricdən yanma üçün dəstəyi olmayan boru məşəlləri üçün tətbiq olunur. Müvafiq şəkildə layihələndirilmiş yanma üçün xaricdən buxar ilə təchiz olunan məşələ və ya yüksək təzyiqli odluğa külək səddi tələb olunmur. Külək səddinin layihəsi məşəl odluğunun istehsalçısına məxsusdur. Məşəllər üçün külək səddləri özünü qurban verən avadanlıqlar kimi nəzərə alınmalıdır. Külək səddi çox ethimal ki, yanacaq və özünü məşəl odluğunun yaxşılaşdırılmış istismarına qurban verəcəkdir.

Odluğun qaz çıxışının üzərində yerləşən külək səddinin layihəsi xüsusi layihə mülahizələrini tələb edə bilər.

A.2.7.10. Məşəl odluqları üçün səs boğucuları

Məşəl odluqları üçün səs boğucuları alova həddən artıq məruz qalmadan törənən zərərin qarşını almaq üçün layihələndirilməlidir. Səs boğucunun layihəsi yanma havasının məşəl alovuna axınının qarşısını almamalıdır. Aşağı buxar-hava ijeksiyası ilə səs boğucuları buxar-ijeksiya səsinin azaldılmasında effektvidir. Müvafiq şəkildə layihələndirildiyi təqdirdə bu boğucular külək effektlərini azaltmaqla daxili buxar (hava) borularında hava axınını yaxşılaşdırır. Xaricdən hava ilə təchiz olunan məşəllər üçün tələb olunduqda boğucular təzyiqli hava axının girişlərinə tətbiq olunur.

Yüksək təzyiqli məşəllərdən çıxan səsə müvafiq farsunka layihə amilləri ilə nəzarət olunur.

A.2.7.11. Məşəl odluqları üçün futerləmə

Futerləmə heç də həmişə məşəl odluqları üçün istifadə olunmur. Lakin bəzən ondan daxili yanmanın fəsadlarını azaltmaq üçün diametri böyük olan boru məşəllər üçün istifadə olunur [ ON 1050 (NPS 42 dən böyük)]. Xarici futerləmə məşəlin külək tutmayan tərəfindən məşəl odluğunun gövdəsini xarici yanmadan qorumaq üçün istifadə olunur.

Məşəl odluqları üçün istifadə olunan futerləmənin temperatur və termik şoka davamlı olması zəruridir. Məşəl odluqları temperaturda çevik dəyişikliklərlə üzləşir. Daxili futerləmə yaxşı ankerlənməlidir və futerləmə materialının onu yerində saxlamaq üçün metal iynələrə malik olması tövsiyə olunur. Xarici futerləmə üzləməsinin tətbiqi də oxşardır.

İstənilən futerləmənin quraşdırılmasına gəldikdə futerləmənin nasazlığından yaranan fəsadları nəzərə almaq zəruridir. Sıx futerləmə materialı üçün bu mülahizə zəif futerləmənin qopacağı məqamalara əsas diqqəti yetirir. Futerləmə məşəlin içinə düşə bilər və potensial olaraq çıxış qaz axınının yolunu kəsə bilər. Xarici futerləmənin düşməsi məşəl konstruskiyasının binövrəsinə çıxışı məhdudlaşdıra bilər.

Əgər üzlənmiş odluq tələb olunursa təcrübə göstərir ki, heç bir futerləmə materialı və ya birləşmə metodu bütun hallar üçün münasib deyil. Faktiki olaraq təchizatçılar istifadəçi təcrübəsi və material təkmilləşdirmələri əsasında davamlı olaraq spesifikasiyalarını dəyişirlər. Buna görə də üzləmə spesifikasiyasını təsdiq etdiqdə aşağıdakılara diqqət yetirmək lazımdır:

a) futerləmə materialı: futerləmə məhsulunnun xidməti temperatur diapazonu, onun optimal qalınlığı, quraşdırma üsulu və nəmliyə qarşı həssaslıq əsasında seçim edilməlidir;

b) birləşmə metodu: futerləmənin bərkidilməsi üçün müxtəlif metodlar var; adətən əyilmiş pərçimlər və ya altıüzlü tordan istifadə olunur; quraşdırma proseduruna və bərkitmə sisteminin üzləmədə kəsik müstəvisinə diqqət yetirilməlidir;

c) futerləmənin gücləndirilməsi: bu adətən paslanmayan poald iynələri formasında olur; iynələr çatları azaldır və futerləməni bir yerdə saxlayır;

d) futerləmənin quraşdırılması: quraşdırma futerləmə istehsalçısının tələblərinə uyğun olmalıdır, tövsiyyə olunan qurşdırma prosedurları ixtisaslı personal tərəfindən aparılmalıdır;

e) futerləmənin özünü tutması və quruması: dərc olunmuş xarakterstika qiymətlərinə nail olmanı təmin etmək üçün seçilmiş futerləmə məhsulunun müvafiq şəkildə özünü tutması və quruması üçün futerləmə istehsalçısının tövsiyyələri tələb olunur.

Müvafiq şəkildə xaricdən buxar təchizi olan məşəllər üçün daxili futerləmə üzlükləri üçün tələbin aradan qaldırılması məqsədilə mərkəzdən buxarın təchizi seçilə bilər; yanmaya dəstək olmaq üçün xarcidən hava təchizi olan və (və ya) yüksək təzyiqli məşəllər adətən futerləmə ilə üzlənmir.

A.2.7.12. Texniki təmir məsələləri

Ümumiyyətlə məşəl odluqları texnik təmir aparılanda çıxarılmalıdır. Bütün köməkçi boru birləşmələri məşəl odluğunun çıxarılmasına yardımçı olmaq üçün layihələndirilməlidir. Məşəl odluğu deformasiyaya uğradıqda müvəqqəti yamaq təmiri yalnız qısa müddət ərzində effektivdir.

Bəzi hallarda məşəl odluğu üzərində texniki təmir aparılan məşəlləri əvəz etmək üçün ehtiyat məşəl odluğu saxlanılır.

Məşəl odluğunu çıxarmaq və dəyişmək üçün səyyar krandan istifadə olunur. Yüksəkliyə, kifayət qədər hündürlüyü olan kranların mövcud olmadığı yerlərdə məşəl konstruksiyası üzərində yığıla bilən qaldırma qurğusu təmin edilməlidir. Normal əməliyyatlarda, qaldırma qurğusu alovun ona təsir etmədiyi yerə, yuxarı platformanın altına və ya qaz izolyasiyasınını aşağısına endirilir. Qaldırma qurğusunu qaldırıcı mövqeyə qaldırmaq üçün qaldırıcı mexanizm təmin olunmalıdır.

Məşəl üzərinə montaj olunmuş qaldırma qurğusu nəticələnən əlavə külək yüklərini də nəzərə almaq zəruridir.

A.2.8.1. Həm yuxarı buxar halqası və mərkəzdən buxar təchiz olunan məşəl odluğu üçün buxara nəzarət adətən aşağıdakı qaydada həyata keçirilir:

a) Daxili yanmanı effektiv şəkildə azaltmaq və normal, gündəlik və minimum tullantı qaz axını üçün arzuolunan tüstüsüz yanmaya nail olmaq üçün buxarın mərkəzdən təchizi əl ilə tənzimlənməlidir. Buxarın mərkəzdən həddən artıq təchiz olunmasına yol verilmir, çünki o artıq məşəl səsini yaradır;

b) Digər tullantı qaz axınlarını idarə etmək, tüstüsüz yanmaya və arzuolunan alov xüsusiyyətlərinə nail olmaq üçün buxar təchizi yuxarı halqa ilə idarə edilməlidir. Yuxardan təchiz olunan həddən artıq buxar da artıq məşəl səslərinə gətirib çıxarır.

A.2.8.2. Daxili buxar (hava) boruları və yuxardan və mərkəzdən buxar təchiz edən halqalar ilə təchiz olunmuş məşəl odluğu aşağıdakı qaydada idarə olunmalıdır:

a) Daxili yanmanı effektiv şəkildə azaltmaq və normal, gündəlik və minimum tullantı qaz axını üçün arzuolunan tüstüsüz yanmaya nail olmaq üçün buxarın mərkəzdən təchizi əl ilə tənzimlənməlidir. Buxarın həddən artıq mərkəzdən təchiz olunmasına yol verilmir. O artıq məşəl səsini yaradır;

b) Yuxardan buxar təchiz edən haqlaya buxar əlavə etmədən öncə daxili buxar (hava) borularının işləməsinə imkan verilməlidir. Mümkün olan ən aşağı səs səviyyəsində arzuolunan tüstüsüz yanma sürətinə nail olmaq üçün buxar (hava) tənzimlənməlidir;

c) Daxili buxar (hava) borularında nail olunması mümkün olan yanma sürətindən artıq tüstüsüz yanma sürətini artırmaq üçün yuxardan buxar təchiz edən halqa işə salınmalıdır.Yuxardan buxar təchiz edən halqa həmçinin məşəl alovu və məşəl odluğu üzərində külək təsirlərini azaltmaq üçün külək səddləri kimi istifadə oluna bilər.

A.2.8.3. Boru məşəllərinin istismarı üçün qurğuya yeganə nəzarət vasitəsi məşəl fitilinin yanmasının və məşəldən keçən təmizləyici qazların müvafiq sürətinin saxlanılmasından ibarətdir.

Məşəl fitili məşəli etibarlı şəkildə yandırmalıdır. Əgər fitildə nasazlıq yaranarsa yanmamış karbohidrogen və (və ya) toksik qazlar atomosferə xaric ola bilər və buxar buludunun partlayışı ilə qoxu problemləri və sağlamlığa zərərlə nəticələnə bilər. Bir çox yüksəldilmiş məşəllərdə məşəl istismar olunduqda təmir etmək və ya əvəzləmə məqsədilə fitilə çıxış əldə etmək mümkün deyil. Fitil sistemi təmir tələb olunmadan uzun illər boyu istismar olunmaq üçün kifayət qədər etibarlı olmalıdır.

Bir çox fitillərin layihəsi mövcuddur. Onların əksəriyyətini sabit istilik ötürən, özüalovlanan və ilkin qarışıqlı odluqlar kimi təsvir etmək olar. Bu fitillərin əsas üstünlükləri aşağıdakılardır:

- hava özü alovlandıqdan fitilin etibarlılığı yalnız bir kommunikasiyadan (yanacaq qazından) asılıdır;

- daxildə qazın əvvəlcədən qarışdırılması layihəsi emal olunmamış qazla işləyən və ya diffuzion odluqla müqayisədə daha stabil və etibarlıdır.

Bəzi hallarda, sıxlaşdırılmış hava ilə daxilində əvvəlcədən qaz qarışıdırlan odluqlar özüalovlanan odluqların əvəzinə istifadə olunmuşdur. Yanacaq qazının təchizinə əlavə olaraq sıxlaşdırılmış hava ilə odluqlar sıxlaşdırılmış hava sisteminin etibarlılığından asılıdır. Sıxlaşdırılmış hava ilə fitillərdən təhlükəsiz istifadə etmək üçün quraşdırma zamanı aşağıdakı funksiyaların nəzərə alınmasına səy göstərilməlidir:

a) Sıxlaşdırılmış hava sisteminin kifayət qədər etibarlı olması. Hava təchizində fasiləyə görə pilot odluğun sıradan çıxma ehtimalının çox aşağı kimi qəbul olunması.

b) Sıxlaşdırılmış hava sistemi sıradan çıxdıqda məşəlin dərhal istismardan çıxarılması.

c) Əgər sıxlaşdırılmış havanın təchizində fasilə yaranarsa pilot odluğun funksiyasının avtomatik olaraq özünü alovlandırmaya keçməsi.

d) Müstəqil alovlanan fitillər dəstinin ehtiyat rezervi kimi quraşdırılması.

Bəzi hallarda davamlı fitil əvəzinə məşəlin və ya gələn məşəl qazının birbaşa yandırılmasından istifadə olunur. Belə layihələr müstəqil yanacaq təchizi olmayan davamlı fitillə müqayisədə münasib alternativ sayıla bilməz. Qığılcım yerində həmişə alovlanan qarışığın mövcud olmasını təmin etmək mümkünsüzdür.

Məşəl qazının sabit istismarını və yanmasını təmin etmək üçün pilot aşağı istlik ötürmə qiyməti 11 175 kJ/Nm3 (300 Btu/scf) və ya daha çox olan karbohidrogen qazların yandırılması zamanı odluqdan çıxan tövsiyyə olunan minimum istilik 13.2 MW (saatda 45 000 Btu) təşkil etməlidir. Ümumi praktikada pilot odluqdan çıxan istilik bu minimum göstəricədən 102.5 MW (saatda 350 000Btu) qədər fərqlənir. Pilot odluq quru hava şəraitində küləyin sürəti saatda 160 km və ya saatda 50 mm yağıntı ilə birlikdə saatda 140 km olduqda məşəli yanılı saxlamalıdır. Pilot odluqlar eyni hava şəraitində yenidən yanma iqtidarında olmalıdır.

Tələb olunan fitillərin sayı məşəl odluğu diametrinin funksiyasına aiddir. Çox kiçik məşəllər üçün tək 13.2 MW gücündə olan fitil (saatda 45 000 Btu) məşəl qazını yandırır. Bununla belə, yalnız bir fitildən istifadə edildikdə tək fitilin nasazlığı bütün yanma sisteminin nasaz olması anlamına gətirir.

Məşəl odluğunun diametri artdıqca küləyin istiqamətindən asılı olmayaraq məşəli etibarlı şəkildə yandırmaq üçün fitillərin sayı artır. İstilik ötürmə qiyməti 11 175 kJ/Nm3 (300 Btu/scf) və ya daha çox olan karbohidrogen qazların yandırılması zamanı əksər məşəl fitilləri üçün tövsiyə olunan fitillərin minimum sayı məşəl odluğunun çıxış diametrinin (hidvralik diametr yox, faktiki birləşmə ölçüsü) funksiyası qismində Cədvəl A.3-də verilib.

200 mm və ya daha az ölçüdə olan məşəl odluqları üçün fitillərin minimum sayı bir olduqda hər bir məşəldə ən azından iki fitil quraşdırıldqıda daha böyük etibarlılığa nail olmaq mümkündür. Göstərilənlərdən artıq olan fitllər çox zaman yanmamış xaric olan qazların çıxışı riskini azaltmaq üçün əlavə olunur.

İstilik ötürmə qiyməti 11 175 kJ/Nm3 (300 Btu/scf) az olan qeyri-karbohidrogen qazları və ya karbohidrogen/təsirli qatqılar üçün əlavə fitillər, daha çox istilik ötürən odluqlar və ya yanacaq qazının hər hansı bir digər formada əlavə olunması tələb oluna bilər.

Qeyd: davamlı fitildən başqa məşəl alovunun birbaşa yandırılmasının digər üsulları mövcuddur; lakin onlar normalda neft emalı müəssisələri və ya neft-kimya müəssisələrində istifadə olunmur. Belə bir texnologiya birbaşa elektrik yandırma və pirotexnik yandırma sistemlərini özünə ehtiva edir və məşəl qazının bərpası funksiyası olan fasilələrlə işləyən məşəl sistemlərində istifadə oluna bilər. Bu texnologiyalar bu Standarta daxil deyil.

Cədvəl A.3 - Əksər təknöqtəli məşəl odluqları üçün tövsiyə olunan odluqların minimum sayı

> 1 050, 1 500-ə qədər

Toksik qazlar üçün minimum miqdar iki olmalıdır.

İstehlakçı ilə razılışdırılmalıdır.

A.3.3. Mexaniki detallar

Yuxarıda qeyd olunmuş fasiləsiz işləyən fitilləri yanacaqla havanın əvvəlcədən qarışdırılması üsullarından asılı olaraq iki qrupa bölmək olar: özüalovlanan və sıxlaşdırılmış hava ilə işləyən fitillər. Həm özüalovlanan, həm də sıxlaşdırılmış hava ilə işləyən fitillər ümumiyyətlə aşağıdakı komponentlərdən ibarətdir:

- Yanacağı sərifyyatını ölçən yanacaq forsunkası;

- Hava və yanacağın qarışdırıldığı mikser;

- Mikser və fitil ucluğunu birləşdirən boru;

- Alovun sabitləşdirildiyi fitilin ucu.

Özüalovlanan və sıxlaşdırılmış hava ilə işləyən fitillər arasında ən böyük fərq mikserin layihəsindən ibarətdir. Özüalovlanan fitildə mikser eduktordur və ondan yalnız yanacaq ölçmə məqsədləri üçün istifadə olunmur və yanacaq forsunkasından havanı eduktora vuran yanacaq axınını yaratmaq üçün bir vasitədir.

Tipik özüalovlanan fitilin komponentləri Şəkil A.11-də göstərilmişdir.

Sıxlaşdırılmış hava fitilində mikser yanacağı ölçmək və iki təzyiqli qaz axınını qarışdırmaq üçün layihə olunub. Bu halda iki boru çıxışı tələb olunur, biri yanacaq qazı, biri də hava üçün.

2 Montaj üçün fitil kronşteynləri

3 Fitil mikserinin yığma bloku

6 Fitildə qazın giriş yeri

7 Alov səddinin generatoru

Şəkil A.11 – Məşəl odluğunun yığılması

Fitil kifayət qədər uzun olmalıdır ki, mikser məşəl alovuna məruz qalmasın. Mikser heç vaxt yanmış və ya yanmamış məşəl qazı ilə əhatə olunmamalıdır. Fitil mikseri odluğun yuxarısında ən azından məşəl odluğunun diametrindən 1.8 m və ya 125% aralıqda yerləşməlidir (hansı məsafə daha böyük olarsa). Tökmə dəmir, döyülən dəmir və karbonlu polad fitil mikserinin, fitilin qaz çıxışının və filtrinin hazırlanması üçün münasib materiallardır. Paslanmaya görə korlanmaya yol verməmək üçün bəzən paslanmayan poladdan istifadə olunur. Pas mikserin qarşısını almaqla odluğun etibarlılığına və bununla da odluğun hava-yanacaq nisbətinə təsir edə bilər.

Fitillər məşəl odluğundan kifaytə qədər aralı və bəzi hallarda yer səviyyəsində olan mikserlərlə olur. Uzunmüddətli özüalovlanan fitillər çox vaxt böyük borulardan hazırlanır. Təzyiq düşməsini minimuma endirmək üçün onların çox az sayda əyintiləri olur.

Borularda artmış təzyiq düşmələrinə görə fitilin ucunda daha az təzyiq düşməsi müşahidə olunur. Nəticə etibarilə bu layihələrdə odluqlar daha çox qaz təzyiqinin və tərkibinin məhdud diapazonu üzərində istismar oluna bilər. Uzun müddət istismar olunan odluqlarda artmış təzyiq düşməsindən yaranan problemlər sıxlaşdırılmış hava ilə istismar olunan odluqlarla müqayisədə o gədər ciddi deyil. Sıxlaşdırılmış hava ilə istismar olunan fitillər yüksək təzyiqlərdə istismar oluna bilər.

Fitilin ucu daimi olaraq fitil alovuna məruz qalır və müntəzəm olaraq məşəl alovu ilə təmasda ola bilər. Fitili ucu 309 SS, 310 SS, CK 20 və ya 800 H kimi nikel əsaslı ərinti materialı kimi istiliyə davamlı materialdan hazırlanmalıdır. Əgərə məşəl və ya odluq qazlarının tərkibində H2S-in olması gözlənilirsə nikel əsaslı ərtinti materiallarının istifadəsindən qaçılmalıdır və bü mühitdə yüksək temperaturlu korroziyaya yol verməmək üçün müdafiə xüsusiyyətləri olan material quraşdırılmalıdır.

Fitil ucluğuna qaynaq birləşmələri minimuma endirilməlidir. Tökmə fitil ucluqlarına edilmiş qaynaq bilərşmələri çatlamaya meyillidir. Bu da öz növbəsində qurğunun düzgün istismarına, odluğun yanmasına və deteksiyasına təsir edə bilər. Odluq yığma konstruksiyasında, xüsusi ilə də odluğun ucunda yivli birləşmələr minimuma endirilməlidir, çünki onlar çox vaxt termik yorğunluq nasazlığı ilə nəticələnir.

Fitilin ucu və mikser arasında boru bəzən məşəl alovu ilə əhatələnə bilər. Fitilin bu hissəsi üçün 304 SS və ya 316 SS kimi təmiz paslanmayan polad materiallarından istifadə məqbuldur.

Qaz girişinin tutulmaması səbəbindən nasazlıq ehtimalını minimuma endirmək üçün yanacaq çıxışının önündə filtr və ya çöküntü kamerası quraşdırılmalıdır. Filtrdə açıqlıqları yanacaq üçün boru çıxışının diametrindən 25% və ya ondan az olan ələk və naqil toru olmalıdır.

Oxşar ölçülü hissəcikləri təmizləmək üçün çöküntü kamerasının ölçüsü müəyyən olunmalıldır. Filtrə və ya çöküntü kamerasına yer səviyyəsindən və ya məşəl odluğunun altında yerləşən platformadan çıxış imkanı olmalıdır. Bəzi hallarda fitil tamamilə yığılan kimi layihələndirilir. Fitil yığıldıqda nəinki filtrə, hətta bütöv fitilə yer səviyyəsindən xidmət oluna bilər.

Tipik uzunluqda olan yanacağ çıxışının yuxarısında yerləşən fitil ilə filtr və ya çöküntü kamerası məşəl odluğuna çox yaxın yerləşir. Ora yalnız məşəlin qapalı olduğu hallarda çıxış əldə etmək mümkündür. Bəzi hallarda bu filtrlərə müntəzəm qulluq etmək imkanı olmadığı üçün onlar çıxarılır. Filtr tutulmazdan öncə çoxlu hissəcikləri toplaya bilər. Bununla müqayisədə fitilin tutulması üçün bir hissəcik də kifayət edir. Fitlrin çıxarılması tövsiyə olunmur.

Fitil və filtrin tutulmasının qarşını almaq üçün yer səviyyəsində əlavə fitlr quraşdırılmalıdır. Yer səviyyəsində olan filtri müntəzəm təmizləmə imkanı olmalıdır. Yer səviyyəsində montaj olunmuş filtr ələk ölçüsündə və ya ondan daha kiçik ölçüdə açıqlıqları olan ekran və ya naqil toru ilə təchiz olunmalıdır.

Yer səviyyəsində montaj olunmuş filtrlərə əlavə olaraq fitilin yanacaq xəttində kondensatın əmələ gəlməsi ehtimalı olduqda kondensat qabının quraşdırılması tövsiyə olunur. Odluğun qaz təzyiqində əhəmiyyətli fərqlərə səbəb olan digər qazlardan dövri istifadənin qarşısını almaq odluq öz tənzimləyicisi ilə təchiz olunmalıdır. Tənzimləyici filtr kondensat qabının altında quraşdırılmalıdır. Tənzimləyicinin altında təzyiq sayğacı tənzimləyicini müvafiq qaydada kökləmək üçün zəruridir. Odluğun yanacaq qaz xəttində sayğacın olması tələb olunmur, lakin o nasazlıqlar üzə çıxdıqda onları müyyən etmək üçün çox faydalı vasitə ola bilər.

Texniki təmir və ya qapanma zamanı dəyişdirmə üçün odlulqarın çıxarılmasını nəzərə almaq üçün yanacağın təchizində qoşa kilid və hava çıxaran klapan və ya bütöv flans qoyulması nəzərə alınmalıdır.

Əgər yer səviyyəsində quraşdırılmış fitillər və kondensat qabı düzgün işləyərsə, odluğun üzərindən gedən axında fitilin tutulmasının ən əsas mənbəyi yanacaq xətti borusunun korroziyasıdır. Ən çox rast gəlinən odluq üçün yanacaq borusu DN 15, DN 20 və ya DN 25-dir (NPS1/2, NPS3/4 və ya NPS 1) markalı karbonlu polad borulardır.

Korroziyaya yol verməmək üçün paslanmayan polad borulardan və ya kiçik borulardan istifadə etmək olar. Paslanmaz poladdan olan kiçik borular korroziyaya qarşı çox davamlıdır, lakin onlar müvafiq şəkildə dəstəklənmədikdə çox məhdud müddətdə davamlı olur. Boru materialının seçimi istifadəçinin öhdəsinə buraxılır. Buna baxmayaraq, qurğuda karbonlu poladdan istifadə olunarsa hər bir odluğa ayrıca yanacaq xəttlərinin çəkilməsi nəzərə alınmalıdır. Köhnə qurğularda yanacaq xətləri mütəmadi olaraq yoxlanılmalıdır.

Odluğun etibarlılığını maksimallaşdırmaq üçün ən uyğun və etibarlı yanacaq mənbəyindən istifadə olunmalıdır. Mümkün olduqda təbii qazdan istifadə olunmalıdır. Zavod qazı ilə müqayisədə ona ümumiyyətlə daha çox rast gəlinir və tərkibi daha uyğundur. Natəmizliklərlə əlaqəli korroziya ehtimalı çox aşağıdır. Əgər zavod qazından istifadə olunarsa istifadə olunan yanacaq diapazonlarına lazımi diqqət yetirilməlidir. İstifadə olunan yanacaq tərkibinin diapazonu artdıqca pis şəraitdə müəyyən sabitlik səviyyəsi azalır.

İstismardan öncə odluğun yanacaq xəttləri təmizlənməlidir. Odluqlar qalıqların odluq filtrinə və ya qarışdıcı çıxışa düşməməsi üçün birləşməməlidir. Odluğun yandırılmasından öncə məşəl sistemində qazın tərkibinin partlayış diapazonundan kənar olması təsdiq olunmalıdır. Adətən buna odluğun yandırılmasından öncə təsirli qazların bir neçə sistem həcmləri ilə təmizləmə vasitəsilə nail olunur. İstismardan öncə məşəlin təmizlənməsi tələbləri üzrə əlavə məlumat üçün İSO 23251 baxın.

Xətlər təmizləndikdən sonra və məşəl sisteminin partlayış diapazonundan kənarda olması təsdiq olunan kimi odluqlar yandırıla bilər. Yandırma avadanlığının istismarı A.4 bəndində təsvir olunub. Odluq yandırıldıqda, hər bir odluqda alovun olub-olmamasını müəyyən etmək üçün odluqlar monitorinq olunmalıdır. Alovun aşkar olunması prosesi A.5 bəndində təsvir olunub. Əgər odluqlar sönərsə onlar dərhal yenidən yandırılmalıdır. Odluqlar məşəl istismarda olan müddətdə yanılı qalmalıdır.

Məşəl istismar olunarkən odluqların müntəzəm texniki təmiri aparılmalıdır. Buna təchiz olan təzyiqin monitorinqi və yer səviyyəsindən çıxış əldə oluna bilən yanacaq filtrlərinin, kondensat qabının və drenajların təmizlənməsi daxildir.

Məşəl istismardan çıxarıldıqda qaz girişinin yuxarısında yerləşən filtr təmizlənməli və qaz girişi yoxlanılmalıdır. Əlavə olaraq, odluğun ucu yoxlanılmalıdır. Əgər odluğun ucunda korlanma əlamətləri varsa o əvəz olunmalıdır.

A.3.6. Nasazlıqların müəyyən olunması

Odluğun nasaz olmasının müəyyən olunması A.5 bəndində təsvir olunub. Əgər odluğun nasaz olması aşkara çıxarsa və o yenidən yanmazsa Cədvəl A.4-ə əsasən nasazlığı aradan qaldırmaq mümkündür.

Yanma sisteminin nasazlığı

Odluqlarda nasazlıqların müstəqil şəkildə müəyyən etməyə çalışmadan öncə A.4 bəndinə nəzər yetirin.

Odluq ucluğunun və ya eduktorun tutulması

Bu istehsal zamanı qalmış qalıqlar səbəbindən işə salma zamanı baş verə bilər.

Tutulma odluqda olan qarışığın yanacaqla zəngin olmasına səbəb olur. Əgər alov yanarsa o çox güman ki narıncı rəngdə və zəif olacaqdır. Əgər ciddi tutulma varsa qazın çoxu mikserdən çıxa bilər. Ciddi tutulma mikserin yaxınlığından alovun çıxması ilə nəticələnə bilər.

Qalıqları ya əllə və ya yüksək təzyiqli havalandırma ilə təmizləyin.

Odluq ucluğunun və ya eduktorun tutulması

Məşəl istismarda olmadıqda arı yuvası kimi qalıqların yığılması

Qalıqları ya əllə və ya yüksək təzyiqli havalandırma ilə təmizləyin.

Odluq ucluğunun və ya eduktorun tutulması

Doymamış yanacaq karbohidrogenləri

Qalıqları əllə və ya yüksək təzyiqli havalandırma ilə təmizləyin. Layihədə nəzərdə tutulmuş yanacaq qazından istifadə edin.

Odluq ucluğunun zədələnməsi

Əgər odluq ucunun deşiyinin ölçüləri artıbsa odluqda təzyiq düşməsi azalacaqdır. Odluqda olan hava/yanacaq qarışığı daha çox yanacaqdan ibarət olacaqdır. Odluq yanılı qalmaya bilər və ya odluq daxilində təkrar alışma baş verə bilər. Odluğu yandırmaqda çətinliklər ola bilər.

Odluq ucluğunu əvəz edin.

Tutulmuş filtr, tutulmuş farsunka və ya tutulmuş qaz girişi

Bunu yanacaq qazını yandırıb söndürməklə aşkar etmək olar. Əgər yanacaq xətti tutulmayıbsa yanacağın təzyiqi çox tez aşağı düşməlidir. Əgər yanacağın təzyiqi düşmürsə və ya zəif düşürsə onda çox güman ki, yanacaq xətti tutulub. Məşəl təchizatçısı təzyiqin düşməsi üçün gözlənilən vaxt barədə məlumat verə bilər.

Filtri, farsunkanı və ya qaz girişini tələb olunduğu kimi təmizləyin.

Düzgün olmayan yanacaq

Bu yanacaq nümunələrinin götürlməsi ilə müəyyən oluna bilər. Əgər karbohidrogenlərin konsentrasiyası əhəmiyyətli dərəcədə artıbsa alovun odluq daxilində geriyə alışması mikserdə eşidilə və görünə bilər.

Layihədə nəzərdə tutulmuş yanacaq qazından istifadə edin və ya yeni yanacağın tərkibinə uyğun gəlmək üçün odluğu dəyişidirin. Odluğun dəyişdirilməsinə aşağıdakılar daxil ola bilər:

a) Odluğun qaz girişinin əvəz olunması;

b) Havalandırma çıxışının tənzimlənməsi (əgər varsa);

c) Bütöv odluğun əvəz olunması.

A.4. Yandırma avadanlığı;

Yandırma avadanlığı məşəli etibarlı şəkildə yandırmalıdır.

A.4.2.1. Məşəl odluqlarını yandırmaq üçün çox vaxt istifadə olunan yandırma sisteminin dörd növü var:

- odluq ucunu qığılcımla yandırma;

- odluq ucundan əvvəl odluq qaz/hava mikserində qığılcımla yandırma;

- sıxlaşdırılmış hava alov səddi generatoru;

- özüalovlanan alov səddi generatoru.

Bütün hallarda heç bir yandırma sisteminə üstünlük verilmir. Etibarlılıq məqsədilə bir neçə yandırma sistemləri quraşdırıla bilər. Odluqda qığılcımla yandırmaya yandırmanın əsas metodu kimi üstünlük verilir, çünki o asanlıqla avtomatlaşdırılır. Əl ilə idarə olunan hava ilə sıxlaşdırılmış alov frontunun generatoru çox zaman ehtiyat sistemi kimi quraşdırılır. Buna səbəbə onun etibarlılığı və xidmətə yararlığıdır. Hər bir yandırma sistemi A.4.2.2- A 4.2.5 bəndlərində təsvir olunub.

A.4.2.2. Qığılcımla odluq ucunun yandırılması: məşəl odluğunun qığılcımla yandırılmasını asanlıqla avotmatlaşdırmaq mümkündür. Bu sistem ilə qığılcımın yaradılması odluqdan çıxan alovlanan qatqı ilə təmasda olduğu yerdə odluq ucunun yaxınlığında yerləşir. Bəzi hallarda, qığılcım cihazının istismar müddəti yandırmadan sonra odluq və ya məşəl alovu ilə daima təmasda olduğu üçün qısala bilər. Qazanlarda istifadə olunan odluqlara rəğmən məşəl odluğu və ya qığılcım yaradıcı cihaz məşəl istismar olunduqda əvəz oluna bilməz. Nəticə etibarilə, odluq ucunda qığılcımla yandırma odluğun yandırılması üçün yeganə vasitə kimi tövsiyə olunmur.

A.4.2.3. Odluq ucundan əvvəl odluq qazı/hava qarışığının qığılcımla yandırılması: Qığılcımla yandırma cihazının alovla təmasını məhdudlaşdırmaq üçün qığılcımla yandırma cihazından alov odluğun ucundan çıxmadan öncə odluq qaz/hava qarışığınını bir hissəsini yandırmaq üçün istifadə oluna bilər. Qığılcım yandırma cihazının aşağısından qaz/hava qarışığının yandırılmış hissəsi odluq ucuna yenidən daxil olur. Belə bir sistemin alovun daxilə keçməsi və ya yandırma mənbəyi və odluq ucu arasında sabit yanmanın qarşısını almaq üçün ehtiyatla layihələndirilməsi zəruridir. Odluq ucunda qığılcımla yandırma zamanı olduğu kimi bu növ sistemi da avotmatlaşdırmaq nisbətən asandır. Buna baxmayaraq qığılcım yandırma cihazı hələ odluğun ucunda yerləşir və məşəl istismar olunduqda onun üzərində texniki təmirin aparılması mümkün deyil. Nəticə etibarilə odluq ucundan öncə qığılcımla yandırma odluğun yandırılmasının yeganə vasitəsi kimi tövsiyə olunmur.

A 4.2.4. Sıxlaşdırılmış hava ilə alov səddi generatoru. Ən çox yayılmış məşəl odluğunun yandırma sistemi sıxlaşdırılmış hava ilə alov səddinin generatorudur. Bu sistemdə sıxlaşdırılmış hava və yanacaq qazı giriş nöqtəsindən yer səviyyəsində yerləşən qarışdırıcı kameraya daxil olduqda ölçülür. Qarışdırıcı kameranın altında qarışdıcı kamera və qığılcım yandırma cihazını odluq ucu ilə birləşdirən qığılcım yandırma cihazı və boru var. Şəkil A.12 və A.13-ə baxın. İstismar zamanı yanma qazınının axını yaranır və sonra isə yandırılır. Bu alov səddi birləşidirici boru vasitəsilə odluq ucuna göndərir. Alov səddi odluğu yandırır. Sıxlaşdırılmış hava ilə alov səddi generatorunun əsas üstünlüyü axına nəzarət vasitələrinin və qığılcımla yandırma cihazının yer səviyyəsində olması və məşəl istismar oldunduqda onlar üzərində texniki təmir işlərinin aparılmasının mümkünlüyüdür. Alov səddi generatorunun ən böyük zəif cəhəti odluğa aparan boru içərisində nəmişlik yaranmağa meyillilikdir. Nəmişlik korroziyaya səbəb ola bilər və istifadədən əvvəl qurudulmazsa alov səddini söndürə bilər. Soyuq mühitlərdə nəmişlik problemi donmaya yol verməmək üçün isidilmiş tras və izolyasiyanın olması tələbini irəli sürür. Hər bir yandırma xəttinin istifadədən sonra təmizlənməsi nəmişlik problemini azalda bilər.

A.2.4.5. Özüalovlanan alov səddi generatoru. Bu yanaşma sıxlaşdırılmış hava ilə alov səddi generatoruna oxşardır, lakin sıxlaşdırılmış hava əvəzinə yanma havasını alovlandırmaq üçün yanacaq təzyiqindən istifadə olunur. Bunun açıq-aşkar üstünlüyü sıxlaşdırılmış havanın tələb olunmaması ilə bağlıdır. Bunun zəif cəhəti özüalovlanan cihazların yalnız məhdud təzyiq yarada bilməsi ilə bağlıdır; nəticə etibarilə onlar yalnız məhdud məsafələr və boru konfiqurasiyalarına tətbiq oluna bilər.

A 4.3. Mexaniki detallar;

A 4.3.1. Odluq ucununun qığılcımla yandırılması

Bu sistemlər yüksək enerji həcmli və ya yüksək gərginlik boşalması ilə elektrodun odluq ucundan çıxan boşalmanın yaxınlıqda yerləşməsini tələb edir. Elektrod odluğun daxilində aşağıdan və ya odluğun xarici gövdəsi boyunca çəkilə bilər. Elektrod dayaqları və/və ya odluğa nüfuz etmələr elə quraşdırılmalıdır ki, onlar elektrodu odluqdan elektrik cəhətdən izolə etsinlər.

Bəzi hallarda bu yerdə olan eketrod həm yandırıcı və alov-ionlaşdırıcı detektor kimi ikili rol oynayır. Odluq alovunun aşkar olunması üçün alov ionlaşdırılması barədə ətraflı məlumat almaq üçün A.5 bəndinə baxın.

Elektrod və yüksək gərginlikli elektrik enerjisinin təchizi arasında məsafə çox zaman təqribən 7.5 m qədər məhdudlaşdırılır. Bu məhdudiyyət elektrik enerjisi təchizinin məşəl dirəyində quraşdırılmasını tələb edir. Bu məsafə elektrik enerjisi mənbəyinin alovdan zədələnməməsi üçün kifayət qədər böyükdür, lakin məşəl istismar olunduqda elektrik enerjisi mənbəyinə çıxış əldə etmək kifayət qədər kiçikdir.

1. Sıxma düyməsi ilə yandırma transformatoru

5. Qarışdırıcı kamera

6. Axına nəzarət klapanları

2. Tullantı qazların girişi

6. Alov səddi generatorunun paneli

Aşağı gərginlikli, yüksək enerjili yandırıcılar üçün qığılcımı yaradan adətən J1 və ya daha yüksək enerjili yarımkeçirici yandırıcı şamlardan istifadə olunur. Yüksək enerji həcmi kondensator sistemindən yaranır. Bu sistemlərdə hava boşluğu qığılcım cihazının yerinə hava nəqliyyatı sənayesindən götürülmüş yarımkeçirici yandırıcı şamdan istifadə olunur. Yarımkeçirici adətən 600 V-dan az olan gərginlikdə qırılan və yüksək enerjili qığılcım yaradan izolyaisya kimi fəaliyyət göstərir. Bu gərginlik standard hava boşluqlu, yüksək gərginlikli qığılcım yandırıcısı ilə müqayisədə bir neçə min volt azdır. Aşağı gərginlikli, yüksək enerjili yandırıcılar enerji mənbəyindən 914 m –dən artıq məsafədə yerləşə bilər.

Bu yandırıcıların ənənəvi qığılcım yandırıcıları ilə müqayisədə bir çox üstünlükləri vardır. Aşağı gərginlik stimulyatoru və qığılcım cihazı arasında olan naqilin gözlənilən temperatur üçün münasib olan 600 V olması anlamına gəlir. Yandırıcı elektron paketdən yüz metr məsafədə yerləşdirilə bilər. Bu xüsusiyyət yandırıcı üçün elektron paketin yer səviyyəsində montaj olunmasına imkan verir və orada onu istismar etmək və onu məşəlin ötürücü istisindən müdafiə etmək mümkündür. Əlavə olaraq yarımkeçirici səthin ənənəvi hava boşluqlu qığılcım sistemi kimi nasaz olmaq ehtimalı yoxdur. Aşağı gərginlik izoləedici materiallar vasitəsilə torpaqlanmaya həssas deyil. Sistemə yağış və karbon çöküntülərin yığılması daha az təsir edir. Sistem məşəlin istismarı zamanı çatlamaya meyilli keramik izolə materiallarından daha az asılıdır.

Yandırıcının yüksək enerjisi ənənəvi qığılcımlı yandırıcı ilə müqayisədə hava-yanacaq qarışıqlarının daha geniş diapazonunu müvəffəqiyyətlə yandırır. Yandırıcı normal olduq ucluğundan və onun alovundan kənarda odluğun hava-yanacaq qaz axınının içində yerləşə bilər. Odluğun yandırılması ani baş verir və onu avtomatlaşdırılmış yandırma sistemləri üçün çox uyğun edir. O yandırma üçün daha çox enerji tələb olunan nəm qaz və ya sərt mühitlər üçün çox münasibdir.

A.4.3.2. Odluq ucundan əvvəl odluq qaz/hava mikserinin bir hissəsinin qığılcımla yandırılması

Bu sistemlər adətən yüksək enerji boşalması imkanına malik elektrodun məşəl odluğundan yuxarıda boruda və ya boru və məşəl odluğunun çıxışı arasında dolama boruda yerləşməsini tələb edir. Yuxarıda təsvir olunan qığılcımla yandırma sistemində olduğu kimi elektrod dayaqların və/və ya odluğa girən keçidlərin elektrodun odluqdan elektrik cəhətədən izolyasiya edilməsinə imkan verən tərzdə təşkil olunması zəruridir.

Bu sistemdə olan elektrod alovun yaxınlığında yerləşmir. Davamlı alovla təmas çatışmazlığına görə elektrodun istismar müddətinin artırılması iddia olunur. Alovla təmas çatışmazlığı elektrodların alovun aşkar olunması üçün istifadəsinin qarşısını alır.

A.4.3.3. Sıxlaşdırılmış hava ilə alov səddinin generatoru

Sıxlaşdırılmış hava ilı alov səddi generatoru adətən idarəetmə paneli ilə istehsal olunur. İdarəetmə panelinə klapanlar və çıxışlar, habelə qarışdırıcı üçlük, yandırma generatoru və görüntü şüşəsi daxildir. Yandırma generatoru adətən yandırma şamı və ya pyezolelektirk yandırıcıdır. İdarəetmə panelində olan borular yivli olarsa bu təmizləmə və hissələrin dəyişdirilməsi üçün daha rahatdır. Yanacaq və hava təzyiqinin sayğacları təzyiq pulslarına görə sayğaca dəyə biləcək zərərin qarşısını almaq üçün ya maye ilə doldurulmalı, ya da dempferlə təchiz olunmalıdır. Hava ilə yanacağın qarışdığı nöqtədən aşağıda olan bütün klapanların tamkeçidli çıxışı olmalıdır. Yandırma generatorunda olan görünüş portu ən azından borular üçün nəzərdə tutulan eyni təzyiq üçün layihələndirilməlidir. Sistem bir kommunikasiya sisteminin digərinə qarşı əks axında irəliləməsinin qarşısını almaq üçün layihələndirilməlidir.

İdarəetmə panelindən aşağıda olan borular adətən DN 25 (NPS 1) qrafik 40 standartına cavab verən qaynaq olunmuş karbonlu polad borudan hazırlanmalıdır. Buna baxmayaraq paslanmayan polad boru və/və ya yivli birləşdiricilərdən istifadə etmək olar. Daha böyük ölçüdə olan borularda alov səddinin partlayışa keçidinin daha çox ehtimalı var. Kiçik ölçülərdə olan borularda alov səddinin odluğa çatmadan söndürülməsinin daha çox ehtimalı var. Uzunluğu 1.6 km-dən artıq olan ekvivalent uzunluqda olan borular alov-səddi generator xidmətlərində müvəffəqiyyətli şəkildə tətbiq olunmuşdur.

Alovun alov səddi generatorunun xəttindan aşağıya doğru yayılması üçün xəttin quru olması zəruridir. Nəticə etibarilə alov səddi generatorunun bütün xətlərinin çıxış əldə edilməsi mümkün olan, açılan və istifadədən öncə qurudulan drenaj xəttlərinə doğru mailliyinin olması vacibdir. Soyuq mühitlərdə alov frontunun xətləri adətən isidilir və izolyasiya olunurlar ki, donmaya görə tutulmanın qarşısı alınsın.

Bir neçə odluqların yandırılması üçün bir alov-səddi generatorundan istifadə etmək olar. Bunu iki yolla etmək olar. Alov səddi generatoru hər biri bir odluğu yandıran klapanlı xətlərin kollektoruna birləşə bilər. Bu halda hər bir odluq fərdi şəkildə yandırılır. Alov səddinin generatoru şaxələnən alov səddinin tək xətti ilə bütün odluqların sinxron şəkildə yandırılması üçün də layihə oluna bilər. Əgər bu hal baş verirsə havanın küləkli olub olmamasından asılı olmayaraq bütün odluqları yandırmaq üçün hər bir xəttə gedən axının adekvat şəkildə tarazlaşdırılmış olduğuna diqqət yetirilməlidir. Şaxələnən və bütün odluqları sixnron yandıran tək xətlə layihə daha ucuzdur. Buna baxmayaraq bu layihənin zəif cəhəti alov səddinin generatorununun pulsunun bütün odluqları yandırmamasının mümkün olmasından ibarətdir. Belə olan halda yanmayan tək olduq əvəzinə bütün odluqları yandırmaq üçün təkrar yandırma tələb olunur. Bu yenidən yandırma cəhdində alov səddinin generatorunun pulsunun işlək odluğu söndürməsi də mümkündür.

A.4.3.4. Özüalovlanan alov- səddinin generatoru

Özüalovlanan alov səddinin generatorunun edurktorla yanacaq/hava qarışığı yaradıldıqdan təzyiq düşməsinin həddi var. Bu təzyiq düşməsinin həddinin mexaniki layihəyə çox böyük təsiri var. Birinci, şaxələnən xətlər və klapanlı kollektorlardan istifadə ümümilikdə mümkün deyil; nəticə etibarilə hər bir alovlanan alov-səddi generatoru ayrıca odluğa xidmət edir. İkinci, borununun uzunluğu çox az dönmələrlə adətən 90 m məhdudlaşdırılır. Təzyiq düşməsi həddinə görə eduktor və yandırma generatoru dirəyin bünövrəsi yaxınlığında şaquli olaraq montaj olunur. Heç bir üfuqi profillərin olmamasını və eduktorun atmosferə açıq olmasını ehtimal edərək heç bir drenajlar tələb olunmur. Soyuq mühitlərdə alov səddinin xətləri çox zaman isidilir və ya izolyasiya olunur ki, donmaya görə tutulmaya yol verilməsin.

A.4.4.1. Ümumi məlumat

İşəsalma zamanı operator odluqları yandırmadan öncə məşəl sistemində oksigenin olmadığına əmin olmalıdır.

A.4.4.2. Birbaşa qığılcımlı yandırıcı

Odluqda qığılcımla yandırmadan ibarət olan sistemlər ya proqramlaşdırılan məntiq kontrolyoru kimi mərkəzi ardıcıllıq sistemi ilə, ya da yer səviyyəsində idarəetmə panelində düymə ilə idarə olunur. Bu sistemlərin istismarın barədə xülasə aşağıda verilir:

a) Yandırılan odluğa gedən yanacaq xəttini işə salın və istehsalçı tərəfindən tövsiyə olunan təzyiqə nizamlayın. Yanacağın odluğun ucuna çatması üçün kifayət qədər gözləyin.

b) Qığılcım yaratmaq üçün düyməni sıxıb buraxın.

c) Odluq yanmasının təsdiqi üçün alov aşkarlyıcı sistemi müşahidə edin.

Əgər odluqda alov aşkar edilməzsə a) və b) addımlarını təkrarlayın. Əgər bir neçə cəhddən sonra alov aşkar edilməzsə A.4.6 bəndində göstərilmiş nasazlıqların müyyən edilməsi bələdçisinə istinad edin.

A.4.4.3. Sıxlaşdırılmış hava ilə alov səddinin generatorları

Bu yandırma sistemləri idarəetmə nöqteyi nəzərdən ən çətindir. Bu sistemlərin idarə edilməsi barədə xülasə aşağıda verilib.

a) Yanacaq və sıxlaşdırılmış hava xətlərindən kondensatı qurudun ki, alov səddi generatoruna kondensatın daxil olmasına yol verilməsin.

b) Yanacağın daxilolma klapanının bağlı olduğunu təsdiq edin. Ən azından bir odluq yandırma xəttinin açıq olduğuna əmin olun.

c) Hava girişini açın və alov- səddi generator xəttini (xəttlərini) hava ilə təmizləyin.

d) Hava girişini bağlayın.

e) Alov- səddi generatoru xəttində (xətlərində) bütün kondensat drenajlarını açın. Bütün maeyinin təmizlənməsinə əmin olanadək bütün drenajları zəruri olduğu qədər təmizləyin. Drenajları bağlayın.

f) Əgər klapanlar alov səddinin generatorunu bir neçə ayrıca odluqlar vasitəsilə birləşdirirsə yandırılan odluğun klapanını açın və bütün digər klapanları bağlayın.

g) Görüntü şüşəsindən baxdıqda yandırma generatorunu qığılcımın olub olmaması nöqteyi nəzərdən yoxlayın. Alternativ olaraq açıq radio kanalında qığılcımdan radio tezliyinə müdaxiləni aşkar etməyə çalışın, lakin bu metod birbaşa müşahidə ilə müqayisədə nisbətən az etibarlıdır.

h) Yandırılan odluğa gedən yanacaq xəttini yandırın: istehsalçı tərəfindən tövsiyə olunan təzyiqə nizamlayın. Yanacağın odluğun ucuna çatması üçün kifayət qədər vaxt gözləyin.

i) Alov səddi generatoruna gedən hava xəttini yandırın və onu istehsalçı tərəfindən tövsiyə olunan təzyiqə nizamlayın.

j) Alov səddi generatoruna gedən yanacaq xəttini yandırın və onu istehsalçı tərəfindən tövsiyə olunan təzyiqə nizamlayın. Yandırma xəttində əvvəlcədən qarışdırılmış yanacaq və havanın kifayət qədər həcminin yaradılmasına qədər gözləyin.

k) Qığılcım yaratmaq üçün düyməni basaraq buraxın. Qığılcım zamanı görüntü şüşəsindən və/və ya təzyiq ölçmə cihazlarından müşahidə edin. Əgər qarışıq yanarsa alov görüntü şüşəsində, puls isə təzyiq ölçmə cihazlarında görünməlidir. Qığılcımı yaradan düyməni aşağıya doğru basılı vəziyyətdə saxlamayın. Məqsəd qarışığı bir dəfə yandırmaq, sonra isə alov səddinin borudan keçərək aşağıya odluğa doğru hərəkət etməsinə imkan verməkdir. Düymənin aşağıya doğru basılı vəziyyətdə saxlanılması ilə alov səddinin yaranması davam etmir və yandırma generatorunda alovu sabitləşdirə bilər. Yandırma generatorunda sabitləşdirilmiş alov yandırma generatorunun yaxınlığında olan avadanlığı çox tezliklə qızdırır. Əgər belə bir sabitləşdirilmiş alov yaranarsa dərhal yanacaq blokunun klapanını bağlayın, hava axınını saxlayın və avadanlığın soyumasına imkan verin. J) bəndindən yandırma ardıcıllığına təkrar başlaıyn.

l) Əgər qığılcım yarananda görüntü şüşəsində alov müşahidə olunmursa və ya təzyiq ölçmə cihazlarında puls görünmürsə idarəetmə təlimatına istinad edin və ya istehsalçı ilə əlaqə saxlayın. Bir çox hallarda qeyri-düzgün yanacaq/hava qarışığı buna səbəb olur və bu adətən sahədə tənzimləmə işlərinin aparılmasını tələb edir. A 3.6 bəndində nasazlıqların müəyyən edilməsi bələdçisinə baxın.

m) İdarətmə panelində yanma müşahidə olunan kimi alov səddinin odluğa çatmasını gözləyin. Alovun odluğa çatması üçün gözləyin. Alovun borunun 30 metrlik hissəsini 1 saniyədən 3 saniyəyədək qət etməsi normaldır. Sistem spesifikasiyası ilə bağlı məlumat almaq üçün idarəetmə təlimatına baxın və ya istehsalçı ilə əlaqə saxlayın. Odluğun yanmasını təsdiq etmək üçün alov aşkarlama sistemini müşahidə edin.

n) Uğurlu şəkildə aşkar olunmuş odluğun yanmasını gözlədikdə termocütlüklü detektorlarda bəzi ləngimələr baş verə bilər. FFG yandırma səylərini tez-tez təkrar etməyin.

o) Əgər odluqda alov aşkar edilməyibsə k),l), m) və n) bəndlərini təkrar edin. Əgər bir neçə səydən sonra odluqda alov aşkar edilməyibsə A.3.6 maddəsində nasazlıqların müəyyən edilməsi bələdçisinə baxın.

p) Odluq yandıqda yalnız korroziyaya uğramış məhsulları yığışdırmaq üçün xəttə hava buraxın. Xətt təmizləndikdən soran yandırılmış odluğa aparan klapanı bağlayın və yandırılmalı növbəti odluğun klapanını açın. Bütün odluqların yandırılması üçün j), k), l), m) və n) bəndlərini təkrar edin.

q) Bütün odluqlar yanan kimi alov səddi generatoruna gedən yanacaq xəttini bağlayın, bütün yanacaq və yanma məhsullarının təmizlənməsi üçün bir neçə dəqiqə ərzində xətti hava ilə təmizləyin sonra isə hava axınını bağlayın.

A.4.4.4. Özüalovlanan alov- səddi generatoru

Bu yandırma sisteminin idarə edilməsi sıxlaşdırılmış hava ilə yandırılan sistemlə müqayisədə asandır. Birinci və sonuncu sistem növləri arasında fərqlərın xülasəsi aşağıda verilib:

a) Sıxlaşdırılmış hava yoxdur. Əgər qarışığın tənzimlənməsi tələb olunarsa ona yanacağın giriş yerinin dəyişdirilməsi və ya eduktorun tənzimlənməsi vasitəsi ilə nail olmaq olar;

b) Sistem qapalı deyil. Əgər alov səddinin xətti tutularsa yanan qarışıq mikserdən geri axa bilər. Əgər bu hal baş verərsə qığılcım yaratmayın. Yandırma zamanı heç vaxt mikserə baxmayın;

c) Bu sistemlər nadir hallarda birdən çox odluğa xidmət edir; buna görə də mikserin altında çox nadir hallarda klapanalar olur;

d) Bu sistemlər adətən şaquli şəkildə quraşdırılır və çox az sayda üfuqi boruları olur. Nəticə etibarilə sistemlərdə adətən drenajlar olmur;

e) Yanacaq təchizi dayandırıldıqda alovun daxildə yayılması baş verə bilər. İstifadəçi bu daxili yanmanın qarşısını almaq üçün xüsusi tədbirlərə ehtiyacın olub-olmaması barədə qərar qəbul etməlidir.

A.4.4.5. Operatorların təlimi

Odluq yandırma avadanlıqların istifadəsi üzrə operatorların dövri təlimi üzrə plan işlənilməlidir. Təlim operatoru pis və təcili şəraitdə yandırma avadanlığını idarə etməyə hazırlamalıdır və ondan yandırma sisteminin funksionallığının dövrü olaraq yoxlaması kimi də istifadə etmək olar.

Odluqda qığılcım yaradan sistemlərin müntəzəm texniki təmiri onların yerləşiminə görə çox məhduddur. Bu sistemlərə yalnız məşəlin istismarı dayandırıldıqda çıxış əldə etmək mümkündür. Məşəlin istismarı dayandırıldıqda bu sistemlər təmizlənməli, yoxlanılmalı və lazım gələrsə əvəzlənməlidir.

Alov-səddi generatoru sistemlərinin müntəzəm texniki təmiri zamanı əsas diqqət sistemin quru və təmiz saxlanılmasına, habelə klapanlar, ölçmə cihazları və yandırma generatorunun saxlanılmasına yetirilir.

Sistemlərdə aşağı yerlərdə drenaj (drenajlarla) quraşdırılmalıdır. Drenajlar istifadə olunmadıqda qapalı qalmalı, lakin müntəzəm olaraq açılmalı və təmizlənməlidir. Drenajların istifadə olunmadıqda qapalı saxlanılmasının iki səbəbi var:

a) Əgər drenajlar açıq saxlanarsa odluqdan çıxan işlənilmiş qazlar su kondensatının, korroziyanın və nəmin yığılmasına şərait yaradaq alov-səddinin generatoruna qədər aşağıya dövr edə bilər;

b) Əgər drenajlar açıq qalarsa və istifadədən öncə təsadüfən qapanmazsa drenajın yaxınlığında buxar buludunun partlayışı baş verə bilər.

Odluq yandırma sistemi ilə əhəmiyyətli təhlükəsizliyə nəzarət sistemi kimi davranmaq lazımdır və o zavodun belə təhüləkəsizlik sistemləri üçün müəyyən etdiyi qrafik üzrə təftiş olunaraq təmir olunmalıdır. Yanacağın, habalə hava girişləri və klapanaların vaxtaşırı təmizlənməsi tələb oluna bilər. Təzyiqölçmə cihazlarının vaxtaşırı əvəzlənməsi və ya yenidən kalibrasiyası tələb oluna bilər. Yandırma generatoruna da qığılcım boşluğunun tənzimlənməsi kimi bəzi müntəzəm xidmətlər lazım ola bilər. Dövri funksional yoxlama normal istismar prosedurunun bir hissəsi olmalıdır və onu operatorlar üçün təlim proqramı ilə birləşdirmək olar.

A.4.6. Nasazlıqların müəyyən olunması

Odluq alovunun yanmamasının müəyyən olunması A.5 bəndində təsvir olunub. Əgər odluğun yanmaması və təkrar yanmayacağı məlumdursa birinci olaraq problemin odluqda və ya yandırma sistemində olduğunu dərk etmək vacibdir. Odluqda olan problemlər düzgün olmayan odluq yanacağından, odluq yanacağının olmamasından, düzgün olmayan yanacaq-hava qarışığından və ya sabitliyin itirilməsindən nəticələnə bilər. Bu problemlərin səbəbləri A.3.6 bəndində təsvir olunub. Yandırma sisteminin nasazlıqlarının müəyyən olunması qurğunun qapanmasını tələb etmədən birinci aparılmalıdır. Yandırma sistemində nasazlıqların müəyyən olunması üçün Cədvəl A.5 baxın.

Odluq ucunda qığılcımla yanan odluqlar

Nasaz elektrod: Bu elektrodun uzun müddət ərzində alovla və ya korroziyaya səbəb olan qazlarla təması səbibindən olur

Mayenin toplanılması: Yerindən asılı olaraq bu ola və ya olmaya bilər. Əgər yandırıcı mayelərin toplaşa biləcəyi yerdə yerləşirsə bu qığılcımı qaz/hava qarışığından təcrid edə bilər.

Oyuqları yığışdırmaq üçün birləşən boruları yoxlayın.

Qaz-maye ayırıcısının işləməsini yoxlayın.

Eıektrik enerjisinin təchizində fasilə

Elektrik enerji mənbəyini dəyişdirin.

Qısa qapanma: Bu elektrod və elektrk enerjisi təchizi arasıda olan kabelin nasazlığı, elektrod və ya odluq arasında izolyasiyanın nasazlığından nəticələnə bilər.

Odluq ucundan əvvəl odluq qaz/hava qarışığının hissəsini qığılcımla yandıran odluqlar

Elektrod nasazlığı: Yuxarıya bax

Maye toplanması: yuxarıya bax

Elektrik enerjisi təchizində fasilə: Yuxarıya bax

Qısa qapanma: Yuxarıya bax

Düzgün olmayan odluq yanacağı: Bu sistemdə qığılcım odluq ucuna təchiz olunmuş yanacaq-hava qarışığının hissəsini yandırır. Düzgün olmayan odluq yanacağı alovun daxilə yayılmasına və ya odluq ucunun yuxarısında alovun sabitləşdirilməsinə səbəb ola bilr.

Layihədə nəzərdə tutulmuş yanacaq qazından istifadə edin və ya yeni yanacaq tərkibinə uyğun gəlmək üçün odluğu yeniləyin. Odluq modifikasiyalarına aşağıdakılar daxil ola bilər

a) Odluq qaz girişinin əvəzlənməsi;

b) Havalandırma pəncərəsinin tənzimlənməsi (əgər varsa);

c) Bütöv odluğun əvəzlənməsi;

Sıxlaşdırılmış havalı alov-səddi generatoru ilə odluqlar

Yandırma generatoru, yəni transformator işləmir

Nasaz yandırma kabeli

Yandırma şamının zədələnməsi

Qığılcımın olmamasının mümkün səbəbləri çirklənmə və ya yandırma şamının qeyri-düzgün boşluğudur.

İşləməyən komponenti dəyişdirin

Alov-səddi generatoruna yanacaq getmir

Klapanların bağlanması və ya yanacaq ölçən girişin tutulması buna səbəb ola bilər.

Klapanın yerini və/və ya yanacaq girişinin təmizliyini yoxlayın.

Alov- səddi generatoruna yanacaq getmir

Klapanların bağlanması və ya yanacaq ölçən girişin tutulması buna səbəb ola bilər.

Klapanın yerini və/və ya yanacaq girişinin təmizliyini yoxlayın.

Alov səddi generatoruna gedən yanacağın tərkibi və təzyiqi.

Alov səddi generatoruna gedən hava təzyiqi.

Düzgün olmayan yanacaq xüsusiyyətləri alovun olmamasına və ya partlayışa səbəb ola bilər.

Düzgün olmayan yanacaq/hava qarışığı: Düzgün olmayan qarışıq alov səddinə dəstək olmur. Düzgün olmayan qarışıq düzgün olmayan yanacaqdan və ya hava təziyiqnin parametrlərindən, düzgün olmayan yanacaqdan və ya hava girişinin ölçüsündən və ya düzgün olmayan yanacaq tərkibindən nəticələnə bilər.

Layihədə nəzərdə tutulmuş yanacaq qazından istifadə edin.

İlkin təzyiq parametrlərini bərpa edin.

Yeni yanacaq tərkibinə uyğun olmaq üçün FFG yanacaq girişini əvəz edin.

İstehsalçı təlimatlarına istinad edin.

Məşələ gedən borunun tutulması: Buzun yaranması və qalıqlar bunun iki nümunəsidir.

Havanı və yanacaq təzyiqölçmə cihazlarını sinxron olaraq müşahidə etdikdə havanın təzyiqlə vurulması tıxacı aşkar edə bilər.

Qalıqları təmizləmək üçün yüksək təzyiqli havanı vurun.

Buz tıxacını əritmək üçün buzu əridən kimyəvi maddələri inyeksiya edin.

Məşələ gedən boruda rütubət. Bu alov səddi generatorlarında ən çox rast gəlinən problemlərdəndir. Kiçik nəmlik alov səddini söndürə bilər. Bu problemin simptomu görünür ki, güclü yandırmadır, lakin alovun odluğa çatmasının heç bir sübutu yoxdur.

Yandırmaya cəhd etmədən öncə alov- səddi generatorunu və yandırma borusunu quru hava ilə təmizləyin.

Drenaj çıxışı ilə olan borunun aşağı nöqtələrindən suyu axıdın.

Boru məşəlində açıq drenaj. Boruda nəmliyin aradan qaldırılması üçün drenaj klapanları və ya tıxaclar təsadüfən açıq qalmışdır. Bu nəmlik olanda üzə çıxan eyni simptomlarla nəticələnə bilər, lakin onunla müqayisədə daha çox təhlükəlidir. Çünki yanan qaz və/və ya alov frontu gözlənilməyən yerdə çıxa bilər.

Drenaj klapanın mövqeyini yoxlayın və ya drenaj tıxaclarını yenidən quraşdırın.

Özüalovlanan alov-səddi generatoru ilə odluqlar

Odluq yanmır və ya alov yoxdur

Yandırma generatorunun işləməməsi:

Alov səddi generatoruna yanacağın getməməsi:

Alov səddi generatoruna gedən düzgün olmayan yanacaq:

düzgün olmayan hava/yanacaq qarışığı:

Məşələ gedən borunun tutulması: Məşələ gedən boruda rütubət:

A.5. Alov aşkarlama avadanlığı;

Alov aşkarlama sistemi odluqların yanılı olduğunu təsdiq edir. Bunu adətən alovun mövcud olması ilə əlaqəsi sadə təsdiqlə qarışdırırlar. Bu bəyanatların sinonim xarakterli olmasına baxmayaraq onlar arasında çox əhəmiyyətli fərq var. Əgər odluqlar yanılıdırsa və təsirli qazın həcmi xaric olunubsa məşəl alovu yalnız təsrili qaz xarıc olduqda sönür. Əgər odluqlar yanılı deyilsə, lakin məşəl yanılıdırsa və təsirli qazın həcmi xaric olunursa məşəlin alovu təsirli qazlar tullandıqdan sonra və odluq yenidən yandırılanadək sönülü qalır. Əgər odluqlar işləməməsi səbəbindən yanılı deyilsə məşəl uzun müddət ərzində sönülü qala bilər. Nəticə etibarilə, həm alovun, həm də odluqda alovun olmasını təsdiq etmək bərabər əhəmiyyətə malikdir.

A.5.2.1. Ümumi Məlumat

Odluqda alovun aşkar olunması sistemi odluğun yanmasını təsdiq etmək üçün odluq alovundan çıxan istidən, ionlaşdırılmış qazdan, işıq və ya səsdən istifadə edir. Alovun aşkar olunması üçün qeyd olunan enerji mənbələrindən hər birinin istifadəsi A.5.2.2- A.5.2.5 bəndlərində təsvir olunur.

A.5.2.2. Termo cütlüklər

Ən çox rast gəlinən məşəl odluq alovunun detektoru termo cütlükləkdir. Termo cütlüklərin üstünlüyü ondan ibarətdir ki, onlar yalnız odluq alovunu aşkar edir və birbaşa məşəl alovu ilə təmasda olmur. Digər detektorlarla müqayisədə termo cütlüklərin zəif cəhəti ondan ibarətdir ki, onların çox zəif reaksiya vaxtı və çox məhdud istismar ömrü olur. Məhdud istismar ömrü tez rast gəlinən problemdir, çünki bir çox hallarda termo cütlükləri məşəl istismarda olduqda əvəz etmək mümkün deyil. Burada istisna yığılan tipli termo cütlüklərin istifadəsidir.

A.5.2.3. Alovun ionlaşması

Alov alov təbəqəsi daxilində ionlaşdırıcı qazlar yaradır. Alovun ionlaşması üzrə detektorlar iki elektrod arasında müqavimət dəyişikliyi funksiyası əsasında işləyir. Alovun ionlaşması detektorlarının üstün cəhəti ondan ibarətdir ki, onlar çevik reaksiya göstərir və yalnız odluqdakı alovu aşkar edirlər. Alovun ionlaşması detektorlarının zəif cəhəti isə onların bilavasitə alovla təmasda olması zərurətindən qaynaqlanır. Termo cütlüklərlə olduğu kimi alovun ionlaşması detektoru odluğun üzərinə montaj olunur. O işləmədikdə onu məşəl istismar olunduqda əvəz etmək mümkün olmur.

A.5.2.4. Optik sistemlər

Optik sensorların iki növü var: ultrabənövşəyi (UV) və infrared (İR). Hər iki növün üstünlüyü ondan ibarətdir ki, məşəlin istismarda olduğu müddətdə onlar əvəzlənə biləcəyi səviyyədə yerləşir. Hər iki növ bulud və ya yağıntılara görə qaralmanın səbəbi olduğu yanlış alov sönmələrinə işarə edə bilər. Bu detektorların mövcud layihəsi ilə bağlı əhəmiyyətli dərəcədə ən zəif cəhəti ondan ibarətdir ki, onlar əsas alovdan ayrıca odluq alovunu aşkar edə bilmir. Bu zəif cəhəti nəzərə alaraq bu detektorların odluq alovunun aşkar olunması üçün yeganə vasitə kimi istifadə olunması tövsiyə olunmur.

Bu zəifliyi aradan qaldırmaq üçün infrared şəkil formalaşdırıcıları inkişaf etdirilir.

A.5.2.5. Akustik sistemlər

Məşəl odluğunda alov yandıqda o özünə məxsus səs çıxarır. Əgər odluq alovu sönərsə səs dəyişir. Odluqda olan səs odluq səsini montirinq edən və odluğun idarəetmə vəziyyəti barədə siqnal verən akustik odluq alovunun detektorunun yerləşdiyi yer səviyyəsinə ötürülür. Akustik detektor monitorinq etdiyi səsi odluğun yaxınlığında olan digər səslərdən fərqləndirir. Odluq alovunun akustik detektoru məşəl istismar olunduqda quraşdırıla və texniki təmir oluna bilər.

A.5.3. Mexaniki detallar;

A.5.3.1. Termo cütlüklər

310 markalı paslanmayan polad və ya İnconel-dən olan qoruyucu örtükdə adətən K növünə aid termo cütlüklərdən istifadə olunur. Örtük alov tullanışına məruz qala bilən zonaya qədər uzanmalıdır, adətən ən azından 1.8 m və ya məşəl odluğunun faktiki diametirnin 125% qədər. İstismar ömrünü uzatmaq üçün termo cütlüklər bəzən odluq layihəsində nəzərə alınmış termoqabda yerləşir. Əlavə olaraq bu gün bəzi layihələrdə bir neçə termo cütlüklər var ki, bu da birinin işləməməsi təqdirdə ikincisinin işləyəcəyi anlamına gəlir. Həmçinin məşəl istismarda olduqda əvəz olunan bilən yığılan termo cütlüklərlə də sistemlər mövcuddur.

Yığılan termo cütlük sistemi adətən yerdən odluğadək uzanan çox məhdud əyintiləri olan yivsiz sprial kanalından ibarət olur. Spiral kimi yuvarlanmış elastik termo cütlük yer səviyyəsindən kanal vasitəsilə quraşdırılır. Bu sistemlər məşəl sisteminə çəkilən xərcləri artırır, lakin düzgün quraşdırıldıqda məşəl istismar olunduqda termo cütlüyün əvəz olunmasına imkan verməklə etibarlılığı artırır.

A.5.3.2. Alovun ionlaşması

Alovun ionlaşması sistemi üçün iki elektrod tələb olunur. Təcrübədə odluğun ucu adətən yer elektrodu kimi istifadə olunur. Daha çox kiçik sahənin keçiricisi alov örtüyündə yerləşdirilir və digər elektrod kimi fəaliyyət göstərir. Növbələnən gərginlik elektrodlar üzərinə tətbiq olunur; birbaşa cərəyan axını alov aşkarlama üsulu kimi monitorinq olunur.

A.5.4. Optik sistemlər

Optik sistemlər yer səviyyəsində montaj olunur və onların məşələ tərəf istiqamətlənməsi zəruridir. Bütün optik sistemlərdə detektorun tuşlanma metodları var, ya detektorun optik cihazı vasitəsilə ya da detektorun üzərinə montaj olunmuş teleskop vasitətislə birbaşa görüntü. Detektorlar məşəl odluğundan birdən üçədək dirək hündürlüyündə yerləşən, asan çıxış əldə olunan, vibrasiyalardan azad platforma üzərinə montaj olunmalıdır. Əksər optik sistemlərdə maksimum görüntü diapazonu 150 m 300 m arasında olur ki, bu da bir çox məşəllər üçün adekvat məsafədir. İnfrared detektorları elə yerləşdirilməlidir ki, günün istənilən vaxtında detektor düz gün işığına baxsın. Şimal yarımkürəsində bu detektorun dirəyin cənub tərəfində montaj olunması anlamına gəlir.

Optik detektorlarla əlaqəli elektronika adətən detektora yaxın quraşdırılır. Status işıqlarını və siqnalizasiya impulslarını bəzi istehsalçılardan əldə etmək olar.

A.5.5. Akustik sistemlər

Akustik odluq deteksiya sistemi sensordan və siqnalı emal edən cihazdan ibarətdir. Bu cihazlar naqillər vasitəsilə bir-birinə qoşuludur. Odluğun səsi normalda odluğu alov səddi generatoruna birləşdirən boru vasitəsilə yerə ötürülür. Sensor məşəl dirəyinin bünövrəsinə yaxın odluğun alov- səddi generatorunun borusuna birləşir. Siqnal qəbul edən cihaz sensordan 365 m qədər məsafədə yerləşdirilə bilər.

A.5.6.1. Termo cütlüklər

Odluq istehsalçısı tərəfindən müəyyən olunmuş minimum temperaturdan artıq temperatur odluq alovunun olmasına işarə edir. Bəzi istehsalçılar temperatur diapazonunun sürətini, habelə maqnitudasını monitorinq etməklə alov aşkarlama prosedurunu sürətləndirmişdir.

A.5.6.2. Alovun ionlaşması

Elektrodlar arasında alovun olması elektrodlar arasında cərəyan axınını yaradır. Elektrod sahələrində fərqlər elədir ki, nəticədə yaranan cərəyan düzlənmiş olur (bir istiqmətdə irəliləyir). Sistemdə olan qısa qapanma cərəyan axınını yaradır, lakin o düzlənmiş olmur. Buna görə də düzlənmiş cərəyan alova işarə edir.

A.5.6.3. Optik sistemlər

Yuxarıda qeyd olunduğu kimi həm infrared, həm də ultrabənövşəyi sistemlər mövcuddur. İnfrared şüalanmasının atmosferdə əhəmiyyətli fon səviyyəsinin olduğuna görə infrared detektoru müvafiq dalğa diapazonunda infrared şüalanmasının maqnitudasından daha böyük şeyləri aşkar etməyə çalışacaqdır. İnfrared detektorları alovun nisbətən ayrı tezliklərdə infrared şualarını verməsi faktından istifadə edir. Infrared şüalanmasını iki dalğada, biri alovun şüalanmasına xaraktestirik, digəri isə xarakteristik olmayan, müşahidə edərək iki siqnalın nisbəti alova işarə edir.

Ultrabənövşəyi fon şüalanması əsaslı dərəcədə azdır və alovlar çox ayrı dalğa uzunluqlarında buraxılır. Nəticə etibarilə ultrabönəvşəyi sistemlər sadəcə xüsusi dalğa diapazonunda ultrabənövşəyi şüalanmanın maqnitudasına nəzarət edir. Ultrabənövşəyi şüalar adi şüşəyə hopur. Ultrabənövşəyi sistemdə optik cihazlar adətən kvarts materialından hazırlanır. Günəş də ultrabənövşəyi şüalar ötürür. Ultrabənövşəyi şüa əsaslı detektorların mövqeyi günəşdən ötürülən ultrabənövşəyi şüaların müdaxiləsinə yol verməməlidir.

A.5.6.4. Akustik sistemlər

Odluğun səsinə sistem tərəfindən davamlı olaraq nəzarət olunur. Odluq statusunda dəyişiklik yerli status işıqları və quru kontaktlar vasitəsilə aşkar olunaraq işarə olunur. Siqnalı qəbul edən cihazın zavod parametrləri odluqdan sensora gedən borunun mürəkkəbliyi kimi sahə şəraiti də nəzərə alınaraq yerində tənzimlənə bilər.

A.5.7. Texniki təmir;

A.5.7.1. Termo cütlüklər

Yığılan termo cütlüklü sistemin istifadəsi istisna olmaqla termo cütlük üzərində onun işlək olmasını yoxlamaq üçün fəaliyyətinin monitorinqindən başqa çox cüzi texniki təmir işlərini aparmaq olar. Əgər termo cütlük işləmirsə və birdən artıq termo cütlük quraşdırılıbsa ehtiyat termo cütlükdən istifadə etmək olar. Əgər o da işləməzsə və yığıla bilən növə aiddirsə onu əvəz etmək olar.

A.5.7.2. Alovun ionlaşması

Alov ionlaşma sistemində faktiki olaraq heç bir texniki təmir işlərini aparmaq mümkün deyil. İstisna hal odluğun istismardan çıxarılmasından ibarətdir. Məşəlin istismarı zamanı yeganə texnki təmir işlərini yer səviyyəsində yerləşən nəzarət alətləri üzərində aparmaq mümkündür.

A.5.7.3. Optik sistemlər

Optik sistemlərin görüntüsü məşəl odluğunun görüntüdə olduğunu təmin etmək üçün müntəzəm olaraq yoxlanılmalıdır. Optik cihazlar dövri olaraq təmizlənməlidir.

A.5.7.4. Akustik sistemlər

Sensor və siqnalları emal edən cihaz yer səviyyəsində yerləşir və məşəlin istismarı zamanı onlara çıxış əldə etmək mümkündür. Səsötürücü boruda olan drenajlar müntəzəm qrafik əsasında yoxlanılmalıdır.

A.5.8. Nasazlıqların müəyyən edilməsi

Odluq detektorunda səhvin olması şübhələri var

Odluq və yandırma sisteminin düzgün işləməsi ehtimal olunur, odluğun yanmasını təsdiq emtək üçün görülməli tədbirlərə baxın.

Binokl və ya teleskopla müayinə edin.

Odluq alovunun daha da görünməsini təmin etmək üçün FFG-dən əlavə yanacağı təchiz etmək üçün istifadə edin.

Alovun olmasına baxmayaraq odluq aşkarlama sistemində alovun itkisinin göstərilməsi və ya alov olmadıqda alovun yanlış mövcud olmasının göstərilməsi.

Elektrik təchizat və qoruyucuları yoxlayın.

İstehsalçı təlimatları əsasında funksional yoxlama aparın.

Termo cütlüyün nasazlığı

Açılmış elektrik dövrəsini yoxlayın.

Termo cütlük məşəl odluğu alovu əvəzinə məşəl alovunu hiss edir

Küləyin istiqamətini və sözü gedən odluqla müqayisədə alovun mövqeyini yoxlayın.

Alov ionlaşma elektrodunun nasazlığı

Açılmış elektrik dövrəsini yoxlayın.

Alov ionlaşma elektrodunun qısa qapanması

Siqnal qəbul edən cihaz bunu düzəlməmiş siqnal kimi tanımalıdır. Siqnal qəbul edən cihazı yoxlayın.

Alov ionlaşma elektrodunun odluq alovunun yerinə məşəl alovunu aşkar etməsi

Küləyin istiqamətini və sözü gedən odluqla müqayisədə alovun mövqeyini yoxlayın.

Düzgün yönəlməmiş optik sistem

Görünüş bucağını yoxlayın.

Tüstü buludlarının optik sistemin görüntüsünün qarşısını alması`

Görüntü xəttini yoxlayın.

Optik sistemin odluq alovunu aşkar etməkdənsə məşəl alovunu aşkar etməsi

Bu optik sensor cihazlarının məhdudiyyətidir. Hal-hazırda görüləsi heç bir tədbir yoxdur.

Akustik sistemin səsötürücü yolunun qarşısının alınma ehtimalı

Drenajları yoxlayın. Yerindən qaçmış və ya zədələnmiş boruları axtarın. Yolun təmiz olmasını təsdiq edin.

Akustik sistem tərəfindən sübhə yaradan alovun mövcud olmasının yanlış təsdiqi

İlk öncə sensor cihazını səs ötürücü borudan ayrımaqla sonra sensor girişıni örtməklə yoxlayın. Sistem sonra odluğun sıradan çıxmasını göstərməlidir.

Odluq detektorunun səhv verməsinə dair şübhələrin olması

Birləşdirici naqillər və onun terminalları qüsurlu və ya nasaz ola bilər.

Naqilləri dəyişin və ya təmir edin.

Nəzarət alətləri nasaz ola bilər və ya mühitin təcavüz effektlərindən əziyyət çəkə bilər

Komponentləri əvəzləyin.

Bu standartın pis hava şəraitinə dair tələbləri altında odluqların, yandırıcıların və detektorların işləməsini təmin etmək üçün hər bir odluq, yandırıcı və aşkarlama sisteminin istehsal vahidi tələb olunan istismar göstəricilərinə çatmaq üçün testdən keçirilməlidir. Aşağıda göstərilmiş belə bir test protokolunun bir nümunəsidir.

Test aşağıdakılarla təchiz olunmuş test obyektində keçirilməlidir:

- Dirək, DN 450 (NPS 18) və ya daha böyük, montaj üçün odluqlar dirək ətrafında burulğan axının effektlərinin stimulyasiya edilməsini təmin edə bilər.

- Tələb olunan külək sürətini yarada bilən ventilyatorlar havanın həcmi və çıxışı, məşəlin və odluğun bütün yuxarı hissələrinin diametrindən kənara çıxmalıdır. Bu stmulyasiya olunan külək sürətinin odluq ucunun sahəsi ilə uyğunluq təşkil etməsini təmin edir. Əgər odluğun inspiratoru varsa onda inspiratorun üzərində və ətrafında küləyi yaratmaq üçün eyni həcmdə hava xaric olmalıdır.

- Hava xaric olunarkən tələb olunan yağış həcmini yaratmaq üçün su inyeksiyası ilə təchiz olunmalıdır.

- Külək sürətini və yağışın həcmini ölçmək üçün müvafiq, kalibrləşdirilmiş alətlərdən istifadə olunmalıdır.

- Dirək müvafiq şəkildə təchiz olunmalıdır ki, odluğu küləyin əsdiyi istiqamətə qarşı, külək əsən istiqamətdə və yandan əsən külək zamanı montaj etmək mümkün olsun ki, müxtəlif istiqamətdə əsən külək şəraitində odluğun istismarı qiymətləndirilsin.

İstismar testinə test dirəyi ətrafında bütün üç mövqe üçün münasib olduğu kimi odluq, yandırcı və detektorun birlikdə testi daxil olmalıdır. Aşağıda göstərilmiş qaydada hər bir mövqedə hər komponent üzrə məlumatların qeydiyyatını aparın:

a) Odluq: Test üçün istifadə olunan yanacaq təzyiqini, tərkibini, yanacağın axın sürətini və xalis isitlik çıxışını qeydiyyata alın. Odluğun stabil qaldığı yağışla maksimum külək sürətini qeydə alın. Odluq alovunun hava axını yaradıldıqdan sonra ən azından 3 dəqiqə ərzində sabit qalması isbat olunmalıdır. Hər bir mövqe üçün odluğun stabil qaldığı yağışla maksimum külək sürətinı sınaqdan keçirərək qeydə alın. Hər bir testdə yağış həcmini qeydə alın;

b) Yandırıcılar: Odluğun üç ardıcıl vaxtda yandığı maksimum külək sürətini qeydə alın. İstifadə olunan yandırıcı barədə tipik detalları təqdim edin. FFG üçün hava və yanacaq axınının sürəti, yanacağın təzyiqi və tərkibi/istilik çıxışını nəzərə alın. Üzərində test aparılan odluq modelini qeyd edin. Hər bir mövqe üçün yağışın həcmini qeydə alaraq yuxarıdakılara uyğun olaraq test keçirin. Elektron sistemlər üçün hər dəfə odluğu yandırmaq üçün nə qədər vaxtın sərf olunduğunu qeydiyyata alın;

c) Detektorlar: Detektorun üç ardıcıl vaxtda alovu müşahidə edə biləcəyi maksimum külək sürətini qeydə alın. İstifadə olunan detektor barədə tipik detalları təmin edin. Termo cütlüklər üçün 3 dəqiqə ərzində stabil istismardan sonra küləyin müvafiq sürətini qeydə almaqla küləksiz və temperatursuz termo cütlüyün temperaturunu qeydə alın. Bütün növ detektorlar üçün odluq yanacaq qazını söndürün və monitora odluğun söndürülməsini aşkar etmək üçün nə qədər vaxt tələb olundğunu qeydə alın. Bunu həm küləkli, həm də küləksiz şəraitdə edin. Yuxarıdakı testi yağışlı şəraitdə edin və müvafiq göstəriciləri qeydə alın.

A.7. Təmizləyici qazın sərfiyyatını tənzimləyən izolyasiya;

Bütün məşəl sistemləri oksigenin aşağıdan məşəl olduğu vasitəsilə məşələ daxil olmasının qarşısını almaq üçün müvafiq qayadada təmizlənmədikdə alovun daxildən yanması və partlayış ilə üzləşə bilər. Normal istismar zamanı havanın sistemə daxil olmasının qarşısını almaq üçün davamlı təmizləmə tələb olunur. Təmizləyici qazın sərfiyyatını tənzimləyən cihaz təmizləyici qazın sərfiyyatını azaltmaq üçün məşəl odluğunda (və ya ondan aşığıda) quraşdırıla bilər.

Təmizləyici qazın sərfiyyatını tənzimləyən cihazlar stasionar mexaniki komponentlər kimi layihələndiriliblər. Onlar təmizləyici qazın istifadəsini azaltmaqla yanaşı havanın aşağıdan məşələ daxil olmasının qarşısını alırlar. Bu izolyasiyanı təsvir etmək üçün bir neçə addan istifadə olunub, lakin bəzi ümumi adlar arasında sürət izolyasiyasi, üzən izolyasiya və diffuzyon izolyasiyaya rast gəlmək olar.

A.7.3. Meaxaniki hissələr

Bu izolyasiyalar üzrə misallar və tələblər üçün İSO 23251 baxın.

Üzən və ya diffuzyon izolyasiyaların bir neçə təkrarlanan siklləri mövcuddur. Bunlar mayeləri məşəl qazından ayırmaq üçün fəaliyyət göstərir. Maye izolyasiyanın aşağısında yığıla bilər və narahtçılığa, o, cümlədən izolyasiyanın tutulmasına, korroziyaya və əlavə struktur yüklərinə gətirib çıxara bilər. İzolyasiya drenaja və ayırca drenaj xəttinə qoşulub ki, bu mayelərin xaric olması və bu problemlərin aradan qaldırılması mümkün olsun.

İzolyasiyanın qapanma zamanı drenajın təmizlənməsinə imkan yaratmaq üçün yoxlama pəncərəsi olmalıdır. Drejan tutulmanı azaldacaq tərzdə layihələndirilməlidir. Drenaj hava girişinin qarşısını almaq üçün izolyasiya olunmalıdır. Buna çox vaxt maksimum axın sürətində izolyasiyanın və məşəl odluğunun təzyiq düşməsinin cəmindən iki dəfə artıq ölçüsü olan maye ilə dolu ilgəkli izolyasiya ilə nail olunur.

Bu izolyasiyanın işarəsi və siqnalizasiyası olmalıdır. Drenajlar tutulmanın qarşısını almaq üçün adekvat ölçüdə olmalıdır və texniki təmir olunmalıdır. Drenaj xəttində tərkibində oksigen olmayan təmizləyici qazla müntəzəm arxa təmizləmənin aparılmasına imkan olmalıdır. Drenaj xətti donmadan müdafiə olunmalıdır. Təzyiqölçmə cihazı xəttin açıq və boş qalmasını təmin etmək üçün istifadə olunmalıdır.

Sürət və ya venturi izolyasiyalarına adətən texniki təmir tələb olunmur. Burada istisna hal qapanma zamanı təftiş təmizləmə işlərinin aparılmasıdır. Mayenin toplanmasına yol verməmək üçün sürət izolyasiyasının özülində drenaj deşikləri olmalıdır.

A.7.5. Nasazlıqların müəyyən olunması

Cədvəl A.7 – Təmizləyici qazın sərfiyyatını tənzimləyən izolyasiyada- üzən izolyasıyada nasazlıqlaırn müəyyən edilməsi

İzolyasiyadan keçərək yanma (yan divarın yuxarısında); məşəl odluğunun yanında yırtıq.

Drenaj ilgəkli izolyasiyanı yoxlayın. Zərurət olarsa maye səviyyəsini bərpa edin.

Müvəqqəti: azot və ya təsirli təmizləyici qazlara keçid edin. Mümkün qədər tez təmir edin. Ehtiyat və ya icarəyə götürülmuş məşəldən istifadə edin.

Tüstüsüz məşəldən buxar kondensatından korroziya

Müvəqqəti: azot və ya təsirli təmizləyici qazlara keçid edin. Mümkün qədər tez təmir edin. Ehtiyat və ya icarəyə götürülmuş məşəldən istifadə edin.

Həddən artıq təzyiq düşməsi

Təmizləyici qazın sərfiyyatını tənzimləyən cihazın tutulması

Drenajı təmizləyin və ya cihazı əvəz edin.

Tüstüsüz məşəldən çıxan buxar kondensatı və ya yağış suyunun toplanmasına görə donma

Drenajı yüksək təzyiqli isti qlükol və ya spirtli qarışıqla təmizləyin. Quraşdırıldığı təqdirdə, trasın isidilməsinin işlək olduğunu yoxlayın. Ehtiyat və ya icarəyə götürülmuş məşəldən istifadə edin.

Daxili yanmaya görə karbohidrogen qalıqların toplanması

Drenajı yüksək təzyiqli qazla (əgər təchiz olunubsa) təmizləyin. Mümkün olduqda boru təmizləmə xidmətindən istifadə edin. Mümkün qədər tez təmir və ya əvəz edin. Ehtiyat və ya icarəyə götürülmuş məşəldən istifadə edin.

Drenajın və izolyasiyanın aşağısının tutulmasına səbəb olan futerləmənin çatlaması

Drenajı yüksək təzyiqli qazla (əgər təchiz olunubsa) təmizləyin. Mümkün qədər tez təmir və ya əvəz edin. Ehtiyat və ya icarəyə götürülmuş məşəldən istifadə edin.

Məşəlin yuxarı hissəsinın həddən artıq yellənməsi

Təmizləyici qazın sərfiyyatını tənzimləyən cihazın tutulması və maye və ya qalıqlarla dolması

İzolyasiyanın aşağısından sızıntı

Tutulmuş və ya çirklənmiş drenaja görə korroziya

Drenajı yüksək təzyiqli buxar və ya qazla təmizləyin. Müvəqqəti: azot və təsirli qazla təmizləməyə keçid edin. Mümkün qədər tez təmir və ya əvəz edin. Ehtiyat və ya icarəyə götürülmuş məşəldən istifadə edin.

Mayenin içəriyə keçidi

İri qaz axınları ilə izolyasiyadan və məşəl odluğundan keçən karbohidrogen kondensatının artması və toplanması; mayenin həddən çox toplanması normalda həddən artıq təzyiq düşməsi kimi qəbul olunur. Karbohidrogen ekvivalentinin kiçik miqdarı hiss oluna bilən təzyiq düşməsinə səbəb olmur, əksinə məşəldə alov sürətlə yandıqda məşəldən asanlıqla təmizlənir.

Qaz-maye ayırıcısının maye səviyyəsini yoxlayın. Əgər mayenin səviyyəsi çoxdursa mayeni çıxarın. Drenajı təmizləyin. Drenajı yüksək təzyiqli buxar və ya isti azotla təzmiləyin. Təmizləmə proseduruna yavaş başlayın və yanan axına baxın; qazla təmizləmə sürətini yavaşca artırın. Quraşdırıldığı təqdirdə, trasın isidilməsinin işlək olduğunu yoxlayın. Ehtiyat və ya icarəyə götürülmuş məşəldən istifadə edin.

Təmizləyici qazın sərfiyyatını tənzimləyən cihaz çox kiçikdir və ya qismən karbon qazı, buz və ya futerləmə ilə tutulub.

Drenajı təmizləyin və ya diametri daha böyük olan cihazla əvəz edin. Həddən artıq təzyiq düşməsi ilə bağlı tövsiyələr üçün yuxarıya baxın.

A.8. Qaz-maye ayırıcıları və maye izolyasiyası;

A.8.1. Qaz-maye ayırıcısı

A.8.1.1. Məşəlin qaz-maye ayırıcısı məşəl sistemində mayeni qazdan ayırır və qəza vəziyyətində çıxarıla bilən müəyyən olunmuş miqdarda mayeni saxlayır. Məşəl odluğunun öhdəsindən gələ bildiyi maye damcılarının miqdarı və ölçüsü barədə məlumat əldə etmək üçün İSO 23251 standartına baxın.

A.8.1.2. Qaz-maye ayırıcıları adətən məşəl dirəyinin yuxarısında əsas məşəl xəttində və ya maye izolyasiyasında yerləşir. Qurğuda məşələ gedən mayenin əsas mənbəyi olan xüsusi avadanlıq hissələri və ya texnoloji vahidlər olduqda bu mənbələr üçün qurğu sərhədləri çərçivəsində qaz-maye ayırıcılarının olması arzuolunandır. Bu əsas məşəl üçün qaz-maye ayırıcısının ölçülərinə qoyulan tələbləri azaldır, habelə məhsulun bərpa edilməsi prosesinə şərait yaradır.

A.8.1.3. Məşəl sistemində nəzərə alına bilən əsasən üç növ qaz-maye ayırıcıları mövcuddur; üfuqi durulducu baraban, şaquli durulducu baraban və şaquli mərkəzdən qaçan ayırıcı.

A.8.1.4. İSO 23251-də məşəlin qaz maye ayırıcısının oriyentasiyası, layihə meyarları, instrumentasiyası, mexaniki hissələri, texniki təmiri və nasazlıqların müəyyən olunması təsvir olunur.

A.8.2. Maye izolyasiyası;

A.8.2.1. Məşəldə olan maye izolyasiyası:

a) məşəl sistemi vasitəsilə məşəl odluğundan çıxımış alovun daxildə yayılmasının qarşısını almaq;

b) məşəl sistemində heç bir hava sızıntısının olmamasını təmin etmək üçün azacıq müsbət sistem təzyiqini saxlamaq və məşəl-qazının bərpa edilməsi sisteminin istifadəsinə icazə vermək;

c) azhəcmli tüstüsüz istismar olunan və tam həcmli qəza məşəli arasında pilləli məşəl yandırma metodunu təmin etmək;

d) məşəl qazının əsaslı xaric olunması və ya buxarın məşələ vurulması sonra olduğu kimi qəfil temperatur dəyişiklikləri zamanı havanın məşəl sisteminə daxil olmasının qarşısını almaq üçün layihləndirilmişdir.

A.8.2.2. Maye izolyasiyası əsas qaz-maye ayırıcısından sonra və məşəlin özündən əvvəl yerləşir. Yüksəldilmiş məşəllər ayrıca izolyasiya tutumu ilə təchiz oluna bilər və ya məşəlin dirəyində maye izolyasiyasını özünə ehtiva edə bilər.

A.8.2.3. Yaxşı olardı ki, maye izolyasiyası şaquli olsun. Daxili dalğanın zəifləyicisi giriş borusunun ətrafında təmin edilməlidir.

A.8.2.4. Maye izolyasiyası və təmizləmə sistemi Qoşma E-də, Məşəl üzrə Ümumi Məlumat Vərəqləqi 5-də qeyd olunduğu kimi məşəl qazının və ya buxarın əsaslı dərəcədə tullantısından sonra məşəl kollektorunda yaranmış vakuum nəticəsində izolyasiyanın sınmasının qarşısını almaq üçün layihələndirilməlidir. Həmçinin Qoşma D-də Məşəl üzrə Ümumi Məlumat Vərəqləri 5-də təlimatlarla da tanış olun.

A.8.2.5. Maye izolyasiyası soyuq mayenin izolyaisya üzərində təsiri nəzərə alındığı təqdirdə 0 dərəcədən aşağı temperaturda istifadə oluna bilər. Buz tıxacına görə məşəl sisteminin tutulması riski olan yerdə su izolyasiyasından istifadə tövsiyə olunmur. Soba yağı və ya glükol/su qarışığı kimi alternativ izoləedici mayelər nəzərdən keçirilə bilər. Əgər alovlanan izolyasiya mayesindən istifadə olunarsa məşəlin əsaslı yanması zamanı maye izolyasiyasından maye keçidinin baş verməsi nəzərə alınmalıdır.

A.8.2.6. İSO 23251 maye izolyasiyası barədə əlavə informasiyanı təmin edir.

A.9. Ventilyatorlar və drayverlər;

Ventilyator məşəli tüstüsüz etmək üçün yanma prosesinə hava və turbulentliyi təmin etmək üçün istifadə olunur. Bunun nəzərə alınmalı olduğu vəziyyət A 2.5 bəndində təsvir olunur. A.9 bəndində bu cihazlarla əlaqəli layihə və praktiki mülahizələr təsvir olunur.

Ümumiyyətlə bu funksiya üçün üç növ ventilyatordan istifadə olunmşdur:

- Mərkəzdən qaçan ventilyator: elektrik mühərrik ötürücüləri ilə istifadə olunan pərləri arxaya əyilmiş ventilytator; xüsusi vəziyyətdə daxili yanma mühərrikindən və ya buxar turbin ötürücülərindən istifadə olunmuşdur (Şəkil A.14 baxın);

- Stasionar və ya tənzimlənən pərləri olan axını istiqamətləndirən ventilyatorlar: çox vaxt gücü 260 kW (350 HP) (Şəkil A.14 bax) qədər olan qapalı elektrik- mühərrik ötürücüsi ilə istifadə olunur;

- Yüksək təzyiqli ventilyatorlar: geniş konfiqurasiyada iş təkərləri olan 103 kPA (15 psig) qədər və ya daha çox buraxılan təzyiqlə istismar olunan çox pilləli mərkəzdənqaçan ventilyator.

Ventilyatorlar tək, ehtiyat ventilyatorun nəzərə alınması ilə bir neçə ədəd olaraq və ya əlavə həcm tutumunun nəzərə alınması ilə çoxlu sayda istifadə olunur (Şəkil A.9.3 bax).

Ötürücülər tək, ikili və fərqli sürətli ola bilər və axına nəzarət cihazları təchiz oluna və ya olunmaya bilər.

A.9.3. Mexaniki detallar

Aşağıdakı mexaniki detallar nəzərə alınmalıdır:

a) Əgər bir neçə ventilyator təmin olunubsa diqqət aktiv ventilyatordan havanın qeyri-aktiv ventilyatordan keçməsinə yetirilməlidir. Ventilyator ötürücüsündə qayıdan hava klapanları problemləri qabaqlamaq üçün təmin olunmalıdır. Bu hava itkisinin iki əsas təsiri var:

1) Marşrut vasitəsilə havanın çıxışı tüstüsüz istismar bacarığını azaldır.

2) Havanın keçidi ventilyator pərlərinin hərəkət edən istiqamətə əks isitiqamətdə hərəkət etməsinə səbəb olur. Beləliklə, ventilyatoru işə salmaq zərurəti yarandıqda mühərrikin əks istiqamətdə fırlanmasının dayanması vacibdir. Bu aşağı sürətli istismar müddətini keçir. Elektrik mühərrik starterləri bu az induksiyalı uzadılmış vaxtda bu istilik yüklənməsində ilişmə ehtimalına adət olunur. Ekstremal hallarda bu şəraitdə ötürücü valınının sınması mümkündür;

b) Ventilyatorun seçimi, quraşdırılması və idarə edilməsi məşəl istismarının vacib bir hissəsidir. İdarəetmə problemlərini azlatmaq üçün məşəl istehsalçısına layihənin verilməsi və məsuliyyətin ötürülməsi zəruridir;

c) Bu ventilyatora istehlakçıstandratlarını tətbiq edəndə diqqətli olmaq lazımdır. Yanmaya dəstək olmaq üçün xaricdən hava təchizi olan məşəl odluğu ilə tüstüsüz istismar olunmaq üçün ventilyator üzrə spesifikasiyalar texnoloji qurğular üçün tətbiq olunan ventilyator üçün spesifikasiyalar ilə uyğun olmaya bilər. Istehlakçının ventilyator üzrə spesifikasiyaları adətən çox fərqli istismar şəraitində daha böyük ventilyatorlardan istifadəni əks etdirir, məsələn İSO 13705-də qeyd olunduğu kimi. Yanmaya dəstək olmaq üçün xaricdən hava təchiz olunan məşəldə ventilyatorun gücü maksimum tüstüsüz yanmanı generasiya etmək üçün pik üçün hesablanıb. Bu ventilyator çox nadir hallarda bu yüksək yük şəraitində çalışır. Yanmaya dəstək olmaq üçün xaricdən hava təchiz olunan tüstüsüz məşəlin ventilyatorunun istismarı azaldılmış idarəetmə şəraitində aparılmalıdır. Tüstü söndürən ventilyator üçün gücün ventilyatorun tam yükləndiyi və qurğunun əməliyyatları üçün vacib olan texnolji ventilyator üçün tipik olan hava axını və/ya təzyiq üzərində həddən çox hesablanması çox rast gəlinən hal deyil;

d) Yanmaya dəstək olmaq üçün xaricdən hava təchiz olunan tüstüsüz məşəlin istismarı üçün ötürücü texnoloji ventilyatorlardakı olanlardan fərqlidir. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, artıq hava axını və/və ya təzyiq düşməsinə görə artıq gücün at gücü göstəricilərində göstərilməsi zəruri deyil. Ötürücünün gücü gündəlik istismar şəraitində yüksək axın sürəti və təzyiqlər tipik olmayan tüstü söndürən ventilyatorun tipik yük siklinə görə layihələndirilə bilər. Elektrik ötürücü üçün spesifikasiyalarda məşəlin istismar olunacağı sahə üzrə tələblər və tətbiq olunacaq ventilyatorun növü əks olunmalıdır;

e) Mərkəzdənqaçan ventilyatorlar üçün mühərrik tam qapalıdır və ventilyatorla soyudulur. Birbaşa ötürücülü oxlu ventilyatorlar üçün adətən tamamilə qapalı, üzərinə hava vurulan mühərrik tətbiq olunur. Tamamilə qapalı, üzərinə hava vurulan mühərrik soyutma üçün ventilyatorun hava axınından istifadə edir və tamamilə qapalı və ventilyatorla soyudulan mühərriklə müqayisədə daha effektivdir və daha çox elektrik enerjisinə malikdir. Normal elektrik mühərrik spesifikasiyaları düzgün tətbiq olunmadıqda problemlərə səbəb ola bilər; məsələn əksər sahələrdə mühərriklərin tam qapalı olması və ventilyatorla soyudulması tələb olunur, lakin AMCA 801-də axını istiqamətləndirən ventilyator layihəsində tamamilə qapalı, üzərinə hava vurulan mühərrikdən istifadə olunur;

f) Yanmaya dəstək olmaq üçün xaricdən hava təchiz olunan tüstüsüz məşəl üçün istifadə olunan ventilyatorlar qurğunun səs səviyyəsini artıra bilər. Ümumi səs idarəetməsi üçün bəzən boğucular və səs izolyasiyasından istifadə olunur. Ventilyatorda yerli səs səviyyələrinin nəzərə alarkən məşəlin yeri və işçilərin ventilayator səsinə məruz qalması da nəzərə alınmalıdır. Əgər ventilyator yüksək sürətlə işləyirsə, çoxlu alov yanır və xidməti personalın ventilyatorun yerləşdiyi yerdə olması və ventilyatorda belə bir çıxan səsə uzun müddət ərzində məruz qalması gözlənilmir. Ventilyator səs boğucularının və izolyasiyaların tətbiqinin ventilyatorun fəaliyyəti və güc tələbləri üzərində effektinin nəzərə alınması zəruridir;

g) Qış zamanı istismar mühhəriklərin yay mövsümü ilə müqayisədə özünə daha çox cərəyan çəkməsi ilə nəticələnəcəkdir. Qıs fəslində həddən artıq termik yüklənmə və maksimal yük zamanı avtomatik söndürmə parametrlərinin seçimi zamanı bu artım nəzərə alınmalıdır. Tamamilə qapalı, üzərinə hava vurulan mühərrik konfiqurasiyasında mühərrikin üzərinə çox soyuq havanın vurulmasından çıxan əlavə soyutma mühərrikin qızmasının qarşısını alır;

h) Axın üzərində artırılmış nəzarət və enerjiyə qənaət imkanlarını verən ventilyatorun idarəetmə seçimləri mövcuddur. Bu seçimlərə giriş pərinin dempferləri, axını istiqamətləndirən oxlu ventilyatorun pərinin idarə olunması, bir neçə ventilyator seçimi və müxtəlif sürətlərdə işləyən ötürücülər daxildir;

i) Ventilyatorun məşəl dirəyinə birləşən hissələrində və/və ya kanalda birləşən hissənin nisbi hərəkətlinin və struktur yükünün nəzərə alması zəruridir. Məsələn, əgər stasionar ventilyator bünövrəsindən istifadə olunursa ventilyatorun birləşən hissəsinin və məşəl dirəyinin arasında olan kanalda birləşmə nöqtəsində məşəl dirəyinin sürüşməsinin nəzərə alınması vacibdir. Əgər oxlu ventilyator birbaşa məşəl dirəyinə birləşibsə məşəl dirəyinin struktur layihəsində ventilyatorun yükləri nəzərı alınmalıdır.

10 Ventilyatorun hava mühiti ilə əhatə olunan sahə

13 Çıxış borusunun sahəsi

Yanmaya dəstək olmaq üçün xaricdən hava təchiz olunan məşələ qoyulmuş ventilyatorun idarə edilməsi zamanı aşağıdakılar nəzərə alınmalıdır:

a) Həddən artıq aerasiya aşağıdakı problemlərə səbəb ola bilər:

2) Həddən artıq səs-küy (aşağı tezlik);

3) Aşağı yanma və ya dağıtma effektivliyi;

4) Məşəl odluğunun qısa istismar ömrü;

b) Əksər böyük mühərriklərdə bir saatda soyuq və isti halda işə salma üzrə məhdudiyyətlər var. Sistem həddən artıq yenidən işə salma cəhdlərinə yol verməmək üçün layihə olunaraq idarə olunacaqdır;

c) Ventilyator (ən azından aşağı sürətlə) hər zaman soyutma üçün və məşəl qazının (xüsusilə yüksək nisbətli molekulyar kütlə) hava borusunda geriyə axması potensialı olanda işləməlidir. Bir neçə ventilyatordan ibarət sistemdə ən azından bir ventilyator işləməlidir.

Məşəl sisteminin bir çox komponentlərindən fərqli olaraq ventilyatorlar üzərində texniki təmir işləri aparmaq mümkün olan vəziyyətdə yerləşir. Mühərrik və ventilyator təchizatçıları aşağıdakı göstərilən işlərin aparılması üçün tövsiyə olunan tezliyi göstərməklə öz avadanlıqları üçün texniki təmir qrafiklərini təqdim etməlidir:

a) Mühərrikin daşıyıcı hissəsi və təkərinin tələb olunduğu kimi yağlanması;

b) Arxa hava klapanlarının sərbəsr idarə edilməsi;

c) Axına nəzarət cihazlarının nəzarət alətləri və ötürücülərlə idarə edilməsi;

d) Mühərrik-sürətinə nəzarət cihazları və starterləin yoxlanması (müvafiq sayıldığı kimi);

e) Tarazlığın itirilməsi və qeyri-adi vibrasiya vəziyyətinin həll olunması;

f) Hava girişi üçün sərbəst keçidin təmin olunması (məsələn səs boğucuları, ekranlar);

g) Tənzimlənən pərlərlə ventilyatorlar üçün hərlənən birləşmələrin əvəzlənməsi.

Ventilyatorlar normalda məşəlin bünövrəsində yerləşir. Həm avadanlıq, həm də personalın məruz qaldığı şualanamanın dərəcəsini nəzərə almaq lazımdır. Bu cür təsirlərin aradan qaldırılması tədbirləri arasında daha hündür məşəl dirəyi və şüalanmadan müdafiəni göstərmək olar.

A.9.6. Nasazlıqların müəyyən edilməsi

Məşəl sistemlərində istifadə olunduğuna görə spesifik olan ventilyatorlarla əlaqəli mümkün problemlər sonda məşəl alovunda gözlənilməyən tüstünün əmələ gəlməsinə aid olunur. Belə bir tüstünün heç də ventilyasiya sistemindən əmələ gəlməsi zəruri deyil. Cədvəl A.8-də məşəl sistemini qapatmadan ümumiyyətlə yoxlanıla bilən bir neçə potensial problemlərin və mümkün səbəblərin siyahısı verilir. Məşəl və (və ya) ventilyator təchizatçısı ilə bu iş üçün spesifik olan hər hansı bir digər mümkün problemlərin (səbəblərin) müəyyən olunması üçün əlaqə saxlanılmalıdır.

Ventilyator hərəkət etmir

Həddən artıq yüklənmə zamanı qoruyucunun və ya cərəyan kəsicisinin işləməməsi

Ventilyator mühərrikinə gedən elektrik kabellərində qısa qapanmanın olub-olmamasını yoxlayın.

Düzgün olmayan elektrik enerji təchizatı

Elektrik enerji məbəyini və cərəyan axınını hər bir faza qolunda yoxlayın. Bu yoxlama nəticəsində aşkar olunmuş naqillərdə olan istənilən problemi aradan qaldırın. Ventilyatora düzgün gərginliyi verin.

Kifayət etməyən hava axını

Ventilyatorun hava girişində lokal tıxac

Ventilyatorun hava girişini yoxlayın. İstənilən qalıqları və ya maneələri təmizləyin.

Düzgün olmayan ventilyator sürəti

Ventilyator sürətini təsdiq edin

Ventilyator pərlərinin düzgün olmayan addımı

Ventilyatoru dayandırın. Hər bir ventilyator pərində pərlərin faktiki parametrlərini qeydə alın. Orta pəri layihə parametrləri ilə tutuşdurun. Layihə parametlərini tələb olunduğu kimi tənzimləyin.

Düzgün olmayan ventilyator seçimi

Ventilyatorun çıxış təzyiqini yoxlayın. Ventilyator seçimi üçün əsasla tutuşdurun. Müvafiq hava axınını əldə etmək üçün ventilyator pərlərini tənzimləyin (əgər mümkündürsə).

Hava axınına düzgün olmayan nəzarət

Hava axının nəzarətində nasazlıq (məsələn ventilyatorun istiqamətləndirici giriş aparatı, pərlərin addımında və ya sürətə nəzarətdə)

Ventilyatorla əlaqəli istənilən axına nəzarət sistemlərinin düzgün istismarını yoxlayın.

Arxaya hərəkət üçün naqil

Naqilin problemsiz olduğunu təsdiq edin. Ventilyatora elektrik enerjisi təchizini söndürməklə və ventilyatorun sürəti azaldıqca fırlanmanı müşahidə etməklə ventilyatorun düzgün istiqamətdə fırlanmasını təsdiq edin.

Ventilyatorun çıxışının tutulması

Çıxış dempferinin mövqeyini təsdiq edin.

Ventilyator söndürülməli olduğu halda arxa hava axınının getməsi

Digər ventilyatordan arxa istiqamətdə havalandırma

Çıxış dempferinin mövqeyini təsdiq edin

A.10. Ventilyatorun platforması və nəzarət avadanlığı;

Yanmaya dəstək olmaq üçün xaricdən hava təchiz olunan məşəl sistemində məqsəd qənaətbəxş istismara nail olmaqdır, yəni lazımsız səs və ya elektrik enerjisi itkisinə yol vermədən mümkün olduqda geniş diapazonlu axın və qaz tərkibi üzərindən layihə diapazonunda tüstüsüz istismara nail olmaqdır. Köməkçi nəzarət sistemi belə bir istismara nail olmaq üçün ventilyator və nəzarət alətlərinin hansı kombinasiyasının tələb olunduğunu təyin etmək üçün lazım ola bilər.

Avadanlıq üç kateqoriyaya bölünür:

a) Aşkarlama: Məşəl sisteminin vəziyyəti daimi müşahidə olunur və sistem bu monitorinqin parametrlərinə cavab olaraq idarə olunur. Bu aşkarlama məşəl qazının monitorinqi kimi sadə ola bilər (təzyiq açarı və ötürücüsü vasitəsilə). Buna baxmayaraq əgər temperatur və ya qazın tərkibi əhəmiyyətli dərəcədə dəyişərsə belə bir nəzarət bu cür nəzarət vasitələrində əlavə olunmuş modifikasiya ilə məşəl və hava axınının ölçülməsi və (və ya) tüstü və ya infrared deteksiyası ilə daha mürəkkəb ola bilər. A.11bəndinə baxın. Ventilyatorun çıxış gücündə əks nəzarətin də tələb olunması mümkündür;

b) Məntiq: Müvafiq nəzarət tədbirini təmin etmək üçün deteksiya fazasında siqnalı (sıqnalları) emal etmək zəruridir. Bunu lokal ayrıca nəzarət sistemləri (məsələn PLC) vasitəsilə etmək mümkündür və ya məntiq mərkəzi nəzarət sisteminə (məsələn DCS) ötürülə bilər;

c) Axına nəzarət: b)_dən olan nəzarət sistemi nəzarəti təmin etmək üçün müvafiq siqnalları ötürmək məqsədilə təşkil olunur. Bu mühərrik sürətinin artırılması və ya digər ventilyator mühərrikinin işə salınmasının təşkili kimi sadə ola bilər. Buna baxmayaraq nəzarətin aşağıdakı üsulların bəzilərini və ya hamısını istifadə edən məntiq sistemi kimi mürəkkəb olması zəruridir: sürətə addımlı nəzarət, davamlı mühərrik sürətinə nəzarəti və/və ya əlavə həcmin əlavə olunması, axına davamlı nəzarət (dempfer vasitəsilə). Bütün nəzarət sistemlərində hazır əl ilə parametrlərə nəzarət imkanı quraşdırılmalıdır.

A.10.3. Mexaniki hissələr

Yanmaya dəstək olmaq üçün xaricdən hava təchiz olunan məşəl üçün ventilyator və ventiyatora nəzarət avadanlığının seçiminə tüstüsüz yanma tələbləri, məşəl layihəsi və ekoloji parametrlərin funksiyası aiddir.

Tüstüsüz yanma üçün tələb olunan təzyiqli hava axının həcminə layihədə ən çox rast gəlinir. Bir çox hallarda bu stexiometrik yanma hava tələbinin bir kiçik həcmidir. Təkcə havanın miqdarı tüstüsüz yanma üçün istismarı müəyyən etmir. Tullantı qazlarla qarışdıcı nöqtədə havanın sürəti də vacib amildir. Bu məşəl odluğunda havanın enerjisidir. Tüstüsüz yanma üçün istifadə olunan stexiometrik hava həcmi məşəl odluğunda tətbiq olunan sürət və məşəl odluğunun layihəsi vasitəsilə əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirilə bilər.

Məşəl odluğuna havanı təchiz etmək üçün sərf olunan ventilyator enerjisi tüstüsüz yanmaya effektiv töhvə vermir. Hava təchiz edən boru/dirəyin layihəsində və ventilyatorun qoşulması zamanı diqqətli olmaq lazımdır. Daxili qaz borusunda flanslar kimi hava təchizi sistemində maneələr ventilyatorun enerji itkisinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir edə bilər.

Ventilyatorun hava axını maksimum layihə hava axını ilə maksimum tüstüsüz yanma sürəti üçün layihə olunur. Məşəl sistemi enerjidən həddən artıq istifadə etməyərək azalmış tüstüsüz yanma həcmində və qeyri-sabit və ya səs-küylü alovu əmələ gətirməyərək istismar olunmalıdır. Tətbiq olunan ventilyatorların sayı və hava axınına nəzarət vasitələrinin növü məşəl sisteminin ölçüsü, növü və yanma tələblərinin funksiyasına aiddir. Bəzi sistemlərdə tək ventilyator kifayət edir. Belə bir sistemdə azalmış tüstüsüz yanmaya çöxsürətli ventilyator mühərrikindən, dəyişkən sürətli ventilyator mühərrikindən və ya ventilyator giriş və ya çıxış dempferlərindən istifadə etməklə nail olmaq olar. Çoxsürətli və dəyişkən sürətli mühərriklərdən istifadə edərək ən aşağı idarəetmə gücü gerçəkləşir. Giriş dempferi idarəetmək gücünü azaldır. Çıxış dempferləri idarəetmə üçün at gücü göstəricilərini aşağı salmır.

Ən sadə nəzarət sistemində çoxsürətli ventilyator mühərrikinə məşəlin tullantı qazlar kollektorundan axın və ya təzyiq siqnalı gəlidkdə yüksək sürətli və ya yenidən aşağı sürətli istismara keçid edə bilər. Yüksək sürətə keçidin və ya aşağı sürətə qayıdışın bəzi siqnal histerezisi özünə ehtiva etməsi məsləhət göürülür. Əgər yeganə keçid nöqtəsindən istifadə olunursa ventilyator məşəl kollektorunda axın/təzyiq fərqlərinə görə sürətlər arasında sikldə hərlənə bilər. Əgər geniş axın diapazonu varsa təzyiq aşkarlamasının praktikliyinə diqqət yetirilməlidir (qaz təzyiqi müvafiq diapazon üzərindən keçən axın kökaltından fərqlənir). “Qeyri-həssaslığın” köklənməsinə xüsusi diqqət yetirilməlidir ki, ventilyatorun məşəl axınının xüsusi diapazonunda tez-tez durmasının və işə başlamasının qarşısı alınsın.

Yanmaya dəstək olmaq üçün xaricdən hava təchiz olunan tüstüsüz istismar olunan məşəlin maksimum sürətdə tüstüsüz yanması ilə yanaşı minimum axın sürətlərində sabit yanması üçün azaldılmış sürətlərdə kifayət qədər aşağı hava enerjisini təklif etməsi ventilyatorların sürət seçiminin kifayət qədər enerji təchiz etməsini təmin etmək üçün layihə olunması zəruridir.

Tüstüsöndürən hava axının tullantı qaz axını üzərində proposional nəzarəti üçün dəyişkən sürətli mühərrik və ya giriş dempferindən istifadə olunarsa məşəl buxarlarının kollektorda axınını müşahidə etmək üçün etibarlı alətlər tələb olunur. Bu axın ölçməsində məşəl sistemi layihəsinin tam idarəetmə diapazonunun nəzərə alınması zəruriridir. Yanmaya dəstək olmaq üçün xaricdən hava təchiz olunan tüstüsüz istismar olunan məşəllər çox zaman tüstülü istismarın qəbul olunduğu çox həcmli tullantı qazlarını xaric etmək üçün layihə olunur və daha aşağı axın sürətlərində tüstüsüz yanma imkanlarını təklif edir. Bu cür sistemlər üçün aşağı sürətli, aşağı təzyiqli axınların məşəl kollektorunda ölçülməsi çətin ola bilər. A.11 bəndinə istinad edin.

Layihə diapazonu üzərindən daavamlı olaraq dəyişkən hava axınına nəzarət davamlı mühərrik sürətinə nəzarət (məsələn buxar turbini və ya daxili yanma mühərriki) və ya ənənəvi demfer nəzarəti ilə mümkündür. Belə bir sistemə nəzarət etmək üçün müvafiq aşkarlama cihazları, məsələn təzyiq ötürücüsü, məşəl-qaz axınına sayğac nəzarəti və ya tüstü nəzarəti tələb olunur (məsələn infrared detektoru). Hava axının reaksiyasının axının dəyişməsi əməliyyatları zamanı tüstünün xaric olmasına yol verməmək üçün kifayət qədər çevik olmasının təmin edilməsinə diqqət yetirilməlidir. İdarəetmə sxeminin effektlərini azaltmaq üçün nəzarət tədbirini dəyişmək zərurəti yarana bilər.

Bir neçə ventilyatorlardan istifadə yanmaya dəstək olmaq üçün xaricdən hava təchizi olan tüstüsüz məşəl layihənin üzərinə əlavə mülahizəni əlavə edir. İlkin olaraq, bütün ventilyatorların tam əməliyyatı işə salma ardıcıllığından maksimum axın əməliyyatına kimi layihələndirilməlidir. Bir neçə ventilyatorlar çoxsürətli və dəyişkən sürətli mühərriklərlə və (və ya) dempferlərlə təchiz oluna bilər. Bu cihazların inteqrasiyası zamanı hava axınının minimumdan maksimuma qədər necə tənzimlənməsini nəzərə almalıdır. Əlavə ventilyator tələb olunan istənilən vaxtda onun işə salınması zamanı məşəl hava təchizi sistemində idarəetmə şəraitinin nəzərə alınması vacibdir. İkinci və ya üçüncü ventilyator məşəl sistemində statik təzyiqə qarşı işə düşür. Belə işə düşmələr ventilyatorun pulsasiyalı olmasına və ya qeyri-sabit olmasına səbəb ola bilər. İstənilən ventilyatorda pulsasiyalar və ya hava axınında qeyri-sabitlik qeyri-sabit, səs-küylü məşəl alovunu yaratmaq üçün yanma zamanı güclənə bilər. Buna oxşar olaraq aşağı sürərli mühərriklə işləyən ventilyator yüksək sürətli mühərriklə işləyən ventilyator tərəfindən artıq müəyyən olunmuş hava axınına malik xaricdən hava təchiz olunan məşələ hava axınını əlavə etmək üçün kifayət qədər statik təzyiq tutumuna malik olmaya bilər. Aşağı sürətli ventilyator “dead head” qarşı tullantıları xaric edir və ventilyator onun tullantı təzyiqi axına səbəb olmaq üçün kifayət qədər yüksək olduğuna qədər ümumi axına töhfə vermir. İki eynilik təşkil edən ventilyatorların bir ventilyatorun verə biləcəyindən daha çox hava axınının yaratmaq üçün hər ikisinin eyni sürətlə idarə olunması zəruridir. İdarəetmə sxemi bunu nəzərə alaraq təşkil olunmalıdır.

Bütöv hava axını sisteminin istənilən çox ventilyatorlu sistemlə məşəl şəraitinin tam diapazonu üzərində karbohidrogen qaz tullantıları üçün müvafiq hava axınına malik olmaq üçün layihələndirilməsi zəruridir. Bu layihələndirmədə ventilyatorların işə salınması və dayandırılması və onların törətdiyi hava axınlarını nəzərə almaq vacibdir. Yüksək at gücünə malik mühərriklər bir saatda yalnız məhdud sayda işə salına bilər. Sistem layihəsində məşəl kollektoruna ötürücü axın şəraitində ventilyator idarəetməsinin həddən artıq sikllərdə işləməsinə necə yol verilməməsi məsələsini həll etmək zəruridir. Ən vacibi isə odur ki, çoxlu ventilyatorların istismarı tüstüsüz aşağı səsli əməliyyatlar üzrə hava axınını tənzimləmək üçün əl ilə idarə olunan operator töhfələrini ünvanlamalıdır.

Çoxsaylı ventilyator sistemləri sıradan çıxmış istənilən ventilyator üçün izolyaisya dempferləri ilə layihələndirilməlidir. Bu hava axınının ehtiyatda duran ventilyatordan çıxmasının qarşısını almaq üçündür. Bu izolyasiya dempferlərinin açılması və bağlanması çoxsaylı ventilyatorları ilə yanmaya dəstək olmaq üçün xaricdən hava təchiz olunan məşəl sisteminin nəzarət məntiqinin layihəsində nəzərə alınmalıdır.

Çoxsaylı ventilyatorlar üçün nəzarət sistemləri təzyiq/axının söndürülməsi əməliyyatı və ya məşəlin tullantı axınına proporsional nəzarət vasitəsilə gerçəkləşə bilər.

Müxtəlifsürətli drayverlərə elektrik, buxar və ya daxili yanma gücü daxil ola bilər. Buxarla işləyən ventilyator mühərrikindən istifadə edən hibrid ssitemdə tüstüsüz yanma üçün turbin ötürücüsündən işlənilmiş buxarı istifadə edən buxar təchizi nəzərə alına bilər.

Hava ilə təchiz olunan ventilyatorun məşəl dirəyinə qoşulmasında ventilyator istismarına görə yüklər və dirək sapmalarına görə hərəkətlər nəzərə alınmalıdır.

Hava ilə təchiz olunan tüstüsüz məşəl sisteminin idarə edilməsi ilkin olaraq ventilyatorun işləməsinin yoxlanmasıdan başlamalıdır. Hər bir ventilyator müvafiq fırlanmaya və sürətə görə yoxlanılmalıdır. Mühərrik amperajı çoxsaylı ventilyatorlarla bütün idarəetmə nöqtələri üçün təsdiq olunmalıdır. Qeyd etmək lazımdır ki, hava ilə təchiz olunan məşəl sistemlərində istifadə olunan bir çox oxlu ventilyatorlarda hava təchizinə təsir edə bilən pər addımlarının tənzimlənilməsi imkanı var. Ventilyator pərinin addımı mühərrik tərəfinən icazə verilən maksimuma və ya məşəl istehsalçısının tövsiyəsinə əsasən tənzimlənməlidir. Ventilyatorun ilkin yoxlanılması zamanı dempferin, izolyasiyanın və ya axına nəzarətin idarə edilməsi təsdiq olunmalıdır. Ventilyatorlar / mühərriklər vibrasiya həddləri üzrə yoxlanılmalıdır.

Ventilyatorlar üzərində nəzarət vasitələri müvafiq ventilyator sürətinə və çoxsaylı ventilyatorların ardıcıllığına görə yoxlanılmalıdır. İstismar olunan ventilyatorların, ventiyator sürətinin və dempfer mövqeylərinin operator tərəfindən göstərilməsi təmin olunmalıdır. Ventilyator, mühərrik və nəzarət vasitələri üçün texniki təmir əşyaları elə yerləşdirilməlidir ki, məşəl istismar olunduqda onlara çıxış əldə etmək mümkün olsun. Şüalandırıcı məşəl alovunun yüklərinə məruz qalan bəzi əşyaların qorunması tələr oluna bilər.

Tüstüsüz məşəl istismarı məşəlin idarə edilməsi üçün tələb olunan məşəl tullantı qazlarının tərkibi və axın sürətlərinin diapazonunu əhatə etməlidir. Ventilyatorun istismarına operatorun müdaxiləsi tüstüsüz istismara nail olmaq və (və ya) məşəl səsini azaltmaq üçün hava axınını tənzimləmək üçün tələb oluna bilər. Həddən artıq hava axının sürəti həddən ziyadə məşəl səsinə gətirib çıxara bilər.

Elektrik ventilyator mühərriklərinin bir saatda məhdud sayda işə salına bilməsinə (dayandırıla bilməsinə) baxmayaraq, tüstüsüz məşəlin tullantı yükü azalandan sonra ventilyatorun yanılı saxlanılması artıq səs yarada bilər.

Hava təchiz olunan məşəllərin istismarı zamanı ventilyatorun elektrik enerjisi təchizində fasilə yarandıqda məşəl sisteminin idarə edilməsi nəzərə alınmalıdır. Tullantı qaz axınını hava təchizi sisteminə keçməsi kimi digər mülahizələr məşəl əməliyyatları və layihə zamanı nəzərə alınmalıdır. Eyni ilə yanmaya dəstək olmaq üçün hava təchiz olmayan məşəldən hava təchiz olunan məşələ doğru şüalanma təzyiqli hava ilə təchiz olunan alovdan yaranmış şüalanmadan əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənə bilər. Ventilyatorun yanılı və ya sönülü olmasından asılı olmayaraq ən yüksək şüalanma yükü təhlükəsizlik üçün istifadə olunmalıdır.

Hava ilə təchiz olunan məşəl layihəsində təzyiqli hava təchizi sistemindən məşəlin tullantı qaz borusuna mümkün sızmanın qarşısı alınmalıdır. Məsələn, tullantı qazlar aşağı sürətlə xaric olduqda hava təzyiqi məşəl başlığında olan qaz təzyiqindən yuxarı ola bilər. Qaz borusunda olan yırtıq və ya boşalmış qaz borusu flansı kimi açıqlıqla üzləşdikdə təzyiqli hava qaz borusuna axa bilər. Bu hava məşəl sistemində böyük, yanma potensialı olan yanacaq-hava qarışığını və ya partlayış təhlükəsini yaradaraq hər iki istiqamətdə hərəkət edə bilər. Bu həm qaz borusunda və məşəl kollektorunun və avadanlığı yuxarısında partlayış təhlükəsini yarada bilər.

A.10.5. Texniki təmir

Ventilyator platforması və nəzarət avadanlığının əksəriyyəti yerli hava şəraiti texniki təmirə imkan verən yerdə yerləşir, bir şərtlə ki, çıxış və izolyasiyaya icazə verilsin. Sistemdə olan bütün avadanlıqların tövsiyyələri yaxşı təlimatlarla təmin edilməlidir. Belə məsləhətlər aşağıdakı kimi məsələləri özündə əks etdirə bilər:

a) Təzyiqli hava vuran ventilyator və onun ötürücüsü istehsalçı tövsiyyələrinə görə texniki təmir olunmalıdır. Bu yağlama xidmətini tələb edə bilər;

b) İstənilən dempferlər idarəetmə və tənzimləmə üçün müntəzəm olaraq yoxlanılmalıdır. Dempfer sızıntıları vibrasiya yarada bilər və aşına və boşala bilər. Bu hava axınına və tüstüsüz məşəl istismarına maneə törədə bilər;

c) Hava axını ilə əlaqəli əməliyyatlar üzərində nəzarət vasitələri istehsalçı tövsiyyələrinə əsasən alətlərə müvafiq olaraq kalibrasiya və texniki təmir olunmalıdır;

d) Ventilyatorları və ventilyator kanallarını məşəl dirəklərinə birləşməsi üçün istifadə olunan istənilən deformasiya tikişləri aşınma və sızıntıya görə yoxlanılmalıdır;

e) Hava ilə təchiz olunan məşəl odluğu daxili yanmaya görə əmələ gələ bilən qaynar nöqtələr üçün gecə vaxtı yoxlanılmalıdır;

f) Məşəl odluqları və yanma sistemləri A.3 və A.4 bəndlərində təsvir olunduğu kimi texniki təmir olunmalıdır;

g) Elektrik hissələrinin istiyə və ya vibrasiyaya məruz qalmaması təmin edilməlidir;

h) İdarəetmə blokların eletrik və fiziki bütövlüyünə təsir göstərilməməsi təmin olunmalıdır.

A.10.6. Ventilyator platformasında və nəzarət sistemlərində nasazlıqların müəyyən olunması

Cədvəl A.9 – Ventilyator platforması və idarəetmə sistemlərində nasazlıqların müəyyən edilməsi

Tüstüsüz yanmaya nail olunmur

Kifayət etməyən hava axını

Ventilyator və dempferlərin düzgün idarə edilməsini təsdiq edin.

Ventilyator parametrlərilərinin mövcüd elektrik enerjisindən istifadə etməsi üçün tənzimlənməsini təsdiq edin.

Məşəldə və ya hava təchizi sistemində əhəmiyyətli sızmanın olmadığını təsdiq edin.

Tullantı qaz axınının və tərkibinin layihə spesifikasiyaları çərçivəsində olduğunu təsdiq edin.

Məşəl tullantı qazlara mayenin keçməməsini təsdiq edin.

Həddən ziyadə səs-küy səviyyəsi

Həddən artıq hava axını

Ventilyator, dempferlərin və nəzarət vasitələrinin düzgün idarə edilməsini təsdiq edin.

Məşəl odluğunun zədələnməsi

Məşəl alovunun sabit olmasını təsdiq edin. Əgər alov sabit deyilsə onda hava axınını, qaz axınını və alov itkisi- alov saxlayan cihazları potensial səbəblər kimi qiymətləndirin.

Düzgün olmayan tullantı qaz tərkibi və ya axını

Tullantı qaz axınının sürəti və tərkibinin layihə spesifikasiyaları çərçivəsində olduğunu və fərqlənən tullantı ssenariləri arasında ötürücü axın şəraitinin baş verməməsini təsdiq edin.

Ventilyatorun pulsasiyası və ya alovun sabit olmaması

Həddən artıq səsin azalıb azalmyacağına əmin olmaq üçün hava axınının sürətini azaldın. Əgər o azalarsa hava axınını tüstüsüz yanmaya nail olmaq üçün daha yüksək axın sürətinə geri qaytarmaq mümkündür. Qeyri-sabit alov yanan kimi qaz və ya hava axınını azaltmadan onun qarşısını almaq çətindir.

A.11. Pilləli təziyq avadanlığı;

Bəzi məşəllərdə məşəlin axın düzülüşü (çox vaxt tüstüsüz istismar) xüsusi obyektə çatmaq üçün bir neçə yanma yerinə keçmək üçün təşkil olunur. Əlavə informasiya üçün A.2 bəndinə bax. Minimal yüklənmə zamanı odluğun kifayət qədər təzyiqini saxlamaq çox vacib ola bilər və axan qazın həcminə nisbətən istismarda olan məşəl odluqların sayına proporsional olaraq nəzarət etmək üçün pilləli sistemin tətbiqini tələb edir. A.11 bəndində bu növ məşəli idarə etmək üçün vacib olan köməkçi avadanlıq təsvir olunur.

Avadanlıq üç kateqoriyaya bölünür:

a) Aşkarlama: Məşəl sisteminin vəziyyəti daimi müşahidə olunur və sistem bu monitorinqin parametrlərinə cavab olaraq idarə olunur. Bu aşkarlama məşəl qazının monitorinqi kimi sadə ola bilər (təzyiq açarı və ötürücüsü vasitəsilə). Buna baxmayaraq tüstü və ya infrared aşkarlamasından əlavə olunan modifikasiya ilə və ya modifikasiya olmadan məşəl və buxar axının ölçülməsi ilə daha mürəkkəb ola bilər (ətraflı məlumat üçün A.11 bəndində);

b) Məntiq: Aşkarlama fazasından olan siqnalların müvafiq nəzarət tədbiri ilə nəticələnməsi üçün emal olunması zəruridir. Bunu ayrıca lokal nəzarət sistemləri vasitəsilə və ya məntiqin mərkəzi nəzarət sisteminə (məsələn DCS) ötürülməsi ilə etmək olar. Odluq və platforma şəraitinin yerli nəzarət göstəricisinə malik olmaq da ümumi praktikadır;

c) Axına nəzarət: Nəzarət sistemi b) cihazları idarə etmək üçün müvafiq siqnalları təmin etmək məqsədilə təşkil olunur (adətən sönülü-yanılı əməliyyat imkanları ilə nəzarət klapanları).

Şəkil A.16-da və A.1.5.3 bəndində müzakirə oldunduğu kimi üç pillədən ibarət sadələşdirilmiş nəzarət sistemi göstərilir. Hər bir proqramın layihəsi və təhlükəsizlik tələbləri alətlərin seçiminə və düzülüşünə təsir edir.

Qeyd: Bəzi sistemlərdə yuxarıda qeyd olunan avadanlığın idarəetmə məqsədinə müvafiq qaydada layihə olunmuş maye izolyaisyası ilə nail olmaq olur. Belə bir cihaz A.7 bəndində təsvir olunub.

6. Cərəyan kəsici cihaz

klapan açıldıdqa işləməməsi

A 11.3. Mexaniki hissələr

Bu növ avadanlığın faktiki seçimi və koordinasiyası sistem təchizatçısının özəl biliyinin tərkib hissəsidir. Aşağıda qeyd olunanlar belə bir sistemin əldə olunmasına kömək edə bilən ümumi qeydlərdir:

a) Deteksiya cihazlarının etibarlığı çox böyük əhəmiyyət təşkil edir. Texniki təmir işlərinin asanlıqla aparılması da nəzərə alınmalı amillər sırasındadır. Bəzi istifadəçilər bu narahatlıq doğuran məqamları pilləli sistemlərdə təzyiq ötürücüləri kimi ehtiyat nəzarət elementlərindən istifadə etməklə həll edir. Bəzi operatorlar bu vacib nəzarət elementləri üçün üçqat ehtiyat instrumentasiyanın olmasına üstünlük verir;

b) Xüsus diqqət nəzarət məntiqinə yetirilməlidir və ən böyük əhəmiyyət sistemin tam məşəl sistemi kimi fəaliyyət göstərməsi üçün sistemin təhlükəsiz istismarına verilməlidir;

c) Bu rejimdə istifadə olunan nəzarət klapanları ilə bağlı ən böyük narahatedici məqam odur ki, klapanın nasaz olması bu məşəl sisteminin texniki təhlükəsizliyinə təsir etmir. Bu məqsədlə bu klapanlarda dolayı mexanizmlərin quraşdırılması adət olunan haldır və bu dolayı mexanizmlər boruya girişdə təzyiq təhlükəli səviyyəyə çatdıqda fəaliyyət göstərməsinə zəmanət verilən cihazlarla təchiz olunub. Belə cihazlar qoruyucu diafraqma və ona oxşar qəzaya davamlı cihazlardır. Klapan sistemlərinin girişinin və izolyasiyasının texniki təmir işlərinin aparılmasına imkan verməsinə diqqət yetirilməlidir;

d) Qoruyucu diafraqmaların istismarı ilə bağlı qeyd: pilləni söndürmək üçün klapan bağlandıqda, klapan bağlandıqdan dərhal sonra boru kanalında alovun arxaya doğru yayılması imkanı var. Bunun geriyə alovlanma ilə bağlı təzyiq dalğasının qoruyucu diafraqmaları aşağıdan dağıtması və bununla da istismar problemlərini yaratması mümkündür. Təsirli materiallarla (azot və karbon qazı ilə təmizləmədən sonra) boruda yanan qarışıq yarada bilən istənilən materialı təmizləmək üçün klapanın altından boruya təmizləyici qazın buraxılması tövsiyə olunur. Bu təmizləmənin davamlı olması zəruri deyil, lakin onun pilləli klapanın bağlanması ilə eyni vaxtda və ya dərhal ondan sonra aparılması vacbidir;

e) Qoruyucu diafrqamaların açılışı aşağı xətlərdə və məşəldə təzyiq dalğasını yarada bilər. Layihəçinin avadanlığın mexaniki göstəriciləri üzərində bu effekti nəzərə alması zəruridir.

Bir çox məşəl sistemi komponentləri ilə olduğu kimi pilləli sistem hər hansı bir insan müdaxiləsi olmadan istismar olunmaq üçün layihə olunmalıdır. İstismardan sonra “boş rejim” proseduru tələb olunmalıdır (texniki təmir və nasazlıqların müəyyən edilməsindən əlavə A.11.5 və A.11.6 bəndlərinə bax). Buna baxmayaraq sistem təchizatçısı tərəfindən tələb olunan və lazımi mülahizələrdən sonra sahə mühəndisləri tərəfindən inkişaf etdirilən istənilən belə əməliyyat müvafiq şəkildə elan olunaraq müşahidə olunmalıdır. Avtomatlaşdırılmış ardıcıllığın aydın anlayışı operatorun əməliyyatda problemlərin olduğunu müəyyən (diaqnostika) etmək üçün zəruridir.

A.11.5. Texniki təmir

Pilləli sistem avadanlıqlarının əksəriyyəti yerli şəraitin texniki təmir işlərinin aparılmasını imkan verən vəziyyətdə olmalıdır, bir şərtlə ki, onlara çıxış və izolyasiyaya icazə veirlsin. Sistemdə olan bütün avadanlıqlar istehsalçılarının tövsiyələri yaxşı bələdçi rolunu oynayır. Belə bir məsləhətə aşağıdakılar daxil ola bilər:

a) İSO 23251 məşəl qaz-maye ayırıcıları üçün texniki təmir işlərini və nasazlıqların müəyyən edilməsi prosedurunu təsvir edir. Kondensat nöqtəsinə çata bilən qaz tərkibi ilə təmasda olan istənilən tətbiq zamanı məşəldən bilavasitə əvvəl adekvat qaz-maye ayırıcısı quraşdırılmalıdır. Maye tüstü buraxan alovlarla və ətrafda yerləşən avadanlıqlara ciddi şəkildə zərər yetirə biləcək alovun uzunluğunun əhəmiyyətli dərəcədə artması ilə nəticələnir;

b) Bütün pilləli klapanları tam açın və sonra müntəzəm olaraq bağlayın. Hək iki üç aydan bir bunu təkrarlamaq ümümi praktikadır. Bu sınaq klapanların funksional olmasını təmin edir və montaj səthi və ötürücü mexanizmlərin tutulmasının qarşısını alır;

c) Dolama cihazında və ya pilləli klapanda sızmanın olub-olmadığını yoxlayın. Bu təsdiq üçün müntəzəm istifadə olunan metodlardan biri cihazın önündə bağlayıcı klapanını quraşdırmaq və azotun daxil olması üçün kiçik qoşulmanı həyata keçirməkdir. Tətbiq olunmuş azot vasitəsilə sistemin qazla sıx olmasını göstərən vurulmuş təzyiqin müəyyən vaxt ərzində saxlanılması operator tərəfindən təsdiq olunur;

d) Ştiftin sınması ilə işə düşən cihazlar quraşdırıldıqda porşeni hərəkət gətirən ştifti müntəzəm olaraq əyin, bu sıxlaşdırıcı halqanın klapan gövdəsində tutulmasının qarşısının almaq üçün kifayət edir;

e) Odluq və pilləli məşəl sistemi ilə əlaqəli alətlərlə təhlükəsizliyə əhəmiyyətli nəzarət vasitələri kimi davranılmalıdır və müəssisədə bu cür həlledici nəzarət elementləri üçün müəyyən olunmuş qrafik üzrə təftiş olunaraq kalibrləşdirilməlidir;

f) Odluqların, yandırma sistemlərinin və odluq deteksiya sisteminin texniki təmiri üçün A.3.5, A.4.5 və A.5.7 bəndlərinə istinad edin;

g) İstənilən klapan və ya ona oxşar hissələrin işləməsinə skaffoldinq, qalıqların və sairənin mane olmadığını təmin edin;

h) Elektirk hissələrinin yüksək istilik və vibrasiyaya məruz qalamadığını təmin edin;

i) Klapanların avtomatik idarəetmə mexanizmlərini müvafiq qaydada yağlayın;

j) İdarəetmə blokunun elektrik və fiziki bütövlüyünə heç bir şeyin təsir etmədiyini təmin edin;

k) Yanmış indikator lampalarını vaxtında dəyişdirin.

A.11.6. Nasazlıqların müəyyən olunması

Cədvəl A.10 - Pilləli təzyiq avadanlığı

Qapanmalı olan pillədə tüstü və ya alovun olması

Boşaldıcı cihaz və axın aşağı səviyyəyə düşüb. Tüstü pilləli sistemin nəzarətində olmayan pillədə baş verir, məsələn boşaldıcı cihaz təsir altında olan boruya gedən açıq borudur.

Boşaldıcı cihazı bağlı vəziyyətə gətirin.

Boşaldıcı cihazın açılışını göstərən idarəetmə sxemini təşkil edin (mümkün olduqda düzgün əməliyyatı göstərmək üçün həddi söndürücülərdən istifadə etməklə).

Qapalı olan pillədə tüstü və ya alovun olması

Klapanların və ya dolama cihazlarının sızması

Klapan və ya dolama cihazını təmir edin.

Yenicə qapanmış pillədə tüstü və ya alovun olması

Pilləli klapandan aşağıda qalıq qazının axdığı vaxtda qısa müddətdə olan normal davranışdır.

Əgər bir neçə dəqiqədən sonra vəziyyət düzəlməzsə təmizlənmiş boşaldıcı cihazı yoxlayın (mümkün olduqda düzgün əməliyyatı göstərmək həddi söndürücülərdən istifadə etməklə).

Təsir altında düşmüş pillədən qalıq qazı tezliklə təmizləmək üçün təmizləmədən sonrakı sistemdən istifadə edin.

Açıq qalmalı pillədə tüstü

Tullantı qazın düzgün olmayan tərkibi

Bu tərkibin mənbəyini digər məşəl sisteminə və ya ehtiyat qəza məşəlinə göndərin.

Odluqları bu qaz tərkibinin öhdəsindən gəlmək üçün layihələndirilən avadanlıqla əvəz edin.

Pilləli klapan gözlənilən vaxtda bağlanmır.

Klapanların idarəetmə mexanizminə gedən kifayət etməyən hava təzyiqi

Qapalı bağlayıcı klapan kimi sıxılmış instrumental havada maneələrin, borularda əyilmələrin olub-olmamasını, nasaz təziyq tənzimləyicisini və sairəni yoxlayın (mümkün olduqda düzgün əməliyyatı göstərmək üçün həddi söndürücülərdən istifadə etməklə).

Müəyyən məşəl yüklərin pilləli sistemi müntəzəm açılma və bağlanma rejiminə daxil ola bilər.

Reaksiya sürətlərini tənzimləməklə, vaxt gecikmələrini dəyişməklə və sairə ilə klapanların hərəkətini idarə edən proqram təminatının modifikasiyası.

A.12. Axın və təzyiq üçün sensor avadanlığı;

Məşəl sistemində aşağıda göstərildiyi kimi bir çox səbəblərə görə axın və (və ya) təzyiqi ölçmə sistemləri quraşdırıla bilər:

a) Tüstü nəzarət sisteminə daxiletmə elementi kimi fəaliyyət göstərmək üçün;

b) əməliyyat və ya hüquqi səbəblərə görə məşələ gedən ümumi axınının qeydiyyatını aparmaq üçün.

Bu iş üçün avadanlığın seçimi onun başlıca məqsədindən asılıdır. Alətlə bir çox parametrlərin ölçmə imkanlarına baxmayaraq ümumimlikdə iki növ sistem mövcuddur:

a) Təzyiq: Tüstüsüz istsmara nail olmaq üçün zəruri olan enerjini təmin etmək məqsədilə qazın təzyiqindən istifadə edən məşəl növündə təzyiqi ölçmək adət olunan təcrübədir. Bu giriş təzyiqi A.11 bəndində təsvir olunan pilləli təzyiq sisteminin idarə edilməsi üçün məşəl sisteminin vəziyyətinə işarə edir. Ölçmə cihazı təzyiq açarı ola bilər, lakin təzyiq sayğaclarından istifadə daha geniş yayılmışdır;

b) Axın: Axını təyin etmək üçün axın sayğacı alternativ və birbaşa bir yoldur. Lakin, təkcə həcmin ölçülməsi onun nisbi molekulyar kütləsində hər hansı bir dəyişiklikləri nəzərə almır. Bəzi cihazlarda arzuolunan məqsədlərə çatmaq üçün kütləvi axın sayğacının quraşdırılıması tələb oluna bilər. Müxtəlif növ hopma dərəcələri ilə tərkib axınlarına malik ola bilən sistemdə tüstüyə nəzarət etmək üçün töhfə qismində sadəcə kütlə axınının ölçülməsindən daha çox şey tələb olunan bilər.

A.12.3. Mexaniki təsvir

A.12 bəndində əhatə olunan avadanlığın mexaniki hissələrinə əsasən alət təchizatçısının tələbləri diktə olunur. Buna baxmayaraq riayət olunmalı bəzi ümumi məsələlər var:

a) Məşəl sisteminin həmişə mövcud olduğunu nəzərə alaraq bütün müəssisə üzrə qurğu spesifikasiyalarının tətbiqi mümkün olmaya bilər. Misal qismində alət spesifikasiyalarına görə izoləedici klapanların bütün təzyiq sensoru cihazlarının üzərində quraşdırılmasının tələb olunmasının mümkün olduğu halda nəzərə almaq lazımdır ki, məşəl sistemi təzyiq sensoru açarınının və ya ötürücünün həmişə prosesdə yanılı olduğunu və onların nəzarət olunan vəziyyətdən başqa sömdürülməsi mümkün olmayan ehtimaldan asılı ola bilməsini çəkmək olar;

b) Məşəl sistemində potensial axın diapazonu çox genişdir. Normal, nisbətən kiçik axın sürəti üçün layihə olunan avadanlığın yüksək axınla (və təzyiqlə) zədələnmədiyinə diqqət yetirmək lazımdır. Əksinə çox yüksək axınları ölçmə qabiliyyətinə malik avadanlıq gündəlik əməliyyatlar üçün aşağı axınları ölçməkdə çətinlik çəkə bilər;

c) Məşəl sistemlərini tərkibinə görə proqnozlaşdırmaq olmur. Bu axın informasiyasının təfsirinə təsir edir (məsələn, tüstüyə nəzarət üçün axın sayğacı propanı propilendən seçməyə bilər). Proqnozlaşdırmanın mümkün olmaması həmçinin sistemin fiziki idarəetmə vəziyyətinə də təsir edə bilər (misal üçün məşəl xətlərində axını deteksiya edən elementləri qeyri-dəqiq edən və sıradan çıxaraın yapışqan mayelər və bərk materiallar);

d) Avadanlığın etibarlılığı avadanlığın funksiyasının əhəmiyyətinə nəzərən çox ciddi şəkildə qiymətləndirilməlidir.

Normal idarəetmə şəraitində bu avadanlıq avtomatik istismar olunmalıdır.

A.12.5. Texniki təmir

Texniki təmir üçün istehsalçının tövsiyələrindən bələdçi kimi istifadə olunmalıdır. Texniki təmir imkanları məhdudlaşdırıla bilər, lakin bu ilkin quraşdırma zamanı qiymətləndirilməlidir (A.12.3 a) bəndinə bax).

A.12.6. Nasazlıqların müəyyən edilməsi

Nasazlıqların müəyyən edilməsi zamanı istehsalçının tövsiyələrindən bələdçi kimi istifadə olunmalıdır.

Çoxnöqtəli məşəlin bir neçə yanma nöqtəsinə qazları paylamaq üçün bir neçə odluğu var. Çoxsaylı yanma nöqtələri yer səviyyəsinə yaxın ardıcıl düzülüşdə və ya yüksəldilmiş mövqedə yerləşə bilər. Hər birisinin nümunəsi üçün Şəkil B.1 baxın.

Çoxodluqlu pilləli məşəllərə qaz kollektordan verilir. Kollektor bir və ya bir neçə odluqdan ibarət fərdi qollara qaz axınını paylayır. İdarəetmə klapanları məşəl qazının hər bir qola axınını idarə edir. Hər bir pilləyə qaz verən idarəetmə klapanı yuxarı təzyiqdən asılı olaraq açılır və ya bağlanır.

Odluq yandırma sabit yanma üçün müvafiq qarışığı stimullaşdırmaq məqsədilə ətraf havanı tutmaq üçün kifayət edən sürətlərdə məşəl qazını buraxır. Fərdi odluğun bir neçə qaz girişi və alov sabitlşmə metodları olur. Odluq tökmə və ya işlənilmiş materiallardan hazırlana bilər.

Tipik odluq metalı yüksək kefyiyətli, təmiz paslanmayan poladdır.Odluqlar normalda məşəl qaz borularına qaynaq olunur. Bəzi hallarda üzərində yiv açılaraq onlar yenidən qaynaq olunur.

Odluq borusunun materialı məşəlin istismarına və məşəl qaz temperaturlarına tab gətirmək üçün müvafiq keyifyyətə malik olmalıdır. Məşəl sisteminin idarə edilməsində tullantıların kriogen olması vəziyyətinə rast gəlinə bilər. Boru üçün tipik material yuxarı hissədə 304 markalı paslanmayan poladdır (təxminən 1.8 m). Borunun aşağı hissəsi karbonlu poladdan ola bilər. O tələb olunduqda muvafiq şəkildə izolyasiya və örtüklə təmin olunmalıdır.

Odluğun istismarı odluğun məsafəsi, hündürlüyü, cərgələr arası məsafə və uzunluqdan asılıdır. Bu amillər odluğa gələn hava təchizinə təsir edir. Odluqlar arasında müvafiq məsafə verilmiş pillədə odluqlar arasında etibarlı çarpaz yandırmaya nail olmaq üçün həlledicidir.

B.2.1. Məşəl odluqları fərdi məşəl pillələrini etibarlı şəkildə yandırmalıdır. Yanaşı pillələrdən çarpaz yandırma tövsiyə olunmur. Əgər fərdi pillə odluğu düzgün pillə ardıcılığında işləmirsə yanmamış karbohidrogenlər və (və ya) toksik qazlar atmosferə buraxıla bilər və potensial olaraq buxar buludunun partlayışı, qoxu problemləri və ya saqlamlığa mənfi təsirlə nəticələnə bilər. Məşəl odluğu müvafiq ardıcıllıqda müəyyən pillədə yanmazsa növbəti pillələrin istismarının qarşısı alına bilər. Əksər çoxodluqlu məşəllərdə məşəl istismarda olduqda odluq üzərində texniki təmir işlərini aparmaq və və ya onu əvəzləmək mümkün deyil. Nəticə etibarilə odluq sistemi texniki təmirə ehtiyac olmadan illər ərzində istismar olunmaq üçün etibarlı olmalıdır.

B.2.2. Odluq layihələri yüksəldilmiş odluqların layihəsinə oxşardır. Əksər odluqları stasionar istilik buraxan, özüalovlanan, ilkin qarışıqlı odluqlar kimi təsvir etmək olar.

B.2.3. Əlavə detallar üçün A.3 bəndinə baxın.

B.3. Yandırma avadanlığı

B.3.1. Yandırma avadanlığının məqsədi odluğu etibarlı şəkildə yandırmaqdır.

B.3.2. Məşəl odluqlarının yandırılması üçün adətən tətbiq olunan dörd növ yandırma sistemi mövcuddur:

- odluq ucunda qığılcımla yandırma;

- odluq ucundan əvvəl odluq qaz/hava qarışığının qığılcımla yandırılması;

- sıxlaşdırılmış hava ilə alov səddi generatoru;

- özüalovlanan alov səddinin generatoru.

B.3.3. Heç bir yandırma sistemi bütün vəziyyətlərdə arzu olunmur. Yaxşı etibarlıq üçün çox zaman bir neçə yandırma sistemiləri quraşdırılır.

B.3.4. Əlavə detallar üçün A.4 bəndinə baxın.

B.4. Alov-aşkarlama avadanlığı

B.4.1. Alov aşkarlama sistemi odluqların yanılı olmasını təsdiq etmək məqsədini daşıyır.

B.4.2. Termik cütlüklər, alov-ionlaşdırma detektorları, optik sistemlər və akustik sistemlər kimi bir neçə alov aşkarlama sistemi mövcuddur.

B.4.3. Əlavə detallar üçün A.5 bəndinə baxın.

B.5. Üzən və sürət izolyasiyaları

Üzən və sürət izolyasiyaları adətən çoxodluqlu pilləli məşəllər üçün tətbiq olunmur.

Ümumi kollektor məşəl qazının axınını bir neçə odluqdan ibarət fərdi kollektorlarla paylayır. Kollektor materialları məşəlin istismarına və məşəl qazının temperaturuna tab gətirmək üçün müvafiq keyfiyyətə malik olmalıdır. Bu fərdi kollektorlar xarcidən izolyasiya oluna bilər və ya müvafiq olduğu kimi torpaq və ya daşla örtülə bilər.

Açılıb/bağlanan klapanlar fərdi kollektorlara məşəl qazını təchiz edir. Şəkil A.9-da axın artdıqca əlavə pillələrin açılmasının təsiri göstərilir. Əgər açan/bağlayıcı klapanlar həddən artıq təzyiqin qarşısını almaq üçün tələb olunduğu kimi işləməzsə dolama klapan boru sistemindən istifadə oluna bilər.

Hər bir pillənin qapanmasından sonra pilləli klapandan aşağıda yerləşən borular təmizlənə bilər. Təsirli qazdan istənilən yanma qazların xəttini təmizləmək üçün istifadə oluna bilər.

Pilləli sistemdə hər hansı bir insan müdaxiləsi olmadan avtomatik istismar olunması tələb olunur. İstismara verildikdən sonra boş əməliyyat rejimi tələb olunur (B.8 və B.9 bəndlərində təsvir olunandan fərqlisi), lakin sistem təchizatçısının məsləhətinə əməl olunmalıdır.

Pilləli sistem avadanlığının əksəriyyəti yerli şəraitin texniki təmir işlərinin aparmasına imkan verən vəziyyətdədir. Bu şərtlə ki, çıxış və izolyasiyaya icazə

verilsin. Məşəl sistemləri üçün səciyyəvi olan istənilən belə bir avadanlığın istifadəsi barədə heç nə söylənilmir və beləliklə sistemdə bütün avadanlıq istehsalçısının tövsiyyələri yaxşı bələdçi rolunu oynamalıdır.

Çoxodluqlu pilləli məşəl sistemi üçün texniki təmir işləri əsasən pilləli sistemlə əlaqəli olanlardır.

Avtomatlaşdırılmış ardıcıllığın aydın qavranılması operatora istismar davranışını tanımaq (diaqnositka etmək üçün) üçün zəruridir. Bütün texniki təmir məsələləri üçün A.11.5 bəndinə baxın.

B.9. Nasazlıqlaırn müəyyən olunması

Çoxodluqlu pilləli məşəl sistemində nasazlıqların müəyyən edilməsi zamanı əksər hallarda pilləli sistemdə nasazlıqların müəyyən edilməsindən ibarətdir. Nasazlıqların müəyyən edilməsi bələdçisi üçün A.11.6 bəndinə istinad edin.

Məşəl yükünün hamısının və ya bir qisminin dərhal yaxınlıqda olanlara minimum narahatlıq törətməklə boşaldılmasının azru olunması vəziyyətləri mövcuddur:

a) Yaxınlıqda yerləşən avadanlıq və ya iş sahələrinə gedən istiliyin aradan qaldırılması və ya azalması üçün;

b) Dərhal yaxınlıqda səs-küyü azaltmaq üçün;

c) Ictimai əlaqələr üçün alov məşəlini nisbətən az aşkar etmək üçün;

d) Qazların tullantısında təkmilləşdirməyə nail olmaq üçün.

Qapalı alov məşəlləri yaxşı istismarı təmin etmək üçün yer səviyyəsinə mümkün qədər yaxınlıqda yerləşən odluq və ya odluqlarda məşəl qazını yandırır. Nəticədə yaranmış alovlar ətraf divar və ya kamera vasistəsilə gizlədilir. Kameranın yuxarısı atmosferə açıqdır və kameranın aşağısında yanma havasının toplanmasını üçün yer nəzərə alınıb. Kameranını yanma prosesi üzərində yandan əsən küləklərin təsirini dəyişmək və icazəsiz girişin qarşısını alamaq üçün külək səddi ilə əhatə olunması ümumi praktikadır.

Qapalı alovlu məşəl sisteminin bir neçə komponenti var, o, cümlədən:

- istismar və təhlükəsizlik nəzarətləri.

Qapalı alovlu məşəl yanma kamerasınn içinə sadəcə boru məşəlini quraşdırmaqdan daha mürəkkəb bir prosesdir. Bu məsəl laiyhəsi yanma havasının yanma kamerasına daxil olması və tüstü qazlarının kameradan xaric olması mülahizəsi ilə layihələndirilmiş yanma prosesini tələb edir. Odluq laiyhələri qapalı alovlu məşəllərin yanma tələblərini qarşılamaq üçün xüsusilə inkişaf etidirilmişdir.

Qapalı alovlu məşəllərin gücü adətən normalda baş verən məşəldən tullantı qazların xaric olması üçün hesabalanır. Çox nadir hallarda baş verən daha böyük qaz tullantılarının tutumu üçün qapanmanı təmin etmək üçün əhəmiyyətli xərclər tələb olunur. Seçilmiş sistemlərdə qapalı alovlu məşəl daha böyük, məşəl qəza tullantı axınları üçün digər məşəli özünə ehtiva edən məşəl sisteminin birinci pilləsidir. Şəkil 1 baxın.

6.Cərəyan kəsici cihaz

Klapan açıldıdqa işləməməsi

C.2.2. Yanma kamerasının ölçüsü və forması

Yanma kamerası məşəl alovunu əhatə etdiyindən alovun ölçüsünü nəzərə almaq zəruridir. Alovun ölçüsü odluq layihəsinin, hava təchiz olan tərəfdən təzyiq düşməsinin, qaz tullantı enerjisinin və yanacaq və hava şəraitnin funksiyasına aiddir. Kiçik alovlar daha yüksək hava və qaz enerjisinin istifadəsi ilə törənə bilər.

Yanma kamerasının layihəsi tipik olaraq təxminən 1.12 MkJ/Nm³ (30 000 Bt/h/ft³) həcmi istilik çıxışı ilə nəticələnir. Layihələndirilmiş həcmi istilik çıxışı odluğun ölçüsü və layihəsinin, yanma kamerasının həndəsəsinin, tullantı qazın tərkbinin və digər amillərin funksiyasına aiddir. Hal-hazırda istismar olunan ən böyük qapalı alov məşəllərin gücü saatda 90 000 kq. kimi qiymətləndirilir. Ən kiçik tullantı qaz axınını xaric edən qapalı məşəl isə saatda bir neçə yüz funt tullantı qazları xaric edə bilər.

Yanma kamerası bir neçə formada, o, cümlədən şaquli silindr, düzbucaq və çoxtərəfli konfiqurasiya oluna bilər. Formanın ölçüsünə texnoloji proseslərin sayı, təhlükəsizlik, struktur və iqtisadi mülahizələr daxildir. Sahədə emal və iqtisadi amillər qapalı alov məşəlinin formasının seçimi zamanı çox böyük əhəmiyyət kəsb edir. Yanma kamerasının yuxarısı baca qazının xaric olması üçün adətən açıq olur. Yanma kamerası formalarının heç biri yanma səsinin azalmasında özünəməxsus üstünlüyə malik deyil. Cədvəl C.2 baxın.

3. Məşəl-qazı odluqları

5. Dağılmış daş/çınqıl

Qapalı alovlu məşəllər üçün odluqlar və odluqları idarəetmə sistemləri xüsusi qaz axını sərfiyyatı və tərkibi üçün layihələndirilir. Odluqlar tüstüsüz istismar olunmaq və alov həcminin idarə edilməsinə yardımçı olmaq üçün yanmaya heç bir dəstəyi olmayan, yanmaya dəstək olmaq üçün buxarla və hava ilə təchiz olunan ola bilərlər. Odluqlar aşağı istilik ötürmə qiyməti və çətin yanan tullantı qazları üçün arzuolunan yanma effektivliyinə nail olmaq üçün yanacaq qazı ilə zənginləşməlidir.

Ölçüdə ən kiçik olanlardan başqa bütün qapalı alov məşəllərində bir neçə odluqdan istifadə olunur. Daha güclü qapalı alov məşəlləri üçün bir neçə odluqlar adətən Bənd 6-da təsvir olunduğu kimi pilləli sistemdə istismar olunur.

Odluqlar adətən müxtəlif tərkibə malik və müxtəlif axın sürətlərində qazları yandırır. Pilləli və pilləsiz odluq sistemlərində müxtəlif layihə mülahizələrinin üzə çıxmasına zərurət yaranır. Pilləli odluq sistemi ilə yalnız birinci pillə axın sürətini vurmaq üçün azalır. Əlavə olaraq odluqların pillə şəklində düzülüşü yanacaq və havanın müvafiq qarışığını və bununla da alov həcmi üzərində nəzarəti təmin etmək üçün odluqların qaz tullantı enerjisi üzərində nəzarəti təmin edir. Aşağı təzyiqli tullantılarda qaz axının yüksək sürəti yanma hava axınından enerji ilə tamamlanması istisna olunmaqla daha yumuşaq, boyük alovun əmələ gəlməsi ilə nəticələnir. Belə alovların yanma kamerasında saxlanılması çətin ola bilər və onların tüstü əmələ gətirməyə və pis yanmağa meyilliyi var. Əgər qeyri-pilləli odluq sistemindən istifadə olunarsa onda onun bütün odluqları qazın çıxışının minimum təmizləmə sürətinə düşməsini tələb edəcəkdir.

Qapalı alovlu məşəl üçün odluqların layihəsi istehsalçıya məxsusdur:

- Tullantı qaz axınları və tərkibi, qazların mümkün təzyiqi və temperatur diapazonu üçün layihələndirilməlidir;

- Odluğun istismarı üçün mövcud olan kommunikasiyaları (və ya onlaırn olmamasını) nəzərə almalıdır;

- Məlum ehtimal olunan idarəetmə şəraitini nəzərə almalıdır;

- Layihə diapazonunda bütün hava axını sürətlərində istismar olunmalıdır;

- Yanma kamerasında olan alov həcmi ilə yanma zamanı tullantı qazların arzu olunan səviyyəsinə çatmalıdır;

- Layihə parametləri çərçivəsində bütün tullantı qazların vəziyyəti və tərkibi üçün stabil alovu yaratmalıdır;

- Yanma kamerasından artıq səsə və əks sədaya səbəb ola biləcək yanma gurultusu yaratmamalıdır.

Qapalı alovlu məşəlin bütöv layihənin hissəsi qismində istismar olunan odluq layihəsi ilə təcrübə tövsiyə olunur.

Yanma kamerasına hava axının layihəsi havanın yanacaq tullantısı ilə qarışdığını və sürətini müəyyən edir. Odluq alovu ilkin olaraq bu yanacaq-hava qarışıqlarını yandırır. Əsas odluq alovu yaranana kimi, odluq stabil olmalıdır və müstəqil olaraq alovun davamlı yanmasına nail olmalıdır. Əsas odluqda alovun stabiliyi üçün tam olaraq fitil alovundan asılı qalmaq heç vaxt zərurətə çevrilməməlidir. Odluq alovunun stabilliyinə məşəl istehsalçısının xüsusi vasitələri ilə nail olunur. Mexanizmlərə hava və qaz axının dinamikası ilə birlikdə odluq layihəsinin mexaniki elementləri daxildir.

C.2.4. Hava və tullantı qazlarının axını

Qapalı alovlu məşəl layihəsində hava axınının yanma kamerasına daxil olması və isti tullantı qazlarının yanma kamerasından çıxması təmin olunmalıdır. Böyük miqdarda olan artıq hava yanma prosesində əmələ gələn istini özünə çəkir ki, nəticədə formalaşmış tullantı qazlarının temperaturu ümumi futerləmə materiallarından istifadəyə imkan vermək məqsədilə kifayət qədər aşağı olsun. Yanma kamerasına daxil olan hava axınını təbii havalandırma və ya təzyiqli havalandırma ilə vurmaq olar. İstənilən yanma sürətində verilən təbii havalandırma:

- Qaz axının sürəti, tərkibinin və istilik çıxışının,

- Yanma kamerasına hava dinamikasının,

- Alov yayıldıqca sürtünmə və yanma təzyiqindən itkilərin,

- Yanma kamerasından keçən axının,

- Yanma kamerasından çıxan tullantı qazlarınını təzyiq itkisinin,

- Yanma kamerasının ölçülərinin funksiyasına aiddir.

Bu amillər minimum axın sürətindən maksimum axın sürətlərinə qədər yer məşəlinin istismarı üçün layihələndirilə bilər. Yanma kamerasının maksimum istismar temperaturu bu layihələndirmə ilə təyin olunur. Təbii havalandırılan qapalı alovlu məşəllərdə maksimumdan az olan istənilən aşağı axın sürətindən yanma kamerasının temperaturu aşağıdır və onun istismar üçün artıq havası çoxdur. Hətta soyuq temperaturlu tullantı qazları və ümumi artıq hava səviyyəsi yüksək olduqda yüksək yanma effektivliyi bütün əksər açıq yüksəldilmiş haval məşəllərində olduğu kimi təkcə alovlardan əldə olunur.

Qapalı alovlu məşəl yanma kamerasında olan məşəl alovu ilə yüksək yanma və dağıtma effektivliyinə nail ola bilər. Yanma kamerasına gedən təbii havalandırma axınını idarə etmək üçün dempfer və ya digər vasitələrdən istifadə etmək olar. Hava axınına nəzarət tullantı qazlarnı axın sürəti və tərkibinin dəyişiklikləri üzərində yanma kamerasının idarəetmə temperaturunu idarə etmək imkanını verə bilər. İdarə olunan yanma temperaturu ilə karbohidrogenlərin daha yüksək dağıtma effektivliyinə nail olmaq mümkündür.

Təzyiqli hava axını qapalı alovlu məşəllərdə bir çox məqsədlər üçün istifadə oluna bilər:

a) Yanmaya dəstək olmaq üçün xaricdən hava təchiz olunan bəzi məşəllərdə azalmış alov həcminin tüstüsüz alovlarını yaratmaq üçün alov enerjisini tamamlamaq məqsədilə təzyiqli havadan istifadə olunur.

b) 100% təzyiqli hava axını həcmləri üçün layihələri idarə etmək və bununla da qapalı alovlu məşəlin yanma kamerasında temperaturu nəzarət altında saxlamaq mümkündür.

Təzyiqli havadan həddən ziyadə istifadə qapalı alovlu məşəlin səsini, əks-sədasını və vibraisyalarını artıta bilər. Təzyiqli hava ventilyatorundan və onun ötürücüsündən istifadə ümumi sistemin etibarlılığı və istismara hazırlılığına təsir edir və qiymətləndirilməlidir.

Qapalı məşəldən axan tullantı qazları verilmiş idarəetmə şəraiti üçün yanma kamerasının temperaturunda formalaşır. Adətən yanma məhsullarının səpələnməsi üçün temperatur amili üstünlük təşkil edir. Əgər alov həcmi yanma kamerasında saxlanılarsa şleyfdən çox az olçülə bilən istilik şüalanması çıxır. Buna baxmayaraq yer məşəlindən çıxan qaynar şleyf yanma kamerasının tullantı çıxışına yaxın və ondan yuxarıda yerləşən konstruksiya və komponentlərin üzərinə yığıla bilər.

Odluqdan çıxan qaz axını, yanma kamerasına gedən hava axını və yanma kamerasından çıxan tullantı qazların axını yaxşı istismar olunan qapalı alovlu məşəli üçün layihələndirilməlidir.

Qapalı alovlu təbii havalandırılan məşəllərdə küləyin hava və tullantı qaz axınlarına təsir etmək potensialını azaltmaq üçün külək səddlərindən və ya digər layihələrdən istifadə olunur. Bütün odluqlar istiqamətində vahid hava axını idarə olunan yanmaya nail olmaq üçün çox vacibdir. Külək səddləri odluqların hava girişlərinin ətrafında yerləşir və hava axının odluqlara paylanmasına imkan vermək üçün layihələndirilir. Külək səddi olmadan külək yanma kamerasının təbii havalandırmasını poza bilər. Bu isə alovların qapalı məşəlin dayağından çıxması ilə nəticələnə bilər. Külək səddi olmadan külək özünə əks istiqamətdə yerləşən odluq açıqlıqlarına daxil ola bilər və küləyin əsdiyi istiqamətdə olan açıqlıqlardan çıxa bilər. Külək səddinin layihəsində qapalı alovlu məşəlin idarəetmə üçün havalandrıma səviyyələrinin nəzərə alınması zəruridir. O odluq açıqlıqlarına gedən hava axınını məhdudlaşdırmamalıdır. Şəkil C.3 bax.

4 məşəlin qaz odluqları

Külək səddinin layihələri akustik cəhətdən səsi boğur. C 3.2 bəndinə baxın.

Külək səddi həmçinin personalı məşəl alovlarının şüalanmasından və yanma kamerasının xarici səthlərindən qoruyur. Külək səddinin daxili səthi və külək səddinin içində qapalı alovlu məşəlin bütün komponentləri orada görünən alovların istilik şüalanmasından əmələ gələn temperaturlar üçün layihələndirilməlidir. İstismar olunan qapalı alovlu məşəlin külək səddinin içinə personalın girişi məhdudlaşdırılır.

Külək səddi həmçinin qonşu yer səviyyəsində olan mühitdən qapalı alovlu məşəl üçün hava girişini təcrid edir. Hava girişinin qaldırılması yanan yer səviyyəsində karabohidrogen buxar buludlarının mümkün yanmasını azalda bilər. Bu qapalı alovlu məşəlin karbohidrogen anbarı və ya emal avadanlığına yaxınlıqda yerləşdiyi yerlərdə vacib bir amildir.

C.2.6. Əməliyyat və təhlükəsizlik nəzarətləri

Qapalı alovlu məşəllər bir neçə əməliyyat və təhlükəsizlik nəzarətlərini tələb edir. O ki qaldı istənilən məşələ tullantı qazları təhlükəsiz idarəetmə şəraitinin mövcud olmasına əminlik olmadıqda heç vaxt yandırılmamalıdır. Sistem layihəsindən odluğun avtomatik yenidən yandırılmasının nəzərə alınması zəruridir. Məşəl odluğunun pilləli istismarı üçün idarəetmə odluqları zəruridir.

Yuxarıda odluqlar üçün və Əlavə B-də təsvir olunduğu kimi pilləli odluq sistemi böyük tutumlu qapalı alovlu məşəllər üzərində istifadə olunur.

Qapalı alovlu məşəlin yanma kamerası qazdan istliyin çıxışı çox yüksək olduqda və (və ya) hava axını kifayət etməyəndə qıza bilər. Qaz axını həddən artıq olduğuna görə və ya qazın tərkibində dəyişikliklərə görə qazdan istilik çıxışı çox yüksək ola bilər. Hava axını üzərində tələb layihəni üstələyə bilər və ya məhdudlaşdırılmış ola bilər. Yüksək temperaturlu siqnalizasiya və (və ya) qapanma yanma kamerasını mühafizə etmək üçün təchiz olunmalıdır. Qapalı alovlu məşəlin mümkün qapanmasına yol verilməməlidir ki, tullantı qazların təhlükəsiz şəkildə xaric olunması məhdudlaşdırılmasın. Yüksək temperatur üzərində nəzarət vasitəsi odluq pilləsini söndürə bilər və tullantı qazların yüksəldilmiş məşəl kimi digər sistemlərə ötürülməsini həyata keçirə bilər.

Qapalı alovlu məşəl sistemi təmizləmə qazını tələb edə bilər. Pilləli odluq sistemləri üçün tipik olduğu kimi yalnız birinci pillədə təmizləmə qaz axını tələb oluna bilər. Bəzi nisbətən kiçik qapalı alovlu məşələllərdə məşəl kollektorunda minimum təzyiqi saxlamaq məqsədilə birinci pillədə olan odluqları açıb və bağlamaqla təmizləmə qaz axınlarına tələb aradan qaldırıla bilər. Geniş nisbətli yuxarı və aşağı alovlanma həddləri ilə tullantı qazların tərkibi üçün odluq pilləsi söndürüldükdə onun təsirli qazlarla sonrakı təmizlənməsi tövsiyə olunur. Sonrakı təmizləmə zamanı reaktiv qaz odluqlardan və odluq borularından təmizlənir və məşəl sistemi kanallarında daxili axmanın qarşısı alınır. Narahatçılığa səbəb olan qazlara geniş nisbətli yuxarı və aşağı alovlanma həddləri ilə təyin olunduğu kimi hidrogen, etilen, asetilen və digərləri daxildir.

Qapalı alovlu məşəllər yanma zamanı istismar üçün sınaqdan keçirilə bilər. Yanma kamerasında tüstü qazlarının nümunələri götürülə bilər. Qapalı alovlu məşəl üçün tullantı amillərinin ölçüləri götürülə bilər. Məşəlin fiziki konfiqurasiyası ölçmə imkanına əhəmiyyətli dərəcədə təsir edə bilər.

Çətin alovalanan tullantı qazların tərkibinə yanacağın zənginləşdirilməsi ilə kömək etmək olar. Məşəl qazının analizatorları nəzarət sistemləri ilə birlikdə yanacaq qazının zənginləşdirilməsi üçün tətbiq oluna bilər. Qapalı alovlu məşəldə temperatur nəzarəti ilə yüksəldilmiş məşəl üçün tipik olan yüksək yanma/dağıtma effektiviliyinə nail olmaq üçün daha az zənginləşdirmə qazı tələb olunur.

Qaz buxarlarının mövcud ola biləcəyi yerdə yerləşən qapalı alovlu məşəllər üçün siqnalizasiyalı aşağı yanma həddində olan sayğaclar məşəllə yanaşı yerləşməlidir. Alternativ variant məşəlin qapanması və (və ya) məşəl qazların digər sistemlərə ötürülməsidir.

C.2.7. Qapalı alovlu məşəl sistemləri

Qapalı alovlu məşəl sistemlərinə daxildir:

- İşə salma/qapanma axınları və normal texnoloji təmizləmə kimi karbohidrogenlərin emalı və istehsal müəssisələrində normalda əmələ gələn tullantı qaz sərfiyyatı üçün məşəllər:

- Neft terminalında buxara nəzarət:

- Bioqazın tullantısı; anaerob emalın məhsulları (məsələn zibilxanalardan olan məhsullar, kanalizaisya emalı) kifayət qədər sabit və proqnozlaşdırılan sürətlə təmin olunur;

- Yanma kamerasının nəzarət vasitələri olan məşəl sistemlərində karbohidrogenlıərin yüksək dağıtma effektivliyi təmin olunmalıdır;

- Xaricdən yanmaya dəstək olan yanacaq qazının qapalı alovla azaldıla bilən məşəl sistemləri;

- Tam tullantı sistemi üçün məşəl gündəlik yüklərin öhdəsindən gəlmək üçün neft-kimya sistemlərinin emalı zamanı aşağı pillə funksiyası kimi hərəkət etdikdə;

- Məşəl yanma tədbirlərinin əksəriyyətinin təcrid olunmuş mühit içində təhlükəsiz şəkildə aparılan neftin hasilatı, saxlanması və yüklənməsi üçün gəmilər.

C.3. Qapalı alovlu məşəllər üçün idarəetmə mülahizələri

Qapalı alovlu məşəlin məqsədi alovu gizlətməkdir. Görünən alova aşağıdakılar səbəb ola bilər:

- Layihədə nəzərdə tutulmuş isitilik çıxışının üstələnməsi;

- Kiçik ölçüdə yanma kamerası;

- Aşağıdakılara aid odluq istismarı və ya idarəetməsi:

- Tüstü söndürmə daşıcıyısının nəzarəti;

- Odluğun tıxacı və ya zədələnməsi;

- Odluğa mayenin keçidi;

- Odluqlara və yanma kamerasına havanın paylanışı;

- Temperatura nəzarət olunan kamera ilə istismar olunan qurğular üçün zəif temperatur nəzarəti.

Bəzi hallarda məlmat verilən alovun görünrtüsü dumanlı və ya azbuludlu gecə zamanı sadəcə yanma kamerasında əks olunan işıqdır. Yama kamerasının yüksək temperaturları görünən alov kimi görünə bilən yanma kamerasından çıxan tüstü məhsulların vizual, ionlaşdırıcı qaz qızartısını əmələ gətirə bilər.

Məşəlin normal istismarı zamanı qurğuların maksimum güclə işləməsinə qədər alovun uzunluğunun məşəl daxilində olması və çöldən birbaşa görünməməsi zəruridir. Göstərilən istismar hallarının əksəriyyəti üçün yanma tüstüsüzdür.

Məşəl qısa müddət ərzində müəyyən artıq yüklənmə hallarına mexaniki şəkildə tab gətirmək üçün layihə olunmalıdır. Bu hallar qapanmış məşəlin yuxarısından daha çox və ya az alovun çıxmasına və məsafədən müşahidəçi tərəfindən görünməsinə səbəb olur. Ümumiyyətlə artıq yüklənmə şəraitində istismar tövsiyə olunmur.

C.3.2. Səs və vibrasiya

Qapalı alovlu məşəldə istilik çıxışında əmələ gələn bəzi enerjinin akustik enerjiyə çevrilməsinə görə yüksək səs səviyyələri ilə qarşılaşmaq olar. Odluğun layihəsi və stabilliyi aşağıdakı mülahizələri nəzərə almaqla qapalı alovlu məşəldə səsə nəzarət etmək üçün əsas elementlərdir:

a) Mülayim qaz/hava qarışığı həcmi istilik çıxışı ilə həddən artıq səsin yaranmasına yol vermir.

b) Daha böyük alov intensivliyi ilə odluqlardan istifadə olunarsa yer səviyyəsində olan məşəlin yanma ilə törədilən səs çıxarmaq meyili artır.

c) Daha az alov intensivliyi ilə odluqlardan istifadə olunarsa qapalı məşəl yanma kamerasının proporsional olaraq ölçüdə ondan böyük olduğuna görə daha sakit ola bilər.

Yanma kamerası qeyri-stabil odluqlardan və ya qeyri-sabit qaz və ya hava axınından çıxan istənilən səsi gücləndirə bilər. Aşağı tezlikli səs və vibrasiyalarla yanma kamerasında rezonans kökləndikdə qarşılaşmaq olar. Adətən, yanma kamerasında əsas rezonant tezliklər eşidilmir. Bu aşağı tezlikli səs izolyasiya olmadan əhəmiyyətli məsafələri qət edə bilər və qapalı alovlu məşəldən uzaqda yerləşən konstrukisyalarda vibrasiyalara səbəb ola bilər. Rezonans problemlərini təcrübə ilə aradan qaldırmaq olar. Əgər problem baş verərsə, bunun çarəsi odluq və odluq idarəetmə sistmelərinin modifikasiyası və (və ya) idarəetmə gücünün azalmasındadır.

İstismar olunan qapalı alovlu məşəldən çıxan səs səviyyələri istilik çıxışı və avadanlıq layihəsinin funksiyasına aiddir. Səs səviyyələrinə yuxarıda qeyd olunmuş layihə amilləri təsir göstərir, o, cümlədən istismar olunan pillələrin sayı. Külək səddinin layihəsi yanma kamerasından çıxan səsin akustik izolyaisyası üçün xidmət edə bilər. Bəzi məşəllərdə külək səddindən 0.9 m məsafədə 85 dBA və ya daha az səs səviyyəsinə nail olmaq olar.

C.3.3. Futerləmənin korlanması

Futerləmənin korlanması yanma kameranın korpusunda qaynar nöqtələr əmələ gətirə bilər. Futerləmənin necə korlanması, bu korlanmanın xüsusiyyəti və dərəcəsi, onun fəsadları və təmiri istifadə olunan üzləmə növünün funksiyasına aiddir.

Keramik lifli üzləmələr üçün korpusda yaranan qaynaq nöqtələr çox zaman yüksək temperaturun boşluq yaratdığı üst üzləmənin tikişləri üzərində yaranır. Buna belə qısalmanı nəzərə alan futerlmə üzləməsinin müvafiq layihəsi vasitəsilə yol verməmək olar. Keramik lifin qısalma halları sikl rejiminə məruz qaldıqda və qapalı alovlu məşəldə alova yaxın yerləşdikdə arta bilər. Keramik lif üzləməsi həddər artıq temperatur və sürət əməliyyatları zamanı da korlana bilər. Yüksək sürətli xüsusiyyətlər üçün yüksək temperaturlu üzləmənin hissəcikləri yanma kamerasının yuxarısından xaric oluna bilər. Müvafiq materialı seçməklə, müvafiq ankerləmə layihəsi, yaxşı quraşdırma və yaxşı idarəetmə və istismar təcrübələri ilə yüksək temeperatur və yüksək sürətli istismar zamanı korlanmanın qarşısını almaq olar. Keramik lifli üzləmələrin sürət nisbətini artırmaq üçün bərkidicilərdən istifadə etdikdə qapalı alovlu məşəlin siklik temperatur əməliyyatını və bərkidici material və əsas material arasında termik genişlənmə fərqini nəzərə almaq lazımdır. Maye karbohidrogenlərin toplaşa biləcəyi üfuqi səthlərdə keramik lifli üzləmələrdən istifadə olunmamalıdır. Əgər dağıdılmış maye səbəbindən yastı üfuqi səthdə yanğın əmələ gələrsə lif materialının izolyasiya materialları əhəmiyyətli dərəcədə azala bilər.

Odadavamlı və ya digər sərt material üzləmələr üçün yanma kamerasının gövdəsi üzərində yaranan qaynaq nöqtələr ilkin olaraq tikişlərdə və ya tikiş yerlərində əmələ gəlir. Bundan praktik olan yerlərdə genişlənmə tikişlərini ləğv etməklə və (və ya) genişlənmə tikişlərinin müvafiq layihəsi və istismarı ilə qaçmaq olar. Odadavamlı futerləmə materialları da düzgün olmayan ilkin tutma səbəbindən də korlana bilər. Odadavamlı futerləmə istehsalçının tövsiyələrinə uyğun olaraq bərkiməlidir. Bərkimə ilkin əməliyyat zamanı kosmetik çatların əmələ gəlməsini gözləmək olar və bunlar adətən uzun müddətli perspektivdə istismara təsir etmir. Eni 3 mm və ya daha böyük olan, odadavamlı materialın qalınlığına 50%-dan çox nüfuz edən çatlar təmir olunmalıdır. Təmir üsulları barədə İSO 13705 baxın. Bəzi fosfat əsaslı odadavamlı futerləmələr yüksək temperaturda bişirilməni tələb etmir. Odadavamlı futerləmənin gücünü və davamlılığını metal iynələri əlavə etməklə artırmaq olar. Siklik temperatur təsirini artırmaq və odadavamlı futerləmənin özünü tutması üçün polipropilen liflərdən uğurla istifadə olunmuşdur.

İstənilən bərk futerləmə sistemində müvafiq anker bağlama vasitəsini daxil etmək zəruridir. Bərk futerləmə sistemlərinə təmir istehsalçının tövsiyələrinə uyğun olaraq aparılmalıdır.

Yüksək temperaturlu signalizasiyanın və qapanmanın istifadəsi bəzi futerləmə korlanmalarını azalda bilər.

C.3.4. İşəsalma-sazlama

Məşəllə əlaqəli boru işi məşəl odluqların və fitilərin quraşdırılmasından öncə aşağıdakıları nəzərə almaq şərtilə sınaqdan keçirilməlidir:

a) Bütün məşəl xətləri qalıq və maneələrdən azad olmalıdır. Məşəl odluqlarını, fitilləri və buxar farsunkalarını (əgər montaj olunubsa) quraşdırmadan öncə bütün xətlər təmizlənməlidir. Bütün xətlər normal istismar zamanı qarşılaşan sürətdən artıq sürətlə təmizlənməlidir. Adətən belə sürət saniyyədə 90 m üstələyir.

b) Odluq girişlərində əngəllərin olmadığına əmin olmaq lazımdır.

C.3.5. İstismara vermə

C.3.5.1. Məşəl kollektorunu ilkin istismara verdikdə və ya məşəl kollektorunda qaz olmayanda və müsbət izolə olunduqda istənilən qapanmadan sonra aşağıdakı prosedur tətbiq olunur:

a) Bütün skaffoldinq, dayaqlar, alətlər və sairəni külək səddinin və ya məhdud girişi bildirən digər əngəlin perimetrindən uzaqlaşdırmaq zəruridir.

b) Oksigen səviyyəsini təhlükəsiz proporsiyalara endirmək üçün əsas kollektordan aşağıda yerləşən məşəl xətti təsirli qazla təmizlənməlidir.Kollektor ən azından kondensasiya olunmayan, təsirli qazla kollektorun sərbəst həcmindən 10 dəfə artıq təmizlənməlıdir. Bu təmizləmə nəticəsində 6% həcm hissəsindən az olan maksimum oksigen konsentrasiyası tövsiyə olunur. Burada istisna hal texnoloji vəziyyətin daha mühafizəkar səviyyəyə nail olmanı bildirməsidir. Fitilin yanmasından əvvəl təmizləmə daşıyıcısı kimi təsirli qazdan istifadə fitillər yandırıldıqda partlaya bilən məşəl daxilində qaz/hava qarışığınını formalaşması imkanının qarşısını alır. Fitillər yandırıldıqdan sonra karbohidrogen qaz təmizləməsindən istifadə etmək olar.

c) Təsirli qazla təmizləməni nəzərə alaraq məşəl sahəsində normal ethiyat tədbirləri görülməlidir.

C.3.5.2. Sistemin işə qoşulması

Sistemi işə qoşduqda aşağıdakı prosedur tətbiq olunur:

a) Müvafiq olduğu təqdirdə,buxar xəttindən qapayıcıları çıxarın. Həddən artıq kondensasiyaya və hidravlik zərbəyə yol verməyən tərzdə paylayıcı borulara buxar verin. Buxar ayırıcılarının və istənilən elastik şlanqların funksionallığını yoxlayın.

b) Fitili yandırmadan öncə məşəl kollektorunda oksigenin nisbi həcminin 6% səviyyədə saxlanılmasını təmin edin.

c)İstehsalçı təlimatlarına müvafiq olaraq fitilləri yandırın.

d) Fitilin yanmasını yoxlayın.

e) Əsas kollektorlardan qapayıcıları çıxarın.

İndi sistem işə qoşulmuş sayıla bilər.

C.3.6. Normal əməliyyatlar

C.3.6.1. Bir neçə məşəlin istismarı

Böyük zavodlarda qapalı alovlu məşəl zavod əməliyyatlarında baş verən axın sürətləri üçün layihələndirilir. Bəzi zavodlarda, bir neçə qapalı alovlu məşəl qəza məşəlinin üzərində istifadə olunur. Qəza məşəli üçün hələ də böyük həcmli açıq havalı məşəllər tələb olunur. Bir neçə məşəlin necə fəaliyyət göstərməsi, yəni silsilə və ya paralel şəkildə, zavodun layihələndirilmiş avadanlıq və nəzarət vasitələrinin tələblərinin qarşılanmasından asılıdır. Əlavə olaraq məşəllərin pilləli şəkildə istismarı qapalı alovlu məşəlin həcmindən istifadəni maksimallaşdıra bilər. Yekun olaraq əgər qəza məşəlində tullantı qazlar xaric olarsa bütün məşəllərdəki qaz axını qəza məşəlinə istiqamətləndirilə bilər.

Bir neçə məşəllərin təhlükəsiz istismarı bir neçə məşəl yerinə çox aşağı tullantı qaz axınının maneəsiz gedişinin qarşısını almaq üçün vasitənin təmin olunmasını tələb edir. Əgər aşağı tullantı qaz axınının birdən artıq mümkün çıxış nöqtələri olarsa, çox güman ki, bütün qaz bir məşələ doğru axacaq və hava da digər məşələ daxil olacaqdır. Məşəllər arasında hərəkət edən belə çarpaz axınların qarşısını maye izolyasiyası, klapanla idarə olunan pilləli sistem və məşəl təmizləmə sistemləri ilə almaq olar.

Əsas qapalı alovlu məşəlin bir üstünlüyü odur ki o daxili yanmanı, məşəl qazının yandırılması aşağı səviyyəli olduqda ölçüsü qəza məşəl yükləri üçün nəzərdə tutulmuş böyük məşəlin üzərinə xarici alovun tullanışını azaldır. Qəza məşəlinin istismar ömrü çox artırılır. Əgər əsas qapalı alovlu məşəlin təmiri tələb olunarsa buna bütün axınların qəza məşəlinə istiqamətlənməsi ilə nail olmaq olar. Beləliklə əsas məşəlin texniki təmir işləri üçün qapanması tələb olunmur. Aşağı səviyyəli məşəl qazının yandırılması zamanı qəza məşəlinə potensial ziyanı azaltmaqla onun təmiri üçün bahalı kranın tələb olunması ehtimalı azalır.

Qapalı alovlu məşəl üzərində effektiv əməliyyatlar məşəl qazının yandırılmasının vizuallığını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır və bununla da zavod və icma arasında münasibətləri yaxşılaşdırır.

C.3.6.2. Karbohidrogenlə təmizləmə

Odluqlardan axan karbohidrogen təmizləmə qazı adətən fitillər vasitələri yandırılır. Əgər istənilən vaxtda alov görünərsə və ya çox uzun olarsa onda təmizləmə qazının vurulma sürəti yoxlanılaraq tənzimlənməlidir.

Yanan təmizləmə qazları daxili yanmaya səbəb ola bilər buna odluqlardan çıxan tüstü ilə işarə olunur. Bu problemi təmizləmə qazının vurulma sürətini tənzimləməklə aradan qaldırmaq olar. Bu həmçinin pilləli məşəl yandırma cihazının nasazlığının nəticəsində üzə çıxa bilər.

C.3.6.3. Təsirli qazla təmizləmə

Təmizləmə daşıyıcısı üçün təsirli qazdan istifadə başlanğıcda çox tövsiyə olunur və normal istismar zamanı istifadəçinin mülahizəsinə buraxılır. Onun odluqlara heç bir zərərli təsir göstərməməsi və fitillərin əməliyyatına müdaxilə etməməsi kimi üstünlükləri var.

C.3.6.4. Məşəlin normal istismarı

Qapalı alovlu məşələ keçən istənilən məşəl qazı tələbi qarşılayan klapan sistemi vasitəsilə məşəl odluqlarına paylanılır.

Məşəlin normal istismarı zamanı qurğuların maksimum tutumuna qədər alov məşəldə qalmalıdır və çöldən birbaşa görünməməlidir. Göstərilən əməliyya hallarının əksəriyyəti üçün yanma tüstüsüz olur.

Məşəl qısa müddət ərzində müəyyən artıq yüklənməyə mexaniki şəkildə tam gətirmək üçün layihələndirilə bilər. Bu məşəl konstruksiyasının yuxarısında nisbətən çox və ya az alovun çıxmasına səbəb olur və uzaqdan duran müşahidəçi üçün alovu gözə görünən edir.

C.3.6.5. Normal qapanma proseduru

Normal qapanma proseduru aşağıdakı kimidir:

a) Məşəl qaz axınının sıfıra düşməsinə imkan verin.

b) Odluqdan gələn qazı bağlayın.

c) Təmizləmə qazını bağlayın.

d) Texniki təmirə başlamadan öncə müvafiq sayıldığı kimi xətti qapayıcıları quraşdırın.

Məşəlin və onun köməkçi aksesuarlarının layihəsindən asılı olaraq məşəlin istismarı zamanı bəzi texniki təmir işlərini aparmaq mümkündür. İstənilən pilləli klapan sisteminə, habelə məşəlin xarici gövdəsinin üzərinə montaj olunmuş alət və cihazlara çıxış çox güman ki, mümkün olmalıdır. İstehsalçı tərəfindən göstərildiyi kimi normal təftiş və texniki təmir proseduru və ya normal yaxşı təcrübəyə əməl olunmalıdır.

Məşəlin bütün aspektlərinin ümumi təftişi istənilən münasib qapanma zamanı aparılmalıdır. Xüsusilə aşağıdakı vəziyyət qiymətləndirilməlidir:

a) Odluğun ümumi vəziyyəti:

2) Qazverici borunun vəziyyəti

b) Dudanın yığlması: istənilən artıqları təmizləyin

c) Portun tıxanması: müvafiq olduğu kimi təmizləyin

1) Farsunkalar təmizlənməlidir

2) Qaz girişləri təmizlənməlidir

e) Futerləmə üzləməsi

1) daxili üzləmə vizual olaraq yoxlanılmalıdır və məşəl qapalı olduqda hər bir fürsət düşdükdə zədələnmə səviyyəsinin qiymətləndirilməsi aparılmalıdır; genişlənmə tikişlərinin vəziyyəti və çatlarla bağlı mülahizələr üçün C.3.3 bölməsinə baxın.

2) Əlavə zədənin qarşısını almaq üçün müvəqqəti yamaqların vurulması nəzərə alınmalıdır.

3) İstismarda fasilə zamanı qaynar nöqtəli deformasiyaları vizual olaraq təftiş edin.

4) İstismar zamanı qaynar nöqtələri müəyyən etmək üçün vizual və ya infrared şuaları vasitəsilə təftiş edin.

f) Struktrur və odluq borusu: məşəl konstruksiyaları və odluq boruları normal texniki təmir prosedurları və zərurət yarandıqda tədbirlərin görülməsi ilə təftiş olunmalıdır.

g) Pilləli və qapayıcı klapanlar: davamlı istismarı təmin etmək üçün klapanlar müntəzəm işləməlidir; klapanın faktiki vəziyyəti nəzarət siqnalından nəzərdə tutulan mövqeyi ilə tutuşdurularaq müqayisə olunmalıdır; klapanlar istehsalçı təlimatlarına müvafiq olaraq saxlanılmalıdır.

C.5. Nasazlıqların müəyyən olunması

Cədvəl C.1 – qapalı alovlu məşəl sistemlərində nasazlıqların müəyyən olunması

Ümumi təlimat üçün A.4.6 bəndinə bax

Çox güman ki, buxarın vurulması ilə əlaqədardır

Buxarın miqdarını və xüsusiyyətini yoxlayın

Yanma səsi (aşağı tezlik)

a) Məşəl qazının təzyiqini yoxlayın

b) Buxarın miqdarını yoxlayın

Alovun daxilə yayılması

Borularda alovun daxilə yayılması

Təmizləmə sistemi işə düşdükdən sonra yoxlayın

a) külək səddinin bloklanmasını yoxlayın

b) Külək şəraiti qeyri-adidir?

a) qoruyucu ötürücü cihazları yoxlayın (məsələn qoruyucu diafraqma)

b) pilləli klapan və sistem əməliyyatını yoxlayın

3. Buxar/yanmaya dəstək olan havanın çatışmazlığı

a) buxar təchizini və (və ya) ventilyatorları yoxlayın

Hidroizolyasiya və ya klapanı yoxlayın.

Bu əlavədə İSO 25457 məşəl məlumat cədvəllərini doldurmaq üçün təlimatlar verilir (Əlavə E bax).

Bu məlumat cədvəlləri məşəl sisteminin və onun istismarının qısa lakin ətraflı tərifini vermək üçün hazırlanıb. Məlumat cədvəlləri layihə çərçivəsində inkişaf etdirilməlidir. Məlumat cədvəllərində göstərilmiş təfərrüatlar səviyyəsi layihənin cari mərhələsi ilə uyğunluq təşkil etməlidir. Layihənin erkən mərhələlərində bu cədvəllərdə sonuncu versiyalarla müqayisədə daha az təfərrüatlar ola bilər. Məxsusi istifadə barədə informasiyanın məlum olmadığı və aid olmadığı təqdirdə bu cədvəllərdə bəzi sahələr boş saxlanıla bilər. Bu məlumat cədvəllərinin istifadəçiləri hansı sahələrin tətbiq olunacağını müəyyən etmək üçün sağlam düşüncəni rəhbər tutmalıdırlar.

Məqsəd bu məlumat cədvəllərinin məşəl avadanlığının təyin olunmasında nəzarət funksiyasını yerinə yetirən vasitəyə çevirməkdir. Müvafiq olaraq məşəl sisteminə cəlb olunan bütün tərəflər, o, cümlədən təchizatçılar, mühəndislik podratçıları, istehlakçılar və yekun istifadəçilər hər bir sahə üzrə aydın anlayışı aralarında bölüşməlidir. Bir çox sahələrin izahatına ehtiyac olmadığı təqdirdə bəzi sahələrdə sahə yarlıkları üzərində yazılmış mətndən daha çox aydınlaşdırma tələb olunur. Bu təlimatlar məqsədlərini tam təsvir etmək üçün uyğun olmayan yarlıkları olan sahələri daha açıq şəkildə təsvir edir. Əlavə olaraq, məşəl sisteminin təyin olunması məqsədinə dəstək olmaq üçün məşəl layihəsinin əvvəlində məlumat cədvəllərinə əlavə olunan texnoloji prosesə nəzarət diaqramını tərtib etmək yerinə düşür.

Məlumat cədvəlləri istifadəni asanlaşdırmaq üçün qruplara bölünür. a) Beynəlxalq vahidlər sistemi üçün Ümumi forma 1-dən Ümumi forma 7-yə kimi (Bənd E.1a) və a) USC vahidləri üçün Bənd E.2 kimi tərtib olunan məlumat cədvəlləri layihə barədə ümumi informasiyanı təmin edir və yüksəldilmiş, qapalı və sairə kimi istənilən növ məşəl növü üçün istifadə oluna bilər. Yüksəldilmiş məşələ spesifik olan informasiya b) Beynəlxalq vahidlər sistemi üçün ümumi forma 1-dən ümumi forma 5 (Bənd E.1b) və Sİ vahidləri üçün b) Bənd E.2 kimi təyin olunan məlumat cədvəlləri üzərində qeydiyyata alına bilər. Qapalı alovlu məşəl barədə məlumat c) Beynəlxalq vahidlər sistemi üçün Qapalı məşəl formaları 1-dən Qapalı məşəl formaları 5-ə kimi c) USC vahidləri üçün isə Bənd E.2 təyin olunan cədvəllər üzərində qeyd olunmalıdır. Beləliklə “ümumi” və “Elev” formalarının qarışığından istifadə edərək yüksəldilmiş məşəlin spesifikasiyasını göstərmək olar.

Bu məlumat cədvəlləri məşəl layihəsinin həm mexaniki, həm də texnoloji aspektlərini əhatə edir. Məlumat cədvəllərindən istifadə edənlərə texnoloji informasiya üçün İSO 23251 istinad etmələri xahiş olunur. İSO 23251 və bu Standartın qarışığı məşəllərdə marağı olan tərəflər üçün geniş informasiya mənbəyini təmin edir.

Bütün formalar üzərində başlıqda səhifə nömrəsi qeyd olunur. Bu səhifə nömrələmə sistermi “Ümumi Qeydlər” sisteminin tərkib hissəsidir. Bu formanı hazırlayanlara bütün formalar üzərində səhifə nömrəsini və ümumi səhifələrin sayını göstərmək tövsiyə olunur. Sonrakı dəyişikliklər əlavə səhifələrin əmələ gəlməsi ilə nəticələnərsə (məsələn əlavə qaz axını və ya qeydlər səhifəsi) qaz axını səhifələri üçün misal qismində 3A, 3B və sairə kimi səhifə nömrələrindən istifadə etmək tövsiyə olunur. Bu bütün səhifələrin və ümumi forma 7-də qeydlərə edilən bütün istinadların yenidən nömrələnməsi tələbini aradan qaldırır və yenidən nömrələnmə nəticəsində yaran bilən səhvlərin qarşısını alır. Paketə səhifələr əlavə edildikdə hər bir səhifənin yuxarısında ümumi səhifə sayına edilən dəyişikliklərin göstərilməsi zəruridir.

Bütün formalarda ümumi forma 7: Ümumi Qeydlərin bir və ya bir neçə surətində əlavə qeydlərə istinad etmək üçün nəzərdə tutulan “Qeyd” adlandırılan sütun var. Qeydlərin nömrələnməsi hər yeni səhifədə (1)-dən başlamalıdır. Bütün iş tələbləri barədə aydın məlumatı çatdırmaq üçün izahverici qeydlərin sərbəst istifadəsi ciddi tövsiyə olunur.

NÜMUNƏ: Əvvəlki səhifələrdə qeydlərin olmasına baxmayaraq axın vəziyyətini təyin etmək üçün ümumi forma 3-dən istifadə edilən sistem 1-ci sətirdə və ya hətta 2-ci sətirdə “1” rəqəmini qoymaqla daha aydın təsvir oluna bilər. ümumi forma 7 surətində istifadəçi ola bilsin ki, Səhifə 3, Qeyd 1 istisna edən qeydi yerləşdirsin. Qeyddə tələb olunan maksimum hidravlik axın və ya tüstüsüz istismarla müqayisədə normal axın sürəti, həmin Ümumi forma 3-də müxtəlif axınlar üçün tezlik və müddət təyin oluna bilər. Belə bir qeyd həm layihəçi həm də operatora avadanlıqdan faktiki olaraq necə istifadə olunacağını anlamağa kömək edir.

Layihə ərzində məlumatlar cədvəllərində dəyişikliklərin ediləcəyi gözlənilən haldır. Bütün formalarda dəyişikliyin işarələnməsi mümkün olan “REV” adlandırılan bir və ya bir neçə sütun var. Əlavə olaraq hər bir formanın başlıq hissəsində “dəyişiklik nömrəsi” mövcuddur. Məlumat cədvələrinə bir neçə dəyişikliklər edildikdə bu dəyişikliklər dəstinə təftiş kimi istinad olunur və ona yeni təftiş nömrəsi verilir. İlkin nəşriyyat (0) təftişi kimi qeyd olunmalıdır. Təftişdə edilən bütün dəyişikliklər eyni təftiş nömrəsi ilə işarələnir. İstinad kimi təftiş tarixçəsindən ibarət Ümumi forma 7 surəti daxil edilməlidir. Hər bir təftiş qeydində minimum olaraq təftiş nömrəsi, təftiş tarixi və “təchizatçının təklifinə müvafiq olaraq təftiş” və ya “alış üçün təftiş” kimi təftişin təsviri verilməlidir. Təsir altına düşən formaların/sətirlərin siyahısı kimi əlavə informasiya izləmə məqsədləri üçün faydalı ola bilər. Hər bir təftiş fərdi səhifələr yox tam səhifələr dəsti kimi nəşr olunmalıdır. Bu resipientlərin tam və cari məlumat cədvəllərini əldə edəcəyini təmin edir.

D.2. Ümumi məlumat formaları – təlimatlar

Tozlu səhra, arktik tundra və ya tropik cəngəllik kimi iqlim növünə işarə edin. Toz filtrləri, donmadan müdafiə, xüsusi şüalanma mülahizələri, alətlər dəsti və sairə kimi tələb işarə edə bilər.

Dövlət və ya yerli qaydalar elektrik avadanlığına, mexaniki layihələndirməyə, prosesin həyata keçirilməsinə, göndərməyə və ya məşəl sisteminin böyük tikinti layihəsinin digər aspektlərinə təsir edə bilər. Sistemin layihəsi, emalı, çatdırılması, tikintisi və ya istismarına təsir edən istənilən beylə qaydalar layihədə mümkün qədər erkən müəyyən olunmalıdır.

Ətraf şərait (layihə/normal)

Sadalanmış hər bir şəraitin layihə və normal qiymətləri vardır. Layihə qiymətləri metallurgiya və ya boru genişlənməsinin müvafiq seçimi üçün zəruri ola bilər. Normal qiymətlər normalda üstünlük təşkil edəcək və əksər vaxtda müəyyən əməliyyat səmərəliliyinə imkan verən vəziyyət barədə daha yaxşı məlumat verə bilər. Onların ventilyatorun layihəsi, struktur materiallar, termik genişlənmə/qısalma bir çox məsələlərə təsir etdiyi üçün minimum və maksimum temperaturlar təmin olunmalıdır.

Atmosfer rütubət istismara, elektrik dövrəsinin layihəsinə və sairəyə təsir edir.

Üstünlük təşkil edən külək istiqaməti

Əgər iş sahəsində üstünlük təşkil edən külək istiqaməti varsa bəzən bunu nəzərə almaq üçün sistemi layihələndirmək mümkündür. Küləklərin vektoru üzrə diaqram mövcud olduqda təmin olunmalıdır. Məsəl üçün odluqların müvafiq oriyentasiyası alovun aşağıya doğru vurub salınmasına yol verməməklə avadanlığın daha uzun istismar ömrünə imkan verə bilər.

Günəş şüalanmasının yol verilən həddi barədə məlumat almaq üçün İSO 23251 istinad edin.

İş sahəsində hündürlük səviyyəsi

İs sahəsinin hündürlüyü yerli atmosfer təzyiqə təsir edir, hansı ki, öz növbəsində təzyiq düşmə hesabatları, ventilyatorların ölçüsünə və sairəyə təsir edir.

Məşəlin minimum hündürlüyü

Yanaşı konstruksiyalar, elektrik təsnifat məsələləri, müstəqil dispersiyalama hesabatları və ya şirkət standartları minimum məşəl hündürlüyünə dair şirkət standartlarını qoya bilər.

Məşəl kollektorunun nəzərdə tutulan diametri

2,3 və 4-cü sətirlərdə məşəl kollektorunun həcmini, səth sahəsini, təzyiq düşməsini və sairəni hesablamaq imkanı verilir. Bu amillər təmizləmə sisteminin layihəsinə, tullantı qaz axınının sürətinin pikinə və ya məşələ gələn faktiki qaz temperaturuna təsir edə bilər. Bəzən məşəl sistemlərində ümumi istismara təsir edə bilən keçid xüsusiyyətlərini əvvəlcədən görmək mümkündür. Məşəl kollektorunun həcminə həmin tullantı axınının məşəl kollektor sisteminin həmin hissəsindən keçib keçməməsindən asılı olmayaraq məşəl vasitəsilə təzyiq vurula bilən bütün borular və ayırıcılar daxildir.

Məşəl kollektorunun təxmini uzunluğu

Məşəl kollektorunun şəbəkə həcmi

Odluq məkanının mövcud olması

Bu dayaq metodunun seçiminə, komponent hissələrin ölçülərinə, dartınmış naqillərin radiusuna və sairəyə təsir edə bilər.

Xüsusi tikinti tələbləri

Kran əvəzinə montaj dirəyindən, təknöqtəli qaldırma tələblərindən, tikinti üçün məhdud demontaj sahəsindən istifadə edərək və boltlu birləşmələrə üstünlük verərək sistemi tikmək planları məşəl layihəsində erkən təyin olunması zəruri olan xüsusi tələblərin nümunələridir.

Sətir 11-dən 16-ya kimi

Məşəl farsunkaları və yüklər

Qaz şaquli borusuna farsunkanın mövqeyi məşəlin konstruksiya və bünövrəsinin layihəsi üçün çox böyük əhəmiyyət kəsb edir. Minimum hündürlük səviyyəsi maye izolyasiyası və ya qaz-maye ayırıcısının tətbiqi ilə qoyulur. Əksi göstərilmədiyi halda farsunkanın möqveyi 10 m hündürlükdə olmalıdır. Yolveirlən farsunka gücləri və momentləri üçün Cədvəl 2 istinad edin.

Mövcud kommunikasiyalar (layihə/normal)

Qeyd olunmuş hər bir vəziyyətin layihə və normal göstəriciləri mövcuddur. Layihə qiymətləri məsələn müvafiq metallurgiya seçimi və ya boru genişlənməsi üçün zəruri ola bilər. Normal göstəricilər normalda üstünlük təşkil edəcək və əksər vaxtda müəyyən əməliyyat səmərəliliyinə imkan veərn vəziyyət barədə daha yaxşı məlumat verə bilər.

Buxar parametlərinin mövqeyi

Buxarın temperaturu və təzyiqi buxar sistemində bir nöqtədən digər nöqtəyə fərqlənir. Buna səbəb istilik itkisi və təzyiq düşməsidir. Layihəçinin göstərilən təzyiqin məşəl dirəyinin bünövrəsində, məşəl odluğunda, steril ölü zonasında və ya haradasa qazanda olmasını bilməsi zəruridir. Həmçinin layihəçinin təzyiq və temperaturun idarəetmə klapanının aşağı və yuxarısında olmasını bilməsi də vacibdir.

Yerli elektrik təchizatınını 50 Hz və ya 60 Hz olmasını bilmək də vacibdir çünki bunun ventilyator mühərrikinin işinə böyük təsiri vardır. Təchizatçıların müvafiq idarəetmə avadanlığını seçməsindən əvvəl gərginliyin də məlum olması zəruridir.

Ümumi forma 3 nüsxəsində təyin olunmalı olan tərkiblərdən biri də odluqlar, alov səddinin generatoru, zənginləşdirici qaz və sairə üçün istifadə olunmalı yanacaq qazıdır. Minimum olaraq layihəçinin yanacaq qazının aşağı istilik ötürmə bacarığını və ya MW-ni bilməsi lazımdır. Əgər yanacaq qazının tərkibində 10% çox hidrogenin həcmi konsentrasiyası, doymamış karbohidrogenlər, hidrogen sulfidi və ya təsrili komponenlər olarsa, onda tərkibin təyin olunmasına zərurət yaranır.

Təmizləmə qazının tərkibi Ümumi forma 3 nüsxəsində təyin olunmalıdır.

Qonşu konstruksiyalar (məsafə, hündürlük)

Məşəllərin ölçüləri adətən yer səviyyəsində göstərilmiş istilik ötürmə meyarını qarşılamaq üçün təyin olunur. Qonşu konstruksiyalara, xüsusilə soyuducu qüllələr kimi istiyə qarşı həssas olan qurğulara ötürülən istilik yalnız bu konsturksiyaların müəyyən olunduğu və yerləşdiyi halda hesaba alına bilər.

Sətir 39-dan 42-yə kimi

Göstərilmiş məşəlin qonşuluğunda həmin məşəllə sinxron olaraq qazları yandıran hər hansı bir digər məşəllər olarsa bunlar göstərilmiş məşəlin layihəsində hesaba alınmalıdır. Bu digər məşəlləri müvafiq qaydada hesablamaq üçün digər məşəldən ötürülən istlik barədə informasiyanın dəqiq təsvirinə zərurət yaranır. İstiliyin çıxışı və istilik ötürən konsenstrasiyalar minimum olaraq yalnız təxmini hesabatın aparılmasına imkan verir.

Birbaşa informasiya, məsələn digər məşəl təchizatçısından izopletalara üstünlük verilir. Bu faydalı qeydlə və istənilən əlavələrlə birlikdə istinad yolu ilə daxil olmalıdır. Bir məşəl üzərində texniki təmir işləri aparılan zaman digər məşəlin istismarda olması fikrini nəzərdən keçirmək olar.

Tüstüsüz istismar, bulanıqlıq

Tüstüsüz istismar məlumat cədvəllərində layihə axının müəyyən faizi əvəzinə saatda kiloqram kimi ifadə olunub. Tüstüsüz istismar üzrə tələb qazların faktiki tullantı ssenarisinin nəzərdən keçirilməsi ilə müəyyən oluna bilər. Qaydalar və ya şirkət standartları ilə tüstüsüz istismarı tələb etmək üçün baş verməsi gözlənilən şərait tüstüsüz istismara olan tələbi təyin etməlidir.

Tüstüsüz istismar üçün qaz axını sürətinə yolverilən bulanıqlığı və ya Ringelman nömrəsini qeyd edin.

Bu kontekstdə staitk təzyiq məşəl kollektorunun divarların qaz tərəfindən göstərilən təzyiqdir. Bu təzyiq qazın intensivliyini təyin edir. Borunun bir tərəfinə montaj olunan ənənəvi təzyiq ölçən cihaz statik təzyiqi ölçür. Məşəl qaz girişində təzyiqin əlavə komponenti sürət təzyiqidir.

Bu iki komponentin cəmi həmçinin statik təzyiq kimi tanınan cəmi təzyiq adlanır. Cəmi təzyiq axan mayedə mövcud enerjinin yaxşı ölçüsüdür. Müvafiq şəkildə qoyulmuş odluq borusu axına baxan port üzərində cəmi təzyiqi ölçür. Tıxac yaranma ənənəsinə görə cəmi təzyiq ölçmələri üçün odluq borularından tez-tez istifadə olunmur.

Verilmiş axın üzrə sürət təzyiqi statik təzyiq və boru diametrləri məlum olduqda hesablana bilər. Bu yanaşmada istismarı yoxlamaq üçün ənənəvi təzyiq ölçən cihazlardan istifadə olunur. Bu səbəbdən məşəlin qaz girişində həm statik təzyiqin həm də diametrin bəyan olunması tələb olunur. Əgər istehlakçı məşəlin qaz girişinin diametrini təyin etməyibsə onda göstərilən təzyiq cəmi təzyiq kimi göstərilməlidir.

Bu məlumat cədvəllərində göstərilmiş müxtəlif əməliyyatlarda müəyyən olunduğu kimi təzyiq boşaltma vəziyyətinə əsaslanır.

Burada Veq yerli atmosfer təzyiqində və müəyyən olunmuş axın temperaturunda qeyd olunmuş standart axınla eyni sürət təzyiqini verən standart temperaturda havanın həcmi sərfiyyatıdır. Bu tullantı qaz axının sərfiyyatına mütənasibdir və sürət təzyiqinin ölçülməsi üçün istifadə olunan boru diametrindən asılı deyil. Havanın həcmi sərfiyyatı Veq (D.1)d-ən (D.4) qədər tənliklərdə göstərilib.

qm saatda kiloqramla ifadə olunmuş qazın kütlə sərfiyyatıdır

Tgas kelvinlə ifadə olunan qazın mütləq temperaturudur

Mqas qazın nisbi molekulyar kütləsidir

dnormal 0º C saatda normal kub metrlə ifadə olunmuş həcmi sərfiyyatdır.

qm saatda funtla ifadə olunmuş qazın kütlə sərfiyyatıdır

Tgas Rankine dərəcəsi ilə ifadə olunan qazın mütləq temperaturudur

Mqas qazın nisbi molekulyar kütləsidir

dSCFH 0º F saatda normal kub futla ifadə olunmuş həcmi sərfiyyatdır.

Qeyd etmək lazımdır ki, Veq müəyyən olunmuş iş sahəsində axın vəziyyətləri arasında hidravlika işini və tələbləri müqayisə etmək üçün vasitə kimi nəzərdə tutulur. Əgər digər hündürlüklərdə digər iş sahələri ilə müqayisənin aparılması tələb olunarsa onda atmosfer təzyiq fərqlərinə düzəliş olunmalıdır.

Maksimum sürətdə boşalma

Boşalmanın davamlılığı yolverilən istilikötürmə və səs səviyyələrinə, tüstüsüz istismar tələblərinə və layihənin digər aspektlərinə təsir edə bilər.

Boşalmanın mənbəyi və onların səbəbi layihəçi üçün faydalıdır. “elektrik enerjisi təchizatında fasilə” və ya “Demetanizasiya sütunları” bu hallar barədə informasiyanın çatdırılmasına və təzyiq düşməsinin xarakteri barədə məlumat almağa yardımçı ola bilər.

Bu boşalma halının təzyiq düşməsi, istilik ötürmə, tüstüsüz istismar və sairə üçün hesabi hal olduğunu göstərin.

Axın xassələrini düzgün qiymətləndirmək üçün layihəçi üçün göstərilmiş tərkibin kütlə və ya molekulyar əsasla olmasını bilmək zəruridir. Variantların birini dairəyə alın (əgər həmin variant bütün axınlar üçün tətbiq olunursa) və ya hər bir axın üçün aydın şəkildə əsası müəyyən edin.

Sətir 12-dən 40 qədər

Əvvəlcədən çap olunmuş siyahıda olmayan qarışıqların daxil olması məqsədilə siyahının sonunda bir neçə sətir boş saxlanılmışdır. Əgər zəruri olarsa əvvəlcədən çap olunmuş siyahıda istifadə olunmayan bir və ya bir neçə qarışıqların üzərindən xətt çəkərək onları əlavə sadalanmayan qarışıqlarla əvəz etmək olar.

İdealda qazın tərkibi 10% olmalıdır. Qazın tərkibi bəzən hər bir komponentin axın sürəti formasında təmin olunur.Belə olan halda axın sürətlərinin cəmi layihədə nəzərdə tutulmuş axın vəziyyətinə uyğun olmalıdır.

Sətir 42-dən 48 qədər

Karbohidrogenləri xarakterizə edən məlumat

Bu məlumat yanma, tüstü vermə tendenisyası və hidvralik mülahizələr üçün istifadə olunur.

Tələb olunan alov monitorlarının sayını və bu sayın hər bir olduq və ya məşəl üzrə qeyd olunduğunu göstərin.

Alov monitorunun növü

K növünə (və ya digər növü) aid termik cütlükləri, optik, akustik, ionlaşdırıcı detektorları və ya müvafiq saydıqlarınızı göstərin.

Bu məlumat əsasən qapalı məşəllər üçün istifadə olunur. Məşəl istismar olunduqda odluq termik cütlüklərinin yığılıb yığılmamasını göstərin.

Yığılan termik cütlüklər

Məşəl istismar olunduqda odluq termik cütlüklərinin yığılıb yığılmamasını göstərin.

Yandırma panelindən məşəlin dirəyinə qədər borunun uzunluğu nöqteyi nəzərdən məsafəni göstərin. Boru dirəyin üzərindən gedərsə bu sadə boru radiusu məsafəsindən əsaslı dərəcədə uzun ola bilər.

Çənin məşəl dirəyinə bitişik/ayrı olması

Bu çənin məşəl dirəyinə bitişik olması və ya ondan ayrı olmasını göstərin. Daha qənaətçil olduğu halda çəni yüksəldilmiş konsturksiyanın binövrəsinə tikə bilərsiz. Bununla belə yüksək korroziyaya və ya məşəl istismar olunduqda çəndən dolama keçmək və ya onun izolyaisya olunması tələbinə görə ayrıca çən tələb olunur.

İzolyasiyanın dərinliyi

İzolyasiyanın dərinliyi çəndən keçən ilk qaz köpüyünün girişdə təzyiqini təyin edir. Layihələndirilmiş izolyasiyanın dərinliyi maye izolyasiyanın məqsədindən asılı olaraq fərqlənir. Kollektorda olan girişdə müsbət təzyiqin saxlanılması yalnız bir neçə santimetr dərinlik tələb edə bilər. Məşəl qazının çıxarma sistemləri kompressor üçün adekvat sorucu təzyiqi təmin etmək üçün çox zaman izolyasiyanın 500 mm-dən 750 mm qədər dərinliyini tələb edir. Bir neçə pilləli məşəllər arasında istifadə olunan maye izolyasiyasının dərinliyi 2.5 m və ya daha çox ola bilər.

Məşəl qazının utilizasiya sistemi və ya isti qazın termik sıxılması və ya kondensasiyası məşəl kollektorunda əsaslı vakkumların yaranması

ilə nəticələnə bilər. Maye izolyasiyasını giriş xəttində borunun vertikal hissəsi məşəl odluğundan hava çəkmədən izolyasiya mayesinin vakkumla yuxarı çəkilməsinə imkan yaradır.Bu qurğunu potensial təhlükəli vəziyyətdən qoruyur. Bu növ müdafiənin səviyyəsinə çatmaq üçün normal izolyasiya dərinliyi sahəsində çəni yetərli maye həcmi ilə layihə etmək vacibdir ki, borunun vertikal hissəsi dolsun. İdarəetmə nöqteyi nəzərdən maye izolyasiyasında mayenin müvafiq səviyyəsini saxlamaq və istənilən boşalmadan sonra və vakkum əmələ gəlmədən öncə onu bərpa etmək zəruridir. Nail olunması mümükn olan makismum vakuum müdafiəsi boru və ya çənin hündürlüyü ilə məhdudlaşdırıla bilər.

Çənin məşəl dirəyinə bitişik olması (ondan ayrı olması)

Çənin məşəl dirəyinə bitişik olması və ya onda ayrı olmasının tələb olunmasını göstərin. Daha qənaətçil olduğu halda çəni yüksəldilmiş konstruksiyanın bünövrəsinə tikə bilərsiz. Bununla belə yüksək korroziyaya və ya məşəl istismar olunduqda çəndən dolama keçmək və ya onun izolyasiya olunması tələbinə görə ayrıca çən tələb olunur.

İstehlakçı göstərməlidir

Maksimum maye səviyyəsi

Maksimum maye səviyyəsi aşağı tangent xəttindən məsafə kimi və ya mütləq hündürlük kimi təyin oluna bilər. Təchizatçı tullantı qaz axınında toplanılmış mayenin başqa yerə oturmasının qarşısını almaq üçün bu göstəricini təyin edə bilər.

Istehlakçı məşəl sisteminə ötürülə bilən gözlənilən maye həcmləri əsasında mayeni saxlayan həcmi təyin edə bilər. Qaz-maye ayırıcısının dolmasının qarşısını almaq üçün kifayət qədər həcm təmin olunmalıdır. Qaz-maye ayırıcısının dolması mayenin məşəl odluğuna, tüstüyə, alova və digər təhlükəli komponentlərə keçidinə gətirib çıxara bilər.

Bu xətlərin hər birisi birləşmənin növü də daxil olmaqla çən birləşməsinin təsvirini (flanslı, yivli, qaynaqlı), millimetrdə ölçünü və bu birləşmələrin sayını tələb edir.

“Səhifə nömrəsi” və “Qeyd nömrəsi” sütunları bütün səhifələrlə əlaqəli bütün qeydləri məlumat cədvəlləri paketinin sonuna əlavə olunan tək səhifə dəstində toplamağa imkan vermək üçün nəzərdə tutulub. “Səhifə” və “qeyd” nömrələri həmin qeydin istinad etdiyi məlumat cədvəlləri paketində yeri göstərmək üçün hər bir qeyddən əvvəl gəlməlidir. Qeydlər bir neçə sətir uzunluğunda ola bilər və birincə sətirdə “səhifə” və “qeydlərə” isinadların edilməsini tələb edir.

D.3. Yüksəldilmiş məşəl formaları – təlimatlar

İstilik ötürmə və səs çıxarma çox vaxt maksimum qaz yandırma sürəti nöqteyi nəzərdən göstərilir. Eyni ilə tüstüsüz istismar spesifikasiyaları göstərilən axın sürətinə kimi tüstüsüz istismarı tələb edir. Təcrübədə, maksimum və minimum pik tüstüsüz istismar potensialından qat-qat aşağı olan tüstüsüz iştismar potensialı məşəlin istifadəçi və ya icma tərəfindən qəbul olunub olunmadığını müəyyən edir. Tam yüklənmədən istismar vəziyyətinin təsviri Ümumi forma 3 üzərində əlavə qaz axını kimi təmin oluna bilər. Bu vəziyyətlər üçün istismar gözləntiləri Forma Əlavə 1-də verilən boş sətirlərdən birində və ya Ümumi Qeydlərdən istifadə edərək göstərilə bilər.

Məşəl bünövrəsində səs təzyiqinin səviyyəsi

Başqa tələb irəli sürülməzsə məşəlin bünövrəsində səs-küy yer səviyyəsindən1.5 m yuxarda olan nöqtədə və məşəl dirəyinin hündürlüyündən məşəl dirəyinin mərkəzi xəttinə kimi məsafənin 10% kimi təyin olunur. Ventilyatorlar və ya axın idarəetmə klapanları kimi yanaşı səs mənbələri müəyyən olunmalıdır və bu yanaşı səs mənbələrinin səs proqnozunda nəzərə alınıb alınmamaları barədə ümumi qeyd daxil edilməlidir.

Məsafədən səs təzyiqinin səviyyəsi

Məsafədən gələn səs məşəl dirəyinin mərkəzi xəttindən qeyd olunmuş məsafədə yer səviyyəsindən 1.5 m hündürlükdə ölçülür. Əgər hədəf sahədə tipik ümumi fon səsi səviyyələrinin mövcud olması məlumdursa onlar ümumi qeyd ilə göstərilməlidir.

Tüstüsüz istismarın tərifi

Ekoloji qaydalarda adətən məşəlin müəyyən vaxtdan çox müəyyən bulanıqlıq səviyyəsini aşa bilməməsi bildirilir. Həmin bulanıqlıq səviyyəsi tüstüsüz istismar meyarlarını təyin edir. 20% bulanıqlıq səviyyəsi Ringelman 1.40%-dan Ringelman 2 müvafiqdir. Sıfır bulanıqlıq Ringelman 0 ilə ifadə olunur.

Bəzi hallarda proqnozlaşdırılmış sistem istismarının sahələrində bəzi aydınlıq gətirən informasiyanı daxil etmək üçün ümumi qeydlər səhifəsinin nəzərı alınması zəruridir.

Girişdə statik təzyiq

Normalda bu qeyd olunmuş məşəlin giriş diametrinə əsaslanmalıdır (Ümumi forma 3. Sətir 5). Əgər təchizatçı məşəlin fərqli giriş diametrini təklif edirsə təklif olunan diametr “20 kPa@600 mm” (3 PSIG @girişdə 24) kimi sətirdə aydın göstərilməlidir.

Bəzi təchizatçılar qrafik məlumatlar formasında istilik ötürmə barədə informasiya verirlər. Belə məlumatlar məlumat cədvəllərinə əlavə olunmaldır və təsvir kimi “Şualanma qrafikini” doldurmaqla və göstərici kimi “Əlavəyə bax” qeyd etməklə onlara istinad oluna bilər

Sətir 13-dən 17 qədər

Bəzi təchizatçılar oktav diapazonun bölgüsünü göstərərək cədvəllər formasında səslə bağlı informasiyanı təmin edə bilərlər. Bunlar ümumi qeydlər kimi əlavə oluna bilər.

Buxar/Karbohidrogen nisbəti

Buxar sərfiyyatı çox zaman tüstüsüz istismar üçün tələb olunan buxar karbohidrogen kütlə nisbəti nöqteyi nəzərdən xarakterizə olunur. Bu formadan təmin olunan göstərici tüstüsüz potensialda və ya ona yaxın əməliyyata əsaslanır. Tənzimləmə diapazonunda tullantı qaz axınları üçün zəruri olan nisbətin tüstüsüz istismara yaxın olan potensialda nisbəti üstələməsinin mümkün olması barədə istehlakçıya xəbərdarlıq edilir.

Hava həcmi və təzyiqi

Təchizatçı təzyiq bazasının statik və ya ventilyator çıxışında ümumi təzyiq olub olmamasını aydın göstərməlidir. Əgər statik təzyiqdən istifadə olunarsa ventilyatorun çıxış sahəsi göstərilməlidir.

İlgəkli izolyasiyanın dərinliyi

Üzən izolyasiya kimi bəzi təmizləmə konservləşdirmə cihazlarında izolyasiyaya daxil olan yağışı, buxar kondensatını və ya digər mayeləri xaric etmək üçün drenajlar var. APİ qaz-maye ayırıcısı üçün istifadə olunan oxşar ilgəkli izolyasiya məşəl qazının drenaj sisteminə hərəkət etməsinin qarşını almaq üçün istifadə olunmalıdır. Bu dərinliyi müəyən etmək üçün əlavə informasiya əldə etmək məqsədilə İSO 23251 istinad edin. Bu ilgəkli izolyasiyanın tələb olunan dərinliyi bu sətirdə təyin olunmalıdır.

Layihədə nəzərdə tutulan statik təzyiq

Istehlakçıya külək, zəlzələ və daxili təzyiqdən toplu yüklər qarışığının tələb olunandan daha qalın divarların əmələ gətirməsinin mümkün olmasına görə yüksək layihə təzyiqləri barədə xəbərdarlıq edilir.

Dirəyin hesabi temperatur

Qazın temperaturu ətraf temperaturdan əsaslı dərəcədə fərqləndikdə tullantı qazı və ətraf hava arasında əhəmiyyətli istilik ötürmə sürəti mövcud ola bilər. Bu istilik ötürməsi iki yolla dirəyin layihə temperaturlarına təsir edə bilər. Birinci istilik qurğudan məşəl dirəyinə ötürüldüdkə tullantı qazdan və qaz istiqamətində istiliyin ötürülməsi adətən tullantı qaz temperaturunun ətraf temperatura daha yaxın olmasına səbəb olur. İkinci poladın temperaturu məşəl dirəyinə çatan tullantı qazın temperaturu və ətraf temperatur arasında fərqlənir. Bu effektin hər ikisi məşəl dirəyinin hesabi temperaturnu təyin etdikdə həddən artıq spesifikasiyaların irəli sürülməsinə yol verməmək üçün nəzərə alınmalıdır. Təchizatçı və istehlakçı məlumat cədvəlində göstərildiyi təqdirdə bu temperaturu göstərmək üçün bir-biri ilə əməkdaşlıq edə bilərlər.

Maksimum mühərrik cərəyanı - qış

A.9.3 bəndində müzakirə olunduğu kimi məşəl ventilyatorları məşəl odluğuna ətraf havanın müəyyən maksimum həcmi sürətini təmin edir. Minimum ətraf temperaturda bu havanın sıxlığı ən yüksək olur. Nəticə etibarilə, mühərrik üçün tələb olunan at gücü qış mövsümü üçün ən yüksəkdir. Bu vəziyyətdə mühərrikin işə salınması üçün tələb olunan elektrik cərəyanı ventilyator mühərrikinə bu gücü təmin edən elektrik paylayıcı və altstansiya üçün layihə tələblərindən adətən üstün olur.

D.4. Qapalı məşəl formaları - Təlimatlar

D.4.1. Qapalı məşəl formaları 1

Qapalı məşəl formaları 1

Qapalı məşəlin görünən alovsuz, həddən artıq temperatur və səssiz maksimum davamlı axın sürətinin öhdəsindən gələ bilməsini göstərin.

Külək səddində səs təzyiqinin səviyyəsi

Külək səddində səs məşəlin binövrəsində əsas sərhəd səthindən 0.9 m məsafədə yer səviyyəsindən 1.5 m hündürlükdə ölçülür. Bu adətən külək səddidir. Ventilyator və ya buxar idarəetmə klapanları kimi qonşu səs mənbələri müəyyən olunmalıdır və bu səs mənbələrinin səs xarakteristakalarının hesabatında nəzərə alınıb alınmaması ümumi qeyddə göstərilməlidir.

Məsafədə səs təzyiqinin səviyyəsi

Səs məşəl dirəyinin mərkəzi xəttindən göstərilmiş məsafədə yer səviyyəsindən 1.5 m hündürlükdə ölçülür. Əgər hədəf sahədə tipik fon səslərinin mövcud olması məlumdursa onlar ümümi qeyddə göstərilməlidir.

Qapalı məşəllərin işləmə səmərəliliyi azaldıqda istismarı təkmilləşdirmək üçün çox zaman pilləli məşəllərdən istifadə olunur. Davamlı təmizləyici qaz məşəl kollektorunun təmiz qalması və ilkin pillədə istismar olunan odluqlar vasitəsilə havanın daxil olmasının qarşısını almaq üçün tövsiyə olunur. Bir çox hallarda qısa nisbətən yüksək təmizləyici qaz axını pillə klapanı bağlanıldıqdan sonra qalıq tullantı qazlarını təmizləmək məqsədilə hər bir pillə klapanın aşağısına vurulur. Əgər təmizləyici qazın həcmi ilə bağlı məhdudiyyətlər varsa bunlar istehlakçı tərəfindən göstərilməlidir.

D.4.2. Qapalı məşəl formaları 2

Qapalı məşəl formaları 2

Təchizatçı qapalı məşəl formaları 1-dən xüsusi tərkib üçün məşəlin maksimum qapalı həcmini göstərməlidir. Əgər bir neçə axın olarsa təchizatçı ümumi qeyd qismində hər bir axın üçün maksimum qapalı həcmi göstərməlidir. Qazların qapalı məşəldə yandırılmasının təfsirinə aid istənilən müzakirə ümumi qeyd kimi daxil edilməlidir.

Səs xarakteristikaları

Bəzi təchizatçılar oktav diapazonun bölgüsünü göstərəin cədvəllər formasında səslə bağlı informasiyanı təmin edir. Bunları əlavə etmək və ya ümumi qeyd formasında daxil etmək olar.

Təchizatçı qapalı məşəl formaları 1-dən xüsusi tərkib üçün məşəlin maksimum qapalı həcmini göstərməlidir. Əgər bir neçə axın olarsa təchizatçı ümumi qeyd qismində hər bir axın üçün maksimum qapalı həcmi göstərməlidir.

Qapalı məşəl formaları 2

Buxar/Karbohidrogen nisbəti

Buxar sərfiyyatı çox zaman tüstüsüz istismar üçün tələb olunan buxar karbohidrogen kütlə nisbəti nöqteyi nəzərdən xarakterizə olunur. Bu formada təmin olunan göstərici tüstüsüz həcmdə və ya ona yaxın əməliyyata əsaslanır. İşləmə səmərəliliyi azaldılmış diapazonda tullantı qaz axınları üçün zəruri olan nisbətin tüstüsüz ismara yaxın olan həcmdə nisbəti üstələməsinin mümkün olması barədə istehlakçıya xəbərdarlıq edilir.

Təchizatçı pilləli əməliyyat zamanı təmizləyici qazın davamlı vurulması tələbi və maksimum fasiləli axın tələblərini göstərməlidir.

Əgər yanma kamerasında minimum temperaturun saxlanılması üçün əlavə yanacaq qazından istifadə olunursa təchizatçı soyuq havada zəruri olan axın sürətini qeyd etməlidir.

D.4.3. Qapalı məşəl formaları 3

Qapalı məşəl formaları 3

Yanma kamerası və külək səddinin ölçüləri

Əksər qapalı məşələr aşağıdakı forma kateqoriyalarına birinə malik olur% düzbucaq, dairəvi, coxbucaqlı. İstehlakçı forma ilə bağlı istənilən arzularını göstərməlidir. Təchizatçı seçilmiş forma və aidiyyəti ölçüləri göstərməlidir.

İstehlakçı futerləmə materialı ilə bağlı istənilən tələb və ya məhdudiyyətləri göstərməlidir.

Maksimum istismar temperaturu

Təchizatçı təklif olunan futerləmənin istismar temperaturunu göstərməlidir.

Maksimum korpus temperaturu

Təchizatçı 27 dərəcə C ətraf iqlim şəraiti və sakit havada korpusun gözlənilən temperaturunu göstərməlidir. Hesablanmış temperatur yanma kamerasının çölü üçün boya sistemini seçmək üçün istifadə olunur. Təchizatçı futerləmə üçün maksimum yolverilən temperatur və ya qapalı məşəl həcmində hesablanmış istismar temperatur qismində hesablama üçün qaynar səthlərin temperaturu üçün əsası göstərməlidir.Daha aşağı qaynar səth temperatur əsasından istifadə etməklə xərclərə çoxlu qənaət etmək olar.

Yanacaq qazının maksimum gözlənilən temperaturu

Təchizatşı 27 dərəcə C ətraf iqlim şəraitində və sakit havada yanacaq qazının gözlənilən temperaturunu göstərməlidir.

Personalın məruz qala bildiyi maksimum temperatur

Təchizatçı personalın təmasda ola biləcəyi istənilən səthdə maksimum temperaturu göstərməlidir. Bu çox vaxt maksimum istismar zamanı yuxarı dirək platformalarına çıxışın zəruri olmadığı xarici külək səddinin səthi ilə məhdudlaşır.

D.4.4. Qapalı məşəl formaları 4

Qapalı məşəl formaları 4

Odluq pəncərələrinə baxan istənilən material və ya avadanlıq yüksək istilik ötürülməsinə məruz qala bilər. İstilikdən müdafiə metallurgiya tələblərini və boruya düşən təzyiqi azaltmaq üçün çox zaman istifadə olunur.

Əgər yanmaya dəstək olmaq üçün xaricdən hava dəstəyi olan odluqlardan istifadə olunarsa istehlakçı kollektorlar və klapanlarla paylama ilə böyük, tək ventilyatorla müqayisədə odluqların müxtəlif pillələri və ya hissələri üçün fərdi ventilyatorları tələb etməsi barədə arzularını bildirməlidir. Təchizatçı havanın paylanılması üçün təklif olunan/faktiki metodu göstərməlidir. Bu məsələyə aydınlıq gətirmək üçün zəruri olduqda ümumi qeydlərdən istifadə edin.

D.4.5. Qapalı məşəl formaları 5

Qapalı məşəl formaları 5

Dempfer idarətməsi tələb olunur

Təchizatçı hava demfer/kalapanların modulyasiya olunmasını (temperatur və ya axın əsasında), avtomatik açılıb/bağlanmasını və ya əl ilə tənzimlənməsini göstərməlidir.

Istehlakçı hava ventilyatorları üçün partlayışa davamlı mühərriklər və ya giriş filtrləri kimi xüsusi tələblərin olmasını göstərməlidir.

a) Ümumi məlumat cədvəlləri aşağıdakı 7 cədvəldən ibarətdir:

Ümumi 1 – Istehlakçı tərəfindən verilir – Ümumi məlumat (Sahə səciyyəvi məlumatlar)

Ümumi 2 - Istehlakçı tərəfindən verilir – Ümumi məlumat (Kommunikasiyalar)

Ümumi 3 – Texnoloji layihə şəraiti - Istehlakçı (Məşəl qazları)

Ümumi 4 – Mexaniki layihə məlumatı (Fitillər və yandırma sistemi)

Ümumi 5 – Mexaniki layihə məlumatı (Maye izolyasiya)

Ümumi 6 – Mexaniki layihə məlumatları (Qaz-maye ayrıcısı)

Ümumi 7 – Qeydlər üçün boş səhifələr

b) Yüksəldilmiş məşəl üzrə məlumat cədvəlləri ( 5 cədvəl)

c) Qapalı məşəl üzrə məlumat cədvəlləri (5 cədvəl)

E.2. ABŞ üçün uyğunlaşdırılmış vahidlər

a) Ümumi məlumat cədvəlləri aşağıdakı 7 cədvəldən ibarətdir:

Ümumi 1 – Istehlakçı tərəfindən verilir – Ümumi məlumat (Sahə səciyyəvi məlumatlar)

Ümumi 2 - Istehlakçı tərəfindən verilir – Ümumi məlumat (Kommunikasiyalar)

Ümumi 3 – Texnoloji layihə şəraiti - Istehlakçı (Məşəl qazları)

Ümumi 4 – Mexaniki layihə məlumatı (Fitillər və yandırma sistemi)

Ümumi 5 – Mexaniki layihə məlumatı (Maye izolyasiya)

Ümumi 6 – Mexaniki layihə məlumatları (Qaz-maye ayrıcısı)

Ümumi 7 – Qeydlər üçün boş səhifələr

b) Yüksəldilmiş məşəl üzrə məlumat cədvəlləri ( 5 cədvəl)

c) Qapalı məşəl üzrə məlumat cədvəlləri (5 cədvəl)

Qurğu sahibi/operatoru

İşlər sahəsinin İqlimi

Tüstüsüz istismar tələb olunur? (B/X)

Arzu olunan tüstüsüz istismar metodu

Boruların və nəzarət ölçmə cihazlarının sxemi əlavə olunub? (B/X)

Ətraf şərait ( Layihə /Normal)

Minimum temperatur ºC

Maksimum temperatur ºC

Küləyin maksimum sürəti, saatda/km

Üstünlük təşkil edən külək, (B/X)/ İstiqamət

Pik günəş şüalanması, Wm

Günəşdən/məşəldən ötürülən istliliyi daxil edin (B/X)

İş sahəsinin hündürlüyü, dənizə səviyyəsindən metrlə ölçülür

Məşəlin minimum hündürlüyü, m

Məşəl kollektorunun gözlənilən diametri, mm

Məşəl kollektorunun təxmini uzunluğu, m

Məşəl kollektorunun şəbəkəsinin həcmi, m3

Odluq üçün mövcud olan məkan, Uzunluq/En,m

Təyyarələr üçün xəbərdaredici işıqlar tələb olunur? (B/X)

Qaynaq birləşmələrinin yoxlanması

Səth hazırlığı və boyama tələbləri

Xüsusi montaj tələbləri

Məşəlin giriş farsunkasınını yer üzərində yerləşməsi (m)

Məşəl girişi üzərindən farsunka yükləri

Boruların xüsusi emalı

İsitmə xətti (Elektrik, buxar)

Mövcud kommunikasiyaalr ( Layihə /Normal)

Buxar təzyiqi, kPa (ga)

Buxar parametlərinin yeri

Ventilyatorun gücü, Volt/Faza/Tezlik

Alətlərin gücü, Volt/Faza/Tezlik

Elektrik təsnifat, Cl/Gp/Drv

Nəzarət ölçmə cihazları üçün hava,kPa (ga)

Qurğular üçün hava, kPa (ga)

Yanacaq qazı, kPa (ga)/Hal#

Təmizləyici qaz, kPa (ga)/Hal#

Yanaşı konstruksiyalar (Məsafə, Hündürlük), m

Cari məşəldən istiqamət

İstilik ötürən fraksiya

Digər qeyri-aktiv məşəllər

Elektrik altstansiyalar

Məşəlin layihədə nəzərdə tuutlmuş məhsuldarlığı, saatda kiloqram

Tüstüsüz istismar, saatda/bulanıqlıq

Məşəl girişində statik təzyiq, kPa (ga)

Məşəl girşinin diametri, mm

Ve, SCFH hava ekvivalenti

Müddət@Maksimum sürət,dəqiqə

Qazın tərkibi (molekulyar%/Kütlə%)

TOPLAM (100% olmalıdır)

Aşağı isitlik ötürmə göstəricisi, kJNm

Xüsusi istilik tutumunun nisbəti, Cp/Cv

Girişdə statik təzyiqdə kondensasiya nöqtəsi

Yuxarı partlayış həddi, % havada

Aşağı partlayış həddi, % havada

Texniki xarakteristikaları – Hər biri, kW

İnspiratorun materialı

Gas giriş/çıxış boşluğunun ölçüsü, mm

Alov monitorları (hər bir odluq üçün/məşəl üçün )

Alov monitorunun növü

Odluğa yanacaq birləşməsinin növü/Ölçüsü mm

Yanacaq qazının kollektoru

Kollektorun birləşmə növü/Ölçüsü, mm

Yandırma sisteminin birləşmə növü/ölçüsü, mm

Yığılan odluqlar (B/X)

Yığılan termik cütlüklər (B/X)

Növü (FFC/Elektron/Digər)

Avtomatik/əl ilə yandırma

Elektrik təsnifat.. Cı/Gp/Div

Distansion siqnalizasiya kontaktları - Miqdarı

Distansion yandırma kontaktı (B/X)

Təzyiq tənzimləyiciləri - Miqdarı

Təzyiqölçmə cihazları - Miqdarı

İdarəetmə konturunun dəyişdirici açarı – Növü/Miqdarı

Odluq indikator işıqları(B/X)

İstehlakçı tərəfindən göstərilmiş

Təchizatçı tərəfindən təklif olunmuş/Faktiki

Hündürlük/Uzunluq (T/t),m

Daxildən/dirəkdən ayrı

Layihə təzyiqi,kPa (ga)

Layihə temperaturu, ºC

Korroziyaya görə ehtiyat, mm

İzolyasiyanın dərinliyi, mm

Maye əlavə etmədən maksimum vakkum, mm w.c

Donmadan müdafiə növü

Birləşmə növü/Ölçü,mm/#

Alətlər/Klapan tələbləri

Məşəl qazının girişinin növü/Ölçüsü,mm/#

Məşəl qazının çıxışının növü/Ölçüsü,mm/#

Farsunka növü/Ölçüsü,mm/#

Drenaj növü/ Ölçüsü,mm/#

Səviyyə ölçən cihaz/Ölçüsü, mm/#

Səviyə açarının növü/ Ölçüsü, mm/#

Temperatur növü/Ölçüsü,mm//#

Təzyiq növü/ Ölçüsü,mm//#

Skimmer növü/ Ölçüsü,mm//#

Ətəyə çıxış (B/X)/Növü/ Ölçüsü,mm//#

Ətəyin qazçıxarıcı deşiyi (B/X)/Növü/ Ölçüsü,mm//#

Növ (Honz./Vert/Siklon, istinad İSO 23251)

Hündürlük/Uzunluq (T/T),m

Daxildən/məşəldən ayrı

Layihə təzyiqi,kPa (ga)

Layihə temperaturu, ºC

Korroziyaya görə ehtiyat, mm

Maksimum maye səviyyəsi, m

Qazkondensat tıxacının həcmi,m

Donmadan müdafiə növü

Birləşmə növü/Ölçü,mm/#

Alətlər/Klapan tələbləri

Məşəl qazının girişinin növü/Ölçüsü,mm/#

Məşəl qazının çıxışının növü/Ölçüsü,mm/#

Farsunka növü/Ölçüsü,mm/#

Drenaj növü/ Ölçüsü,mm/#

Səviyyə ölçən cihaz/Ölçüsü, mm/#

Səviyə açarının növü/ Ölçüsü, mm/#

Temperatur növü/Ölçüsü,mm//#

Təzyiq növü/ Ölçüsü,mm//#

Skimmer növü/ Ölçüsü,mm//#

Keçid npvü/ Ölçüsü,mm//#

Ətəyə çıxış (B/X)/Növü/ Ölçüsü,mm//#

Ətəyin qaçıxarıcı deşiyi (B/X)/Növü/ Ölçüsü,mm//#

Hidravlik güc, kg saatda

Girişdə statik təzyiq, kPa (ga)

Pik çıxış sürəti, saniyyədə metr

İSTİLİK ÖTÜRMƏSİ ÜZRƏ İSTİSMAR XARAKTERİSTİKALARI

Yer səviyyəsində pik istilik ötürmə,W/m

Pik istilik ötürməsinə qədər məsafə, metr

__________ W/ m.m dək məsafə

__________ W/ m, m dək məsafə

SƏS ÜZRƏ İSTİSMAR XARAKTERİSTİKALARI

Məşəlin binövrəsində səsin təzyiq səviyyəsi, dBA

Dirəkdən ___________ m məsafədə səsin təzyiq səviyyəsi, dBA

Dirəkdən ___________ m məsafədə səsin təzyiq səviyyəsi, dBA

Tüstüsüz istismar həcmi, kg saatda

Tüstüsüz istismarın tərifi (RD/R1/R2)

TÜSTÜSÜZ BUXAR İSTEHLAKI

Əsas buxar, saatda kiloqram

İkinci dərəcəli buxar, saatda kiloqram

Üçüncü dərəcəli buxar, kg saatda

Maksimum, Cəmi buxar, kg saatda

Davamlı axın, kg saatda

Buxar karbohidrogen nisbəti, Layihədə nəzərdə tutulmuş tüstüsüz güc

TÜSTÜSÜZ HAVA TƏLƏBLƏRİ

Maksimum cəmi güc, kW

Layihədə nəzərdə tutulmuş hava həcmi,m/dəq

Layihədə nəzərdə tutulmuş ventilyator təzyiqi, mm w.c

ENERJİ RESURSLARININ İSTEHLAKI

Təmizləyici qaz, Nm/saat

Yandırma qazı, Nm/saat (fasiləli)

Yandırma qazı, Nm/saat (fasiləli)

Köməkçi qaz Nm/saat Nm3/saatda tullantı

Hidravlik güc, kg saatda

Girişdə statik təzyiq, kPa (ga)

Pik çıxış sürəti, saniyyədə metr

İSTİLİK ÖTÜRMƏSİ ÜZRƏ İSTİSMAR XARAKTERİSTİKALARI

Yer səviyyəsində pik istilik ötürmə,W/m2

Pik istilik ötürməsinə qədər məsafə, metr

__________ W/m.m dək məsafə

__________ W/ m, m dək məsafə

Məşəlin bünövrəsində səsin təzyiq səviyyəsi, dBA

Dirəkdən ___________ m məsafədə səsin təzyiq səviyyəsi, dBA

Dirəkdən ___________ m məsafədə səsin təzyiq səviyyəsi, dBA

Tüstüsüz istismar həcmi, kg saatda

Tüstüsüz istismarın tərifi (RD/R1/R2)

TÜSTÜSÜZ BUXAR İSTEHLAKI

Əsas buxar, saatda kiloqram

İkinci dərəcəli buxar, saatda kiloqram

Üçüncü dərəcəli buxar, kg saatda

Maksimum, Cəmi buxar, kg saatda

Davamlı axın, kg saatda

Buxar karbohidrogen nisbəti, Layihədə nəzərdə tutulmuş tüstüsüz güc

TÜSTÜSÜZ HAVA TƏLƏBLƏRİ

Maksimum cəmi güc, kW

Layihədə nəzərdə tutulmuş hava həcmi,m2/dəq

Layihədə nəzərdə tutulmuş ventilyator təzyiqi, mm w.c

ENERJİ RESURSLARININ İSTEHLAKI

Təmizləyici qaz, Nm/saat

Yandırma qazı, Nm/saat (fasiləli)

Yandırma qazı, Nm/saat (fasiləli)

Köməkçi qaz Nm/saat Nm/saat tullantı

İstehlakçı tərəfindən göstərilmiş

Təchizatçı tərəfindən təklif olunmuş/Faktiki

MƏŞƏL ODLUĞUNUN GÖVDƏSİ

Tüstüsüz istismar metodu

Yuxarı hissənin uzunluğu, m

Material/Diametr/Qalınlıq,mm

Aşağı hissənin uzunluğu.m

Material/Diametr/Qalınlıq,mm

Birləşmə növü/Ölçücü, mm

Səs boğucu, Uzunluq/Diametr,mm

Külək səddi, Növü/Material

Alovun saxlanılması, (B/X) Material

BUXAR TƏCHİZ EDƏN AVADANLIQ

Birləşmə növü/Ölçüsü mm

İkinci dərəcəli buxar, Material

Birləşmə növü/Ölçüsü mm

Üçüncü dərəcəli buxar, Material

Birləşmə növü/Ölçüsü mm

HAVA TƏCHİZ EDƏN AVADANLIQ

Hava boşluğunun uzunluğu,m

Hava boşluğunun diametri, mm

Birləşmə növü/Ölçüsü mm

TƏMİZLƏYİCİ QAZI SAXLAMA CİHAZI

Növü (Üzən/Sürət izolyasiyası/heç biri)

Giriş növü/ölçüsü, mm

Çıxış növ, ölçüsü, mm

Drenaj növü/ölçüsü,mm

İlməkli izolyasiyanın dərinliyi, mm (İstinad İSC23251)

Layihə təzyiqi,kPa (ga)

Layihə temperaturu, °C

Vertikal boruların materialları

Yuxarı hissəsinin uzunluğu, m

Material/Diametri/Qalınlığı, mm

Orta hissəsinin uzunluğu,m

Material/Diametri/Qalınlığı, mm

Aşağı hissəsinin uzunluğu,m

Material/Diametri/Qalınlığı, mm

Giriş növü/Ölçüsü, mm

Drenaj növü/ölçüsü,mm

Buruğun binövrəsinin forması/Ölçüsü, m

Dayaq troslarının illegible radiusu

DİRƏK ÜZƏRİNDƏN BORULAR

Odluğa gedən qaz xətləri

Material /Ölçüsü (mm)/Cədvəl

Yandırma xətləri -Miqdarı

Material /Ölçüsü (mm)/Cədvəl

Əsas buxar – Material/Ölçüsü/Cədvəl

İkinci dərəcəli buxar - Material/Ölçüsü/Cədvəl

Üçüncü dərəcəli buxar - Material/Ölçüsü/Cədvəl

Drenaj xətti - Material/Ölçüsü/Cədvəl

Köməkçi qaz xətti - Material/Ölçüsü/Cədvəl

T/C kanalı - Material/Ölçüsü/Cədvəl

Yandırma /Elektrik enerji kanalı– Material/Ölçüsü/cədvəl

ACWL elektrik kanalı - Material/Ölçüsü/cədvəl

İstehlakçı tərəfindən göstərilmiş

Təchizatçı tərəfindən təklif olunmuş/Faktiki

HAVA TƏCHİZ EDƏN VENTİLYATOR SİSTEMLƏRİ

Ventilyatorların sayı

Ventilyatorun növü/materialı

Tələb olunan dempfer idarəetməsi/Nəzərdə tutulması

Mühərrikin parametrlər lövhəsi,kW

Maksimum mühərrik cərəyanı – Qışda, amps

NƏRDİVAN VƏ PLATFORMALAR

Üst platform, Dərəcəsi/Ölçüsü m

Enmə platforması, Miqdarı

Üzən İzolyasiyaya Çıxış (B/X)

Alətlərə Çıxış, Midarı

Nərdivan və platformaların seçimi

TƏYYARƏLƏR ÜÇÜN XƏBƏRDAREDİCİ SİSTEM

Rəngi/Növü (İmpuls/Siqnal işığı/Rəng)

Boyama spesifikasiyası

MÜƏYYƏN OLUNMUŞ AVADANLIĞI ÇƏKİIƏRİ

Təmizləyici qazın sərfiyyatını azaldan cihaz

Qaz/Hava vertikal kanallar+borular

Nərdivan və platformalar

TÜSTÜ SÖNDÜRMƏYƏ NƏZARƏT

Məşəl qazının axın detektoru

İdarəetmə strategiyası (Avtomaatlaşdırılmış/Əl ilə idarə olunan)

Qapanmış ş həcm, sattda kg

Girişdə static təzyiq kPa (ga)

Odluqdan pik çıxış sürəti, saniyədə metr

Külək səddində səsin təzyiq səviyyəsi, dBA

Bünövrədən _______ metr məsafədə səsin təzyiq səviyyəsi, dBA

TÜSTÜSÜZ İSTİSMAR XARAKTERİSTİKALARI

Cəmi tüstüsüsz istismar həcmi, kg saatda

Tüstüsüz istismarın tərifi (R0/R1/R2)

TÜSTÜSÜZ İSTİSMAR BUXAR SƏRFİYYATI

Maksimum cəmi buxar, mkg satda

Davamlı buxar, kg saatda

Buxar/Karbohidrogen nisbəti layihələndirilmiş tüstüsüz iş rejimində

TÜSTÜSÜZ İSTİSMAR HAVA TƏLƏBLƏRİ

Layihədə nəzərdə tutulmuş havanın həcmi, m saniyədə

Layihədə nəzərdə tutulmuş ventilyator təzyiqi, mm w.c

Mühərrikin maksimum gücü, kW

ENERJİ RESURSLARININ İSTEHLAKI

Təmizləyici qaz, Nm/saatda (Davamlı)

Təmizləyici qaz, Nm/saatda (fasiləli)

Odluq qazı, Nm/saatda (Fasiləli)

Yandırma qazı, Nm/saatda (fasiləli)

Yandırma qazı, Nm/saatda (fasiləli)

Köməkçi qaz Nm/saatda Nm3/saatda tullantı

Qapanmış həcm, saatda kg

Girişdə statik təzyiq kPa (ga)

Odluqdan pik çıxış sürəti, saniyədə metr

Külək səddində səsin təzyiq səviyyəsi, dBA

Bünövrədən _______ metr məsafədə səsin təzyiq səviyyəsi, dBA

TÜSTÜSÜZ İSTİSMAR XARAKTERİSTİKALARI

Cəmi tüstüsüsz istismar həcmi, kg saatda

Tüstüsüz istismarın tərifi (R0/R1/R2)

TÜSTÜSÜZ İSTİSMAR BUXAR SƏRFİYYATI

Maksimum cəmi buxar, kg satda

Davamlı buxar, kg saatda

Buxar/Karbohidrogen nisbəti layihələndirilmiş tüstüsüz iş rejimində

TÜSTÜSÜZ İSTİSMAR HAVA TƏLƏBLƏRİ

Layihədə nəzərdə tutulmuş havanın həcmi, m saniyyədə

Layihədə nəzərdə tutulmuş ventilyator təzyiqi, mm w.c

Mühərrikin maksimum gücü, kW

ENERJI RESURSLARININ ISTEHLAKI

Təmizləyici qaz, Nm/saatda (Davamlı)

Təmizləyici qaz, Nm/saatda (fasiləli)

Odluq qazı, Nm/saatda

Yandırma qazı, Nm/saatda (fasiləli)

Yandırma qazı, Nm/saatda (fasiləli)

Köməkçi qaz Nm/saatda Nm3/saatda tullantı

İstehlakçı tərəfindən göstərilmiş

Təchizatçı tərəfindən təklif olunmuş/Faktiki

MƏŞƏL ODLUĞUNUN GÖVDƏSİ

Tüstüsüz istismar metodu

Çıxış hissəsinin uzunluğu,m

Material/Ölçüsü,mm Cədvəl

Giriş hissəsinin uzunluğu, m

Material/Ölçüsü,mm Cədvəl

Birləşmə növü/Ölçücü, mm

Alovun saxlanılması, (B/X) Material

BUXAR TƏCHİZ EDƏN AVADANLIQ

Buxar injektoru, material

Birləşmə materialı/Növü/Ölçüsü,mm

HAVA TƏCHİZ EDƏN AVADANLIQ

Hava boşluğunun uzunluğu,m

Hava boşluğunun diametri, mm

Birləşmə növü/Ölçüsü mm

YANMA KAMERASININ AVADANLIĞI

Yanma kamerasının xarici ölçüləri,m

Düzbucaq – Uzunluq/En

Coxbucaqlı – Tərəfləri yoxdur/En

Külək səddinin xarici ölçüləri,m

Düzbucaq – Uzunluq/En

Coxbucaqlı – Tərəfləri yoxdur/En

Maksimum yolverilən idarəetmə temperaturu, °C

Maksimum gövdə temperaturu, °C

Anker növü/Material, °C

Tüstü qazının maksimum temperaturu, °C

Dirəkdən nümunəvi birləşmə (B/X)

Birləşmə növü/Ölçüsü mm

Personalın maksimum temperatura məruz qalması, °C

İstehlakçı tərəfindən göstərilmiş

Təchizatçı tərəfindən göstərilmiş

ODLUQLARA GEDƏN BORULAR

Tullantı qaz borusu - Material

Buxar borusu - Material

Hava borusu - Material

İstidən müdafiə - Material

Odluğa gedən qaz xətləri - Miqdarı

Material/Ölçüsü (mm) Cədvəl

Yandırma xətləri - Miqdarı

Material/Ölçüsü (mm)/Cədvəl

Köməkçi qaz təchiz edən xətt – Materialı/Ölçüsü/Cədvəl

T/C Kanalı – Materialı/Ölçüsü, mm

Yandırma/Elektrik enerji kanalı – Material/Ölçüsü, mm

Mərhələ 1 – Odluqlaırn sayı

Tullantı qaz klapanının ölçüsü,mm/Növü

Buxar klapanının ölçüsü, mm/Növü

Hava klapanının ölçüsü, mm/Növü

Mərhələ 2 - Odluqların sayı

Tullantı qaz klapanının ölçüsü,mm/Növü

Buxar klapanının ölçüsü, mm/Növü

Hava klapanının ölçüsü, mm/Növü

Mərhələ 3 - Odluqların sayı

Tullantı qaz klapanının ölçüsü,mm/Növü

Buxar klapanının ölçüsü, mm/Növü

Hava klapanının ölçüsü, mm/Növü

Mərhələ 4 - Odluqların sayı

Tullantı qaz klapanının ölçüsü,mm/Növü

Buxar klapanının ölçüsü, mm/Növü

Hava klapanının ölçüsü, mm/Növü

İstehlakçı tərəfindən göstərilmiş

Təchizatçı tərəfindən təklif olunmuş/Faktiki

HAVA TƏCHİZ EDƏN VENTİLYATOR SİSTEMLƏRİ

Ventilyatorların sayı

Ventilyatorun növü/materialı

Tələb olunan dempfer idarəetməsi/Nəzərdə tutulması

Mühərrikin parametrlər lövhəsi,kW

Mühərrik/Ventilyator - Yağlama

Maksimum mühərrik cərəyanı – Qışda, amps

NƏRDİVAN VƏ PLATFORMALAR

Üst platform, Dərəcəsi/Ölçüsü m

Enmə platforması, Miqdarı

Alətlərə çıxış, Miqdarı

Nərdivan və platformalar spesifikasiyası

MÜƏYYƏN OLUNMUŞ AVADANLIĞI ÇƏKİLƏRİ

Yanacaq qazının kamerası

Nərdivan və platformalar

Qurğu sahibi/operatoru

İşlər sahəsininiqlimi

Tüstüsüz istismar tələb olunur? (B/X)

Arzu olunan tüstüsüz istismar metodu

Boruların və nəzarət ölçmə cihazlarının sxemi əlavə olunub? (B/X)

Ətraf şərait ( Layihə /Normal)

Minimum temperatur ºC

Maksimum temperatur ºC

Küləyin maksimum sürəti, saatda/km

Üstünlük təşkil edən külək, (B/X)/ İstiqamət

Pik günəş şüalanması, Wm

Günəşdən/məşəldən ötürülən istliliyi daxil edin (B/X)

İş sahəsinin hündürlüyü, dəniz səviyyəsi üzərində metrdə ölçülür

Məşəlin minimum hündürlüyü, m

Məşəl kollektorunun gözlənilən diametri, mm

Məşəl kollektorunun təxmini uzunluğu, m

Məşəl kollektorunun şəbəkəsinin həcmi, m

Odluq üçün mövcud olan məkan, Uzunluq/En,m

Təyyarələr üçün xəbərdaredici işıqlar tələb olunur? (B/X)

Qaynaq birləşmələrinin yoxlanması

Səth hazırlığı və boyama tələbləri

Xüsusi montaj tələbləri

Məşəlin giriş farsunkasınını yer üzərində yerləşməsi (m)

Məşəl girişi üzərindən farsunka yükləri

Boruların xüsusi emalı

İsitmə xətti (Elektrik, buxar)

Mövcud kommunikasiyaalr (Layihə/Normal)

Buxar təzyiqi, kPa (ga)

Buxar parametlərinin yeri

Ventilyatorun gücü, Volt/Faza/Tezlik

Alətlərin gücü, Volt/Faza/Tezlik

Elektrik təsnifat, Cl/Gp/Drv

Nəzarət ölçmə cihazları üçün hava,kPa (ga)

Qurğular üçün hava, kPa (ga)

Yanacaq qazı, kPa (ga)/Hal#

Təmizləyici qaz, kPa (ga)/Hal#

Yanaşı konstruksiyalar (Məsafə, Hündürlük), m

Cari məşəldən istiqamət

İstilik ötürən fraksiya

Digər qeyri-aktiv məşəllər

Elektrik altstansiyalar

Məşəlin layihədə nəzərdə tuutlmuş məhsuldarlığı, saatda kiloqram

Tüstüsüz istismar, saatda/bulanıqlıq

Məşəl girişində statik təzyiq, kPa (ga)

Məşəl girşinin diametri, mm

Ve, SCFH hava ekvivalenti

Müddət@Maksimum sürət,dəqiqə

Qazın tərkibi (molekulyar%/Kütlə%)

TOPLAM (100% olmalıdır)

Aşağı isitlik ötürmə göstəricisi, kJNm

Xüsusi istilik tutumunun nisbəti, Cp/Cv

Girişdə statik təzyiqdə kondensasiya nöqtəsi

Yuxarı partlayış həddi, % havada

Aşağı partlayış həddi, % havada

İstehlakçı tərəfindən göstərilmiş

Təchizatçı tərəfindən təklif olunmuş/Faktiki

Texniki xarakteristikaları – Hər biri, kW

İnspiratorun materialı

Gas giriş/çıxış boşluğunun ölçüsü, mm

Alov monitorları (hər bir odluq üçün/məşəl üçün )

Alov monitorunun növü

Odluğa yanacaq birləşməsinin növü/Ölçüsü mm

Yanacaq qazının kollektoru

Kollektorun birləşmə növü/Ölçüsü, mm

Yandırma sisteminin birləşmə növü/ölçüsü, mm

Yığılan odluqlar (B/X)

Yığılan termik cütlüklər (B/X)

Növü (FFC/Elektron/Digər)

Avtomatik/əl ilə yandırma

Elektrik təsnifat.. Cı/Gp/Div

Məsafədən siqnalizasiya kontaktları - Miqdarı

Məsafədən yandırma kontaktı (B/X)

Təzyiq tənzimləyiciləri - Miqdarı

Təzyiqölçmə cihazları - Miqdarı

İdarəetmə konturunun dəyişdirici açarı – Növü/Miqdarı

Odluq indikator işıqları (B/X)

İstehlakçı tərəfindən göstərilmiş

Təchizatçı tərəfindən təklif olunmuş/Faktiki

Hündürlük/Uzunluq (T/t),m

Daxildə/dirəkdən ayrı

Layihə təzyiqi,kPa (ga)

Layihə temperaturu, ºC

Korroziyaya görə ehtiyat, mm

İzolyasiyanın dərinliyi, mm

Maye əlavə etmədən maksimum vakuum, mm w.c

Donmadan müdafiə növü

Birləşmə növü/Ölçü,mm/#

Alətlər/Klapan tələbləri

Məşəl qazının girişinin növü/Ölçüsü,mm/#

Məşəl qazının çıxışının növü/Ölçüsü,mm/#

Farsunka növü/Ölçüsü,mm/#

Drenaj növü/ Ölçüsü,mm/#

Səviyyə ölçən cihaz/Ölçüsü, mm/#

Səviyyə açarının növü/ Ölçüsü, mm/#

Temperatur növü/Ölçüsü,mm//#

Təzyiq növü/ Ölçüsü,mm//#

Skimmer növü/ Ölçüsü,mm//#

Keçid/Növü/ Ölçüsü,mm//#

Ətəyə çıxış (B/X)/Növü/ Ölçüsü,mm//#

Ətəyin qazçıxarıcı deşiyi (B/X)/Növü/ Ölçüsü,mm//#

İstehlakçı tərəfindən göstərilmiş

Təchizatçı tərəfindən təklif olunmuş- faktiki

Növ (Honz./Vert/Siklon, istinad İSO 23251)

Hündürlük/Uzunluq (T/T),m

Daxildə/məşəldən ayrı

Layihə təzyiqi,kPa (ga)

Layihə temperaturu, ºC

Korroziyaya görə ehtiyat, mm

Maksimum maye səviyyəsi, m

Qazkondensat tıxacının həcmi,m

Donmadan müdafiə növü

Birləşmə növü/Ölçü,mm/#

Alətlər/Klapan tələbləri

Məşəl qazının girişinin növü/Ölçüsü,mm/#

Məşəl qazının çıxışının növü/Ölçüsü,mm/#

Farsunka növü/Ölçüsü,mm/#

Drenaj növü/ Ölçüsü,mm/#

Səviyyə ölçən cihaz/Ölçüsü, mm/#

Səviyə açarının növü/ Ölçüsü, mm/#

Temperatur növü/Ölçüsü,mm//#

Təzyiq növü/ Ölçüsü,mm//#

Skimmer növü/ Ölçüsü,mm//#

Keçid növü/ Ölçüsü,mm//#

Ətəyə çıxış (B/X)/Növü/ Ölçüsü,mm//#

Ətəyin qazıxarıcı deşiyi (B/X)/Növü/ Ölçüsü,mm//#

Hidravlik güc, kg saatda

Girişdə statik təzyiq, kPa (ga)

Pik çıxış sürəti, saniyədə metr

İSTİLİK ÖTÜRMƏSİ ÜZRƏ İSTİSMAR XARAKTERİSTİKALARI

Yer səviyyəsində pik istilik ötürmə,W/m

Pik istilik ötürməsinə qədər məsafə, metr

__________ W/m.m dək məsafə

__________ W/m, m dək məsafə

SƏS ÜZRƏ İSTİSMAR XARAKTERİSTİKALARI

Məşəlin binövrəsində səsin təzyiq səviyyəsi, dBA

Dirəkdən ___________ m məsafədə səsin təzyiq səviyyəsi, dBA

Dirəkdən ___________ m məsafədə səsin təzyiq səviyyəsi, dBA

Tüstüsüz istismar həcmi, kg saatda

Tüstüsüz istismarın tərifi (RD/R1/R2)

TÜSTÜSÜZ BUXAR İSTEHLAKI

Əsas buxar, saatda kiloqram

İkinci dərəcəli buxar, saatda kiloqram

Üçüncü dərəcəli buxar, kg saatda

Maksimum, Cəmi buxar, kg saatda

Davamlı axın, kg saatda

Buxar karbohidrogen nisbəti, Layihədə nəzərdə tutulmuş tüstüsüz güc

TÜSTÜSÜZ HAVA TƏLƏBLƏRİ

Maksimum cəmi güc, kW

Layihəda nəzərdə tutulmuş hava həcmi,m2/dəq

Layihədə nəzərdə tutulmuş ventilyator təzyiqi, mm w.c

ENERJİ RESURSLARININ İSTEHLAKI

Təmizləyici qaz, Nm/saatda

Odluq qazı, Nm/saatda

Yandırma qazı, Nm/saatda (fasiləli)

Yandırma qazı, Nm/saatda (fasiləli)

Köməkçi qaz Nm/saatda Nm3/saatda tullantı

Hidravlik güc, kg saatda

Girişdə statik təzyiq, kPa (ga)

Pik çıxış sürəti, saniyədə metr

İSTİLİK ÖTÜRMƏSİ ÜZRƏ İSTİSMAR XARAKTERİSTİKALARI

Yer səviyyəsində pik istilik ötürmə,W/m

Pik istilik ötürməsinə qədər məsafə, metr

__________ W/ m.m dək məsafə

__________ W/ m, m dək məsafə

Məşəlin bünövrəsində səsin təzyiq səviyyəsi, dBA

Dirəkdən ___________ m məsafədə səsin təzyiq səviyyəsi, dBA

Dirəkdən ___________ m məsafədə səsin təzyiq səviyyəsi, dBA

Tüstüsüz istismar həcmi, kg saatda

Tüstüsüz istismarın tərifi (RD/R1/R2)

TÜSTÜSÜZ BUXAR İSTEHLAKI

Əsas buxar, saatda kiloqram

İkinci dərəcəli buxar, saatda kiloqram

Üçüncü dərəcəli buxar, kg saatda

Maksimum, Cəmi buxar, kg saatda

Davamlı axın, kg saatda

Buxar karbohidrogen nisbəti, Layihədə nəzərdə tutulmuş tüstüsüz güc

TÜSTÜSÜZ HAVA TƏLƏBLƏRİ

Maksimum cəmi güc, kW

Layihədə nəzərdə tutulmuş hava həcmi,m/dəq

Layihədə nəzərdə tutulmuş ventilyator təzyiqi, mm w.c

ENERJI RESURSLARININ ISTEHLAKI

Təmizləyici qaz, Nm/saatda

Odluq qazı, Nm/saatda

Yandırma qazı, Nm/saatda (fasiləli)

Yandırma qazı, Nm/saatda (fasiləli)

Köməkçi qaz Nm/saatda Nm3/saatda tullantı

İstehlakçı tərəfindən göstərilmiş

Təchizatçı tərəfindən təklif olunmuş/Faktiki

MƏŞƏL ODLUĞUNUN GÖVDƏSİ

Tüstüsüz istismar metodu

Yuxarı hissənin uzunluğu, m

Material/Diametr/Qalınlıq,mm

Aşağı hissənin uzunluğu.m

Material/Diametr/Qalınlıq,mm

Birləşmə növü/Ölçücü, mm

Səs boğucu, Uzunluq/Diametr,mm

Külək səddi, Növü/Material

Alovun saxlanılması, (B/X) Material

BUXAR TƏCHİZ EDƏN AVADANLIQ

Birləşmə növü/Ölçüsü mm

İkinci dərəcəli buxar, material

Birləşmə növü/Ölçüsü mm

Üçüncü dərəcəli buxar, material

Birləşmə növü/Ölçüsü mm

HAVA TƏCHİZ EDƏN AVADANLIQ

Hava boşluğunun uzunluğu,m

Hava boşluğunun diametri, mm

Birləşmə növü/Ölçüsü mm

İstehlakçı tərəfindən göstərilmiş

Təchizatçı tərəfindən təklif olunmuş/Faktiki

TƏMİZLƏYİCİ QAZI SAXLAMA CİHAZI

Növü (Üzən/Sürət izolyasiyası/heç biri)

Giriş növü/ölçüsü, mm

Çıxış növ, ölçüsü, mm

Drenaj növü/ölçüsü,mm

İlməkli izolyasiyanın dərinliyi, mm (İstinad İSC 23251)

Hesabi təzyiq,kPa (ga)

Layihə temperaturu, °C

Şaquli boruların materialları

Yuxarı hissəsinin uzunluğu, m

Material/Diametri/Qalınlığı, mm

Orta hissəsinin uzunluğu,m

Material/Diametri/Qalınlığı, mm

Aşağı hissəsinin uzunluğu,m

Material/Diametri/Qalınlığı, mm

Giriş növü/Ölçüsü, mm

Drenaj növü/ölçüsü,mm

Buruğun bünövrəsinin forması/Ölçüsü, m

Dayaq burazlarının illegible radiusu

DİRƏK ÜZƏRİNDƏN BORULAR

Odluğa gedən qaz xətləri

Material /Ölçüsü (mm)/Cədvəl

Yandırma xətləri -Miqdarı

Material /Ölçüsü (mm)/Cədvəl

Əsas buxar – Material/Ölçüsü/Cədvəl

İkinci dərəcəli buxar - Material/Ölçüsü/Cədvəl

Üçüncü dərəcəli buxar - Material/Ölçüsü/Cədvəl

Drenaj xətti - Material/Ölçüsü/Cədvəl

Köməkçi qaz xətti - Material/Ölçüsü/Cədvəl

T/C kanalı - Material/Ölçüsü/Cədvəl

Yandırma /Elektrik enerji kanalı – Material/Ölçüsü/cədvəl

ACWL elektrik kanalı - Material/Ölçüsü/cədvəl

HAVA TƏCHİZ EDƏN VENTİLYATOR SİSTEMLƏRİ

Ventilyatorların sayı

Ventilyatorun növü/materialı

Tələb olunan dempfer idarəetməsi/ Nəzərdə tutulması

Mühərrikin parametrlər lövhəsi,kW

Maksimum mühərrik cərəyanı – Qışda, amps

NƏRDİVAN VƏ PLATFORMALAR

Üst platform, Dərəcəsi/Ölçüsü m

Enmə platforması, Miqdarı

Üzən izolyasiya Çıxış (B/X)

Alətlərə çıxış, Midarı

Nərdivan və platformaların seçimi

TƏYYARƏLƏR ÜÇÜN XƏBƏRDAREDİCİ SİSTEM

Rəngi/Növü (İmpuls/Siqnal işığı/Rəng)

Boyama spesifikasiyası

MÜƏYYƏN OLUNMUŞ AVADANLIĞIN ÇƏKİLƏRİ

Təmizləyici qazın sərfiyyatını azaldan cihaz

Qaz/Hava vertikal kanallar+borular

Nərdivan və platformalar

TÜSTÜ SÖNDÜRMƏYƏ NƏZARƏT

Məşəl qazının axın detektoru

İdarəetmə strategiyası (Avtomaatlaşdırılmış/ Əl ilə idarə olunan)

Qapanmış həcm, saatda kg

Girişdə statik təzyiq kPa (ga)

Odluqdan Pik çıxış şürəti, saniyədə metr

Külək səddində səsin təzyiq səviyyəsi, dBA

Bünövrədən _______ metr məsafədə səsin təzyiq səviyyəsi, dBA

TÜSTÜSÜZ İSTİSMAR XARAKTERİSTİKALARI

Cəmi tüstüsüsz istismar həcmi, kg saatda

Tüstüsüz istismarın tərifi (R0/R1/R2)

TÜSTÜSÜZ İSTİSMAR BUXAR SƏRFİYYATI

Maksimum cəmi buxar, mkg satda

Davamlı buxar, kg saatda

Buxar/Karbohidrogen nisbəti layihələndirilmiş tüstüsüz iş rejimində

TÜSTÜSÜZ İSTİSMAR HAVA TƏLƏBLƏRİ

Layihədə nəzərdə tutulmuş havanın həcmi, m3 saniyyədə

Layihədə nəzərdə tutulmuş ventilyator təzyiqi, mm w.c

Mühərrikin maksimum gücü, kW

ENERJİ RESURSLARININ İSTEHLAKI

Təmizləyici qaz, Nm/saatda (Davamlı)

Təmizləyici qaz, Nm/saatda (fasiləli)

Odluq qazı, Nm/saatda (Fasiləli)

Yandırma qazı, Nm/saatda (fasiləli)

Yandırma qazı, Nm/saatda (fasiləli)

Köməkçi qaz Nm/saatda Nm3/saatda tullantı

Qapanmış həcm, saatda kg

Girişdə statik təzyiq kPa (ga)

Odluqdan pik çıxış sürəti, saniyədə metr

Külək səddində səsin təzyiq səviyyəsi, dBA

Bünövrədən _______ metr məsafədə səsin təzyiq səviyyəsi, dBA

TÜSTÜSÜZ İSTİSMAR XARAKTERİSTİKALARI

Cəmi tüstüsüz istismar həcmi, kg saatda

Tüstüsüz istismarın tərifi (R0/R1/R2)

TÜSTÜSÜZ İSTİSMAR BUXAR SƏRFİYYATI

Maksimum cəmi buxar, kg satda

Davamlı buxar, kg saatda

Buxar/Karbohidrogen nisbəti layihələndirilmiş tüstüsüz iş rejimində

TÜSTÜSÜZ İSTİSMAR HAVA TƏLƏBLƏRİ

Layihədə nəzərdə tutulmuş havanın həcmi, m saniyədə

Layihədə nəzərdə tutulmuş ventilyator təzyiqi, mm w.c

Mühərrikin maksimum gücü, kW

ENERJİ RESURSLARININ İSTEHLAKI

Təmizləyici qaz, Nm/saatda (Davamlı)

Təmizləyici qaz, Nm/saatda (fasiləli)

Odluq qazı, Nm/saatda

Yandırma qazı, Nm/saatda (fasiləli)

Yandırma qazı, Nm/saatda (fasiləli)

Köməkçi qaz Nm/saatda Nm3/saatda tullantı

MƏŞƏL ODLUĞUNUN GÖVDƏSİ

Tüstüsüz istismar metodu

Çıxış hissəsinin uzunluğu,m

Material/Ölçüsü,mm Cədvəl

Giriş hissəsinin uzunluğu, m

Material/Ölçüsü,mm Cədvəl

Birləşmə növü/Ölçüsü, mm

Alovun saxlanılması, (B/X) Material

BUXAR TƏCHİZ EDƏN AVADANLIQ

Buxar injektoru, material

Birləşmə materialı/Növü/Ölçüsü,mm

HAVA TƏCHİZ EDƏN AVADANLIQ

Hava boşluğunun uzunluğu,m

Hava boşluğunun diametri, mm

Birləşmə növü/Ölçüsü mm

YANMA KAMERASININ AVADANLIĞI

Yanma kamerasının xarici ölçüləri,m

Düzbucaq – Uzunluq/En

Coxbucaqlı – Tərəfləri yoxdur/En

Külək səddinin xarici ölçüləri,m

Düzbucaq – Uzunluq/En

Coxbucaqlı – Tərəfləri yoxdur/En

Maksimum yolverilən idarəetmə temperaturu, °C

Maksimum gövdə temperaturu, °C

Anker növü/Material, °C

Tüstü qazının maksimum temperaturu, °C

Dirəkdən nümunəvi birləşmə (B/X)

Birləşmə növü/Ölçüsü mm

Personalın maksimum temperatura məruz qalması, °C

ODLUQLARA GEDƏN BORULAR

Tullantı qaz borusu - Material

Buxar borusu - Material

Hava borusu - Material

İstidən müdafiə - Material

Odluğa gedən qaz xətləri - Miqdarı

Material/Ölçüsü (mm) Cədvəl

Yandırma Xətləri - Miqdarı

Material/Ölçüsü (mm)/Cədvəl

Köməkçi qaz təchiz edən xətt – Materialı/Ölçüsü/Cədvəl

T/C Kanalı – Materialı/Ölçüsü, mm

Yandırma/Elektrik enerji kanalı – Material/Ölçüsü, mm

Mərhələ 1 – Odluqlaırn sayı

Tullantı qaz klapanının ölçüsü,mm/Növü

Buxar klapanının ölçüsü, mm/Növü

Hava klapanının ölçüsü, mm/Növü

Mərhələ 2 - Odluqların sayı

Tullantı qaz klapanının ölçüsü,mm/Növü

Buxar klapanının ölçüsü, mm/Növü

Hava klapanının ölçüsü, mm/Növü

Mərhələ 3 - Odluqların sayı

Tullantı qaz klapanının ölçüsü,mm/Növü

Buxar klapanının ölçüsü, mm/Növü

Hava klapanının ölçüsü, mm/Növü

Mərhələ 4 - Odluqların sayı

Tullantı qaz klapanının ölçüsü,mm/Növü

Buxar klapanının ölçüsü, mm/Növü

Hava klapanının ölçüsü, mm/Növü

İstehlakçı tərəfindən göstərilmiş

Təchizatçı tərəfindən təklif olunmuş/Faktiki

HAVA TƏCHİZ EDƏN VENTİLYATOR SİSTEMLƏRİ

Ventilyatorların sayı

Ventilyatorun növü/materialı

Tələb olunan dempfer idarəetməsi/Nəzərdə tutulması

Mühərrikin parametrlər lövhəsi,kW

Mühərrik/Ventilyator - Yağlama

Maksimum mühərrik cərəyanı – Qışda, amps

NƏRDİVAN VƏ PLATFORMALAR

Üst platform, Dərəcəsi/Ölçüsü m

Enmə platforması, Miqdarı

Alətlərə çıxış, Miqdarı

Nərdivan və platformalar spesifikasiyası

MÜƏYYƏN OLUNMUŞ AVADANLIQ ÇƏKİLƏRİ

Yanacaq qazının kamerası

İdarəetmə klapanaları

Nərdivan və Platformalar

Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin 8 oktyabr 2014-cü il tarixli 005 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.

___________________________________________________________________________________

Funksional təhlükəsizlik.

Sənaye prosesləri üçün avadanlıqların təhlükəsizlik sistemləri

Hissə 3: Tələb olunan tam təhlükəsizlik səviyyəsinin təyin edilməsi üzrə rəhbərlik

___________________________________________________________________________________

1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən işlənib hazırlanıb və təqdim edilib.

2. Bu standart BS IEC 61511-3:2003 “Functional safety. Safety instrumented systems for the process industry sector. Part 3: Guidance for the determination of the required safety integrity levels” standartının autentik tərcüməsidir.

3. İlk dəfə tətbiq edilir.

4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.

IEC 61511 Funksional təhlükəsizlik. Sənaye prosesləri üçün avadanlıqların təhlükəsizlik sistemləri ümumi başlığı altında aşağıdakı hissələrdən ibarətdir (Şəklə 1-ə bax):

− Hissə 1: Struktur, sistem, terminlərin izahı, avadanlıq və proqram təminatına qoyulan tələblər;

− Hissə 2: IEC 61511-1-nin tətbiqi üzrə təlimatlar;

− Hissə 3: Tələb olunan tam təhlükəsizlik səviyyəsinin təyin edilməsi üzrə rəhbərlik.

Nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemləri emal müəssisələrində nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyalarını icra etmək üçün uzun illər istifadə edilib. Nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyalarının icrasında avadanlıq və cihazların tətbiqinin effektiv olması üçün müəyyən minimum standartlara və icra göstəricilərinə əməl etmək çox vacibdir.

Bu standartda Emal Sənayesi sahələrində nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemlərinin tətbiq edilməsindən bəhs edilir və eyni zamanda həmin sistemlərlə bağlı spesifikasiyanın hazırlanması üçün proses zamanı yaranan təhlükə və riskin qiymətləndirilməsi tələb olunur. Nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemləri üçün icra tələblərini müəyyənləşdirərkən digər təhlükəsizlik sistemləri yalnız sistemə verdiyi töhvələr üçün nəzərə alınır. Nəzarət ölçü təklükəsizlik sisteminə sensorlardan sonuncu elementlərə kimi nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyalarının icrası üçün lazım olan bütün komponentlər və yarımsistemlər daxildir.

Bu standartın tətbiqinin əsasını iki anlayış təşkil edir: təhlükəsizliyin davametmə dövrü və tam təhlükəsizlik dərəcələri.

Bu standartda elektrik(E) / elektron(E) / proqramlaşdırıla bilən elektron (PE) texnologiyanın tətbiqinə əsaslanan nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemlərindən bəhs edilir. Məntiqi həlletmə proqramları üçün digər texnologiyaların istifadəsi zamanı bu standartın əsas prinsipləri tətbiq edilməlidir. Bu standartda həmçinin tətbiq edilən texnologiyadan asılı olmayaraq nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemlərinin sensorlarından və sonuncu elementlərindən bəhs edilir. Bu standart IEC 61508 çərçivəsində (Əlavə A-ya bax) emal sənayesi üçün səciyyəvidir.

Bu standartda minimum standartlara nail olmaq üçün təhlükəsizliyin davametmə dövründə görülən işlərlə bağlı bir yanaşma irəli sürülür. Bu yanaşma məqsədyönlü və sabit texniki siyasətin həyata keçirilməsi üçün qəbul edilmişdir.

Təhlükəsizlik, əksər hallarda, texnoloji prosesin öz təbiətinə görə təhlükəsiz işlənib hazırlanması zamanı əldə edilir. Lazım gəldikdə, müəyyən edilmiş hər hansı bir qalıq riskini aradan qaldırmaq üçün bu prosesə mühafizə sistemi yaxud sistemlərini əlavə etmək olar. Qoruyucu sistemlər müxtəlif texnologiyalara (kimyəvi, mexaniki, hidravlik, pnevmatik, elektrik, elektron, proqramlaşdırıla bilən elektron) əsaslana bilir. Yanaşmanın tətbiqini asanlaşdırmaq üçün bu standart

- ümumi təhlükəsizlik tələblərini müəyyən etmək üçün təhlükə və riskin qiymətləndirilməsini tələb edir;

- nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemləri üzrə təhlükəsizlik tələblərinin müvafiq olaraq bölüşdürülməsini tələb edir;

- funksional təhlükəsizliyin əldə edilməsi üçün nəzərdə tutulan bütün mühafizə metodlarına tətbiq oluna bilən çərçivədə fəaliyyət göstərir;

- funksional təhlükəsizliyə nail olmaq üçün nəzərdə tutulan bütün metodlara tətbiq oluna bilən müəyyən tədbirlərin istifadəsindən bəhs edir.

Emal sənayesi üçün nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemləri üzrə standart:

- ilkin konsepsiyadan, layihədən, icradan, istismardan və texniki xidmətdən çıxarılma mərhələsinə kimi təhlükəsizliyin davametmə dövrünün mövcud olan bütün mərhələlərinə müraciət edir;

- Mövcud yaxud hər hansı bir ölkə üçün səciyyəvi olan emal sənayesi standartlarının bu standarta uyğunlaşdırılmasına imkan yaradır.

Bu standartın emal sənayesi sahələrində yüksək səviyyəli sabitliyə malik olması (məs., əsas prinsiplərin, terminlərin, məlumatın ardıcıllığı) nəzərdə tutulur. Bu, təhlükəsizlik və iqtisadi baxımdan müəyyən üstünlüklərə malikdir.

Yurisdiksiyada idarəetmə orqanlarının (məs., milli, federal, ştat, əyalət, ölkə, şəhər) təhlükəsiz texnoloji prosesin işlənib hazırlanması və təhlükəsizliyinin idarə edilməsilə bağlı müəyyən etdiyi tələblər yaxud digər tələblər bu standartda təsbit edilən tələblərdən üstündür.

Bu standart təhlükə və riskin təhlilində (TRT) tələb edilən TED–in müəyyən edilməsi sahəsi üzrə təlimatlardan bəhs edir. Bu sənəddə TRT–ni həyata keçirmək üçün istifadə edilən müxtəlif qlobal metodların geniş mənzərəsini təqdim etmək nəzərdə tutulub. Bu sənəddə verilən məlumat bu yanaşmalardan hər hansı birini tətbiq etmək üçün kifayət qədər təfsilatlı deyil.

Davam etmədən qabaq, IEC 61511-1–də verilən tam təhlükəsizlik dərəcəsi və ya dərəcələri (TED) anlayışı və onların müəyyən edilməsi məsələsi nəzərdən keçirilməlidir. Bu standartdakı əlavələrdə aşağıdakılara müraciət edilir:

- Əlavə A–da yolverilən risk və PCMQA anlayışları barədə ümumi məlumat verilir;

- Əlavə B–də təhlükəsizliyin tələb edilən etibarlılıq dərəcəsini müəyyən etmək üçün tətbiq edilən yarımkeyfiyyət metodu barədə ümumi məlumat verilir;

- Əlavə C–də təhlükəsizliyin tələb edilən etibarlılıq dərəcəsini müəyyən etmək üçün tətbiq edilən təhlükəsizliyin matrisa metodu barədə ümumi məlumat verilir;

- Əlavə D–də təhlükəsizliyin tələb edilən etibarlılıq dərəcəsini müəyyən etmək üçün tətbiq edilən risk diaqramına əsaslanan yarımkeyfiyyət metodu barədə ümumi məlumat verilir;

- Əlavə E–də təhlükəsizliyin tələb edilən etibarlılıq dərəcəsini müəyyən etmək üçün tətbiq edilən risk diaqramına əsaslanan keyfiyyət metodu barədə ümumi məlumat verilir;

- Əlavə F–də tələb edilən TED–i seçmək üçün tətbiq edilən mühafizə səviyyəsinin təhlili (MST) yanaşmasına əsaslanan metod barədə ümumi məlumat verilir.

___________________________________________________________________________________

Funksional təhlükəsizlik.

Sənaye prosesləri üçün avadanlıqların təhlükəsizlik sistemləri

Hissə 3: Tələb olunan tam təhlükəsizlik səviyyəsinin təyin edilməsi üzrə rəhbərlik

Safety instrumented systems for the process industry sector.

Part 3: Guidance for the determination of the required safety integrity levels

___________________________________________________________________________________

1.1. Bu standart aşağıdakıları ehtiva edir:

– risklə bağlı əsas anlayışları, risklə tam təhlükəsizliyin dərəcəsi arasındakı əlaqəni, bax: Bənd 5;

– yolverilən riskin müəyyən edilməsini, bax: Əlavə A;

– nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyaları üzrə tam təhlükəsizlik dərəcələrinin müəyyən edilməsinə imkan yaradan müxtəlif metodları, bax: Əlavə B, C, D, E, və F.

a) işçilərin, geniş kütlənin və ya ətraf mühitin qorunması üçün bir və daha artıq nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyasından istifadə edərək funksional təhlükəsizliyi təmin etdikdə tətbiq edilir;

b) təhlükəsizliyə aid olmayan tətbiq sahələrində, məs. obyektin qorunmasında, tətbiq edilə bilər;

c) hər bir nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyası üzrə tam təhlükəsizlik dərəcələrini və təhlükəsizlik üzrə funksional tələbləri müəyyən etmək üçün tətbiq edilə bilən tipik təhlükə və risk qiymətləndirmə metodlarından bəhs edilir;

d) tam təhlükəsizliyin tələb edilən dərəcələrini müəyyən etmək üçün tətbiq edilən texniki metodlardan/tədbirlərdən bəhs edilir;

e) tam təhlükəsizliyin dərəcələrini təyin etmək üçün sistem təqdim edilir, lakin spesifik tətbiq sahələri üçün hər hansı bir etibarlılıq dərəcəsi göstərilmir;

f) digər risk azaltma metodlarına qoyulan tələblərin müəyyən edilməsi üzrə nümunələr göstərilmir.

1.2. B, C, D, E, və F Əlavələrində kəmiyyət və keyfiyyət yönümlü yanaşmalardan bəhs edilir və bu əlavələr əsas prinsipləri aydınlaşdırmaq üçün sadələşdirilmişdir. Bu əlavələrdə bir sıra metodlar üzrə ümumi prinsiplər göstərilir, lakin həlledici nəticələr çıxarılmır.

Qeyd: Bu əlavələrdə göstərilən metodları tətbiq etmək niyyətində olan şəxslər hər bir əlavədə göstərilən mənbələrə istinad etməlidir.

1.3. Şəkil 1-də IEC 61511-1, IEC 61511-2 və IEC 61511-3 standartlarının ümumi strukturu və nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemlərində funksional təhlükəsizliyin təmin edilməsində bu standartın hansı rol oynadığı göstərilir.

Şəkil 2-də risk azaltma metodlarının ümumi mənzərəsi göstərilir.

Bu standartda IEC 61511-1-də verilən terminlərdən, təriflərdən və ixtisarlardan istifadə edilib.

3.1. Ümumi məlumatlar

Bu bənddə risklə bağlı əsas anlayışlar, o cümlədən risk və tam təhlükəsizlik arasındakı əlaqə barədə məlumat verilir. Bu məlumat bu standartda bəhs edilən müxtəlif təhlükə və riskin təhlili (TRT) metodlarının hər biri üçün ümumi xarakter daşıyır.

3.2. Riskin lazımi səviyyəyə qədər azaldılması

Riskin lazımi səviyyəyə qədər azaldılması (bu, həm keyfiyyət və ya kəmiyyətbaxımından izah edilə bilər) xüsusi situasiyada yolverilən risk səviyyəsini (prosesdə təhlükəsizliyin nəzərdə tutulan səviyyəsi) təmin etmək üçün riskin lazımi səviyyəyə kimi azaldılmasına deyilir. Riskin lazımi səviyyəyə qədər azaldılması anlayışı Nəzarət ölçü təklükəsizlik Funksiyası (NÖTF), xüsusən də təhlükəsizlik üzrə tələblərin spesifikasiyasında göstərilən tam təhlükəsizlik dərəcələri üzrə təhlükəsizlik tələblərinin spesifikasiyasının hazırlanmasında böyük əhəmiyyət kəsb edir. Hər hansı bir təhlükəli hadisə baş verdikdə yolverilən risk səviyyəsini təyin etməkdə məqsəd həmin təhlükəli halın baş vermə tezliyi və onun xüsusi fəsadları baxımından nəyin məqbul olduğunu bildirməkdir. Təhlükəli halların baş vermə tezliyini və/yaxud həmin hadisənin fəsadlarını azaltmaq üçün mühafizə səviyyələri (bax: Şəkil 3) təşkil edilir.

Yolverilən riskin qiymətləndirilməsilə bağlı mühüm amillərə təhlükəli hadisənin təsirinə məruz qalan şəxslərin fikirləri və nöqteyi-nəzəri daxildir. Xüsusi tətbiq sahəsi üçün nəyin yolverilən risk səviyyəsini təşkil etdiyi barədə nəticə çıxararkən bir sıra məlumat mənbələrinə istinad etmək lazımdır. Bu mənbələrə aşağıdakılar daxil edilə bilər:

– müvafiq tənzimləyici orqanların təlimatları;

– tətbiq sahəsinə cəlb edilmiş müxtəlif tərəflərlə əldə edilən razılıqlar və aparılan müzakirələr;

– sənaye standartları və təlimatları;

– sənaye sahəsinin, ekspertin və ya elmi müəssisənin məsləhəti;

– hüquqi və normativ tələblər – həm ümumi həm də spesifik tətbiq sahəsi ilə birbaşa bağlı olan.

3.3. Nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemlərinin rolu

Nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemi prosesin təhlükəsizliyini təmin etmək və ya ona nail olmaq üçün qəzaya qarşı tələb edilən mühafizə funksiyalarını icra edir, o cümlədən riski yolverilən səviyyəyə kimi endirmək üçün müəyyən tədbirlər həyata keçirir. Məsələn, təhlükəsizlik funksiyaları üzrə tələblərin spesifikasiyasında temperatur göstəricisi x dəyərinə çatdıqda y klapanı açılaraq çəni su ilə doldurur.

Bir və ya daha artıq Nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemindən (NÖTS) və ya digər mühafizə səviyyələrindən istifadə edərək riski lazımi səviyyəyə endirmək olar.

Hər bir şəxs mühafizə funksiyasının ayrılmaz hissəsi ola bilər. Məsələn, həmin şəxs prosesin cari vəziyyəti barədə məlumat ala və həmin məlumat əsasında təhlükəsizlik tədbirlərini həyata keçirə bilər. Əgər operator təhlükəsizlik funksiyasının ayrılmaz hissəsini təşkil edirsə, onda bütün insan faktorları nəzərə alınmalıdır. Nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyaları əməliyyatın tələb rejimində və ya fasiləsiz əməliyyat rejimində icra edilə bilər.

3.4. Tam təhlükəsizlik

Tam təhlükəsizlik aşağıda göstərilən iki elementi özündə birləşdirir.

a) Avadanlığın vasitələrinin tam təhlükəsizliyi – təhlükəli xəta rejimində avadanlığın təsadüfi nasazlığı ilə bağlı yaranan tam təhlükəsizlik. Avadanlığın vasitələrinin tam təhlükəsizliyini lazımi səviyyədə təmin etmək üçün onun işləmə dəqiqliyinin dərəcəsini hesablamaqla saxlamaq olar və bu baxımdan edilən ehtimalların birləşdirilməsi üzrə müəyyən edilən qaydaların tətbiq edildiyi yarımsistemlərlə ümumi səbəbli xətaları nəzərə alan yarımsistemlər arasında müəyyən tələblərin bölgüsünü həyata keçirmək olar.

b) Sistemli tam təhlükəsizlik – təhlükəli xəta rejimində yaranan sistemli nasazlıqlarla bağlı tam təhlükəsizlik. Baxmayaraq ki, sistemli nasazlıqların yaranmasına səbəb olan amilləri müəyyən etmək olar, lakin layihə xətalarına və ümumi səbəbli xətalara əsasən alınan xəta barədə məlumata əsaslanaraq xətaların paylanmasının proqnozlaşdırmağın çətin olduğunu demək olar. Bu, xüsusi vəziyyətlə bağlı xətaların yaranma ehtimalının hesablanmasında (məs. NÖTS–də nasazlıqların baş vermə ehtimalının hesablanması) şübhələri artırır. Qeyd etmək lazımdır ki, avadanlığın təsadüfi nasazlığının baş vermə ehtimalını azaltmaq üçün həyata keçirilən tədbirlər sistemli xətaların yaranma ehtimalını azaltmaya da bilər. Oxşar avadanlıqların artıq kanallarından istifadə etmək kimi texniki üsullar avadanlığın təsadüfi nasazlığını azaltmaqda səmərəli ola bilir, lakin sistemli nasazlıqların azaldılmasına az təsir göstərir.

Nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyası və ya funksiyaları, o cümlədən digər mühafizə səviyyələri ilə ümumi riskin azaldılması elə həyata keçirilməlidir ki, bu zaman aşağıda göstərilənlər təmin edilsin:

– təhlükəli halların baş vermə tezliyinin tələb edilən yolverilən risk səviyyəsini aşmasının qarşısını almaq üçün nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyalarının icrasındakı uğursuzluqların kifayət qədər aşağı olması;

– Yolverilən risk səviyyəsini təmin etmək üçün təhlükəsizlik funksiyaları vasitəsilə nasazlığın fəsadlarını lazım olan dərəcədə dəyişmək.

Şəkil 3-də riskin azaldılması ilə bağlı ümumi anlayışlar göstərilir. Bu ümumi modeldə aşağıdakılar fərz edilir:

– proses və onunla əlaqəli əsas prosesə nəzarət sistemi (ƏPNS) mövcuddur;

– bununla bağlı insan faktoru məsələləri mövcuddur.

Mühafizə səviyyələrinə daxildir:

1) mexaniki mühafizə sistemi;

2) nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemləri;

3) mexaniki təsir gücünün azaldılması sistemi.

Qeyd: Şəkil 3 - ümumi prinsipləri əks etdirən ümumiləşdirilmiş risk modelidir. Nəzarət ölçü təklükəsizlik Sistemləri və/yaxud digər mühafizə səviyyələri ilə riski faktiki olaraq lazımi səviyyəyə qədər azaltmaq üçün lazımi icra tərzini nəzərə alaraq hər hansı bir xüsusi vəziyyət üçün risk modeli hazırlamaq lazımdır. Nəticədə alınan həmin risk modeli Şəkil 3-də göstərilən risk modelindən fərqlənə bilər.

Şəkil 3 və 4-də göstərilən müxtəlif risklər aşağıdakı kimidir:

Proses riski – prosesdə baş verən təhlükəli hallardan, əsas prosesə nəzarət sistemindən və insan faktoru məsələləri ilə bağlı yaranan mövcud risk – belə riskin müəyyən edilməsi üçün heç bir təyin edilmiş qəzadan qorunma əlamətləri nəzərə alınmır;

Yolverilən risk - (prosesin təhlükəsizliyi üçün nəzərdə tutulan səviyyə) – insan cəmiyyətinin cari dəyərlərinə əsaslanan kontekstdə qəbul edilən;

Qalıq risk - Bu standartın mətninə uyğun olaraq, qalıq risk mühafizə səviyyələrinin əlavə edilməsindən sonra baş verən təhlükəli hadisələrin yaratdığı risk kimi başa düşülür. Proses riski proseslə əlaqəli olan riskin daşıdığı funksiyadır, lakin o, prosesə nəzarət sistemi tərəfindən riskin azaldılmasını nəzərə alır. Əsas prosesə nəzarət sistemində təhlükəsizliyin etibarlılığı ilə bağlı əsassız iddiaların olmaması üçün bu standarta qarşı iddiaların edilməsinə müəyyən hədd qoyulur. Riskin lazımi səviyyəyə kimi azaldılması yolverilən riski təmin etmək üçün riskin minimum səviyyəyə endirilməsinə deyilir. Bu məqsəd bir və daha artıq risk azaltma üsullarından istifadə etməklə həyata keçirilə bilər. Müəyyən edilmiş yolverilən riski təmin etmək üçün riskin lazımi səviyyəyə qədər azaldılması barədə prosesin başlanğıc nöqtəsindən başlayaraq Şəkil 3-də məlumat verilir.

3.5. Risk və tam təhlükəsizlik

Risk və tam təhlükəsizlik arasındakı fərqi hərtərəfli olaraq qiymətləndirmək vacibdir. Risk müəyyən edilmiş təhlükəli hadisənin baş vermə tezliyinin və nəticəsinin ölçüsüdür. Bu ölçü müxtəlif vəziyyətlərə uyğun olaraq qiymətləndirilə bilər (proses riski, yolverilən risk, qalıq riski – bax: Şəkil 3). Yolverilən riskin müəyyən azaldılmasında siyasi və sosial amillər nəzərə alınır. Tam təhlükəsizlik dərəcəsi NÖTF və digər mühafizə səviyyələri vasitəsilə müəyyən edilmiş təhlükəsizlik funksiyalarının icra ehtimalının ölçüsüdür. Yolverilən riski müəyyən etdikdən və riskin lazımi səviyyəyə qədər azaldılması üzrə hesablamalar apardıqdan sonra NÖTS üçün tam təhlükəsizliyin dərəcələri üzrə tələblərin bölgüsünü həyata keçirmək olar.

Qeyd: Layihənin müxtəlif tələblərə uyğunluğunu optimallaşdırmaq üçün bu bölgü təkrarlana bilər.

Riskin lazımi səviyyəyə qədər azaldılmasında təhlükəsizlik funksiyalarının oynadığı rol Şəkil 3 və 4-də misallarla göstərilib.

3.6. Təhlükəsizlik tələblərinin bölgüsü

Təhlükəsizlik funksiyalarının (təhlükəsizlik funksiyalarının və tam təhlükəsizlik üzrə tələblərin) nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemlərinə və digər mühafizə səviyyələrinə uyğun bölgüsü Şəkil 5–də verilib. Təhlükəsizlik tələblərinin bölgüsü üzrə tələblər IEC 61511−1 standartının 9–cu bəndində göstərilib.

Tam təhlükəsizlik üzrə tələblərinin nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemlərinə, digər texnologiyalara əsaslanan təhlükəsizlik sistemlərinə və xarici riskin azaldılması mexanizminə əsasən bölgüsü, ilk növbədə, riskin lazımi səviyyəyə qədər azaldılmasının açıq-aydın olaraq keyfiyyət yoxsa kəmiyyət baxımından göstərilməsindən asılıdır. Bu yanaşmalar müvafiq olaraq “yarımkəmiyyət”, “yarımkeyfiyyət” və “keyfiyyət metodları” terminləri ilə ifadə olunur (bax: Əlavə B, C, D, E, və F).

3.7. Tam təhlükəsizlik dərəcələri

Bu standartda 4 tam təhlükəsizlik dərəcəsi müəyyən edilib. Burada ən yüksək etibarlılıq dərəcəsi 4-cü dərəcə və ən aşağı dərəcə isə 1–ci dərəcədir. Təhlükəsizliyin etibarlılıq dərəcələri üzrə nəzərdə tutulan uğursuzluq hallarının aradan qaldırılması üçün görülən tədbirlər IEC 61511−1 standartının 3–cü və 4–cü Cədvəllərində göstərilir. Bu cədvəllərdə 2 növ parametr müəyyən edilib: NÖTS–nin tələb rejimində istismarı üzrə parametrlər və NÖTS–nin fasiləsiz əməliyyat rejimi üzrə parametrlər.

Qeyd: Əməliyyatın tələb rejimində işləyən NÖTS üçün tam təhlükəsizliyin dərəcəsinin ölçüsü tələb əsasında müəyyən edilmiş funksiyanın icrasındakı uğursuzluğunun orta başvermə ehtimalına bərabərdir. Fasiləsiz əməliyyat rejimində olan NÖTS–ə gəldikdə isə tam təhlükəsizlik dərəcəsinin ölçüsü təhlükəli nasazlıqların hər saat üzrə baş vermə tezliyinə bərabərdir. Bax: IEC 61511-1 standartının 3.2.43–cü Bəndi.

Qeyd: Tam təhlükəsizliyin dərəcələri üzrə tələblərin bölgüsünü aparmazdan qabaq, onlar hər bir nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyası ilə əlaqəli olur (bax: IEC 61511-1, 9 – cu Bənd).

3.8. Tam təhlükəsizliyin tələb edilən səviyyələrinin təyin edilməsi metodunun seçilməsi

Xüsusi tətbiq sahələri üçün tam təhlükəsizliyin tələb edilən səviyyələrinin təyin edilməsinin bir sıra yolları mövcuddur. B və F Əlavələrində bu istiqamətdə tətbiq edilmiş bir sıra metodlar barədə məlumat verilir. Xüsusi tətbiq sahəsi üçün belə metodların seçilməsi bir sıra amillərdən, o cümlədən aşağıda göstərilənlərdən asılıdır:

– tətbiq sahəsinin mürəkkəbliyi;

– tənzimləyici orqanların təlimatları;

– riskin təbiəti və riskin tələb edilən səviyyəyə qədər azaldılması;

– bu işi öz üzərinə götürən işçilərin təcrübə və bacarığı;

– risklə bağlı parametrlər barədə mövcud məlumat.

Bəzi tətbiq sahələrində birdən artıq metoddan istifadə etmək olar. Bütün NÖTF–lər üzrə TED–i müəyyən etmək üçün ilkin olaraq keyfiyyət metodundan istifadə etmək olar. Bu metodla TED 3 və TED 4-ün təyin edildiyi funksiyalara gəldikdə tam təhlükəsizliyin tələb edilən dərəcələrin daha dərindən anlamaq üçün kəmiyyət metodundan istifadə edərək bu məsələyə daha geniş yanaşmaq tələb olunur.

Bu əlavədə yolverilən riski və tam təhlükəsizlik dərəcələrini təyin etmək üçün tətbiq edilə bilən prinsipdən (PCMQA) bəhs edilir. PCMQA tam təhlükəsizlik dərəcələrinin müəyyən edilməsində işlədilən anlayışlardan biridir. Bu prinsip, öz özlüyündə tam təhlükəsizlik dərəcələrinin müəyyən edilməsi metodu deyil. Bu əlavədə göstərilən prinsipləri tətbiq etmək niyyətində olan şəxslər aşağıdakı mənbələrdən istifadə etməlidir:

Risklərin azaldılması, İnsanların Qəzadan Qorunması, HSE, London, 2001 (ISBN 0 7176 2151 0)

Dəniz işlərində təhlükəsizliyin qiymətləndirilməsi prinsipləri, HSE London, 1998 (ist. HSG 181) (ISBN 0 7176 1238 4)

Atom stansiyalarında təhlükəsizliyin qiymətləndirilməsi prinsipləri, HSE London, 1992 (ISBN 0 11 882043 5)

Atom elektrik stansiyalarında riskin yolverilən həddi, HMSO, London, 1992 (ISBN 0 11 886368 1)

Təhlükəsizlik üzrə mühüm tətbiq sahələrində kompüterlərin istifadəsi, Səhiyyə və Təhlükəsizlik Komissiyası, London, 1998 (ISBN 0 7176 1620 7)

3.2- ci yarımbəndində sənaye sahələrində yaranan riskin tənzimlənməsi üçün tətbiq edilən əsas meyarlar barədə məlumat verilir və aşağıda göstərilənləri müəyyən etmək üçün həyata keçirilən tədbirlərdən bəhs edilir:

a) risk o qədər böyükdür ki ondan tamamilə imtina edilir;

b) risk o qədər kiçikdir və ya o qədər azaldılıb ki, heç bir əhəmiyyət daşımır;

c) bəndinə gəldikdə PCMQA prinsipinə əsasən riskin “praktiki cəhətdən mümkün səviyyəyə” və ya “praktiki cəhətdən mümkün qədər aşağı səviyyəyə” (PCMQA) endirilməsi məsləhət görülür. Əgər risk bu iki hədd arasında aralıq mövqe tutursa (qəbul edilməyən sahə və geniş qəbul edilən sahə) və PCMQA prinsipi tətbiq edilibsə onda nəticədə alınan risk xüsusi tətbiq sahəsi üçün yolverilən risk kimi qiymətləndirilir. Bu yanaşmaya əsasən risk “qəbul edilməyən”, “yolverilən” və ya “geniş qəbul edilən” kimi müəyyən edilən üç sahədən birinə aid edilir (bax: Şəkil A.1).

Risk yuxarıda göstərilən a) və b) bəndləri arasında aralıq mövqe tutur və praktiki cəhətdən mümkün olan ən aşağı səviyyəyə qədər endirilib, lakin bu riskin qəbul edilməsinin faydası və onu daha da azaltmaq üçün çəkilən xərclər nəzərə alınmalıdır.

Müəyyən səviyyədən artıq olan risk qəbuledilməz risk hesab edilir. Belə riski adi hallarda əsaslandırmaq mümkün deyil. Əgər belə bir risk yaranıbsa, onda o, “yolverilən” və ya “geniş qəbul edilən” sahələrinə aid edilməli və ya bununla əlaqəli olan təhlükəli hallar aradan qaldırılmalıdır. Bu səviyyədən aşağı olan risk “yolverilən” risk hesab edilir, bir şərtlə ki, bu risk elə bir səviyyəyə qədər azaldılsın ki, həmin riskin azaldılmasına çəkilən xərc onun bu səviyyədən də aşağı endirilməsindən əldə edilən faydanı üstələsin və bu riskə nəzarət etmək üçün ümumi olaraq qəbul edilmiş standartlar tətbiq edilsin. Risk nə qədər yüksək olsa onun azaldılmasına çəkilən xərcin bir o qədər çox olması gözlənilir. Bu yolla azaldılan risk “praktiki cəhətdən mümkün qədər aşağı” (PCMQA) səviyyəyə azaldılmış risk hesab edilir.

Yolverilən sahədən aşağı sahələrə aid edilən riskin səviyyələri həddən artıq əhəmiyyətsiz olduğundan tənzimləyicilər əlavə təkmilləşdirmə işləri aparmağa ehtiyac duymur. Bu sahəyə aid edilən risklər bizim gündəlik həyatda rastlaşdığımız risklərlə müqayisədə daha kiçik olan risklərdir. Geniş qəbul edilən sahələrə aid risklər üçün PCMQA–ı nümayiş etməyə dair geniş tədbirlər həyata keçirməyə ehtiyac yoxdur, lakin riskin bu səviyyədə qalmasını təmin etmək üçün ona nəzarət etmək lazımdır.

PCMQA anlayışından keyfiyyət və kəmiyyət yönümlü risk hədəflərini qəbul edərkən istifadə etmək olar. A.2.2 yarımbəndində kəmiyyət və keyfiyyət yönümlü risk hədəflərinin müəyyən edilməsi metodundan bəhs edilir. (Əlavə C–də xüsusi təhlükəli hal üzrə riskin lazımi səviyyəyə qədər azaldılması üçün tətbiq edilən yarımkəmiyyət metodundan, Əlavə D və E–də isə keyfiyyət metodlarından bəhs edilir. Qərar qəbul edərkən göstərilən metodlara PCMQA anlayışını tətbiq etmək olar).

PCMQA prinsipindən istifadə edərkən irəli sürülən bütün fərziyyələrin əsaslandırılmasına və sənədləşdirildiyinə əmin olmaq lazımdır.

A.2.2. Yolverilən risk hədəfi

PCMQA prinsipini tətbiq etmək üçün hadisənin yaranma ehtimalı və fəsadları baxımından Şəkil A. 1–də verilən üç sahəni müəyyən etmək lazımdır. Bu üç sahə maraqlı tərəflər arasında (məs., tənzimləyici təhlükəsizlik orqanları, riskə məruz qalan və riski yaradan tərəflər) aparılan müzakirələrin və əldə edilən razılaşmaların nəticəsinə əsasən müəyyən edilməlidir. PCMQA ilə bağlı anlayışları nəzərə almaq üçün risk dərəcələri vasitəsilə nəticənin məqbul yaranma tezliyi ilə uyğunlaşdırılması həyata keçirilir. Cədvəl A.1–də üç risk dərəcəsinin nümunəsi (I, II, III) onların yaratdığı bir sıra fəsadlarla və baş vermə tezliyi ilə birgə göstərilir. Cədvəl A.2-də isə PCMQA anlayışına əsasən bu risk dərəcələrinin hər biri şərh edilir, yəni, Cədvəl A.1-ə əsasən dörd risk dərəcəsinin hər biri təsvir edilir. Risk dərəcəsinə əsasən müəyyən edilən risklər risk azaltma üsullarının predmetini təşkil edir. Şəkil A.1-ə əsasən, risk dərəcələri aşağıdakı kimidir:

– I dərəcəli risk qəbul edilməyən sahəyə daxil edilir;

– II dərəcəli risk PCMQA sahəsinə daxil edilir;

– III dərəcəli risk geniş qəbul edilən sahəyə daxil edilir.

Hər bir xüsusi vəziyyət və ya sənaye yarım-sektorları üçün Cədvəl A.1-ə bənzər bir cədvəl hazırlanmalı və bu zaman müxtəlif ictimai, siyasi və iqtisadi amillər nəzərə alınmalıdır. Hər bir nəticə ehtimalla və risk dərəcələrini əks etdirən cədvəllə müqayisə edilməlidir. Məsələn, Cədvəl A.1- də ehtimal edilən hadisə ola bilsin ki, hər il 10 dəfədən artıq baş verir. Bu hadisənin əsas fəsadı ölüm və/yaxud çoxsaylı fiziki zədə və ya azsaylı kəskin zədələr ola bilər. Yolverilən risk hədəfini müəyyən etdikdən sonra Əlavə C və F–də göstərilən metodlardan birini tətbiq etməklə nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyalarının tam təhlükəsizliyinin dərəcələrini müəyyən etmək mümkündür.

Şəkil A.1 – Hadisələrin riskə əsasən təsnifatının nümunəsi

Qeyd 1: I–dən III-ə kimi risk dərəcələrinin şərhi üçün Cədvəl A.2-ə baxın.

Qeyd 2: Bu cədvəldəki I, II və lll risk dərəcələri tətbiq sahəsindən və ehtimal dərəcəsindən asılıdır. Ona görə də bu nümunədə cədvəlin doldurulması misal olaraq göstərilir, yəni bu cədvəl gələcəkdə istifadə üçün spesifikasiya rolunu oynamır.

Cədvəl A.2 – Risk dərəcələrinin şərhi

Arzuolunmaz risk, əgər bu riskin azaldılması praktiki cəhətdən mümkün deyilsə yaxud onun azaldılmasına çəkilən xərc onun faydasını üstələyirsə onda o, yolverilən risk hesab edilir.

Qeyd: Tam təhlükəsizlik dərəcələri (TTD) ilə risk dərəcələri arasında heç bir əlaqə yoxdur. TTD qəzaya qarşı xüsusi mühafizə funksiyası vasitəsilə riskin azaldılması zaman müəyyən edilir, bax: Əlavə B və F.

Bu əlavədə tam təhlükəsizlik dərəcələrinin yarımkəmiyyət yanaşmasına əsasən necə təyin edildiyi göstərilir. Yolverilən riskin dəyərlərini rəqəmlərlə ifadə etmək ehtiyacı yarandıqda yarımkəmiyyət yanaşması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. (məs. riskin müəyyən edilmiş fəsadları 100 ildə bir dəfədən artıq baş verməməlidir). Bu əlavədə həmin metodla bağlı həlledici nəticələr çıxarmaq nəzərdə tutulmayıb, sadəcə olaraq, ümumi prinsiplərə toxunulur. Bu hissədə verilən məlumat aşağıda istinad edilən mənbədə geniş bəhs edilən metoda əsaslanır:

CONTINI, S., Əsas Təhlükənin Təhlili üzrə Sınaq Tapşırıqları, Avropa Cəmiyyətləri Komissiyası, 1992.

B.2. IEC 61511-1 standartına uyğunluq

Bu əlavənin ümumi məqsədi tələb edilən nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyasını və həmin funksiya əsasında tam təhlükəsizlik dərəcəsini müəyyən etmək üçün həyata keçirilən prosedurun ümumi təsvirini verməkdir. Uyğunluğu təmin etmək üçün tələb edilən əsas mərhələlər aşağıda göstərilir:

1) Prosesin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün hədəfi (yolverilən risk) müəyyən etmək;

2) Mövcud riski qiymətləndirmək üçün təhlükə və riskin təhlilini aparmaq;

3) Lazım olan təhlükəsizlik funksiyasını və ya funksiyalarını müəyyən etmək;

4) Təhlükəsizlik funksiyasını və ya funksiyalarını mühafizə səviyyələrinə uyğun olaraq bölmək;

Qeyd: Mühafizə səviyyələri bir birindən asılı deyil.

5) Tələb edilərsə, NÖTF–ni müəyyən etmək;

6) NÖTF–nin TED–ni müəyyən etmək.

Birinci mərhələdə prosesin təhlükəsizliyini təyin etmək üçün hədəf müəyyən edilir. Ikinci mərhələdə prosesdə yarana biləcək riskin təhlili aparılır və üçüncü mərhələdə həmin təhlilin nəticələrinə əsasən tələb edilən təhlükəsizlik funksiyaları müəyyən edilir və təhlükəsizliyi təmin etmək üçün riskin hansı səviyyəyə qədər azaldılması təyin edilir. Dördüncü mərhələdə təhlükəsizlik funksiyalarını mühafizə səviyyələrinə uyğun olaraq böldükdən sonra nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyasının tələb edildiyi və ya edilmədiyi aydın olur (5-ci Mərhələ) və tələb edildiyi halda hansı etibarlılıq dərəcəsinin lazım olduğu müəyyənləşir (6–cı Mərhələ). Bu əlavədə IEC 61511 standart seriyasının məqsədlərini həyata keçirmək üçün yarımkəmiyyət metoduna əsaslanan risk qiymətləndirilməsi üsulu təklif edilir. Bu texniki üsul sadə misallarla izah edilir.

Təsəvvür edin ki, prosesi uçan və alışa bilən maye ilə dolu hermetik qab və ona aid olan digər avadanlıqlar təşkil edir (bax: Şəkil B.1.). Həmin prosesə əsas Prosesə Nəzarət Sistemi (ƏPNS) vasitəsilə nəzarət edilir və bu sistem səviyyə dəyişdiricisindən gələn siqnalı yoxlayır və klapanın işləməsinə nəzarət edir. Layihələnmiş mövcud sistemlər bunlardır: a) təzyiqin səviyyəsi qalxdıqda həyəcan siqnalı verərək mayenin daxilə axmasının qarşısını almaq üçün operatoru müəyyən tədbir görməyə çağıran müstəqil təzyiq sayğacı; və b) operator tərəfindən reaksiya verilmədikdə qabda olan yüksək təzyiqin yarada biləcəyi təhlükəli halın qarşısını almaq üçün nəzərdə tutulan və ölçmə cihazları ilə təchiz edilməyən mühafizə səviyyəsi. Mühafizə səviyyələrinə əsasən göndərilən axın borularla paylayıcı çənə istiqamətlənir və bu çəndən isə qaz çıxarılaraq yanma sisteminə göndərilir. Bu misala əsasən belə fərz edilir ki, həmin yanma sistemi lazımi qaydada layihələndirilib, montaj edilib, istismara buraxılıb və ona lazımi icazə verilib. Ona görə də həmin sistemdə yarana biləcək hər hansı bir nasazlıq hazırkı nümunədə nəzərə alınmayıb.

Qeyd: Layihələnmiş sistemlər dedikdə prosesin tələbinə, o cümlədən digər avtomatik mühafizə səviyyələrinə və operator(lar)a cavab reaksiyası verən bütün mövcud sistemlər nəzərdə tutulur.

MS - Təsir gücünün əlavə olaraq azaldılması üçün nəzərdə tutulan Mühafizə Səviyyəsi (bəndlər, təzyiq azaldıcı cihazlar, məhdud sahələr, saxlama çəni)

TYS - Təzyiqin Yüksək olduğunu bildirən Həyəcan Siqnalı

SÇ – Səviyyə Çeviriciləri

STK – Səviyyə Tənzimləyən Klapan

ƏPNS – Əsas Prosesə Nəzarət Sistemi

B.3.1. Prosesin təhlükəsizlik hədəfinin səviyyəsi

Sənaye sahələrində yaranan risklərin uğurla idarə edilməsi üçün irəli sürülən tələb prosesin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün arzu olunan hədəfin səviyyəsini (yolverilən risk) qısa və aydın müəyyən etməkdir. Hədəfin səviyyəsini milli və beynəlxalq standartlara və normativ qaydalara, ümumi siyasi istiqamətlərə, maraqlı tərəflərin məs. qabaqcıl mühəndislik qaydalarını tətbiq edən qurumların, yerli məhkəmə orqanlarının və sığorta şirkətlərinin verdikləri məlumatlara əsasən müəyyən etmək olar. Prosesin təhlükəsizlik hədəfinin səviyyəsi həmin proses, korporasiya və ya sənaye sahəsi üçün səciyyəvi olur. Ona görə də bu, yalnız mövcud normativ qaydalara və standartlara əsasən ümumiləşdirilməlidir. İzahedici nümunəyə əsasən, fərz edək ki, ətraf mühitə buraxılan maddələrin göstərilən fəsadlarını nəzərə alaraq prosesin təhlükəsizlik hədəfi həmin maddələrin orta hesabla ildə 4-10 dəfədən aşağı buraxılmasına təyin edilib.

B.3.2. Təhlükənin təhlili

Təhlükəli halları, prosesdə baş verən mümkün yayınmaları və onların səbəblərini, layihələnmiş mövcud sistemləri, ilkin səbəbləri və mümkün təhlükəli hadisələri (qəzaları) müəyyən etmək üçün prosesin məruz qala biləcəyi təhlükənin təhlilini aparmaq lazımdır. Bu məqsədi bir neçə keyfiyyət yönümlü texniki üsullar vasitəsilə həyata keçirmək olar:

– Təhlükəsizliyin yoxlanılması;

– Nəzarət vərəqələri;

– Şərti ehtimala əsaslanan təhlil;

– Xəta rejiminin və təsirlərin təhlili;

– Səbəb-nəticənin təhlili.

Geniş tətbiq edilən texniki üsullardan biri Təhlükə və İşləmə Qabiliyyətinin (TİQ araşdırması) təhlilidir. Təhlükə və işləmə qabiliyyətinin təhlilinə (və ya araşdırmasına) əsasən emal müəssisələrində yaranan təhlükəli hallar, o cümlədən layihələnmiş məhsuldarlığın əldə edilməsi imkanlarını risk altında qoyan və təhlükəli olmayan istismarla bağlı problemlər müəyyən edilir və qiymətləndirilir.

TİQ araşdırmasının ikinci mərhələ kimi icrası Şəkil B.1–də nümunə olaraq göstərilib. TİQ təhlilini aparmaqda məqsəd maddələrin ətraf mühitə nüfuz etməsinə səbəb ola biləcək mümkün təhlükəli halları qiymətləndirməkdir. TİQ araşdırmasının nəticələri nümunə olaraq Cədvəl B.1-dəki qısa siyahıda verilib.

TİQ araşdırmasının müəyyən edilən nəticələrinə əsasən təzyiqin həddən artıq qalxması nəticəsində ətraf mühitə alışa bilən maddələr buraxıla bilər. Bu hal layihələnmiş mövcud sistemlərin reaksiyasından asılı olaraq təhlükəli hadisənin baş vermə ardıcıllığına daxil edilə bilən ilkin səbəb kimi qiymətləndirilir. Əgər proses üzrə tam TİQ təhlili aparılıbsa onda həmin təhlilə əsasən ətraf mühitin çirklənməsinə səbəb ola biləcək digər ilkin səbəblərə avadanlıqdan mayenin sızması, borunun deşilməsi, və ya yanğın kimi xarici təsirlər də daxil edilə bilər. Bunu izah etmək üçün misal olaraq təzyiqin həddən artıq qalxması vəziyyəti nəzərdən keçirilir.

Şəkil B.1 – TİQ araşdırmasının nəticələri

Ətraf mühitə buraxılma

1) Həyəcan siqnalı, operator, mühafizə səviyyəsi

Ətraf mühitə təsir hallarının qiymətləndirilməsi

Nəticədə maraq doğurmur

Nəticədə maraq doğurmur

B.3.3. Yarımkəmiyyət risk təhlili üsulu

Proses riskinin yarıkəmiyyət metodu ilə qiymətləndirilməsinə əsasən prosesdə baş verən mümkün qəzalardan və ya təhlükəli hadisələrdən yaranan risklər müəyyən edilir və kəmiyyət baxımından hesablanır. Əldə edilən nəticələr qəzaya qarşı lazımi mühafizə funksiyalarını və proses riskini məqbul səviyyəyə qədər azaltmaq üçün həmin funksiyalar üzrə TED-ləri müəyyən etməyə görə istifadə edilə bilər. Yarımkəmiyyət texniki üsulları ilə proses riskinin qiymətləndirilməsi aşağıdakı əsas mərhələlərə bölünə bilər (Burada ilk dörd mərhələ TİQ araşdırması zamanı həyata keçirilə bilər):

1) Prosesdəki təhlükəli halların müəyyən edilməsi;

2) Təhlükəsizlik səviyyəsinin quruluşunu müəyyən etmək;

Qeyd 1: Təhlükəsizlik səviyyələri prosesi qəzadan qorumaq üçün mövcud olan bütün təhlükəsizlik sistemlərini əhatə edir və özündə NÖTS–ləri, digər texnologiyalara əsaslanan təhlükəsizlik sistemlərini, xarici risk azaltma mexanizmini və operatorun cavab tədbirlərini ehtiva edir.

Qeyd 2: 2–ci Mərhələ tətbiq edilir, çünki bu, nümunədə verilən mövcud prosesi göstərir.

3) Hadisəyə təkan verən ilkin səbəbləri müəyyən etmək;

4) Hadisəyə təkan verən hər bir səbəb əsasında təhlükəli hadisənin yaranma ssenarisini hazırlamaq;

5) Hadisəyə təkan verən ilkin halların baş vermə tezliyini, o cümlədən statistik məlumatdan və ya modelləşdirmə metodlarından (Xəta Diaqramının Təhlili, Markov Modeli) istifadə edən mövcud təhlükəsizlik sistemlərinin etibarlılığını müəyyən etmək;

6) Nəzərə çarpan təhlükəli hadisələrin baş vermə tezliyinin kəmiyyətini müəyyən etmək;

7) Nəzərə çarpan bütün təhlükəli hadisələrin fəsadlarını qiymətləndirmək;

8) Hər bir təhlükəli hadisə ilə bağlı olan risklərin nəticələrini (qəzanın baş vermə tezliyini və fəsadlarını) ümumiləşdirmək.

Maraq doğuran mühüm nəticələr aşağıdakılardır:

– proseslə bağlı olan təhlükəli halların və risklərin daha yaxşı və dərindən anlaşılması;

– prosesdə yaranan risk barədə əldə edilən bilik;

– mövcud təhlükəsizlik sistemlərinin riskin ümumi səviyyədə azaldılmasına verdiyi tövhə;

– proses riskini məqbul səviyyəyə qədər azaltmaq üçün hər bir qəzaya qarşı lazım olan mühafizə funksiyasının müəyyən edilməsi;

– prosesdə təxmin edilmiş riskin hədəf riski ilə müqayisə edilməsi.

Yarıkəmiyyət texniki üsulunun tətbiqi daha çox resurs tələb edir, lakin bu üsul keyfiyyət yönümlü yanaşmalarla müqayisədə daha çox üstünlüklərə malikdir. Bu texniki üsul təhlükəli halları müəyyən edən işçi heyətinin bilik və bacarığından asılı olub, digər texnologiyalara əsaslanan mövcud təhlükəsizlik sistemlərinin idarə edilməsi üçün aydın metod rolunu oynayır, habelə, nəzərdə tutulan nəticələrin əldə edilməsinə səbəb olan tədbirlərin sənədləşdirilməsi üçün bir struktur və təhlükəsizliyin idarə edilməsi üçün bir sistem yaradır. Misal üçün verilən bir nümunədə bir ilkin təkanverici hal, yəni təzyiqin həddən artıq qalxması, TİQ təhlilinə əsasən ətraf mühitə müəyyən maddələrin nüfuz etməsinə səbəb olma potensialına malikdir. Qeyd etmək lazımdır ki, bu bölmədə irəli sürülən yanaşma təhlükəli hadisənin baş vermə tezliyinin kəmiyyət baxımından qiymətləndirilməsindən və onun fəsadlarının keyfiyyət baxımından qiymətləndirilməsindən ibarətdir. Bu sistemli proseduru misallarla zənginləşdirən yanaşma təhlükəli hadisələri və nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyalarını müəyyən etmək üçün həyata keçirilməlidir.

B.3.4. Mövcud prosesin riskə əsasən təhlili

Birinci mərhələdə ilkin təkanverici hadisənin inkişafına səbəb olan amillər müəyyən edilir. Şəkil B.2-də qabda təzyiqin həddən artıq qalxmasına səbəb olan bir sıra halları müəyyənləşdirən sadə xəta diaqramı göstərilir. Burada əsas hadisə, yəni qabda təzyiqin həddən artıq qalxması əsas prosesə nəzarət sistemində (ƏPNS) baş verən nasazlıq və ya xaricdə baş verən yanğındır (bax: Cədvəl B.1). Xəta diaqramında ƏPNS–də baş verən nasazlığın prosesə göstərdiyi təsir verilib. Burada ƏPNS heç bir təhlükəsizlik funksiyası icra etmir. Bununla belə, onun nasazlığı NÖTS–nin işə düşməsinə olan tələbi artırır. Ona görə də etibarlı ƏPNS sistemi Nəzarət ölçü təklükəsizlik sisteminin işə düşməsinə az da olsa tələb yaradır. Hazırkı xəta diaqramını kəmiyyət baxımından dəyərləndirmək mümkündür və bu nümunədə təzyiqin həddən artıq qalxması hadisəsinin baş vermə ardıcıllığı ildə 10–dan 1-ə kimi fərz edilir.

İlkin təkanverici hadisənin baş vermə tezliyini müəyyən etdikdən sonra təhlükəsizlik sistemlərinin bu qeyri-normal vəziyyətə cavab reaksiyası göstərməsi və ya göstərə bilməməsi hadisənin nəticə diaqramının təhlili vasitəsilə modelləşdirilir. Təhlükəsizlik sistemlərinin icrası üçün etibarlılıq barədə məlumat sahə-istismar məlumat bazasından, nəşr edilmiş səndlərdən əldə edilə bilər və ya etibarlılığın modelləşdirilməsi üçün tətbiq edilən texniki üsullar vasitəsilə proqnozlaşdırıla bilər. Bu nümunədə etibarlılıq barədə məlumat, sadəcə olaraq fərz edilib və sistemin elan edilmiş və ya proqnozlaşdırılmış icra göstəricilərini əks etdirən məlumat hesab edilməməlidir. Şəkil B.2-də təzyiqin həddən artıq qalxması nəticəsində maddələrin ətraf mühitə buraxılması baxımından hadisələrin mümkün baş vermə ardıcıllığı göstərilir. Qəzanın modelləşdirilməsinə əsasən əldə edilən nəticələr bunlardır: a) hər bir qəza ardıcıllığının baş vermə tezliyi; və b) alışa bilən maddələrin ətraf mühitə buraxılması zaman yaranan keyfiyyət yönümlü fəsadlar. Şəkil B.3-də beş təhlükəli hadisə müəyyən edilir və onların baş vermə tezliyi və ətraf mühitə nüfuzu baxımından yarada biləcəyi fəsadlar göstərilir. 1–ci qəza hadisəsində ətraf mühitə heç bir maddə buraxılmır və prosesin layihələndirilmiş vəziyyəti əks olunur. Bundan sonra, 2-ci və 4-cü ssenarilərdə təhlükəli hadisə nəticəsində maddənin yanma sisteminə buraxılması da prosesin layihə üzrə müəyyən edilən vəziyyəti kimi qiymətləndirilir. Yerdə qalan ssenarilərdə isə, yəni 3–dən 5-ə kimi olan ssenarilərdə baş vermə tezliyi ardıcıl olaraq təxminən ildə 9 × 10–4 və 1 × 10–3 arasındadır və bu təhlükəli hadisənin baş verməsi nəticəsində ətraf mühitə maddə buraxılır.

Qeyd: Şəkil B.3-də göstərilən hər bir hadisənin digərindən asılı olmaması fərz edilir. Bundan başqa, verilən məlumat təxmin edilib; ona görə də bütün qəzaların məcmusu təkanverici hadisənin baş vermə tezliyinə yaxınlaşır (ildə 0,1).

Qeyd etmək lazımdır ki, bu təhlildə yüksək təzyiqi göstərən həyəcan siqnalına səbəb olan ümumi xətanın yaranma mümkünlüyü və ƏPNS səviyyə datçikinin nasazlığı nəzərə alınmayıb. Belə ümumi səbəbli nasazlıq həyəcan siqnalı sisteminin tələb rejimində xətanın yaranması ehtimalını əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər və nəticədə ümumi risk yaranar. Bu barədə daha geniş məlumat almaq üçün IEC 61508 Standartının Emal sənayesi üzrə İcmalı, Dr A.G.King, IEE Hesablama və Nəzarət Mühəndisliyi Jurnalı, Fevral, 2000, Elektrik Mühəndislər İnstitutu, London, 2000 nəşrinə baxın.

B.3.5. Təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün nəzərdə tutulan səviyyəyə cavab verməyən hallar

Əvvəl qeyd edildiyi kimi, zavodun xüsusi təlimatlarına əsasən təhlükəsizlik üçün nəzərdə tutulmuş hədəf səviyyəsi belə təyin edilib: maddələr ətraf mühitə il ərzində 10-4 dəfədən artıq olmayaraq buraxıla bilər. Təhlükəli halların baş vermə tezliyini və Şəkil B.3–də göstərilən fəsadları nəzərə alsaq, ardıcıl olaraq 3-cü və 5-ci qəzalar üzrə riskin səviyyəsinin təhlükəsizlik üçün nəzərdə tutulmuş hədəf səviyyədən aşağı olması vacibdir.

B.3.6. Riskin digər mühafizə səviyyələri ilə azaldılması

Nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemində nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyasının zərurətini müəyyən etməzdən qabaq digər texnologiyalara əsaslanan mühafizə səviyyələrini nəzərə almaq lazımdır. Bu proseduranı misallarla aydınlaşdırmaq üçün fərz edək ki, hər hansı digər mühafizə səviyyəsi müstəqil olaraq əlavə edilir və əlavə edilən mühafizə səviyyəsi mövcud sistemlərin gücləndirilməsinə xidmət edir. Şəkil B.4-də yeni mühafizə səviyyəsinə malik olan proses təsvir edilir. Hadisələrin ehtimal diaqramının təhlilinə əsasən baş verməsi mümkün olan bütün təhlükəli hadisələr müəyyən edilir. Şəkil B.4–də göründüyü kimi, təzyiqin həddən artıq qalxmasına görə maddənin ətraf mühitə buraxılmasına səbəb olan 7 qəza hadisəsi mövcuddur. Bu şəkildə modelləşdirilmiş təhlükəli hadisələrin baş vermə tezliyini yoxlayarkən aydın olur ki, təzyiq altında olan qab üçün təhlükəsizliyin hədəf səviyyəsi əldə edilməyib və buna səbəb 4-cü və 7–ci qəza hadisələrinin baş verməsi nəticəsində ətraf mühitə maddə buraxılır və bunun səviyyəsi hələ də hədəf səviyyəyə uyğun yaxud ondan yüksəkdir. Faktiki olaraq, ətraf mühitə maddənin buraxılmasının ümumu tezliyi ildə 1,9 × 10–4-dür. Bu nöqtədə xarici risk azaltma vasitələrinin istifadəsinin mümkünlüyü qiymətləndirilməlidir. Nəzərə alsaq ki, təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün hədəf ətraf mühitə maddənin buraxılmasına görə yaranan riski azaltmaqdır, onda belə fərz etmək olar ki, xarici risk azaltma vasitələri məs. bəndlərin yaradılması, mümkün və alternativ risk azaltma sxeminə uyğun gəlmir. Ona görə də qeyri-NÖTS mühafizə səviyyəsi ilə hədəf səviyyəni almaq mümkün olmadığı üçün NÖTS–də icra edilən nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyası vasitəsilə təzyiqin həddən artıq qalxmasından və ətraf mühitə buraxılan alışa bilən maddələrdən qorunmaq tələb edilir.

B.3.7. Nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyası ilə riskin azaldılması

Digər texnologiyalara əsaslanan mühafizə səviyyələrindən və ya xarici risk azaltma vasitələrindən istifadə edərək təhlükəsizlik üçün müəyyən edilmiş hədəfə çatmaq olmaz. Maddənin buraxılmasını əks etdirən 7–ci ssenari hələ də hədəf səviyyəsindədir. Faktiki olaraq, ətraf mühitə maddənin buraxılması hallarının ümumi baş vermə tezliyi şəkil B.4 –də il ərzində 1,9 × 10 – 4 kimi ( 4 -cü və 7 –ci ssenarilərdəki baş vermə tezliklərinin məcmusu) göstərilib. Maddələrin atmosferə buraxılması hallarının ümumi baş vermə tezliyini azaltmaq və təhlükəsizliyin təmin edilməsi məqsədilə təyin edilmiş hədəf səviyyəsinə çatmaq üçün NÖTS–də yeni TED 2 səviyyəsinə malik nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyasının icrası tələb edilir. Qəzaya qarşı bu yeni mühafizə funksiyası Şəkil B. 5–də göstərilib. Bu məqamda nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyası üzərində hər hansı bir detal layihə icra etməyə ehtiyac yoxdur. Ümumi NÖTF layihəsi konsepsiyası kifayət edir. Bu mərhələnin məqsədi TED 2 səviyyəsinə malik NÖTF vasitəsilə tələb edilən riskin azaldılmasının və təhlükəsizlik üçün nəzərdə tutulan səviyyəyə çatmağın mümkünlüyünü müəyyən etməkdir.

NÖTF–nin detal layihəsi (işçi layihəsi) təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün təyin edilmiş hədəf səviyyəsinə çatdıqdan sonra hazırlanır. Məsələn, qəzaya qarşı yeni mühafizə funksiyasının icrası üçün, təhlükəsizliyə görə xüsusi olaraq nəzərdə tutulmuş və eyni zamanda siqnalları məntiqi həlletmə komponentlərinə göndərən 2-dən-1 konfiqurasiyasına malik qoşa təzyiq sensorlarından (vericilərindən) istifadə edilə bilər.

Qeyd: 2-dən-1 o deməkdir ki, təzyiq sensorlarından biri prosesi söndürmək üçün siqnal göndərə bilər.

Təzyiqin həddən artıq qalxmasına görə təzyiq altında olan qabdan maddənin axma tezliyini azaltmaq üçün yeni TED 2 səviyyəsinə malik nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyasından istifadə edilir. Şəkil B.5-də yeni təhlükəsizlik səviyyəsi təqdim edilir və bütün mümkün qəzaların ehtimal edilən nəticəsinə əsasən onların ssenarisi göstərilir. Bu şəkildə göründüyü kimi, bu qabdan hər hansı maddənin buraxılması tezliyi bir il üçün 10–4 dəfəyə yaxud daha aşağı endirilə bilər və təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün təyin edilmiş hədəf səviyyəsinə bir şərtlə çatmaq olar ki, nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyasının TED 2 tələblərinə uyğunluğunu qiymətləndirmək mümkün olsun. Maddələrin ətraf mühitə buraxılması tezliyi bir il üzrə 1,9 ×10–5 dəfəyə endirilib və bu da hədəf səviyyəsindən (ildə 10-4 dəfə) aşağıdır.

Qeyd etmək lazımdır ki, hadisələrin diaqramının təhlilində yüksək təzyiq siqnalına səbəb olan ümumi səbəbli xətalar və TED 2 səviyyəsinə malik nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyası nəzərə alınmır. Qəzadan qorunmaq üçün hazırlıq işləri apararkən və ƏPNS–in səviyyə sensorunda nasazlıq baş verdikdə ümumi səbəbli xətanın yaranması mümkündür.

Ümumi səbəbli nasazlıqlar mühafizə funksiyalarının icrası zamanı tələb rejimində xətanın yaranma ehtimalını və nəticədə ümumi risk səviyyəsini əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər. Bu barədə daha geniş məlumat almaq üçün IEC 61508 Standartının Emal sənayesi üzrə İcmalı, Dr A.G.King, IEE Hesablama və Nəzarət Mühəndisliyi Jurnalı, Fevral, 2000, Elektrik Mühəndislər İnstitutu, London, 2000 nəşrinə baxın.

Hər bir proses daxilində riskin azaldılmasına texnoloji prosesin layihəsində mövcud olan ən vacib ünsürlərlə başlanılır: prosesin özünün seçilməsi, sahənin seçilməsi, təhlükəli material ehtiyatları barədə verilən qərarlar və zavodun planı. Təhlükəli kimyəvi maddələrin ehtiyatını minimum miqdarda saxlamaq; reaktiv kimyəvi maddələrin ehtiyatsızlıq üzündən qarışmasının qarşısını almaq üçün istilik mübadiləsi sistemlərinin və boruların quraşdırılması; prosesin maksimum təzyiqinə tab gətirə bilən möhkəm divarlı qazanların seçilməsi; prosesdə istifadə edilən kimyəvi maddələrin parçalanma temperaturundan aşağı maksimum temperatura malik olan qızdırıcı vasitənin seçilməsi və s. əməliyyat zamanı riskləri azaltmaq üçün texnoloji prosesin layihələndirilməsi zamanı verilən qərarlardır. Texnoloji prosesin layihəsini və istismar parametrlərini ehtiyatla seçərək riskin azaldılmasına verilən diqqət prosesin təhlükəsizliyinin layihələndirilməsində atılan ən vacib addımdır. Bundan sonra, təhlükəli halları aradan qaldırmaq üçün digər yolların axtarılması və prosesin hazırlanmasında təhlükəsizliyi təmin etmək üçün başqa özünəməxsus layihə qaydalarını tətbiq etmək məsləhət görülür. Belə layihələndirmənin hərtərəfli həyata keçirilməsinə baxmayaraq, baş verməsi mümkün olan təhlükəli hallar mövcud olur və buna görə də əlavə qəzadan qorunma tədbirlərinə ehtiyac duyulur. Emal sənayesi sahələrində prosesin özünün mühafizəsi üçün çoxsaylı mühafizə səviyyələri tətbiq edilir və bu Şəkil C.1-də göstərilir. Bu şəkildə riskin idarə edilməsi və/yaxud onu təsir gücünün azaldılması üçün nəzərdə tutulan digər mühafizə səviyyələri ilə birlikdə istifadə edilən avadanlıqlardan və/yaxud inzibati nəzarət vasitələrindən ibarət mühafizə səviyyəsi göstərilir.

Mühafizə səviyyələri konsepsiyası üç əsas anlayışa əsaslanır:

1) Mühafizə səviyyəsi riskin idarə edilməsindən və/yaxud onun təsir gücünün azaldılması üçün nəzərdə tutulan digər mühafizə səviyyələri ilə birlikdə istifadə edilən avadanlıqların və/yaxud inzibati nəzarət vasitələrinin qrupundan ibarətdir.

2) Mühafizə Səviyyəsi (MS) aşağıdakı meyarlara cavab verir:

– Müəyyən edilmiş riski ən azı 10-luq faktoruna əsasən azaldır;

– Aşağıda göstərilən mühüm xüsusiyyətlərə malikdır:

• Özünəməxsusluq – MS baş verməsi mümkün olan bir təhlükəli hadisənin fəsadlarının qarşısını almaq və ya onun təsir gücünü azaltmaq üçün layihələnir. Eyni təhlükəli hadisəni yaradan müxtəlif səbəblər mövcud ola bilər və ona görə də çoxsaylı hadisə ssenarisi MS tərəfindən müəyyən tədbirin görülməsinə təkan verə bilər;

• Müstəqillik – Əgər digər MS–də ümumi səbəbli və ya ümumi rejimli nasazlığın yaranmasının mümkünlüyü göstərilməyibsə, onda MS digər mühafizə səviyyələrindən asılı olmur;

• Asılılıq – Layihələndiyi tədbiri həyata keçirərək təsadüfi və sistemli nasazlıqları aradan qaldıran MS-ə etibar etmək olar;

• Auditə yararlılıq – MS mühafizə funksiyalarının mütəmadi olaraq yoxlanılıb təsdiqlənməsini asanlaşdırmaq üçün layihələndirilir.

3) Nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyasının mühafizə səviyyəsi bu əlavədə verilən “nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemi” termininin izahına uyğun gələn mühafizə səviyyəsidir (“NÖTS” –dən təhlükəsizlik səviyyəsinin matrisi hazırlanarkən istifadə edilib).

– Kimyəvi Proseslərin Təhlükəsizliyinin Avtomatlaşdırılması üzrə Təlimatlar, Amerika Kimya Mühəndisləri İnstitutu, CCPS, 345 Şərq, 47-ci küç., Nyu York, NY 10017, 1993, ISBN 0-8169-0554-1.

– ISA-S91.01-1995, Emal Sənayesi Sahələrində Təhlükəsizliyin Təmin Edilməsi üçün Qəza Hallarında Söndürmə Sistemlərinin və Nəzarət Vasitələrinin Müəyyən Edilməsi, Alətlər, Sistemlər və Avtomatlaşdırma Cəmiyyəti, 67 Alexander Drive, Pİ Qutusu 12277, “Research Triangle” Parkı, NC 27709, ABŞ.

– Qəza Hallarında Söndürmə Sistemləri: Layihə, Təhlil və Əsaslandırma, Gruhn and Cheddie, 1998, Alətlər, Sistemlər və Avtomatlaşdırma Cəmiyyəti, 67 Alexander Drive, Pİ Qutusu 12277, “Research Triangle” Parkı, NC 27709, ABŞ, ISBN 1-55617-665-1.

– FM Qlobal Əmlak İtkisinin Qarşısının alınması üzrə Spesifikasiya 7-45, “Təhlükəsizlik üzrə Tətbiq sahələrində Avadanlıqların İstismarı və Nəzarəti”, 1998, FM Global, Johnston, RI, ABŞ.

C.2. Proses təhlükəsizliyinin hədəfi

Sənaye sahələrində yaranan risklərin uğurla idarə edilməsi üçün irəli sürülən əsas tələb milli və beynəlxalq standartların, normativ qaydaların, şirkətdaxili qaydaların, maraqlı tərəflərin məs. qabaqcıl mühəndislik qaydaları tətbiq edən qurumların, yerli məhkəmə orqanlarının və sığorta şirkətlərinin verdikləri məlumatlar əsasında texnoloji prosesin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün qarşıya qoyulan məqsədin qısa və aydın müəyyən edilməsidir. Prosesin təhlükəsizlik hədəfinin səviyyəsi həmin proses, korporasiya və ya sənaye sahəsi üçün səciyyəvi olur. Ona görə də bu, yalnız mövcud normativ qaydalara və standartlara əsasən ümumiləşdirilməlidir.

C.3. Təhlükənin təhlili

Təhlükəli halları, prosesdə baş verən mümkün yayınmaları və onların səbəblərini, layihələnmiş mövcud sistemləri, ilkin səbəbləri və mümkün təhlükəli hadisələri (qəzaları) müəyyən etmək üçün prosesin məruz qala biləcəyi təhlükənin təhlilini aparmaq lazımdır. Bu məqsədi bir neçə keyfiyyət yönümlü texniki üsullar vasitəsilə həyata keçirmək olar:

– Təhlükəsizliyin yoxlanılması;

– Nəzarət vərəqələri;

– Şərti ehtimala əsaslanan təhlil;

– Xəta rejiminin və təsirlərin təhlili;

– Səbəb-nəticənin təhlili.

Geniş tətbiq edilən texniki üsullardan biri Təhlükə və İşləmə Qabiliyyətinin (TİQ araşdırması) təhlilidir. Təhlükə və işləmə qabiliyyətinin təhlilinə (və ya araşdırmasına) əsasən emal müəssisələrində yaranan təhlükəli hallar, o cümlədən layihələnmiş məhsuldarlığın əldə edilməsi imkanlarını risk altında qoyan və təhlükəli olmayan istismarla bağlı problemlər müəyyən edilir və qiymətləndirilir.

Bu texniki üsulun mənşə etibarilə sənaye sahəsinin az təcrübəyə malik olduğu yeni layihəni/tətbiq sahəsini qiymətləndirmək üçün yaradılmasına baxmayaraq, onun mövcud əməliyyatlara tətbiqi çox səmərəli nəticələr verir. Bu texniki üsul texnoloji prosesin layihəsi, istismarı və texniki xidməti barədə dərin biliyin və izahatın olmasını tələb edir. Ümumiyyətlə, təcrübəli komanda rəhbəri müvafiq “məlumatlandırıcı” sözlərdən istifadə edərək təhlil işi aparan işçiləri texnoloji prosesin layihələndirilməsi zamanı sistemli şəkildə müəyyən istiqamətlərə yönəldir. Bu sözlər prosesdə xüsusi məqamlarda və ya araşdırma nöqtələrində istifadə edilir və nəzərdə tutulan əməliyyatlarda baş verə biləcək mümkün yayınmaları müəyyən etmək üçün xüsusi proses parametrləri ilə birləşdirilir. Təhlildə nəzərə alınacaq yayınmaların zəruri siyahısını hazırlamaqda işçi heyətinə kömək etmək üçün nəzarət vərəqələrindən və ya proses təcrübəsindən də istifadə edilir. Bundan sonra, işçi heyəti prosesdə baş verən yayınmaların mümkün səbəbləri, belə yayınmaların fəsadları, eyni zamanda tələb edilən prosedurlar və layihələnmiş sistemlər üzrə razılığa gəlir. Əgər bu səbəblər və fəsadlar əhəmiyyət kəsb edirsə və mühafizə vasitələri məqsədəuyğun deyilsə, onda işçi heyəti əlavə təhlükəsizlik tədbirinin görülməsini və ya idarəetmə məqsədləri üçün icranın yoxlanılmasını məsləhət görə bilər.

Proses təcrübəsini və xüsusi proses üzrə TİQ araşdırmasının nəticələrini bir çox hallarda şirkətin daxilində mövcud olan oxşar proseslərə tətbiq etmək üçün ümumiləşdirmək mümkündür. Əgər belə ümumiləşdirməni etmək mümkündürsə, onda təhlükəsizlik səviyyəsi üzrə matris metodunu məhdud resurslarla tətbiq etmək olar.

C.4. Riskin təhlili üsulu

TİQ araşdırmasını apardıqdan sonra proseslə bağlı yaranan riski kəmiyyət və keyfiyyət metodları vasitəsilə dəyərləndirmək mümkündür. Bu texniki üsul zavodun təhlükəli hallarını müəyyən edən işçi heyətinin bilik və bacarığından, o cümlədən mümkün təhlükəli halları müəyyən edən, onların baş vermə ehtimalını, fəsadlarını və təsirini qiymətləndirən təhlükə və risk təhlili üzrə mütəxəssislərin səriştəsindən asılıdır. Proses riskini qiymətləndirmək üçün keyfiyyət yönümlü yanaşma da tətbiq etmək olar. Bu yanaşma sayəsində təhlükəli hadisənin necə inkişaf etdiyini izləmək, onun yaranma ehtimalını (təxmin edilən baş vermə diapazonu) və kəskinliyini qiymətləndirmək mümkündür.

Təhlükəli hadisənin baş vermə ehtimalını mövcud MS–lərin təsirini nəzərə almadan hesablamağın yolları Cədvəl C.1-də göstərilir. Bu cədvəldə verilən məlumat ümumi xarakterli olub, zavod və ya proseslə bağlı spesifik məlumat əldə etmək mümkün olmadıqda istifadə edilə bilər. Bununla belə, təhlükəli hadisənin baş vermə ehtimalını müəyyən etmək üçün mövcud olduqda şirkətlə bağlı səciyyəvi olan məlumatdan istifadə etmək məsləhət görülür.

Cədvəl C.2-də, eynilə, müqayisəli qiymətləndirmə aparmaq üçün təhlükəli hadisənin təsir gücünün müvafiq kəskinlik dərəcələrinə çevirməyin yolları göstərilir. Bu cədvəldə dərəcələnmə təlimat xarakteri daşıyır. Təhlükəli hadisənin təsir gücü və kəskinlik dərəcələri zavodun işləmə təcrübəsindən və onun səciyyəvi xüsusiyyətlərindən asılıdır.

Cədvəl C.1 – Təhlükəli hadisənin ehtimal edilən baş vermə tezliyi (MS–ləri nəzərə almadan)

Müxtəlif avadanlıqlarda və ya klapanlarda çoxsaylı nasazlıqların yaranması, qeyri-gərgin mühitdə yol verilən insan xətaları və ya prosesdə istifadə edilən qablarda öz-özünə baş verən nasazlıqlar

Qoşa cihazlarda və ya klapanlarda yaranan nasazlıqlar, yükləmə/boşaltma sahələrinə maddələrin əhəmiyyətli dərəcədə buraxılması

Proses zamanı baş verən sızma halları, tək cihazda və klapanlarda yaranan nasazlıqlar, təhlükəli maddələrin az miqdarda buraxılmasına səbəb olan insan xətaları

* Nəzarət funksiyasının icrasında uğursuzluğun baş vermə tezliyinin ildə 10 göstəricisindən az olması göstərildikdə həmin sistemin bu standarta uyğunluğu təmin edilməlidir.

Cədvəl C.2 – Təhlükəli hadisələrin təsir gücünün dərəcələnməsi meyarları

Avadanlığın hərtərəfli zədələnməsi. Prosesin uzun müddətə sondürülməsi. Işçi heyəti və ətraf mühit üçün yaranan ciddi fəsadlar.

Avadanlığın zədələnməsi. Prosesin qısa müddətə söndürülməsi. Işçi heyətinə və mühitə dəyən ciddi zərər.

Avadanlığın cüzi zədələnməsi. Prosesin istismarda olması. İşçi heyətinə və mühitə dəyən müvəqqəti zərər.

C.5. Təhlükəsizlik səviyyəsinin matrisi

Riskin qiymətləndirilməsi üçün təhlükəli halların baş vermə ehtimalını müəyyən edərək və onların təsir gücünü dərəcələrə ayıraraq risk matrisindən istifadə etmək olar. NÖTS mühafizə səviyyəsinin istifadəsilə bağlı ola bilən mümkün risk azaltmanı müəyyən edən matrisi hazırlamaq üçün eyni yanaşmanı tətbiq etmək mümkündür. Şəkil C.2-də belə bir matris verilir. Həmin şəkildə təhlükəsizlik üçün hədəf səviyyə matrisə daxil edilmişdir. Başqa sözlə, bu matris xüsusi şirkətin əməliyyat təcrübəsinə və risk meyarlarına, onun layihəsinə, istismar və mühafizəsinə, o cümlədən həmin şirkət tərəfindən hədəf səviyyə kimi təyin edilmiş təhlükəsizlik səviyyəsinə əsaslanır.

Tələb edilən TED səviyyəsi

Təhlükəli hadisənin baş vermə ehtimalı

Təhlükəli hadisənin kəskinlik dərəcəsi

a) 3–cü səviyyəli bir nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyası riski bu risk səviyyəsində kifayət qədər azalda bilmir. Riski azaltmaq üçün əlavə dəyişikliklərin edilməsi tələb edilir (bax: d).

b) 3–cü səviyyəli bir nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyası riski bu risk səviyyəsində kifayət qədər azaltmaya da bilər. Əlavə yoxlama işi aparmaq tələb edilir. (bax: d).

c) Müstəqil NÖTS mühafizə funksiyasına ola bilsin ki, ehtiyac yoxdur.

d) Bu yanaşma TED 4 üçün uyğun hesab edilmir.

MS–lərin ümumi sayına prosesi qəzadan qoruyan bütün MS–lər, o cümlədən təsnif edilən NÖTS daxildir.

Təhlükəli hadisənin başvermə ehtimalı – hər hansı bir MÜ-nin xidmət göstərmədiyi zaman təhlükəli hadisənin baş vermə ehtimalı. Təlimatlar üçün Cədvəl C.1-ə baxın.

Təhlükəli hadisənin təsirinin kəskinliyi – təhlükəli hadisənin göstərdiyi təsir gücü. Təlimatlar üçün Cədvəl C.2-ə baxın.

C.6. Ümumi prosedurlar

1) Prosesin təhlükəsizliyi üçün hədəf səviyyəni müəyyən edin.

2) Maraq dairəsinə aid olan bütün təhlükəli hadisələri müəyyən edin (məs., TİQ təhlili).

3) Təhlükəli hadisənin baş vermə ssenarisini yaradın və şirkətin spesifik təlimatlarından istifadə edərək təhlükəli hadisələrin yaranma ehtimalını hesablayın.

4) Şirkətin xüsusi təlimatlarından istifadə edərək təhlükəli hadisələrin təsirinin kəskinlik dərəcəsini müəyyən edin.

5) Mövcud MS-ləri müəyyən edin. Təhlükəli halların təxmin edilən yaranma ehtimalı hər bir MS üçün 10-luq faktoru üzrə azaldılmalıdır.

6) Qalıq riskini təhlükəsizliyin hədəf səviyyəsi ilə müqayisə edərək əlavə NÖTS mühafizə səviyyələrinə olan ehtiyacı müəyyən edin.

7) Şəkil C.2-də göstərilən TED–i müəyyən edin.

Qeyd: İstifadəçi mühafizə səviyyələri ilə hadisənin baş vermə ehtimalını azaltmağa yönəlmiş cəhd arasındakı mümkün asılılıq səviyyəsini təyin etməlidir.

Bu əlavə IEC 61508-5 standartının D.4–cü Bəndində təsvir edilən risk qrafikinin ümumi icra sxeminə əsaslanır. Hazırkı əlavə daha çox emal sənayesinin ehtiyaclarına uyğunlaşdırılıb.

Bu əlavədə nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyalarının tam təhlükəsizlik dərəcələrini müəyyən etmək üçün hesablanmış risk qrafiki metodu təsvir edilir. Bu, qismən keyfiyyət metodu olub texnoloji porseslə və əsas prosesə nəzarət sistemi ilə bağlı olan risk faktorları barədə əldə edilən biliyə əsasən nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyasının tam təhlükəsizlik dərəcəsini təyin etmək imkanı yaradır.

Bu yanaşmada bir sıra parametrlərdən istifadə edilir və nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemi mövcud olmadıqda və ya işləmədikdə yaranan təhlükəli vəziyyətin xüsusiyyəti təsvir edilir. Hər dörd bölmədən bir parametr seçilir və həmin seçilmiş parametrlərin kombinasiyasından istifadə edərək nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyaları üçün təyin edilmiş tam təhlükəsizlik dərəcələri barədə qərar verilir. Bu parametrlər:

– riskin mərhələli qiymətləndirilməsinə imkan yaradır;

– riskin qiymətləndirilməsi üçün əsas faktorları göstərir.

Risk qrafiki yanaşması ətraf mühitə kəskin zərər dəydikdə və ya əmlak itkisi kimi fəsadlar yarandıqda riskin azaldılmasına olan ehtiyacı müəyyən etmək üçün istifadə edilə bilər. Bu əlavənin məqsədi yuxarıda qeyd olunan məsələlərin həllində istifadəçiyə bələdçilik etməkdir.

Bu əlavədə əvvəlcə işçi heyətinin təhlükəli hadisələrdən qorunması məsələsinə toxunulur. Burada IEC 61508-5 standartının Şəkil D.1-də göstərilən ümumi risk qrafikinin emal sənayesi sahələrinə tətbiq etməyin bir mümkün yolu göstərilir. Yekun olaraq, ətraf mühitin və obyektin mühafizəsi üçün risk qrafikinin tətbiq sahələri göstərilir.

D.2. Risk qrafikinin sintezi

Risk, zərərin baş vermə ehtimalı ilə onun kəskinlik dərəcəsinin birləşməsinə deyilir (bax: IEC 61511-1, 3-cü Bənd). Emal sektorunda risk, tipik olaraq, aşağıdakı dörd parametrin funksiyasını təşkil edir:

– təhlükəli vəziyyətin fəsadları (C);

– məşğulluq (təhlükəyə məruz qalan sahədə işçilərin olması) (F);

– təhlükəli vəziyyətdən yan keçmə ehtimalı (P);

– tələbin həcmi ( nəzərdə tutulan nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyası mövcud olmadıqda təhlükəli vəziyyətin il ərzində yaranma tezliyi) (W).

Fasiləsiz rejimdə olan nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyasının tam təhlükəsizlik dərəcəsini müəyyən etmək üçün risk qrafikindən istifadə edərkən həmin qrafikdə istifadə edilən parametrlərin dəyişdirilməsinə diqqət yetirmək lazımdır. Bu parametrlər tətbiqin xüsusiyyətləri ilə daha sıx bağlı olan risk faktorlarını nümayiş etdirir. Eyni zamanda, həmin parametrlərlə bağlı verilən qərarların nəticəsinə uyğun tam təhlükəsizlik dərəcələrini təyin etmək xüsusi diqqət tələb edir, çünki, riskin yolverilən səviyyələrə endirilməsi üçün bəzi uyğunlaşdırmaların aparılmasına ehtiyac yarana bilər. Məsələn, sistem öz missiyasını yerinə yetirərkən onun xidmət göstərdiyi bütöv dövrün faiz nisbəti kimi W parametrini yenidən müəyyən etmək olar. Beləliklə, təhlükəli halın davamlı olaraq baş vermədiyi və il ərzində nasazlığın təhlükə yaratdığı dövrün qısa olduğu məqamlarda W1 parametri seçilir. Bu nümunədə yolverilən risk səviyyəsini təmin etmək üçün yoxlanılan etibarlılıq dərəcələri və qərar vermə meyarlarına dair digər parametrlər də nəzərə alınır.

Şəkil D.1 – Emal sənayesi üzrə risk qrafikinin parametrlərinin təsviri

Təhlükəli hadisənin baş verməsi nəticəsində ehtimal edilən ölüm və/yaxud ciddi zədələnmə hallarının sayı. Təhlükəyə məruz qalan ərazidə işlər gedən zaman oradakı sayları hesablayaraq müəyyən edilir və bu zaman təhlükəli hadisəyə olan həssaslıq nəzərə alınır.

Təhlükəyə məruz qalmış sahədə təhlükəli hadisə baş verən zaman işçilərin işləməsi ehtimalı. Təhlükəli hadisə baş verdiyi zaman həmin ərazidə işçilərin məşğul olduğu zaman kəsiyini hesablamaqla müəyyən edilir. Bu zaman təhlükəyə məruz qalmış ərazidə hadisənin inkişaf etməsindən qabaq qeyri-normal şəraiti araşdıran şəxslərin olma ehtimalının artması mümkünlüyü nəzərə alınmalıdır. ( bunun C parametrini dəyişdirdiyini və ya dəyişdirmədiyini nəzərə alın).

Təhlükəli vəziyyətdən yan keçmə ehtimalı

Nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyası icra edilmədikdə təhlükə ilə üzləşən şəxslərin həmin təhlükəli hadisədən yan keçmə ehtimalı. Təhlükəli hadisənin baş verməsindən qabaq həmin şəxslərə qabaqcadan xəbərdarlıq etmək üçün tətbiq edilən müstəqil metodlardan və ya xilas olma yollarından asılıdır.

Nəzərdə tutulan nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyası mövcud olmadıqda təhlükəli hadisənin il ərzində baş vermə tezliyi. Təhlükəli hadisənin yaranmasına səbəb ola bilən bütün nasazlıqları nəzərə almaqla və ümumi baş vermə tezliyini hesablamaqla müəyyən edilir. Bu zaman digər mühafizə səviyyələrini nəzərə almaq lazımdır.

Ölçmə prosesinin məqsədləri aşağıdakılardır:

1) Parametrləri elə təsvir etmək lazımdır ki, onlar TED–i qiymətləndirən işçi heyətinə tətbiq sahəsinin xüsusiyyətləri barədə obyektiv nəticə çıxarmaq imkanı versin;

2) Tətbiq sahəsi üçün seçilmiş TED–in ümumi risk meyarlarına uyğunluğunu təmin etmək və digər mənbələrdən gələn riskləri nəzərə almaq;

3) Parametr seçimi prosesinin yoxlanılmasına şərait yaratmaq.

Risk qrafikinin ölçülməsi onun parametrləri uçun rəqəmli dəyərləri təyin etməkdir. Bu, prosesdə mövcud olan riskin qiymətləndirilməsinin əsasını təşkil edir və nəzərdə tutulan nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyasının tələb edilən tam təhlükəsizlik dərəcəsini müəyyən etmək imkanı verir.

Parametrlərin hər biri üçün elə silsilə dəyərlər təyin edilir ki, bu dəyərlər birlikdə tətbiq edildikdə nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyası mövcud olmadıqda yaranan riskin mərhələli qiymətləndirilməsi mümkün olsun. Bu zaman NÖTF üzrə etibar edilən dərəcə ölçüsü müəyyən edilir. Risk qrafiki risk parametrlərinin xüsusi parametrlərini tam təhlükəsizlik dərəcələri ilə əlaqələndirir. Risk parametrləri ilə tam təhlükəsizlik dərəcələri arasındakı əlaqə xüsusi təhlükəli hallarla bağlı yolverilən risk səviyyəsini nəzərə almaqla müəyyən edilir. Risk qrafiklərini ölçərkən, obyekt sahibinin gözlədiyi risklə bağlı yaranan tələblərlə İdarəetmə Orqanının irəli sürdüyü tələbləri nəzərə almaq vacibdir. Həyat üçün yaranan risklər aşağıda göstərilən iki başlıq altında nəzərə alına bilər:

– Fərdi risk fərdin il ərzində ən çox məruz qaldığı risk. Normal olaraq, məqbul sayılan maksimum risk dəyəri mövcuddur. Bu maksimum dəyər normal olaraq təhlükənin bütün mənbələrinə əsasən təyin edilir.

– Cəmiyyət riski bir qrup fərdlərin il ərzində məruz qaldığı ümumi risk. Normal olaraq, cəmiyyət riskininin ən azı cəmiyyətin məqbul hesab etdiyi maksimum səviyyəyə kimi endirilməsi tələb edilir. Bu zaman riskin təyin edilən bu məqbul səviyyədən daha aşağı səviyyəyə endirilməsi iqtisadi cəhətdən səmərəli olmamalıdır.

Əgər fərdi riski təyin edilmiş maksimum səviyyəyə kimi azaltmaq lazımdırsa, onda bütün bu risk azaltmalarının vahid NÖTS üçün həyata keçirilməsi mümkünlüyünü fərz etmək olmaz. Təhlükəyə məruz qalan şəxslər digər mənbələrdən gələn bir sıra risklərlə üzləşir (məs., yıxılma, yanğın, partlayış riskləri).

Tələb edilən riskin dərəcəsini təhlil edərkən, şirkət bədbəxt hadisələrdən yayınmaq üçün çəkilən xərclərin artımı üzrə müəyyən meyarlara sahib olmalıdır. Bunu, riskin daha çox azaldılması üçün cəlb edilən əlavə avadanlıqlara və daha yüksək etibarlılıq dərəcələrinə malik texnikaya çəkilən illik xərclərin bölgüsünü aparmaqla hesablamaq mümkündür. Əgər bədbəxt hadisələrdən yayınmaq üçün çəkilən xərc artımı qabaqcadan müəyyən edilmiş miqdardan azdırsa, onda əlavə olaraq daha yüksək tam təhlükəsizlik dərəcəsini təyin etmək olar.

Cəmiyyət riski üçün geniş tətbiq edilən meyar N bədbəxt hadisəsinin F ehtimalına əsaslanır. Yolverilən cəmiyyət riski meyarlarına əsasən qəzanın baş vermə tezliyinə qarşı bədbəxt hadisələrin sayını ifadə edən qoşa loqarifmik miqyaslı qrafikdə xətt və ya xətt qrupu əsas yer tutur. Cəmiyyət riski üzrə təlimatlara uyğunluğu yoxlamaq üçün bütün qəzaların fəsadlarını onların yaranma tezliyinin məcmusu (kumulyativ) ilə (yəni, F-N əyrisi) müqayisə etmək lazımdır və bu zaman F-N əyrisinin məqbul risk əyrisini keçmədiyinə əmin olmaq lazımdır.

Hər bir parametrin dəyərlərini müəyyən etməzdən qabaq yuxarıda qeyd edilən məsələləri nəzərə almaq lazımdır. Əksər parametrlər üçün hədd təyin edilir (məsələn, əgər xüsusi proses üzrə tələbin gözlənilən həcmi il ərzində müəyyən edilmiş onluq həddən aşağıdırsa onda W3 parametrindən istifadə etmək olar). Eynilə, tələbin həcmi növbəti onluq həddən daha da aşağıdırsa onda W2 parametrindən, daha da aşağı olarsa W1 parametrindən istifadə etmək olar. Hər bir parametr üzrə müəyyən həddin təyin edilməsi xüsusi tətbiq sahəsi üçün parametr dəyərləri barədə qərar verməkdə işçi heyətinə kömək edir. Risk qrafikinin hesablanması üçün hər bir parametr üzrə müəyyən dəyərlər və ya dəyər hədləri təyin edilir. Sonra isə bu parametrlərin kombinasiyası ilə bağlı olan risklər fərdi və ya cəmiyyət baxımından qiymətləndirilir. Müəyyən edilmiş risk meyarlarının tələblərinə cavab vermək üçün riskin azaldılacağı tələb edilən səviyyə (yolverilən risk və ya daha aşağı) bundan sonra müəyyən edilir. Bu metod vasitəsilə hər bir parametr kombinasiyası ilə bağlı olan tam təhlükəsizlik dərəcələri təyin edilə bilər. Xüsusi tətbiq sahəsi üzrə TED–i hər dəfə müəyyən edərkən bu ölçmə-hesablama işini təkrarlamağa ehtiyac yoxdur. Normal olaraq, təşkilatların oxşar təhlükəli hallar üçün bu işi bir dəfə icra etməsi lazımdır.

Əgər ölçmə-hesablama zamanı hər hansı bir xüsusi layihə üçün edilən orijinal fərziyyələr özünü doğrultmasa onda müəyyən təshihlərin aparılması lazım ola bilər. Parametrlərin dəyərləri müəyyən edildikdən sonra bu dəyərlərin necə hesablandığı barədə məlumat verilməlidir.

Ölçmə-hesablama prosesinin təhlükəsizliyin təminatına məsul olan təşkilat daxilində əldə edilmiş razılığa əsasən yuxarı səviyyədə həyata keçirilməsi vacibdir.

Ümumiyyətlə, NÖTS və tələbi yaradan mənbələr arasında asılı nasazlıqların yaranma mümkünlüyünü risk qrafiki vasitəsilə təyin etmək çətindir. Ona görə də bu, NÖTS–nin effektivliyinin həddən artıq qiymətləndirilməsinə gətirib çıxara bilər.

D.4. TED qiymətləndirməsini aparan işçi heyətinə üzvlük və onun təşkil edilməsi

Tək bir fərdin bütün müvafiq parametrlər barədə qərarlar qəbul etmək üçün lazımi bilik və bacarığa malik olması çətindir. Normal olaraq, tam təhlükəsizlik dərəcələrini təyin etmək üçün bu işə bütöv bir işçi heyəti cəlb edilməlidir. Həmin heyətə aşağıda göstərilənlər üzv ola bilər:

– texnoloji proses mütəxəssisi;

– prosesə nəzarət mühəndisi;

– əməliyyatların idarə edilməsi üzrə rəhbər;

– təhlükəsizlik üzrə mütəxəssis;

– nəzərdə tutulan prosesi praktiki olaraq idarə etmək təcrübəsinə malik olan şəxs.

İşçi heyəti, normal olaraq, hər bir nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyasını növbə ilə nəzərdən keçirməlidir. Bundan başqa, həmin işçi heyətinin proses və riskə məruz qalmış şəxslərin sayı barədə geniş məlumata ehtiyacı olur.

D.5. TED–in təyin edilməsi nəticələrinin sənədləşdirilməsi

TED–in müəyyən edilməsi zaman verilən bütün qərarların konfiqurasiyanın idarə edilməsi üçün lazım olan sənədlərdə qeyd edilməsi çox vacibdir. Həmin sənədlərdə işçi heyəti tərəfindən təhlükəsizlik funksiyası üzrə xüsusi parametrlərin seçilməsinin səbəbi açıqlanmalıdır. Hər bir təhlükəsizlik funksiyası üzrə TED–in müəyyən edilməsilə bağlı edilən fərziyyələri və ya əldə edilən nəticələri qeydə alan formalar bir qovluğa yığılmalıdır. Əgər bir əməliyyat heyəti tərəfindən idarə edilən sahədə təhlükəsizlik funksiyalarını icra edən çoxsaylı sistemlər mövcuddursa, onda ölçmə-hesablama ilə bağlı edilən fərziyyələrin doğruluğu yoxlanılmalıdır. Qovluğa aşağıda göstərilən məlumatların da daxil edilməsi vacibdir:

– bütün parametr hədlərinin təsviri daxil olmaqla istifadə edilən risk;

– istifadə edilən bütün sənədlərin çertyoj və yoxlama nömrəsi;

– heyətin təşkili barədə irəli sürülən fərziyyələrə edilən istinadlar və parametrlərin dəyərləndirilməsi üçün aparılan sonrakı araşdırmalar;

– tələb yaradan nasazlıqlara, o cümlədən tələb həcminin təyin edilməsi üçün istifadə edilən xəta siqnallarının artımı modelinə edilən istinadlar;

– tələbin həcmini müəyyən etmək üçün istifadə edilən məlumat mənbələrinə edilən istinadlar.

D.6. Tipik meyarlara əsaslanan ölçmə-yoxlamanın nümunəsi

Parametrlərin təsvirini verən və hər bir parametr üzrə hədləri göstərən Şəkil D.2 yuxarıda göstərilən kimyəvi proseslər üçün müəyyən edilmiş tipik meyarlara uyğun olaraq yaradılıb. Bunu hər hansı bir layihə kontekstində istifadə etməzdən qabaq, bu şəkildə verilənlərin təhlükəsizliyə məsul olan şəxslərin ehtiyaclarına uyğunluğu təsdiqlənməlidir.

Təhlükənin fəsadlarını əks etdirən parametrin dəyişdirilməsinə xidmət edən həssaslıq konsepsiyası da bu şəklə daxil edilmişdir. Bu ona görədir ki, bir çox hallarda nasazlıq dərhal bədbəxt hadisə törətmir. Riskin təhlilində reseptorun (təsirə məruz qalanın) həssaslığı mühüm yer tutur, çünki subyektin məruz qaldığı təsir bəzən bədbəxt hadisə törətmək üçün kifayət qədər güclü olmur. Reseptorun fəsadlara qarşı həssaslığı onun məruz qaldığı təhlükənin konsentrasiyasını və həmin məruz qalmanın müddətini əks etdirən funksiyadır. Buna misal olaraq, nasazlıq nəticəsində avadanlıq üçün layihə təzyiqinin həddən artıq qalxmasını, lakin bu təzyiqin avadanlığın sınaq təzyiqini aşmamasını göstərmək olar. Normal olaraq ehtimal edilən nəticə flans aralıqlarında sızıntının yaranması olur. Belə hallarda, artma sürəti çox güman ki aşağı olur və istismar heyəti belə bir fəsaddan öz canını qurtara bilər. Hətta maye saxlanılan ehtiyat çənlərində sızma halları baş versə də, işçi heyətinin həmin fəsadlardan öz canlarını qurtarması ehtimalı yüksək olur. Lakin, təbii ki, yaranan nasazlıq boru və qabların deşilməsinə səbəb olarsa onda istismar heyətinin bu təsirə məruz qalma ehtimalı daha yüksək olar.

Təhlükəli hadisənin baş verdiyi ərazinin yaxınlığında hadisənin inkişafı dövründə onun xüsusiyyətlərini araşdıran insanların say artımını nəzərə almaq lazımdır. Bu zaman yarana biləcək ən pis hallar nəzərə alınmalıdır.

“Həssaslıq” (V) anlayışı ilə “təhlükəli hadisədən yan keçmə ehtimalı” (P) anlayışı arasındakı fərqi müəyyən etmək vacibdir ki, eyni faktora iki dəfə müraciət edilməsin. Həssaslıq təhlükəli hadisə baş verdikdən sonra onun artma sürəti ilə bağlı olan ölçüdür, P parametri isə təhlükəli hadisənin qarşısının alınması ilə bağlıdır. PA parametri yalnız o vaxt istifadə edilir ki, NÖTS–nin əməliyyatdan imtina etməsindən xəbər tutan operatorun müdaxiləsi nəticəsində təhlükəli hadisənin qarşısı alınsın.

Məşğulluq parametrlərinin seçilməsinə bəzi məhdudiyyətlər qoyulub. Həmin faktorun bütün şəxslər deyil, təhlükəli hadisəyə ən çox məruz qalmış şəxsə əsasən seçilməsi tələb edilir. Bunun səbəbi təhlükəyə ən çox məruz qalmış fərdin yüksək risklə üzləşməməsini təmin etmək və bundan sonra riskə məruz qalmış digər şəxslərə əsasən ortaq məxrəc çıxarmaqdır. Parametr müəyyən edilmiş hədlərdən hər hansı birinə uyğun gəlmirsə onda riskin azaldılması üzrə tələbləri digər metodlarla müəyyən etmək və ya Şəkil D.1-də təsvir edilən metodlardan istifadə edərək risk qrafikini yenidən ölçmək lazımdır.

Cədvəl D.2 – Ümumi risk qrafikinin nümunə üçün hesablanması

Bədbəxt hadisələrin sayı

Təhlükəyə məruz qalmış ərazidə işlər gedərkən həmin ərazidə olan insanların sayını müəyyən edib həmin sayı təhlükəli hadisəyə qarşı həssaslılıq göstəricisinə vurmaqla hesablamaq olar.

Həssaslıq mühafizənin predmeti olan təhlükəli hadisənin təbiətinə görə müəyyən edilir. Aşağıdakı faktorlardan istifadə etmək olar:

V = 0,01 Alışa bilən və ya zəhərli maddələrin az miqdarda buraxılması

V = 0,1 Alışa bilən və ya zəhərli maddələrin çox miqdarda buraxılması

V = 0,5 yuxarıdakı kimi, lakin alışma ehtimalı yüksək olan və çox zəhərli maddələr

V = 1 Yırtılma və ya partlayış

0,01-dən 0,1-ə olan hədd

> 0,1-dən 1,0-ə olan hədd

1 Fiziki zədələrin və ölüm hallarının qarşısını almaq üçün təsnifat sistemi yaradılıb.

2 CA, CB, Cc və CD – in şərhinə gəldikdə, qəzanın fəsadları və normal olaraq sağalma halları nəzərə alınmalıdır.

Bu, ərazinin təhlükəyə məruz qaldığı mütənasib müddəti və işçilərin məşğul olduğu normal iş dövrünü təyin etməklə hesablanır.

Qeyd 1: Əgər təhlükəli ərazidə növbəli istismardan asılı olaraq bu zaman kəsiyi fərqlidirsə, onda maksimum müddət seçilməlidir.

Qeyd 2: Tələb həcmi təsadüfi xarakter daşıdıqda və məşğulluğun normadan yüksək olması mümkünlüyündən asılı olmadıqda ancaq FA –dan istifadə etmək məqsədəuyğundur. Sonuncu hal tələblə o zaman bağlı olur ki, həmin tələb qeyri-normal şəraitin araşdırılması və ya avadanlığın işə salınması zamanı yaransın

Təhlükəli zonada nadir hallar və ya daha tez-tez riskə məruz qalma. Məşğulluq göstəricisi 0.1–dən aşağıdır.

Təhlükəli zonada daha tez-tez və ya daimi olaraq riskə məruz qalma

3. Yuxarıdakı 1-ci şərhə baxın

Mühafizə sisteminin işləmədiyi təqdirdə yarana biləcək təhlükəli hadisədən yan keçmə ehtimalı (P)

4–cü sütundakı bütün şərtlərə əməl edildikdə qəbul edilir

4. PA yalnız aşağıda verilənlər doğru olduqda seçilir:

- NÖTS–nin əməliyyatdan imtina etməsi barədə operatora xəbərdarlıq edən vasitələr təşkil edilib;

Bütün şərtlərə əməl edilmədikdə qəbul edilir

- təşkil edilən müstəqil vasitələr sistemi elə söndürsün ki, təhlükədən yan keçmək mümkün olsun və işçilərin həmin ərazidən təhlükəsiz sahəyə keçməsinə şərait yaransın;

- təhlükəli hadisə barədə operatora xəbərdarlığın edilməsilə həmin hadisənin baş verməsi arasındakı müddət 1 saatdan artıqdır və ya bu zaman kəsiyi lazımi tədbirləri həyata keçirmək üçün kifayət edir.

Tələbin həcmi (W) nəzərdə tutulan Nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemi mövcud olmadıqda təhlükəli halların il ərzində baş vermə tezliyinini ifadə edir.

Tələbin həcmini hesablamaq üçün təhlükəli hadisənin yaranmasına səbəb olan nasazlığın bütün mənbələrini nəzərdən keçirmək lazımdır. Bu zaman nəzarət sisteminin işləmə qabiliyyətinə və müdaxilə etmə imkanlarına müəyyən qədər etibar etmək olar. Əgər nəzarət sisteminin layihəsi və texniki xidməti IEC 61511 standartına uyğun deyilsə və TED hədlərindən aşağı işləyirsə onda onun icra göstəricilərinə irad tutmaq olar.

Tələbin həcmi il ərzində

Tələbin həcmi il ərzində

0,1 D və D arasındadır.

Tələbin həcmi il ərzində

D və 10 D arasındadır.

İl ərzində 10 D-dən yüksək olan tələb həcmi üçün daha yüksək tam təhlükəsizlik dərəcəsi təyin etmək lazımdır.

5. W faktorunun məqsədi NÖTS əlavə edilmədən baş verən təhlükəli hadisənin baş vermə tezliyini hesablamaqdır. Əgər tələbin həcmi yüksəkdirsə onda başqa metodla TED –i müəyyən etmək və ya risk qrafikini yenidən hesablamaq lazımdır və qeyd etmək lazımdır ki, risk qrafiki metodları fasiləsiz rejimdə işləyən tətbiq sahələri üçün ən yaxşı yanaşma olmaya da bilər.

Bax: IEC 61511, Bənd 13.2.43.2.

6 D ölçmə faktorudur və onun dəyəri elə təyin edilməlidir ki, risk qrafikində, nəticə etibarilə,qalıq riski məqbul səviyyədə olsun və bu zaman təhlükəyə məruz qalmış digər şəxslərin üzləşəcəyi risklər və ümumi meyarlar nəzərə alınsın

Qeyd: Bu nümunədə risk qrafiklərinin tərtibat prinsiplərinin tətbiqi misallarla göstərilir. Xüsusi tətbiq sahələri və təhlükəli hallar üzrə risk qrafikləri bu tədbirləri həyata keçirən şəxslər arasında qarşılıqlı razılıq əsasında təyin edilməli və bu zaman yolverilən risk nəzərə alınmalıdır. Bax:D.1 –dən D.6 –a.

D.7. Ətraf mühitə zərər vuran fəsadlar üzrə risk qrafiklərinin tətbiqi

Risk qrafiki yanaşması yaranan nasazlıq nəticəsində ətraf mühitə ciddi zərər vurulduqda tam təhlükəsizlik dərəcələrini müəyyən etmək üçün istifadə edilə bilər. Lazım olan tam təhlükəsizlik dərəcəsi ətraf mühitə buraxılan maddələrin xüsusiyyətlərindən və ətraf mühitin həssaslığından asılıdır. Ətraf mühitə təsir göstərən fəsadların təsviri aşağıdakı cədvəldə verilir. Hər bir emal zavodunda müəyyən edilmiş sayda xüsusi maddələrin saxlandığı yerlər ola bilər və həmin maddələrin miqdarı həddən çox olduqda yerli orqanlara bu barədə bildiriş təqdim edilir. Belə xüsusi məkan daxilində nəyin məqbul olduğuna həyata keçirilən layihə çərçivəsində qərar verilməlidir.

Cədvəl D.3 – Ətraf mühit üçün yaranan ümumi fəsadlar

Cüzi zərər vuraraq buraxılan maddələrin təsiri çox kəskin deyil, lakin onun miqdarı zavodun rəhbərliyinə məlumat verməyə kifayət edir.

Flansın və ya klapanın cüzi sızması

Kiçik miqyaslı maye sızması

Qrunt suları istisna olmaqla torpağın kiçik miqyasda çirklənməsi

Buraxılan maddə zavodun ərazisinə əhəmiyyətli dərəcədə zərər vurur

Flans aralığının partlaması və ya kompressorun hermetikliyinin pozulması nəticəsində aqreqatın üzərində zəhərli tüstü dumanının yayılması

Buraxılan maddə zavodun sərhədlərindən kənara çıxaraq əhəmiyyətli dərəcədə mühitə zərər vurur, lakin bu fəsadları tez bir zamanda və davamlı iz qoymadan aradan qaldırmaq mümkündür.

Buxar və ya aerozolun buraxılması (mayenin çökməsi və ya çökməməsi) nəticəsində flora və ya faunaya dəyən zərər

Buraxılan maddə zavodun sərhədlərindən kənara çıxaraq əhəmiyyətli dərəcədə mühitə zərər vurur, lakin bu fəsadları tez bir zamanda və davamlı iz qoymadan aradan qaldırmaq mümkün deyil.

Çaya və ya dənizə maddələrin axması

Buxar və ya aerozolun buraxılması (mayenin çökməsi və ya çökməməsi) nəticəsində flora və ya faunaya dəyən davamlı zərər

Bərk maddələrin çökməsi (toz, his, kül, katalizatorlar)

Qrunt sularına nüfuz edə bilən mayelərin buraxılması

Yuxarıda göstərilən fəsadlar risk qrafikinin xüsusi versiyası ilə birlikdə istifadə edilə bilər. (bax: Şəkil D.2.) Qeyd etmək lazımdır ki, bu risk qrafikində məşğulluq konsepsiyası tətbiq edilmədiyinə görə F parametri istifadə edilmir. Digər P və W parametrləri tətbiq edilir və verilən izahlar yuxarıdakı fəsadlara tətbiq edilən izahlarla eyni ola bilər.

D.8. Əmlak itkisinə səbəb olan fəsadlar üzrə risk qrafiklərinin tətbiqi

Risk qrafiki yanaşması nasazlıq nəticəsində əmlak itkisi yarandıqda tam təhlükəsizliyin dərəcələrini müəyyən etmək üçün istifadə edilə bilər. Əmlak itkisi ümumi iqtisadi itki olub tələb rejimində əməliyyatdan imtinanın edilməsilə bağlıdır. Buraya dəyən zərərə çəkilən xərclər və dayandırılmış yaxud yubadılmış istehsalın vurduğu ziyan daxil edilir. Hər hansı bir itkiyə qarşı əsaslandırılmış tam təhlükəsizlik səviyyəsini normal xərc-mənfəət təhlilinə əsasən hesablamaq mümkündür. Əmlak itkisi üzrə risk qrafiklərinin tətbiqi o vaxt faydalı olar ki, risk qrafiki yanaşması təhlükəsizlik və ətraf mühit üçün yaranan fəsadlara qarşı tam təhlükəsizlik dərəcələrini müəyyən etmək üçün tətbiq edilsin. Əmlak itkisi ilə bağlı tam təhlükəsizlik dərəcəsini müəyyən etmək üçün risk qrafikindən istifadə edərkən fəsadlar üzrə CA – CD parametrlərini müəyyən etmək lazımdır. Bu parametrlər şirkətlərdən asılı olaraq geniş diapazonda fərqlənə bilər.

Ətraf mühitin mühafizəsi üçün istifadə edilən risk qrafikinə bənzər qrafiki əmlak itkisinə də tətbiq etmək olar. Qeyd etmək lazımdır ki, bu risk qrafikində məşğulluq konsepsiyası tətbiq edilmədiyinə görə F parametri istifadə edilmir. Digər P və W parametrləri tətbiq edilir və verilən izahlar yuxarıdakı fəsadlara tətbiq edilən izahlarla eyni ola bilər..

D.9. Nasazlığın birdən artıq itki növünə səbəb olan fəsadlarına qarşı avadanlığın mühafizə funksiyasının tam təhlükəsizlik dərəcəsinin müəyyən edilməsi

Bir çox hallarda tələb rejiminə səbəb olan nasazlığın fəsadları nəticəsində birdən artıq kateqoriyaya məxsus olan itkilər baş verir. Bu hal baş verdikdə hər bir itki kateqoriyası ilə bağlı olan tam təhlükəsizlik dərəcələri üzrə tələbləri ayrıca olaraq müəyyən etmək lazımdır. Müəyyən edilən hər bir ayrı risk üçün müxtəlif metodlardan istifadə etmək olar. Funksiya tələb rejimində əməliyyatdan imtina edərsə onun tam təhlükəsizlik dərəcələrini müəyyən edərkən yaranan bütün risklərin ümumi məcmusunu nəzərə almaq lazımdır.

Bu əlavə aşağıdakı mənbədə bəhs edilən metodlara əsaslanır:

DIN V 19250, 1994: Nəzarət texnologiyası: ölçmə-nəzarət avadanlıqları üçün nəzərə alınan əsas təhlükəsizlik aspektləri

Bu əlavədə nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyaları üzrə tam təhlükəsizliyin səviyyələrini təyin etmək üçün risk qrafiki metodu təsvir edilir. Bu, keyfiyyət metodu olub texnoloji proseslə və əsas prosesə nəzarət sistemilə bağlı olan risk faktorları barədə əldə edilən biliyə əsasən nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyasının tam təhlükəsizlik səviyyəsini təyin etmək imkanı yaradır.

Bu yanaşmada bir sıra parametrlərdən istifadə edilir və nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemi mövcud olmadıqda və ya işləmədikdə yaranan təhlükəli vəziyyətin xüsusiyyəti təsvir edilir. Hər dörd bölmədən bir parametr seçilir və həmin seçilmiş parametrlərin kombinasiyasından istifadə edərək nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyaları üçün təyin edilmiş tam təhlükəsizlik dərəcələri barədə qərar verilir. Bu parametrlər:

– riskin mərhələli qiymətləndirilməsinə imkan yaradır;

– riskin qiymətləndirilməsi üçün əsas faktorları göstərir.

Risk qrafiki yanaşması ətraf mühitə kəskin zərər dəydikdə və ya əmlak itkisi kimi fəsadlar yarandıqda riskin azaldılmasına olan ehtiyacı müəyyən etmək üçün istifadə edilə bilər.

Bu əlavədə uzun illər istifadə edilmiş və alman emal sənayesi və maşınqayırma sektorunda qəbul edilmiş maşınqayırma sektoru və emal sənayesi üzrə yuxarıdakı metodun tətbiqi təsvir edilir ( DIN V 19250 və VDI/VDE 2180 –də təsvir edilən). Bu metod TUV (Almaniyanın akkreditə edilmiş sınaq laboratoriyası) və sənayenin həmin hissəsi üçün məsuliyyət daşıyan Alman idarəetmə orqanları tərəfindən qəbul edilmişdir. Bu qrafik təhlükəsizlik sisteminin tam təhlükəsizlik səviyyəsini təyin etmək üçün istifadə edilir; bu qrafiklə tam təhlükəsizlik dərəcəsi arasındakı əlaqə Şəkil E.1 və E.2–də göstərilib.

E.2. Nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyalarının tipik icrası

Prosesə nəzarət vasitələrindən istifadə edərək texnoloji prosesin mühafizəsində təhlükəsizliklə bağlı verilən tapşırıqlar və istismara qoyulan tələblər arasında aydın fərq qoyulur. Ona görə də prosesə nəzarət sistemləri aşağıdakı kimi təsnif edilir:

– əsas prosesə nəzarət sistemləri;

– prosesin monitorinq sistemləri;

– nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemləri.

Bu təsnifatın məqsədi zavodun bütün tələblərinə iqtisadi cəhətdən səmərəli olaraq cavab vermək üçün sistemin hər bir növü üzrə uyğun tələbləri müəyyən etməkdir. Həmin təsnifatda planlaşdırmanın, montajın, istismarın, o cümlədən prosesə nəzarət sisteminə sonra edilən dəyişikliklərin sərhədləri təyin edilir. Əsas prosesə nəzarət sistemləri zavodun normal istismar səviyyəsində işləməsi üçün tətbiq edilir.

Buraya, prosesdəki müvafiq dəyişənlərin ölçülməsi, nəzarət altına və/yaxud qeydə alınması daxildir. Əsas prosesə nəzarət sistemləri ya fasiləsiz əməliyyat rejimində olur, ya da nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemlərinin cavab reaksiyasına ehtiyac yaranmazdan qabaq onların fəaliyyət göstərməsi və ya müdaxilə etməsi tez-tez tələb edilir (ƏPNS sistemlərini, normal olaraq, bu standartın tələblərinə uyğun icra etməyə ehtiyac yoxdur).

Prosesin monitorinq sistemləri prosesdəki bir və daha artıq dəyişənlər normal işçi həddən uzaqlaşdıqda emal zavodunun müəyyən edilmiş istismarı zamanı işləyirlər. Prosesin monitorinq sistemləri operator heyətinə xəbərdarlıq etmək və ya əl ilə müdaxilələrin edilməsi üçün texnoloji avadanlıqlarda yol verilən xətanın statusunu həyəcan siqnalı vasitəsilə göstərir.( Proses monitorinq sistemlərinin, normal olaraq, bu standartın tələblərinə uyğun olaraq icra edilməsinə ehtiyac yoxdur).

Nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemləri texnoloji avadanlıqlarda hər hansı bir xətanın yaranmasının qarşısını alır (“mühafizə sistemi”) və ya təhlükəli hadisənin fəsadlarını azaldır. Nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemi olmadıqda işçi heyətinin fiziki zədələnməsinə səbəb olan təhlükəli halların baş verməsi mümkündür.

Əsas prosesə nəzarət sisteminin funksiyalarının əksinə olaraq, nəzarət ölçü təklükəsizlik sisteminin funksiyaları normal olaraq aşağı tələb həcminə malikdir. Bu, əsasən təhlükəli hadisənin baş vermə ehtimalının aşağı olmasına görədir. Fasiləsiz əməliyyat rejimində olan və nəzarət ölçü təklükəsizlik sisteminin tələb həcmini azaldan ƏPNS və monitorinq sistemləri normal olaraq prosesdə fəaliyyət göstərir.

E.3. Risk qrafikinin sintezi

Risk qrafikinin əsaslandığı prinsipə görə risk təhlükəli hadisənin baş vermə tezliyi və fəsadları ilə mütənasibdir. Buna heç bir nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemlərinin olmadığını fərz etməklə başlamaq olar, baxmayaraq ki, qeyri-NÖTS sistemləri məs. ƏPNS və monitorinq sistemləri həmişə fəaliyyət göstərir.

Yaranan fəsadlar sağlamlığa, təhlükəsizliyə, o cümlədən ətraf mühitə dəyən zərərlə bağlıdır. Baş vermə tezliyi aşağıda göstərilənləri özündə birləşdirir:

– təhlükəli zonada baş vermə və təhlükəyə məruz qalmanın mümkün vaxtı;

– təhlükəli hadisədən yan keçmənin mümkünlüyü;

– nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemləri olmadıqda təhlükəli hadisənin baş vermə ehtimalı (lakin bütün xarici risk azaltma vasitələri işlədikdə) – bu termin arzuolunmaz hadisənin baş vermə ehtimalı kimi izah edilir.

Bu zaman aşağıdakı dörd risk parametri yaranır:

– təhlükəli hadisənin fəsadları (C);

– təhlükəli zonada hadisənin baş vermə tezliyinin məruz qalma vaxtına olan misli (F);

– təhlükəli hadisənin fəsadlarından yan keçmə ehtimalı (P);

– arzuolunmaz hadisənin baş vermə ehtimalı (W).

Fasiləsiz rejimdə olan nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyasının tam təhlükəsizlik dərəcəsini müəyyən etmək üçün risk qrafikindən istifadə edərkən həmin qrafikdə istifadə edilən parametrlərin dəyişdirilməsinə diqqət yetirmək lazımdır. Bu parametrlər tətbiqin xüsusiyyətləri ilə daha sıx bağlı olan risk faktorlarını nümayiş etdirir. Eyni zamanda, həmin parametrlərlə bağlı verilən qərarların nəticəsinə uyğun tam təhlükəsizlik dərəcələrini təyin etmək xüsusi diqqət tələb edir, çünki, riskin yolverilən səviyyələrə endirilməsi üçün bəzi uyğunlaşdırmaların aparılmasına ehtiyac yarana bilər. Məsələn, sistem öz missiyasını yerinə yetirərkən onun xidmət göstərdiyi bütöv dövrün faiz nisbəti kimi W parametrini yenidən müəyyən etmək olar. Beləliklə, təhlükəli halın davamlı olaraq baş vermədiyi və il ərzində nasazlığın təhlükə yaratdığı dövrün qısa olduğu məqamlarda W1 parametri seçilir. Bu nümunədə yolverilən risk səviyyəsini təmin etmək üçün yoxlanılan tam təhlükəsizlik dərəcələri və qərar vermə meyarları üçün digər parametrlər də nəzərə alınır.

E.4. Risk qrafikini icrası, işçi heyətinin mühafizəsi

Yuxarıda təsvir edilən risk parametrlərinin kombinasiyası Şəkil E.1-də göstərilən risk qrafikini yaradır. Daha yüksək parametr indeksi daha yüksək risk səviyyəsini göstərir (C1 < C2 < C3 < C4; F1 < F2; P1 < P2; W1 < W2 < W3). Şəkil E.1–də və Cədvəl E.1-də parametrlərin müvafiq təsnifatı verilir. Nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyasının tam təhlükəsizliyinin dərəcələrini müəyyən etmək üçün hər bir funksiya üçün ayrıca qrafik tətbiq edilir.

Nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemi tərəfindən qarşısı alınması nəzərdə tutulan riski müəyyən edərkən həmin riski nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemi olmadan fərz etmək lazımdır. Bu yoxlamada mövcud olan əsas məsələlərə texnoloji avadanlıqda təhlükəli hadisənin gözlənilən baş vermə tezliyi və təsirlərin növləri və dərəcələri aid edilir. DİN–də göstərilən metoddan istifadə edərək riski sistemli olaraq və yoxlayaraq müəyyən etmək olar.

V 19250 müəyyən edilmiş parametrlər əsasında tələb siniflərinin müəyyən edilməsi imkanı verir. Bir qayda olaraq, tələb sinfinin sıra sayı nə qədər çox olsa nəzarət ölçü təklükəsizlik sisteminin əhatə etdiyi riskin payı bir o qədər çox olar və ümumiyyətlə, tələblər və nəticədə müəyyən edilən tədbirlər daha ciddi xarakter alar.

Emal sənayesinə gəldikdə, AK 7 və 8 tələb sinifləri təkcə nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemlərinə daxil deyil. Riski ən azı AK 6 tələb sinfinə uyğun olaraq azaltmaq üçün texnoloji prosesə nəzarət tədbirlərindən başqa digər tədbirlərin həyata keçirilməsi lazımdır.

Bu tələb siniflərin hər biri üçün müvafiq tədbirləri müəyyən edərək ayrıca tələb hazırlamaq praktiki cəhətdən mümkün olmadığı üçün, VDI/VDE 2180 -ə müvafiq olaraq, risk sahəsi iki sahəyə bölünür.

Risk sahəsi I: Aşağı dərəcəli risk (TED 1 və 2)

Risk sahəsi II: Yüksək dərəcəli risk (TED 3)

Şəkil E.1-də DIN V 19250-ə müvafiq olan tələb sinifləri ilə risk sahələri arasındakı əlaqə göstərilir.

Cədvəl E.1 – Risk qrafikilə bağlı məlumat (bax: Şəkil E.1)

Işçilərin yüngül zədələnməsi

1. Bu təsnifat bədbəxt hadisələrə və fiziki zədələnmələrə qarşı mübarizə aparmaq üçün hazırlanıb. Ətraf mühitə dəyən zərər və ya əmlak itkisi üzrə digər təsnifat sxemlərini hazırlamaq lazımdır.

Birdən artıq şəxsin ciddi zədələnməsi; bir nəfərin ölməsi

Bir neçə şəxsin ölməsi

Ağır təsir, çoxsaylı insanların həlak olması

Təhlükəli zonada hadisənin baş vermə tezliyinin təsirə məruz qalma vaxtına olan misli (F)

Nadir hallardan daha tez-tez baş verən hallara doğru

Təhlükəli zonada təsirə məruz qalmanın tez-tez baş verməsindən onun daimiliyinə doğru

Təhlükəli hadisənin fəsadlarından yan keçmə ehtimalı (P)

Müəyyən şərtlər altında mümkündür

Demək olar ki, mümkündür

3 Bu parametrdə aşağıdakılar nəzərə alınır:

- prosesin istismarı (nəzarətin edilməsi (yəni, ixtisası olan və ixtisası olmayan şəxslər tərəfindən) və ya edilməməsi);

- təhlükəli hadisənin inkişaf tempi (məs. qəflətən, tez və ya yavaş)

- təhlükənin müəyyən edilməsinin asanlığı (məs. dərhal nəzərə çarpması, texniki tədbirlərlə və ya texniki tədbirlər olmadan aşkarlanması)

- təhlükəli hadisədən yan keçmə (məs. mümkün xilas olma yolları və ya müəyyən şərtlər altında mümkün və ya mümkün olmayan)

- təhlükəsizliklə bağlı faktiki təcrübə (oxşar və ya eyni proses təcrübəsinin olub olmaması)

Arzuolunmaz hadisənin baş vermə ehtimalı (W)

Arzuolunmaz hadisənin baş vermə ehtimalı çox cüzidir və yalnız bir neçə belə hadisə baş verə bilər

4. W faktorlarının məqsədi nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemlərini (E/E/PE və ya digər texnologiyaya əsaslanan) əlavə etmədən, lakin xarici risk azaltma vasitələrindən istifadə edərək arzuolunmaz hadisənin baş vermə tezliyini hesablamaqdır.

Arzuolunmaz hadisənin baş vermə ehtimalı cüzidir və yalnız az sayda belə hadisə baş verə bilər

Arzuolunmaz hadisənin baş vermə ehtimalı nisbətən yüksəkdir və belə hadisələr tez-tez baş verə bilər

E.5. Risk qrafiklərinin tətbiqi zamanı nəzərə alınan müvafiq məsələlər

Risk qrafiki metodunu tətbiq edərkən sahibkarın və bu işə cəlb edilən idarəetmə orqanının risk üzrə irəli sürdüyü tələbləri nəzərə almaq vacibdir. Bu metodun tətbiq ardıcıllığını təmin etmək üçün hər bir risk qrafiki sahəsinin şərhi və qiymətləndirilməsi aydın və başa düşülən formada təsvir edilməli və sənədləşdirilməlidir. Risk qrafikinin təhlükəsizliyə məsul olan təşkilat daxilində rəhbərlik səviyyəsində əldə edilən razılığa əsasən tətbiq edilməsi vacibdir.

Bu əlavədə texnoloji prosesdə yaranan təhlükənin təhlil metodu, Mühafizə Səviyyəsinin Təhlili (MST) metodundan bəhs edilir. Həmin metod Təhlükənin və İşləmə Qabiliyyətinin təhlilinə (TİQ araşdırması) əsasən hazırlanmış məlumatla başlayaraq, təhlükəli hadisəyə təkan verən ilkin halları, o cümlədən həmin halların qarşısını alan və ya onların təsir gücünü azaldan mühafizə səviyyələrinin sənədləşdirilməsi əsasında müəyyən edilmiş hər bir təhlükəli hadisəni izah edir. Bundan sonra riskin azaldılacaq ümumi səviyyəsini müəyyən etmək mümkün olur və əgər bunu Nəzarət ölçü təklükəsizlik Funksiyası (NÖTF) formasında həyata keçirmək tələb edilirsə, onda MST metodologiyası NÖTF üzrə Tam Təhlükəsizliyin müvafiq Dərəcələrini (TTD) müəyyən etməyə imkan verir.

Bu əlavədə hazırkı metod barədə həlledici nəticələr çıxarmaq nəzərdə tutulmayıb, lakin burada ümumi prinsiplərə toxunulur. Hazırkı əlavə aşağıdakı mənbədə geniş təsvir edilən metoda əsaslanır:

Kimyəvi Proseslərin Təhlükəsizliyinin Avtomatlaşdırılması üzrə Təlimatlar. Amerika Kimya Mühəndisləri İnstitutu, CCPS, 345 Şərq,47-ci küçə, Nyu York, NY 10017, 1993, ISBN 0-8169-0554-1.

F.2. Mühafizə səviyyəsinin təhlili

IEC 61511-1–də müəyyən edilən təhlükəsizlik dövrünü təmin etmək üçün nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyasının layihəsinə uyğun tam təhlükəsizlik dərəcələrini müəyyən etmək tələb edilir. Burada təsvir edilən MST metodu nəzarət ölçü təklükəsizlik funksiyası üzrə TED–i müəyyən edən geniş ixtisaslı işçi heyəti tərəfindən mövcud avadanlıqlara tətbiq edilə bilər. Həmin heyət aşağıdakı şəxslərdən ibarət olmalıdır:

– nəzərdə tutulan prosesi praktiki olaraq idarə etmək təcrübəsinə malik olan operator;

– proses barədə bilik və bacarığa malik olan mühəndis;

– istehsalın idarə edilməsi;

– prosesə nəzarət mühəndisi;

– nəzərdə tutulan proses üzrə cihazlara/elektrik avadanlıqlarına texniki xidmət göstərmək təcrübəsinə malik olan şəxs;

– riskin təhlili üzrə mütəxəssis.

Həmin işçi heyətinin bir üzvünə MST metodologiyası üzrə təlim keçmək lazımdır.

MST–nin aparılması üçün tələb edilən məlumat Təhlükənin və İşləmə Qabiliyyətinin təhlilinə (TİQ araşdırmasının) əsasən hazırlanan və toplanan məlumatların tərkib hissəsini təşkil edir. Cədvəl F.1-də MST üçün istifadə edilə bilən tipik dinamik cədvəl göstərilib. TED-ə olan tələbi və ya hər bir NÖTF üzrə tələb edilən TED–i müəyyən etmək üçün MST əsasında təhlükəli halların təhlili aparılır.

MST üçün tələb edilən məlumat

TİQ araşdırmasına əsasən hazırlanmış məlumat

Fəsadların kəskinliyi

Ilkin təkanverici səbəb

Səbəbin baş vermə tezliyi

Mövcud qoruyucu vasitələr

Təsir gücünün əlavə olaraq azaldılması tələbi

Tövsiyə edilən yeni qoruyucu vasitələr

Təsiredici halın təsviri F.3 F.14.1

Kəskinlik: F.4 F.14.1

Ilkin təkanverici səbəb

İlkin ehtimal F.6 F.14.3

Texnoloji prosesin ümumi layihəsi F.14.4

Həyəcan siqnalları və s. F.14.6

Təsir gücünün əlavə olaraq azaldılması, məhdud giriş.

əlavə mühafizə bəndləri, təzyiqin azaldılması F.S F.14.8

Aralıq hadisələrin baş vermə ehtimalı F.10 F.14.9

NÖTF üzrə etibarlılıq dərəcəsi

Hadisənin təsir gücünün azaldılması ehtimalı F.12 F.14.10

Saflaşdırma borusunun deşilməsi nəticəsində yanğın

Yüksək təzyiq boru sütununun deşilməsinə səbəb olur

Saflaşdırma borusunun deşilməsi nəticəsində

Buxarın qapalı avtomatik idarə edilməsi sistemində nasazlıq

Yuxarıdakı kimi..........................................

Qeyd: Kəskinlik dərəcəsi E=Geniş; S=Ciddi; M=Kiçik

Ehtimal edilən dəyərlər il ərzində baş verən hadisələrə əsaslanır və digər rəqəmlər orta hesabla tələb rejimində nasazlığın baş vermə ehtimallarını əks etdirir.

Şəkil F.1-dən istifadə edərək, TIQ araşdırmasına əsasən müəyyən edilən təsiredici halın (fəsadların) hər biri 1-ci sütuna daxil edilir.

F.4. Kəskinlik dərəcəsi

Bundan sonra Cədvəl F.2- əsasən təsiredici hal üzrə kəskinlik dərəcələri (Kiçik (M), Ciddi (S) və ya Geniş (E)) seçilir və Şəkil F.1-in ikinci sütununa daxil edilir.

Cədvəl F.2 – Təsiredici halın kəskinlik dərəcələri

İslahedici tədbir görülmədikdə təsir, əvvəlcə, daha geniş fəsadlara səbəb ola biləcək hadisənin baş verdiyi sahəyə göstərilir.

Təsiredici hal sahədə və ya sahədən kənarda ciddi fiziki zədə və ya bədbəxt hadisə törədə bilər

Təsiredici hal ciddi hadisədən beş dəfə və daha artıq kəskindir.

F.5. İlkin təkanverici səbəb

Təsiredici halın bütün ilkin təkanverici səbəbləri Şəkil F.1-in 3-cü sütununda verilib. Təsiredici halın ilkin səbəblərinin sayı çoxdur və onların hamısını müəyyən etmək lazımdır.

F.6. İlkin səbəblərin ehtimalı

İlkin səbəblərin ehtimal edilən dəyərləri hər il üzrə hesablanaraq Şəkil F.1-in 4-cü Cədvəlinə daxil edilir. Təhlükəli hadisənin ilkin səbəblərini təyin edərkən bu işi həyata keçirən işçi heyətinin bacarıq və təcrübəsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Cədvəl F.4 – İlkin səbəblərin ehtimalı

Zavodun gözlənilən istismar dövründə baş vermə ehtimalı aşağı olan nasazlıq və ya bir sıra nasazlıqlar.

MİSALLLAR – Cihazlarda baş verən üç və daha artıq nasazlıq halları və ya insan xətaları.

- Ayrı-ayrı çənlərdə və ya qablarda öz-özünə baş verən nasazlıq

Zavodun gözlənilən istismar dövründə baş vermə ehtimalı aşağı olan nasazlıq və ya bir sıra nasazlıqlar.

MİSALLLAR- Qoşa cihazlar da və ya klapanlarda baş verən nasazlıqlar.

- Cihazlarda baş verən nasazlıqların və operator xətalarının kombinasiyası.

- Kiçik proses xətlərində və ya qurğularda baş verən nasazlıq

Nasazlığın zavodun gözlənilən istismar dövründə baş verməsini gözləmək ağlabatandır. MİSALLLAR – Prosesdə baş verən sızma halları - Tək cihazlarda və klapanlarda baş verən nasazlıqlar.

- maddələrin buraxılmasına səbəb ola bilən insan xətaları

F.7. Mühafizə səviyyələri

Şəkil 2-də emal sənayesində normal olaraq tətbiq edilən çoxsaylı Mühafizə Səviyyələri (MS) göstərilir. Hər bir mühafizə səviyyəsi digər səviyyələrlə birgə işləyən bir qrup avadanlıqdan və/yaxud inzibati nəzarət vasitələrindən ibarətdir. Onların funksiyasını yüksək tam təhlükəsizlik dərəcəsilə icra edən mühafizə səviyyələri Müstəqil Mühafizə Səviyyələri (MMS) kimi qiymətləndirilə bilər. (bax: Bənd F.9).

İlkin təkanverici səbəblər baş verdikdə təsiredici halın yaranma ehtimalını azaldan proses layihəsi Şəkil F.1-in birinci sütununda göstərilir. Buna misal olaraq üzlüklü boruları və ya qabları göstərmək olar. Bu zaman, əgər əsas borunun və ya qabın təhlükəsizliyi təmin edilməzsə, onların üzərindəki qoruyucu təbəqə maddənin çölə buraxılmasının qarşısını ala bilər. Şəkil F.1-in sütunundakı növbəti bənd Əsas Prosesə Nəzarət Sistemidir (ƏPNS). Əgər ƏPNS–nin qapalı avtomatik tənzimləmə sistemi ilkin təkanverici səbəb yarandıqda təsiredici hadisənin baş verməsinin qarşısını alarsa, onda PFDorta (tələb rejimində nasazlığın orta ehtimalı) təyin edilməlidir.

Şəkil F.1-in beşinci sütunundakı bənd operatora xəbərdarlıq göndərən həyəcan siqnallarını və onun müdaxiləsini nəzərdə tutur. Tipik mühafizə səviyyəsinin PFDorta dəyərləri Cədvəl F.3-də verilib.

Cədvəl F.3 – Tipik mühafizə səviyyəsi (profilaktika və təsir gücünün azaldılması) PFD-lər

Qapalı avtomatik tənzimləmə sistemi

Operatorun icra göstəriciləri (uyğun, sərbəst)

1,0 * 10 –dən 1,0 * 10 -ə kimi

Operatorun icra göstəriciləri (gərgin)

Operatorun həyəcan siqnalına göstərdiyi cavab reaksiyası

Daxili və xarici təzyiq mənbələri sayəsində çənin təzyiqinin nominal dəyərləri maksimum səviyyəni aşdıqda

10 və ya daha yaxşı, əgər çənin bütövlüyü qorunursa (yəni, korroziya barədə məlumat əldə edilib, texniki xidmət cədvəl üzrə həyata keçirilir)

F.8. Təsir gücünün əlavə olaraq azaldılması

Təsir gücünü azaldan səviyyələr, normal olaraq, mexaniki, struktur və prosedura əsaslanan olur. Buna misal olaraq aşağıdakıları göstərmək olar:

– təzyiq azaldan qurğular;

Təsir gücünün azaldılması üçün nəzərdə tutulan səviyyələr təsiredici hadisənin kəskinlik dərəcəsini azalda bilər lakin onların baş verməsinin qarşısını ala bilməz. Buna misal olaraq aşağıdakıları göstərmək olar:

– yanğın və ya tüstü buraxıldıqda su ilə söndürmə sistemləri;

– tüstüyə qarşı həyəcan siqnalları;

– təxliyə prosedurları.

MST heyəti bütün təsir gücünü azaltma səviyyələri üzrə müvafiq PFD–ləri müəyyən etməli və onları Şəkil F.1-in sütununa daxil etməlidir.

F.9. Müstəqil Mühafizə Səviyyələri (MMS)

MMS üçün meyarlara cavab verən mühafizə səviyyələri Şəkil F.1-in 7-ci sütununda verilib.

Mühafizə Səviyyəsinin (MS) Müstəqil Mühafizə Səviyyəsi olması üçün təyin edilən meyarlar aşağıdakılardır:

– Təyin edilən mühafizə səviyyəsi müəyyən edilmiş riski yüksək dərəcədə azaldır, yəni, minimum olaraq 100 dəfə;

– Təyin edilmiş mühafizə səviyyəsinin əlçatanlılığı yüksəkdir (0,9 və ya daha artıq);

– Bu, aşağıda göstərilən mühüm xüsusiyyətlərə malikdir:

a) Özünəməxsusluq: MMS bir mümkün təhlükəli hadisənin fəsadlarının qarşısını almaq və ya onun təsir gücünü azaltmaq üçün hazırlanır. (məs. nəzarətdən çıxma hallarına qarşı cavab reaksiyası, zəhərli maddələri buraxılması, mühafizə örtüyünün olmaması, və ya yanğın). Eyni təhlükəli hadisə müxtəlif səbəblərdən yarana bilər və ona görə də MMS–ni işə salan çoxsaylı hadisə senariləri ola bilər;

b) Müstəqillik: MMS müəyyən edilmiş təhlükəyə qarşı mübarizə aparmaq üçün cəlb edilmiş digər mühafizə səviyyələrdən asılı deyil;

c) Asılılıq: Layihələndiyi tədbiri həyata keçirərək təsadüfi və sistemli nasazlıqları aradan qaldıran MMS-ə etibar etmək olar. Onun layihəsində həm təsadüfi, həm də sistemli nasazlıq rejimləri nəzərdə tutulub;

d) Yoxlanıla bilmə qabiliyyəti MMS mühafizə funksiyalarının mütəmadi olaraq yoxlanılıb təsdiqlənməsini asanlaşdırmaq üçün layihələndirilir. Təhlükəsizlik sisteminin texnoloji sınaqdan keçirilməsi və ona texniki xidmətin göstərilməsi lazımdır.

Yalnız əlverişlilik, özünəməxsusluq, müstəqillik, asılılıq və yoxlanıla bilmə qabiliyyəti kimi sınaq meyarlarına cavab verən mühafizə səviyyələri müstəqil mühafizə səviyyələri kimi təsnif edilir.

F.10. Aralıq hadisənin baş vermə ehtimalı

Aralıq hadisənin baş vermə ehtimalı ilkin təkanverici səbəbin göstəricilərini (Şəkil F.1, 4-cü sütun) mühafizə və təsir gücünün azaldılması səviyyələrinin göstəricilərinə və PFD göstəricilərinə vurmaqla (Şəkil F.1, 5-ci, 6-cı və 7-ci sütunlar) hesablanır. Hesablanmış kəmiyyət il ərzində baş verə biləcək hadisələrin sayını əks etdirir və Şəkil F.1-in 8-ci sütununa daxil edilir.

Əgər aralıq hadisənin baş vermə ehtimalı bu kəskinlik dərəcəsinə malik hadisələrin ümumi meyarlarından aşağıdırsa, onda MS-lərə ehtiyac yoxdur. Bununla belə, iqtisadi cəhətdən səmərəli olarsa, riskin əlavə olaraq azaldılması həyata keçirilə bilər.

Əgər aralıq hadisənin baş vermə ehtimalı həmin kəskinlik dərəcəsinə malik hadisələrin ümumi meyarlarını aşırsa, onda əlavə təsir gücünü azaltma tədbirinə ehtiyac var. Nəzarət ölçü təklükəsizlik sistemi (NÖTS) formasında mühafizə səviyyələrini tətbiq etməzdən qabaq özünəməxsus daha təhlükəsiz olan metodlarını və həlli yollarını nəzərə almaq lazımdır. Əgər öz xüsusiyyətinə görə təhlükəsiz layihə dəyişikliklərini etmək mümkündürsə, onda Şəkil 1 yenilənir və aralıq hadisənin baş vermə ehtimalı yenidən hesablanır ki, onun ümumi meyarlardan aşağı olub-olmaması müəyyən edilsin. Əgər yuxarıda göstərilən tədbirlərlə aralıq hadisənin baş vermə ehtimalını risk meyarlarındakı səviyyədən aşağı salmaq mümkün deyilsə, onda NÖTS-nin icrası tələb edilir.

F.11. NÖTF tam təhlükəsizlik dərəcəsi

Əgər yeni NÖTF-ə ehtiyac varsa, onda hadisənin kəskinlik dərəcəsinin ümumi meyarlarını aralıq hadisənin baş vermə ehtimalına bölərək tələb edilən tam təhlükəsizlik dərəcəsini hesablamaq olar. NÖTF üzrə bu kəmiyyətdən aşağı olan PFDorta TED üçün maksimum kəmiyyət olaraq seçilir və Cədvəl 9-a daxil edilir.

F.12. Hadisənin təsir gücünün azaldılması ehtimalı

Hadisənin təsir gücünün azaldılması ehtimalı Cədvəl 8 və 9-dakı göstəricilərin hasilini Cədvəl 10-a daxil etməklə hesablanır. Bu proses işçi heyəti tərəfindən müəyyən edilən hər bir hadisə üçün təsir gücünün azaldılması ehtimalı hesablanana kimi davam edir.

Sonuncu mərhələdə eyni təhlükəni törədən ciddi və geniş təsir gücünə malik halların təsir gücünün azaldılması ehtimalı üzrə bütün göstəricilərinin məcmusu təyin edilməlidir. Məsələn, yanğın törədən bütün ciddi və geniş təsirə malik hadisələrin təsir gücünün azaldılması ehtimalı aşağıdakı düsturla hesablanır:

– yanğına görə bədbəxt hadisənin olması riski = (bütün buraxılan alışa bilən maddələrin təsir gücünün azaldılması ehtimalı) X (alışma ehtimalı) X (ərazidə adamların olması ehtimalı) X (yanğın zamanı ölümcül zədələrin olması ehtimalı).

Eynilə, zəhərli maddələrin buraxılmasına səbəb olan ciddi və geniş təsirə malik hadisələrin təsir gücünün azaldılması ehtimalı aşağıdakı düsturla hesablanır:

– zəhərli maddənin buraxılmasına görə bədbəxt hadisənin olması riski = (bütün buraxılan zəhərli maddələrin təsir gücünün azaldılması ehtimalı) X (ərazidə adamların olması ehtimalı) X (maddənin buraxılması zaman ölümcül zədələrin olması ehtimalı).

Risk təhlili üzrə mütəxəssisin ekspert biliyi və bacarığı, eləcə də işçi heyətinin biliyi düsturlarda verilən faktorların təsirə məruz qalmış qurumların və zavodun şəraitinə, işçi qaydalarına uyğunlaşdırılmasında mühüm rol oynayır.

Bu proses zamanı korporasiya üçün yaranan ümumi riski bu düsturların tətbiqindən alınan nəticələri toplamaqla müəyyən etmək olar.

Əgər bu, təsirə məruz qalmış insanlar üçün ümumi meyarlara cavab verirsə və ya bu meyar göstəricilərindən aşağıdırsa, onda MST başa çatır. Bununla belə, bu insanlar digər mövcud aqreqatlardan və ya yeni layihələrdən yaranan riskə məruz qala bildiyi üçün, iqtisadi cəhətdən icrası mümkün olan əlavə risk azaltma və təsir gücünü zəiflətmə tədbirləri həyata keçirmək lazımdır.

Aşağıda TİQ ARAŞDIRMASINDA müəyyən edilən hər bir təsiredici hala qarşı tətbiq edilən MST metodologiyasının nümunəsi verilir.

F.14.1. Təsiredici hal və kəskinlik dərəcəsi

TİQ ARAŞDIRMASINA əsasən polimerləşdirmə reaktorunda yüksək təzyiqin olması ümumi göstəricidən yayınma kimi müəyyən edilib. Paslanmayan poladdan hazırlanmış reaktor ardıcıl olaraq polad lifli beton-plastik sütuna və paslanmayan poladdan hazırlanmış kondensatora birləşdirilir. Əgər həmin boru sütunu deşilərsə, onda həmin borulardan alışma mənbələrinə yaxın ərazilərdə yanğın törədən, alışa bilən maddə çıxır. Cədvəl F.2 vasitəsilə MST işçi heyəti tərəfindən təsirin kəskinlik dərəcəsi müəyyən edilir, çünki həmin təsiredici hadisə ciddi fiziki zədə və ya bədbəxt hadisə törədə bilər. Təsiredici hadisə və onun kəskinlik dərəcəsi müvafiq olaraq Şəkil F.1-in 1-ci və 2-ci sütunlarına daxil edilir.

F.14.2. İlkin təkanverici səbəblər

TİQ ARAŞDIRMASINA əsasən təzyiqin qalxmasının iki ilkin səbəbi müəyyən edilib. Kondensatora gedən soyuducu su itkisi və reaktor buxarının qapalı avtomatik tənzimləmə sistemində baş verən nasazlıq. Hər iki səbəb Şəkil F.1-in 3-cü sütununa daxil edilir.

F.14.3. İlkin səbəbin baş vermə ehtimalı

Zavodun istismar fəaliyyəti boyu bu ərazidə 15 ildə bir dəfə soyuducu su itkisi baş verir. Işçi heyəti bu itkinin 10 il ərzində bir dəfə baş vermə tezliyini artan xəta kimi hesablayır. Bir il üzrə 0,1 hadisə Şəkil F.1-in 4-cü sütununa daxil edilir. Digər təkanverici səbəbə müraciət etməzdən qabaq bu səbəblə bağlı tam nəticəyə gəlmək daha çox məqsədəuyğundur (reaktor buxarının qapalı avtomatik tənzimləmə sistemində nasazlıq).

F.14.4. Mühafizə səviyyələrinin layihəsi

Texnoloji proses sahəsi partlayışa davamlı elektrik avadanlıqlarının təsnifatına əsasən layihələnib və bu ərazidə təhlükəsizliyin idarə edilməsi planı qüvvədədir. Bu planın bir bəndinə əsasən həmin ərazidə elektrik avadanlıqlarının əvəzlənməsi üçün dəyişiklik etmə qaydalarının idarə edilməsi nəzərdə tutulub. MST heyəti alışma mənbəyindən gələn mövcud riskin dəyişikliklərin idarə edilməsi sayəsində 10 əmsal azalacağını hesablayır. Ona görə də 0,1 dəyəri texnoloji proses layihəsinə əsasən Şəkil F.1-in 5-ci cədvəlinə daxil edilir.

Reaktorda təzyiqin qalxması nəticəsində temperatur də yüksəlir. Reaktorun hərarətinə əsasən onun mühafizə örtüyünə gedən buxarın girişini tənzimləyən ƏPNS qapalı avtomatik tənzimləmə sistemi mövcuddur. Ona görə də, əgər temperatur verilən həddən yüksəkdirsə, onda ƏPNS həmin mühafizə örtüyünə gedən buxarı bağlayır. Buxarın bağlanması yüksək təzyiqin qarşısını almaq üçün kifayət etdiyinə görə ƏPNS mühafizə səviyyəsi kimi fəaliyyət göstərir. ƏPNS çox etibarlı RSƏ (Rəqəmsal Siqnal Əmri) sistemidir və istehsalçı işçi heyəti temperaturun qapalı avtomatik tənzimləmə sistemini fəaliyyətdən saxlayan nasazlıqla heç vaxt üzləşməyib. MST heyəti qərara gəlir ki, 0,1 üzrə PFDorta müvafiqdir və 0,1 əmsalı ƏPNS üzrə Şəkil F.1-in 5-ci sütununa daxil edilir. (0,1 ƏPNS üçün minimum yolverilən göstəricidir).

F.14.6. Həyəcan siqnalları

Kondensatora gedən soyuducu suyun sərfiyyatına ölçmə cihazı (datçik) quraşdırılıb və bu cihaz temperaturun qapalı avtomatik tənzimləmə sistemindən fərqli olan ƏPNS girişinə və tənzimləyicisinə naqillə birləşdirilib. Kondensatora gedən soyuducu suyun təzyiqi aşağı olduqda həyəcan siqnalı verilir və operatorun müdaxiləsi ilə buxar xətti bağlanır. Bu həyəcan siqnalı sistemi mühafizə səviyyəsi hesab edilə bilər, çünki bu, temperaturun qapalı avtomatik tənzimləmə sistemindən fərqli olan ƏPNS tənzimləyicində yerləşir. MST heyəti razılaşır ki, 0,1 PFDorta məqsədəuyğundur, çünki idarəetmə otağında həmişə operator olur və 0,1 əmsalı Şəkil F.1-in 5-ci sütununa daxil edilir.

F.14.7. Təsir gücünün əlavə olaraq azaldılması

Prosesin istismarı zamanı əməliyyat gedən sahələrə giriş məhdudlaşdırılır. Texniki təmir işləri yalnız avadanlıq söndürüldükdə və ya bloklandıqda aparılır. Texnoloji prosesin təhlükəsizliyinin idarə edilməsi üzrə planda irəli sürülən tələbə əsasən əsasən xidmət göstərməyən işçilər sahəyə girməzdən qabaq məlumat verməli və bu barədə proses operatoruna bildirilməlidir. Məhdud giriş üzrə tətbiq edilən prosedurlara əsasən MST heyəti işçilər üçün yaranan riskin 10 əmsal azaldığını hesablayır və ona görə də həmin əmsal Şəkil F.1-in 6-cı sütununa təsir gücünün əlavə azaldılması və riskin azaldılması başlığı altında daxil edilir.

F.14.8. Müstəqil mühafizə səviyyəsi və ya səviyyələri(MMS)

Soyuducu suyun itkisi nəticəsində temperaturun və təzyiqin qalxmasına görə yaranan qazın həcmini tənzimləmək üçün reaktora reduktor klapanı quraşdırılıb. Maddənin tərkibini və ehtiyatını təyin etdikdən sonra həmin klapanın riskin azaldılmasına göstərdiyi təsir qiymətləndirilir. Bu klapanın parametrləri şüşə lifli boru sütununun layihə təzyiqindən aşağı təyin edildiyi üçün istismar dövründə həmin boru sütununun bu klapandan təcrid edilməsinə yol verilən insan xətalarının yaranması mümkün deyil və ona görə də bu əks klapan mühafizə səviyyəsi hesab edilir. Həmin əks klapan ildə bir dəfə sökülür, sınaqdan keçirilir və 15 ildə bir dəfə də olsun onun və ya birləşdirici boruların ağzının tutulması halı aşkar edilməyib. Ona görə də bu əks klapan MMS meyarlarına cavab verir və Şəkil F.1-in 7-ci sütununa daxil edilir və onun üçün 0,01 PFDorta təyin edilir.

F.14.9. Aralıq hadisənin baş vermə ehtimalı

Şəkil 1-in birinci cərgəsindəki sütunların birgə hasili çıxarılır və alınan nəticə Şəkil F.1-də aralıq hadisənin baş vermə ehtimalı üzrə 8-ci sütuna daxil edilir. Bu nümunədən əldə edilən nəticə 10-dir

Mühafizə səviyyələri vasitəsilə təsir gücünün və riskin azaldılması ümumi meyarlara kifayət qədər cavab verir, lakin çəndə təzyiq ölçmə cihazı (datçik) olduğuna və nəticədə ƏPNS-də həyəcan siqnalı verildiyinə görə minimum xərc çəkməklə təsir gücünün əlavə olaraq azaldılmasını həyata keçirmək tələbi yarana bilər. MST heyəti qərara gəlir ki, reaktorun buxar təchizatı xəttində stopor klapanına birləşdirilən elektro-maqnit klapanının cərəyan mənbəyini kəsmək üçün açar və reledən ibarət bir NÖTF əlavə etsin. Bu NÖTF 0,01 PFDorta TED 1 səviyyəsinə layihələnib və o, NÖTF Tam Təhlükəsizliyinin Dərəcəsi üzrə Şəkil F.1-in 9-cu sütununa daxil edilir.

Hadisələrin təsir gücünün azaldılması ehtimalı 8-ci və 9-cü sütunun göstəricilərinin hasilini təyin etməklə hesablanır və alınan nəticə (1 × 10) Şəkil 1-in 10-cu sütununa daxil edilir.

F.14.11. Növbəti NÖTF

MST heyəti ikinci ilkin səbəbi təyin edir (reaktorun qapalı avtomatik tənzimləmə sistemindəki nasazlıq). Nəzarət klapanında nasazlığın baş vermə ehtimalını müəyyən etmək üçün Cədvəl F.3-dən istifadə edilir və 0,1 əmsalı Şəkil 1-in 4-cü sütununa ilkin təkanverici səbəbin baş vermə ehtimalı başlığı altında daxil edilir.

Buxarın qapalı avtomatik tənzimləmə sistemində nasazlıq yaranarsa texnoloji prosesin layihəsində, həyəcan siqnalı sistemində, təsir gücünün əlavə olaraq azaldılmasında və NÖTS-də tətbiq edilən mühafizə səviyyələri qüvvədə qalır. Itirilmiş yeganə mühafizə səviyyəsi ƏPNS olur. MST heyətinin hesablamalarına görə aralıq hadisənin baş vermə ehtimalı (1 × 10) və təsir gücü azaldılmış hadisənin ehtimalı (1 × 10) –dir. Bu dəyərlər müvafiq olaraq Şəkil F.1-in 8-ci və 10-cu sütunlarına daxil edilir.

TİQ araşdırmasında müəyyən edilmiş xətalar aradan qaldırılana kimi MST heyəti öz təhlillərini davam etdirməlidir. Sonuncu mərhələdə eyni təhlükəni yaradan ciddi və geniş təsir gücünə malik halların təsir gücünün azaldılması ehtimalı cədvələ əlavə edilməlidir. Bu nümunədə ümumi proses üzrə bir təsiredici hadisə müəyyən edilibsə onda alınan rəqəm 1,1 × 10 olur. Texnoloji prosesin layihəsində alışma ehtimalı (0,1) və ərazidə adamların olması ehtimalı nəzərə alındığı üçün, yanğına görə ölüm riskinin düsturu aşağıdakı qaydada göstərilir:

Yanğına görə bədbəxt hadisə riski = (bütün alışa bilən maddələrin buraxılması zaman təsir gücünün azaldılması ehtimalı) X (Yanğının törətdiyi ölümcül zədələrin ehtimalı) və ya Yanğına görə bədbəxt hadisə riski = (1,1 × 10) × (0,5) = 5,5 × 10 ). Bu kəmiyyət həmin təhlükə üzrə ümumi meyarların göstəricisindən aşağıdır və riskin bundan sonra daha da azaldılması iqtisadi cəhətdən səmərəli deyil və nəticədə MST heyətinin fəaliyyəti başa çatır.

Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin 08 oktyabr 2014-cü il tarixli 005 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.

Neftayırma zavodlarında təzyiq qoruyucu cihazların kalibrlənməsi, seçilməsi və quraşdırılması

Hissə I — Kalibrləmə və seçilmə

1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən işlənib hazırlanıb və təqdim edilib.

2. Bu standartAPİ 520-1:2008 “Sizing, Selection, and Installationof Pressure-relieving Devices inRefineriesPart I—Sizing and Selection”standartınınautentiktərcüməsidir.

3. İlk dəfə tətbiq edilir.

4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.

___________________________________________________________________________________

Neftayırma zavodlarında təzyiq

qoruyucu cihazların kalibrlənməsi,

seçilməsi və quraşdırılması

Hissə I - Kalibrləmə və Seçilmə

Sizing, Selection, and Installation of

Pressure-relieving Devices in Refineries

Part I - Sizing and Selection

___________________________________________________________________________________

Bu standart emal və digər sahələrdə istifadə edilən maksimum 15 psig (103 kPag) və ya daha çox icazə verilən iş təzyiqinə malik avadanlıq üçün təzyiq qoruyucu cihazların ölçülməsi və seçilməsində tətbiq edilir. Bu standartda əhatə olunan təzyiq qoruyucu cihazlar, alovlanmayan təzyiq boru kəmərlərini və əlaqədar avadanlığı təzyiq artması və yanğın ehtimallarından qorumaq üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Bu standarta müxtəlif təzyiq qoruyucu cihazların əməliyyat xüsusiyyətləri və proqramları haqqında əsas təriflər və məlumat daxildir. Standarta həmçinin Nyuton mayelərin davamlı axınına əsaslanan ölçən prosedur və metodlar da daxil edilib.

Təzyiq qoruyucu cihazlar boru kəmərini yalnız artıq təzyiqdən qoruyur; onlar, boru kəmərini yanğın zamanı məruz qaldığı yüksək temperatur kimi struktur çatışmazlığından qorumur. Təzyiqi azaltmaq və istilik girişinin məhdudlaşdırılmasının müvafiq yolları haqqında məlumat üçün API 521-ə baxın.

API 2000-də əhatə olunan atmosfer və aşağı təzyiqli çənlər, toplu və ya göndərmə qablarda məhsulların daşınması üçün istifadə edilən təzyiq boru kəmərləri bu standartın əhatə çərçivəsinə daxil deyil.

Yanacaqlı boru kəmərlərinin təzyiq artmasından qorunması üçün qaydalar bu standart çərçivəsində deyil və ASME Bölmə I və ASME B31.1-də nəzərdə tutulmuşdur.

Bu standartda aşağıdakı normativ sənədlərə istinad edilmişdir:

API RP 520, Sizing, Selection, and Installation of Pressure-relieving Devices in Refineries, Part II—Installation (Neft ayırma zavodlarında təzyiq qoruyucu cihazların kalibrləməsi, seçilməsi və quraşdırılması, Hissə II – quraşdırma)

API Std 521/ISO 23251, Guide for Pressure-relieving and Depressuring Systems (Təzyiq buraxan və təzyiq boşaldan sistemlərə dair təlimat)

API Std 526, Flanged Steel Pressure Relief Valves (Flanslı polad təzyiq buraxma klapanları)

AZS API 527-2014 Qoruyucu klapanın qapalı mühitdə germetiklik sınağı.

API Std 2000, Venting Atmospheric and Low-pressure Storage Tanks: Nonrefrigerated and Refrigerated (Atmosfer və aşağı təzyiqli saxlama çənlərinin boşaldılması: soyudulmayan və soyudulan)

ASME Boiler and Pressure Vessel Code, Section I—Power Boilers (Qazanxana və Təzyiq Boru Kəməri Kodu, Bənd I—Elektrik Qazanxanalar)

ASME Boiler and Pressure Vessel Code, Section VIII—Pressure Vessels, Division 1 (Qazanxana və təzyiq balon kodu, bənd VIII—Təzyiq balonları. Bölmə 1)

ASME BPVC Code Case 2091-3, Nonreclosing Pin Pressure Relief Devices (Kod nümunəsi 2091-3, təkrar bağlanmayan milli təzyiq buraxan vasitələr)

ASME BPVC Code Case 2203, Omission of Lifting Device Requirements for Pressure Relief Valves on Air, Water Over 140°F, or Steam Service (Kod nümunəsi 2203, hava, suda 140 F-dən yüksək təzyiq buraxan klapanlara dair qaldırıcı vasitə və ya buxarla təchiz olunmaya dair tələblərin buraxılması)

ASME BPVC Code Case 2487, Breaking Pin Pressure Relief Devices (Kod nümunəsi 2487, ayırıcı milli təzyiq buraxma vasitələri)

ASME B31.1, Process Piping (Emal borusu)

ASME PTC 25, Pressure Relief Devices (Təzyiq buraxan vasitələr)

Bu standartda müvafiq təriflərlə aşağıdakı terminlərdən istifadə olunmuşdur:

3.1. akkumulyasiya: Təzyiq vahidləri, icazə verilən maksimum iş təzyiqi (İMİT) və ya hesabi təzyiqin faizi kimi ifadə edilən boru kəmərinin icazə verilən maksimum iş təzyiqi üzərində təzyiq artır. İcazə verilən maksimum akkumulyasiya təcili əməliyyat və yanğın halları üçün müvafiq kodlar ilə müəyyən edilir.

3.2. faktiki çıxış sahəsi

Təzyiq qoruyucu klapan (TQK) sahəsi bir klapan vasitəsilə axını təyin edən minimum xalis sahədir.

3.3. əks-təzyiq: Axıdılma sistemində təzyiqin nəticəsi kimi təzyiq cihazının çıxışında olan təzyiqdir. Əks-təzyiqlər tərkib və yük əks-təzyiqin cəmidir.

3.4. balanslı təzyiq qoruyucu klapan: Klapanın əməliyyat xüsusiyyətləri üzərində əks-təzyiq təsirinin minimuma endirilməsi üçün bir körük və ya digər vasitələri özündə birləşdirən yay dayaqlı təzyiq qoruyucu klapan.

3.5. üfürmə: təzyiq qoruyucu klapanın təzyiqin müəyyən faizi ilə təzyiq vahidlərində ifadə edilmiş təzyiq və ya yekun təzyiq arasındakı fərq.

Bir təzyiq qoruyucu klapanda ucluğun minimum kəsişən axın sahəsi.

3.7. artan əks-təzyiq:Təzyiq cihaz açıldıqdan sonra axın nəticəsində inkişaf edən təzyiq qoruyucu cihazın çıxışında təzyiqin artmasıdır.

3.8. partlayış təzyiqi: Disk partlaması zamanı yuxarı axın statik təzyiq qiyməti minus aşağı axın statik təzyiq qiymətidir. Aşağı təzyiq atmosferə bağlı olduqda partlayış təzyiqi yuxarı axın statik ölçmə təzyiqidir.

3.9. partlayış təzyiq tolerantlığı: Partlayıcı diskə malik müəyyən disk temperaturunda qeyd olunmuş partlayış təzyiqi ətrafında variasiya.

3.10. güc: Tətbiq olunan kodun tələb etdiyi buxar, hava, qaz və ya suyun qiymətləndirilən tutumu.

3.11. bağlanma təzyiqi: Görmə, hiss və ya eşitmə ilə müəyyən edilən dayaq üzərində və ya qaldırıcının sıfır səviyyəsində klapan diskinin bərpa edilməsi əlaqəsi zamanı azalan giriş statik təzyiqinin qiymətidir.

3.12. boşalma əmsalı: Klapanda ideal kütləvi axın dərəcəsinin ucluğa nisbəti. Təzyiq cihazı vasitəsilə axının hesablanması üçün istifadə olunan axıdılma əmsalı.

3.13. soyuq diferensial sınaq təzyiqi: Təzyiq qoruyucu klapanı sınaq stendində açmaq üçün təzyiq. Soyuq diferensial sınaq təzyiqinə əks-təzyiq ilə temperatur və ya hər iki xidmət şəraiti üçün düzəlişlər daxildir.

3.14. adi təzyiq qoruyucu klapan: əks-təzyiqdə dəyişikliklərin əməliyyat xüsusiyyətlərinə birbaşa təsir etdiyi yay-dayaqlı təzyiq qoruyucu klapanı.

3.15. pərdə sahəsi: Ucluq oturacaq üzərində oturma səthlər arasında diskin qaldırıcısının yaratdığı silindrik və ya konik axıdılma açılış sahəsi.

3.16. hesabi təzyiq: Boru kəməri layihə qaydaları ilə müəyyən edilmiş, hər bir çən komponentinin fiziki xüsusiyyətini və ya minimum icazə verilən qalınlığını hesabi temperatur ilə birlikdə müəyyən etmək üçün istifadə edilən təzyiqdir. Hesabi təzyiq, uyğun temperaturda normal istismar zamanı gözlənilən ən ağır təzyiqdən yuxarıda fərqi təmin etmək üçün istifadəçi tərəfindən seçilir. Bu sifarişdə göstərilən təzyiqdir. Bu təzyiq İMİT-i müəyyən edilməmiş bütün hallarda və icazə verilən maksimum iş təzyiqi (İMİT) yerinə istifadə edilə bilər. Hesabi təzyiqi İMİT-inə bərabər və ya ondan azdır.

3.17. boşalmanın effektiv əmsalı: İlkin ölçmə tənlikləri üçün təzyiq qoruyucu klapanın gücünü hesablamaq üçün effektiv axıdılma sahəsi ilə istifadə edilən nominal qiymət.

3.18. effektiv boşalma sahəsi

effektiv dəlik sahəsi

Hər bir ilkin ölçmə tənliyində təzyiq qoruyucu klapanın aradan qaldırıcı həcmini hesablamaq üçün effektiv axıdılma əmsalı ilə istifadə edilən nominal sahədir. API 526 "D"-dən "T"-yə qədər hərflər vasitəsilə bir sıra ölçülər üçün effektiv axıdılma sahələrini təmin edir.

3.19. yığma kamerası: Qaldırıcıya çatmaq üçün klapana yardım məqsədilə təzyiq qoruyucu klapanın oturacağının aşağı hissəsində yerləşən həlqəvi kamera.

3.20. giriş ölçüsü: Giriş bağlantısında cihazın nominal boru ölçüsü (NBÖ) (başqası nəzərdə tutulmayıbsa).

3.21. sızıntı-sınaq təzyiqi: Oturacağın sızma sınağının çıxış etdiyi giriş statik təzyiq.

3.22. qaldırıcı: Klapan boşalarkən diskin qapalı yerdən faktiki hərəkəti.

3.23. çoxlu partlayıcı disklər: Eyni zamanda və eyni ölçüyə, materiala, qalınlığa, növə, istilik və emal prosesinə malik, istilik emalı daxil olmaqla istehsal edilən disklər.

3.24. istehsal hesabi diapazonu: Diskin qırılmasının qeyd edildiyi təzyiq diapazonu. İstehsal olunan hesabi diapazonları adətən, müəyyən partlayış təzyiq faizi kimi istehsalçı tərəfindən kataloqlaşdırılır. Kataloqlaşdırılmış istehsal hesabi diapazonları istifadəçi və istehsalçı arasında razılaşma əsasında dəyişdirilə bilər.

3.25. qeyd olunmuş partlayış təzyiqi qiymətləndirilmiş partlayış təzyiqi

Müəyyən temperatur üçün sınaq nəticəsində yaradılmış və istehsalçı tərəfindən disk etiketi üzərində işarələnmiş partlayış təzyiqi. Başqa müştəri ilə müəyyənləşdirilməyənə qədər nişanlanmış partlayış təzyiqi istehsal layihələndirmə çərçivəsində olan hər hansı təzyiq ola bilər. Qeyd olunmuş partlayış təzyiqi eyni növdə partlayıcı disklərdə tətbiq edilir.

3.26. icazə verilən maksimum iş təzyiqi (İMİT): Təzyiq üçün nəzərdə tutulmuş, uyğun temperaturda təyin edilmiş, normal işləmə vəziyyətində tam doldurulan boru kəmərinin üst hissəsindəki maksimum icazə verilən ölçü təzyiqi. Təzyiq balonunun hər elementi üçün faktiki nominal qalınlıqdan istifadə edilərək və müəyyən edilən daxili və ya xarici təzyiq üçün ən aşağı qiymət olaraq korroziya və təzyiqdən başqa yüklər üçün yol verilən əlavə metal qalınlığı istisna edilir. İcazə verilən maksimum iş təzyiqi boru kəmərini qoruyan təzyiq qoruyucu cihazların təzyiq qəbulu üçün əsasdır. İMİT adətən layihə təzyiq həddindən böyük olsa da layihələndirmə qaydaları yalnız hər elementin minimal qalınlığını hesablamaq üçün istifadə ediləndə və hesablamalar İMİT-nin qiymətinin müəyyən edilməsi üçün istifadə edilməyəndə ona bərabər olur.

3.27. maksimum əməliyyat təzyiqi: Maksimal təzyiq normal sistem istismarı zamanı gözlənilir.

3.28. minimal xalis axın sahəsi: Partlayıcı disk vasitəsilə xalis axın sahəsini azalda bilən hər hansı struktur üzvləri üçün müvafiq müavinət ilə sınıq diskin tam partlamasından sonra hesablanmış xalis sahə.

3.29. parçalanmayan disk (membran): Partlayıcı disk digər boru kəmərləri komponentlərinin yuxarı hissəsində quraşdırılması üçün hesablanıb və istehsal edilib. Parçalanmayan disklər, disk sındığı zaman təzyiq qoruyucu klapanın funksiyasını zədələmir.

3.30. təkrar qapanmayan təzyiq cihaz: Əməliyyatdan sonra açıq qalan təzyiq qoruyucu cihaz. Əl ilə sıfırlama vasitəsi təmin edilə bilər.

3.31. açılma təzyiqi: Hiss, eşitmə və ya görmə ilə müəyyən edildiyi kimi diskin ölçülə bilən qalxmasına və mayenin davamlı boşalmasına səbəb olan artan giriş statik təzyiq qiyməti.

3.32. təzyiq qoruyucu klapanın əməliyyat nisbəti: Müəyyən təzyiqin maksimum sistemin əməliyyat təzyiqinə nisbəti.

3.33. diskin əməliyyat nisbəti: disk ilə bağlı təzyiqin maksimum sistem əməliyyat təzyiqinə nisbəti (bax Şəkil 26 və Şəkil 28). 40 psi-dən yuxarı qeyd edilmiş partlayış təzyiqləri üçün əməliyyat nisbəti, maksimum sistem əməliyyat təzyiqinin qeyd edilmiş diskin partlayış təzyiqinin nisbətidir. 15 psi və 40 psi arasında qeyd edilmiş partlayış təzyiqləri üçün əməliyyat nisbəti, maksimum sistem əməliyyat təzyiqinin qeyd edilmiş partlayış təzyiqindən 2 psi əskik nisbətidir. 15 psi-dən az olan qeyd edilmiş partlayış təzyiqləri üçün əməliyyat nisbəti istehsalçı tərəfindən müəyyən edilməlidir.

3.34. çıxış ölçüsü: Boşalma birləşməsində cihazın nominal boru ölçüsü (NBÖ) (başqa hallar nəzərdə tutulmayıbsa).

3.35. artıq təzyiq: cihazın müəyyən təzyiqi üzərində təzyiq artır. Artıq təzyiq vahidləri və ya müəyyən təzyiq faizi kimi ifadə olunur. Artıq təzyiq, akkumulyasiya kimi yalnız cihaz boru kəmərin icazə verilən maksimum iş təzyiqində açılmaq üçün eynidir.

3.36. pilot tərəfindən idarə edilən təzyiq qoruyucu klapan: Əsas cihaz, əsas klapan ilə birləşdirilən və özünün hərəkətinə yardımçı təzyiq klapan (pilot) tərəfindən nəzarət olunan təzyiq qoruyucu klapan.

3.37. kontakt-gücləndirici cihaz: Statik təzyiq tərəfindən hərəkətə gətirilən, porşen və ştepseli tutan, şpilkanın (başlıq birləşməsi) burulması və ya qırılması üçün nəzərdə tutulmuş təkrar bağlanmayan təzyiq qoruyucu cihaz. Burulma və ya şpilka (başlıq birləşməsi) qırıldıqdan sonra porşen və ya ştepsel dərhal tam açıq mövqeyə keçir.

3.38. təzyiq tənzimləyici cihaz (TTC): Cihaz giriş statik təzyiq üsulu ilə hərəkətə gətirilir və müəyyən hesablama qiyməti yüksək olan daxili maye təzyiqinin artımının qarşısını almaq, fövqəladə vəziyyət və anormal şəraitdə açmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. Cihaz, həmçinin həddindən artıq daxili vakuumun qarşısını almağa yönəlmişdir. Cihaz, təzyiq tənzimləyici klapan, təkrar bağlanmayan təzyiq tənzimləyici cihaz və ya vakuum klapan ola bilər.

3.39. təzyiq tənzimləyici klapan TTK: Artıq təzyiqi buraxıb və tənzimləmək üçün hesablanmış, normal şəraitdə bərpa edildikdən sonra mayenin gələcək axınının qarşısını almaq üçün nəzərdə tutulmuş təzyiq tənzimləyici cihaz.

3.40. nominal axıdılma əmsalı: Təzyiq qoruyucu klapanın nominal axın həcmini hesablamaq üçün faktiki axıdılma sahəsi ilə birlikdə istifadə edilən qiymət. Təzyiq qoruyucu klapanın nominal axıdılma əmsalı, tətbiq olunan kod və ya nizamlamaya uyğun olaraq müəyyən edilir.

3.41. nominal tənzimləyici güc: Təzyiq tənzimləyici cihazın tətbiqi üçün əsas. Bu güc tətbiq olunan kod ilə nizamlamaya uyğun olaraq müəyyən edilir və istehsalçı tərəfindən təmin edilir.

3.42. tənzimləyici klapan: Klapanın yuxarı axın statik təzyiqi ilə aktivləşən yay-dayaqlı təzyiq tənzimləyici klapan. Bu klapan açılma təzyiqi üzərində təzyiq artımına nisbətdə normal açılır. Klapan ilk növbədə sıxıla bilməyən mayelər ilə istifadə olunur.

3.43. tənzimləyici şəraitlər: Artıq təzyiq şəraitində təzyiq tənzimləyici cihaz üzrə giriş təzyiq və temperatur. Bu tənzimləyici təzyiq tənzimləyici klapanın müəyyən olunmuş təzyiqi (və ya partlayıcı diskin partlayış təzyiqi) və artıq təzyiqə bərabərdir. Tənzimlənən şəraitdə axan mayenin temperaturu əməliyyat temperaturundan daha çox və ya az ola bilər.

3.44. partlayıcı disk: Partlayıcı disk cihazın təzyiq və temperatura həssas elementindən ibarət olan təzyiq.

3.45. partlayıcı disk cihazı: Cihazın giriş və çıxışı arasında statik diferensial təzyiqlə aktivləşən və partlayıcı diskin partlaması ilə fəaliyyət üçün nəzərdə tutulan, təkrar bağlanmayan təzyiq tənzimləyici cihaz. Partlayıcı disk cihazına partlayıcı disk və partlayıcı disk tutqacı daxildir.

3.46. partlayıcı disk tutqacı: Partlayıcı diski bağlayan və sıxılan vəziyyətdə saxlayan qurğu. Bəzi disklər standart flanslar arasında quraşdırılmaq üçün tutqaclarsız layihələndirilir.

3.47. təhlükəsiz qoruyucu klapan: Tətbiqindən asılı olaraq tənzimləyici və ya təhlükəsizlik klapanı kimi istifadə edilə bilən yay-dayaqlı təzyiq klapan.

3.48. təhlükəsizlik klapanı: Klapanı statik təzyiq axını ilə aktivləşdirilən, sürətli açılış və ya partlayış ilə səciyyələnən yay-dayaqlı təzyiq tənzimləyici klapan. Təhlükəsizlik klapanı adətən sıxıla bilən mayelər ilə istifadə olunur.

3.49. müəyyən təzyiq: Təzyiq tənzimləyici cihazı xidmət şəraitində açmaq üçün müəyyən edilmiş giriş təzyiqi.

3.50. aramla qaynama: Açılışdan əvvəl təyin olunmuş təzyiqdən aşağı giriş statik təzyiq ola bilən təzyiq klapanın oturacaq və diski arasında sıxıla bilən mayenin səsli və ya görünən sızması.

3.51. müəyyən partlayış təzyiqi: İstifadəçi tərəfindən müəyyən edilmiş partlayış təzyiqi. Qeyd olunmuş partlayış təzyiqi müəyyən edilmiş partlayış təzyiqindən daha çox və ya az ola bilər, lakin istehsal layihələndirmə dairəsində olmalıdır. İstifadəçi müəyyən partlayış təzyiqini təyin edərkən istehsal layihələndirmə diapazonu tətbiq edilən əks-təzyiq və müəyyən temperaturun baxılması üçün xəbərdarlıq edilir.

3.52. müəyyən edilmiş disk temperaturu: Diskin partlayışı gözlənilən zaman disk temperaturu. Müəyyən edilmiş disk temperaturu qeyd edilmiş partlayış təzyiqi yaratmaq üçün istehsalçının istifadə etdiyi temperaturdur. Müəyyən edilmiş disk temperaturu nadir hallarda boru kəmərinin hesabi temperaturudur və hətta tənzimləmə sisteminin konfiqurasiyasından asılı olaraq əməliyyat temperaturu və ya tənzimləyici temperatur ola bilər.

3.53. tətbiq edilən əks-təzyiq: Cihazın fəaliyyəti zamanı tələb olunan təzyiq tənzimləyici cihazın çıxışında mövcud olan statik təzyiq. Tətbiq edilən əks-təzyiq axıdılma sistemində digər mənbələrdən gələn təzyiqin nəticəsidir, daimi və ya dəyişkən ola bilər.

Bu bölmədə, müstəqil və ya birlikdə istifadə edilən təzyiq tənzimləyici cihazların əsas prinsipləri, fəaliyyət xüsusiyyətləri, tətbiqi, seçilməsi təsvir edilir. Bu cihazlara yay-dayaqlı və pilotla çalışan Təzyiq Tənzimləyici Klapanlar (TTK), partlayıcı disk cihazlar və digər təzyiq tənzimləyici cihazlar daxildir. Bu cihazlar mətndə şərh edilir və 1-dən 29-a qədər şəkillər vasitəsilə təsvir edilir.

4.2. Təzyiq Tənzimləyici Klapanlar (TTK)

4.2.1. Yay-dayaqlı TTK

4.2.1.1.1. Adi TTK (Şəkil 1 və Şəkil 4), boru kəmərdən və sistemdən mayeni buraxmaqla artıq təzyiqdən boru kəmər sistemini qorumaq üçün nəzərdə tutulmuş, təzyiqdə açılması hesablanmış özü-hərəkət edən yay-dayaqlı TTK-dır. Şəkil 4-də göstərilən klapan adətən istilik qoruyucu klapan üçün istifadə edilən kiçik ölçülü olur. Yay-dayaqlı TTK-nın əsas elementlərinə boru kəmər və ya mühafizə olunan sistemə giriş ucluğu ilə bağlanan, ucluq vasitəsilə axına nəzarət edən hərəkətli disk və diskin mövqeyinə nəzarət edən yay daxildir. Normal əməliyyat sistemi şəraitində girişdə təzyiq müəyyən edilmiş təzyiqdən aşağıdır və ucluq vasitəsilə axına mane olmaq üçün disk ucluq üzərində otuzdurulur.

4.2.1.1.2. Yay-dayaqlı TTK-lar, təhlükəsizlik klapanları, tənzimləyici klapanlar və təhlükəsizlik tənzimləyici klapanlar kimi bir sıra terminlər ilə adlandırılır. Bu terminlər ənənəvi olaraq qaz/buxar və maye ilə təchiz olunan və ya çox xidmətli funksiyaya malik proqramlar üçün klapanlarda tətbiq edilir. Daha ümumi termin TTK mətndə istifadə edilir və hər üç xidmətdə tətbiq edilir.

4.2.1.1.3. Adi yay-dayaqlı TTK-nın işi qüvvə balansına əsaslanır (Şəkil 5). Yay-dayağı, sistemin təzyiq klapanının təyin edilmiş təzyiqində olan zaman giriş mayesi ilə qapalı disk üzərinə tətbiq olunan qüvvəni bərabərləşdirən, əvvəlcədən quraşdırılan bir mexanizmdir. Giriş təzyiqi təyin edilmiş təzyiqdən aşağı olduğu zaman disk qapalı vəziyyətdə ucluq üzərində oturmuş olaraq qalır. Giriş təzyiqi təyin edilmiş təzyiqdən artıq olduğu zaman disk üzərindəki təzyiqin qüvvəsi yay gücünə üstün gəlir və klapanı açır. Giriş təzyiqi yekun təzyiqə qədər azalan zaman klapan yenidən bağlanır.

4.2.1.1.4. Normal istismar zamanı və klapan bağlı olduğu zaman (bax Şəkil 5, A) diskin səthinə qarşı hərəkət edən sistemi və ya boru kəmər təzyiqi (sahə A) yay gücü ilə müqavimət göstərir. Sistem təzyiq klapanı təyin edilmiş təzyiqinə çatan kimi disk və ucluq arasındakı oturma gücü sıfıra yanaşır.

4.2.1.1.5. Buxar və ya qazın verilməsində "partlamadan" əvvəl klapan "coşa" bilər. Boru kəməri təzyiqi təyin edilmiş təzyiqə yaxınlaşanda maye oturma səthlərdən hərəkət edərək B yığın kameraya aydın şəkildə daxil olur. Disk tutqacı və tənzimləyici halqa arasında axının məhdudlaşdırılmasının nəticəsində təzyiq B yığım kamerasında toplanır (bax Şəkil 5, B bəndi). Təzyiq indi daha böyük bir ərazidə fəaliyyət göstərdiyi üçün adətən geniş qüvvə kimi adlandırılan əlavə güc, yay gücünü aradan qaldırmağa qadirdir. Tənzimləyici halqanı təshih etməklə həlqəvi ağızda dəlik dəyişdirilə bilər, beləliklə B yığma kamerasında təzyiqə nəzarət ediləcək. Yığma kamerasında yaranan tənzimlənən təzyiq diskin ucluq oturacağından uzaqlaşmasına səbəb olaraq yay gücünü üstələyəcək və klapan açılacaq.

4.2.1.1.6. Klapan açılanda C kamerasında yaranan əlavə təzyiq baş verir (bax Şəkil 5 hissə C). Bu, ani axının artırılması, disk saxlayıcısının kənarı və tənzimləyici halqanın xarici diametri arasında formalaşmış başqa həlqəvi ağız vasitəsilə nəql etmək üçün məhdudlaşdırılması ilə bağlıdır. C kamerasında bu əlavə qüvvələr açılışda diskin əhəmiyyətli dərəcədə qaldırılmasına səbəb olur.

4.2.1.1.7. Disk ucluq oturacaqdan ucluq diametrinin təxminən dörddə biri qədər qalxanda ucluq və disk arasındakı boşluqda axın məhdudlaşdırılır. Disk qalxmanın bu dərəcəsinə nail olduqdan sonra oturma səthlər arasında axın daha çox deşik sahəsi tərəfindən nəzarət olunur.

4.2.1.1.8. A, B və C-də toplanan qüvvələri aradan qaldırmaq üçün yay gücünə imkan yaratmaq məqsədi ilə giriş təzyiqi müəyyən təzyiqdən kifayət qədər aşağı düşdüyü zaman klapan bağlanır. Klapanı yenidən sabit vəziyyətinə qaytaran təzyiq qapanma təzyiqi adlanır. Təyin edilmiş təzyiq və qapanma təzyiqi arasındakı fərq üfürmədir.

4.2.1.1.9. Şəkil 6 diskin artıq təzyiq müddətində A təyin edilmiş təzyiqdən B maksimum tənzimləyici təzyiqə və üfürmə zamanı C yekun təzyiqə qədər yolu göstərir.

4.2.1.2. Yay-dayaqlı TTK-lar Mayenin Verilmə Proqramları üçün nəzərdə tutulmuşdur.

4.2.1.2.1. Maye ilə təchiz olunan klapanlar buxar ilə təchiz olunan klapanlar ilə eyni şəkildə açılmır, çünki buxarın istehsal etdiyi geniş qüvvələr maye axınında mövcud deyil (Şəkil 7). Maye ilə təchiz olunan klapanlar qaldırmaya nail olmaq üçün mütləq reaktiv qüvvələrə əsaslanmalıdır.

4.2.1.2.2. Klapan bağlı olduqda, disk üzrə fəaliyyət göstərən qüvvələr, güc balansı əldə edilənə və oturacağı tutan xalis qüvvə sıfıra yaxınlaşana qədər buxar tərəfindən tətbiq olunan qüvvələr ilə eynidir. Bu baxımdan güc əlaqələri tamamilə fərqlidir.

4.2.1.2.3. İlkin açılışında Şəkil 7, bənd A-da göründüyü kimi sızan maye, dayaq səthləri arasındakı radius üzrə yayılan çox nazik örtük yaradır. Maye, disk saxlayıcısını reaksiya səthinə vurur və disk saxlayıcısını yuxarı hərəkət etməyə məcbur edən reaktiv (turbin) qüvvəni yaradaraq aşağı meyl edir. Bu qüvvələr adətən ilk 2%- 4%-dən artıq təzyiq zamanı çox yavaş-yavaş yaranır.

4.2.1.2.4. Axın tədricən artdığı üçün ucluq vasitəsilə hərəkət edən mayenin dinamik təzyiqi artır. Bu hərəkətverici güclər (bax Şəkil 7, B bəndi) radius üzrə yayılan mayenin reaktiv gücləri ilə birlikdə reaksiya səthindən aşağı meyl etdiyinə görə klapanın qaldırıcı mexanizmə daxil olması üçün kifayət dərəcədə əhəmiyyətli olur. Tipik olaraq, klapan birdən 2%-dən 6%-ə qədər təzyiq artmasında 50%-dən 100%-ə qədər qalxacaq. Təzyiq artdığı üçün bu qüvvələr artaraq klapanın tam qalxmasına gətirəcək. ASME Koduna uyğun olaraq təsdiq edilən gücə malik 10% və ya daha az təzyiq artmasında tam nominal gücə çatmaq üçün maye ilə təchiz olunan klapanlar tələb olunur.

4.2.1.2.5. Yekun qapanma dövriyyəsində təzyiq artması azaldığı üçün yay-dayaqlı diski oturacaq ilə təmasa keçirmək məqsədi ilə imkan yaradan, hərəkət edən və reaktiv qüvvələr azalır.

4.2.1.2.6. Maye tətbiqində istifadə edilən bir çox TTK-lar, sıxıla bilən (buxar) mexanizm xidməti üçün hazırlanan təhlükəsiz tənzimləyici və ya tənzimləyici klapanlar idi. Mayenin verilməsində istifadə edilərkən bu klapanların çoxu tam qaldırma və sabit əməliyyata nail olmaq üçün yüksək təzyiq (25%) tələb edirdi, çünki maye buxarın təmin etdiyi geniş qüvvələri təmin etmirdi. 10% güc yığma həddi çərçivəsində fəaliyyət göstərən maye TTK-ların istifadəsi tələb olunan halda, klapanın ölçüsü tənzimlənərkən klapan gücünə 0,6 konservativ amil tətbiq edilmişdir. Beləliklə, bir çox qurğular tez-tez böyük ölçü və qeyri-sabitliklə nəticələnirdi. Klapanın bu növ tənzimlənməsi üçün istifadə olunan meyarlar 5.9-əks edilib.

4.2.1.2.7. Qaydalar ASME Kodu və habelə 10% artıq təzyiqdə maye ilə iş klapanlarının işini nəzərdən keçirən və tutumun sertifikatlaşdırılmasını tələb edən digər beynəlxalq standartlara daxil edilmişdir. Maye istifadəsi əsasında təchizat üçün nəzərdə tutulan 10%-dən artıq təzyiqdə tam qaldırma, sabit işləməsinin və istismarın tələblərinə uyğun olaraq nominal gücə nail olmaq üçün TTK-lar işlənib hazırlanmışdır. Bəzi klapanlar maye və qaz üzrə fəaliyyət üçün nəzərdə tutulmuşdur. Belə klapanlar, hərəkətli axın maye, qaz və ya hər ikisinin biryerdə kombinasiyasından asılı olaraq müxtəlif əməliyyat xüsusiyyətlərini nümayiş etdirə bilər. Maye istifadəsi əsasında təchizat üçün nəzərdə tutulan bir çox TTK-lar, məsələn, maye istifadəsi əsasında təchizatdan daha çox qaz istifadəsi əsasında təchizatda daha uzun üfürməyə malik olacaq (adətən 20%). Bundan əlavə, klapan maye üzərində quraşdırılıbsa qaz və ya əksinə fəaliyyət tələb olunursa müəyyən təzyiqdə bəzi variasiya baş verə bilər.

4.2.1.2.8. Mayenin verilməsi üçün nəzərdə tutulmuş TTK-ların tənzimləmə qaydaları bənd 5.8-də verilmişdir. Qazın verilməsi üzrə güc tələb olunduğu halda ilkin tənzimləmənin hesablanması üçün bənd 5.6.2 və ya 5.6.3-dən istifadə olunmalıdır. Maye istifadəsi və qaz istifadəsi əsasında təchizat üzrə tənzimləmə üçün həcm sertifikatlaşdırma məlumatı, yekun tənzimləmə və klapanın istifadəsi məqsədilə istehsalçıdan əldə edilməlidir.

4.2.1.2.9. Yay-dayaqlı TTK-lar maye (yaxud maye və qaz) tətbiqi üçün layihələndirilmiş və təzyiqin təsirini minimuma endirmək üçün balanslaşdırılmışdır ki, buraxılan maye, qaz və ya çoxfazalı maye qarışığı olan iki fazalı tətbiq mexanizmləri üçün tövsiyə olunsun. Əgər klapan girişində iki fazalı qarışığın həcm faizi 50% və ya daha az buxar təşkil edirsə bir çox istehsalçılar maye, maye və qazın verilməsi üçün nəzərdə tutulan klapanları istifadə etməyi məsləhət görürlər. Bundan əlavə hərəkətli axında mayenin qaza nisbəti müəyyən deyilsə, maye və qazın verilməsi üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi klapan istifadə edilməlidir.

4.2.1.2.10. Maye və qazın verilməsi üçün nəzərdə tutulan TTK-lar klapanın adətən məruz qaldığı maye üçün müəyyən edilməlidir. Misal üçün maye və qaz ilə təchiz olunan klapan maye səviyyəsində olan boru kəmərinin buxar regionunda yerləşirsə, qapaq qazın verilməsi üçün müəyyənləşdirilməlidir. Klapanın gücü möhürlü pasport lövhəciyin üzərində havanın dəqiqədə standart kub fut həcmi ilə ifadə olunmalıdır. Maye və qaz ilə təchiz olunan klapanın istilikdəyişdiricisinin su kənarında yerləşdiyi halda klapan mayenin verilməsində müəyyənləşdirilməlidir. Bu klapan suyun dəqiqədə qallonlarla təsdiqlənmiş tutumuna malik olacaq.

4.2.1.2.11. Bəzi proqramlarda artıq təzyiqə səbəb olan vəziyyətindən asılı olaraq (məsələn, istilikdəyişdirici boru partlaması) maye və ya qazı azad etmək üçün klapan tələb oluna bilər. Bu tətbiqetmələrdə maye ilə qazın verilməsi və ya mayenin verilməsi üçün nəzərdə tutulmuş klapan tövsiyə olunur.

4.2.1.3. Balanlaşdırılmış TTK-lar

4.2.1.3.1. Balanslı TTK, klapanın icrası xüsusiyyətləri üzrə əks-təzyiqin təsirini minimuma endirmək üçün körük və ya klapan diskini balanslaşdıran digər vasitələri özündə əks etdirən yay-dayaqlı TTK-dır (Şəkil 2 və Şəkil 3).

4.2.1.3.2. Təyin edilmiş əks-təzyiq yay-dayaqlı TTK-nın çıxışında tətbiq edildikdə təzyiq gücü yay gücünə əlavə olan klapan diskinə tətbiq edilir. Bu əlavə edilmiş güc, balanssız TTK-nın açılacağı təzyiqi artırır. Təyin edilmiş əks-təzyiq dəyişkəndirsə, klapanın açılacağı təzyiq də dəyişkən olacaq (bax Şəkil 8).

4.2.1.3.3. Balanslı körük TTK-larda körük AN diskin oturacaq sahəsinə təxminən bərabər və ya daha böyük efektli körük AB sahəsi ilə disk saxlayıcısına bərkidilir (bax Şəkil 9). Bu əks-təzyiq təxminən disk oturacaq sahəsinə bərabər disk sahəsini təcrid edir. Əgər AB körük sahəsi diskin AN sahəsi ilə eynidirsə, dəyişkən əks-təzyiq TTK-nin açılma təzyiqinə təsir etməyəcək. Lakin körük istehsal tolerantlarına aid mülahizələr və geri təzyiqlə açılış təzyiqinin mümkün variasiyaları, körüyün minimum effektiv AB sahəsinin bərabər və ya daha böyük AN sahəsinə gətirir. Bu əks-təzyiq balanslaşdırılmış TTK-nın açılış təzyiqinin artmamasını təmin edir. Körük əlavə etməklə TTK-nın açılış təzyiqi sabit qalacaq və ya geri təzyiqdə artmalarla azalacaq. Açılma təzyiqdə bu dəyişiklik körük istehsal tolerantlığı daxilində olan variasiyaya uyğundur. Açılma təzyiqlər əks-təzyiqlərin səbəbiylə azaldığı hallarda qapanma təzyiqləri də artıq üfürmə nəticəsində azalacaq. Açılma təzyiq üzrə əks-təzyiq təsiri haqqında narahatlıq olduqda istehsalçısı ilə məsləhətləşin.

4.2.1.3.4. Balanslı körük yay-dayaqlı TTK-da körüyün daxili sahəsi klapan qalpağında atmosfer təzyiqinə əsaslanır. Körüyün düzgün icrası üçün balanslaşdırılmış TTK-nın qalpaqlarının hava ilə ventilasiya edilməsi vacibdir.

Əgər klapan hava ilə ventilyasiyanın təhlükəli və qaydaların icazə vermədiyi yerlərdə yerləşirsə, TTK açılış təzyiqinə təsir göstərə bilən əks-təzyiqdən azad, təhlükəsiz yerdə boruya qoşulmalıdır.

4.2.1.3.5. Kipləşdirilmiş porşen kimi yay-dayaqlı TTK-nı balanslaşdıran digər vasitəçilər bəzi klapanın layihələndirilməsində istifadə olunur. Bu layihələndirmə, balanslaşdırılmış körük layihələndirməyə bənzər bir şəkildə həyata keçirilir.

4.2.1.3.6. Təyin edilmiş əks-təzyiq sabit olduqda, yay yükü, müəyyən təzyiq üzrə geri təzyiqin təsirini kompensasiya etmək üçün azaldılmalıdır və bu zaman balanslaşdırılmış klapan daha tələb olunmayacaq. Təyin edilmiş əks-təzyiq həmişə sabit olmur və belə hallar diqqətlə qiymətləndirilməlidir.

4.2.1.3.7. Ənənəvi təzyiq tənzimləməsi üçün daxili əks-təzyiq yüksək olduğu yerlərdə (bu TTK liftlərdən sonra aşağı boru kəmərləri vasitəsilə axına səbəb olduğu əks-təzyiqdir) balanslaşdırılmış TTK-lar nəzərə alınmalıdır (bax 5.3.3.1). Əks-təzyiqin onun TTK icrasına və axın gücünə təsiri bənd 5.3-də ətraflı müzakirə edilir.

4.2.1.3.8. Balanslaşdırılmış TTK-lar klapan daxilində açar, yay, qalpaq və digər üst hissələri boşalan mayedən qorumaq üçün izolasiyaedici vasitə kimi istifadə edilə bilər. Maye bu hissələr üçün korroziya zədələnməsinə səbəb olduqda, bu əhəmiyyətli ola bilər.

4.2.1.3.9. Balanslaşdırılmış TTK-ların qalpaqları hər zaman atmosferə açılmalıdır. İstifadəçi, avtomatik soyutma və ya soyuq mühit temperaturu səbəbindən soyuq xidmətdə, qalpaq daxilində atmosfer nəmliyin dondurulması imkanı haqqında xəbərdarlıq edilməlidir.

4.2.2. Pilot çalışan TTK-lar

4.2.2.1. Ümumi müddəalar

4.2.2.1.1. Pilot çalışan TTK, xarici pilotu və normal üzən balanssız porşeni əhatə edən əsas klapandan ibarətdir (Şəkil 10 -14 bax). Bu porşen üst sahədə daha geniş sahəyə malik olması üçün nəzərdə tutulmuşdur. Təyin edilmiş təzyiqə qədər üst və alt sahələr eyni giriş əməliyyat təzyiqinə məruz qalır. Porşenin üst hissəsində böyük sahəyə görə xalis qüvvə porşeni əsas klapanın ucluğunun əks istiqamətində daha sıx saxlayır. İş təzyiqi artdıqca xalis oturma qüvvəsi artır və klapanı daha sıx etmək üçün çalışır. Bu xüsusiyyət əksər pilot çalışan klapanlara maksimum gözlənilən iş təzyiqini Şəkil 15-də göstərilən faizlərdən daha yüksək olduğu hallarda istifadə etməyə imkan verir. Müəyyən təzyiqlərdə pilot təzyiqi porşenin üst hissəsindən ventilyasiya edir; nəticədə porşenin qalxmasına səbəb olan xalis qüvvə artıq yüksəkdir və proses axını əsas klapan vasitəsilə müəyyən edilir. Artıq təzyiq hadisəsindən sonra pilot, porşenin üst hissəsindən havalandırmanı bağlayaraq təzyiqi bərpa edəcək və xalis qüvvə porşenin bağlanmasına səbəb olacaq.

4.2.2.1.2. Pilot tərəfindən idarə olunan TTK-nın əsas klapanı, klapanın balanssız hərəkət komponentini təmin etmək üçün porşenin əvəzinə diafraqmanı istifadə edə bilər. Adətən əsas klapan girişini bağlayan disk çevik diafraqmanın ayrılmaz hissəsidir (bax Şəkil 14). Kənar pilot proses təzyiqi ilə eyni funksiyaya xidmət edir, yəni təyin edilmiş təzyiqdə diafraqmanın üst hissəsini havalandırır və proses təzyiqi azalarkən diafraqmanı yenidən yükləyir. Porşen klapan kimi oturma qüvvə diafraqmanına məruz qalan diferensial sahəsini iş təzyiqi ilə proporsional artırır.

4.2.2.1.3. Ənənəvi və ya balanslaşdırılmış yay-dayaqlı klapandan fərqli olaraq daxili əks-təzyiq, əsas klapan porşeninin və ya diafraqmanın qalxmasına təsir etmir. Bu, axıdılma kollektorlarında hətta yüksək təzyiqlərin olmasına imkan yaradır.

4.2.2.1.4. Pilot havalandırma ya birbaşa atmosferə, ya da pilot layihələndirmə və istifadəçi tələbindən asılı olaraq əsas klapan çıxışına buraxıla bilər. Əks-təzyiqin təyin edilmiş təzyiqə təsir etmədiyi hallarda müxtəlif təzyiqi (məsələn, əsas klapan çıxışı kimi) balans tipli pilot quraşdırmalıdır. Əks-təzyiqdə kiçik variasiyalar balanssız pilotlar üçün məqbul ola bilər (bax 5.3.3.1).

4.2.2.2. Geri axının qarşısının alınması

Klapanın giriş təzyiqindən artıq olan klapan axıdılması tərəfində təzyiq inkişaf ehtimalı mövcud olduqda geri axın fitili tələb olunur.

Yüksək boşalma təzyiqi, klapanı açmaq və axını bərpa etmək üçün diafraqma və ya porşen üzərində kifayət qədər artıq gücün yaranmasına səbəb ola bilər. Bu geri axın fitili, klapanı bağlı saxlamaq üçün boşalma təzyiqinə diafraqma və ya porşen üzrə xalis aşağı gücü təmin etməyə imkan yaradır (bax Şəkil 11). Geri axın fitilinin əməliyyatı klapanda baş verən heç bir hərəkəti, axın bərpasını sığorta etmir. Geri axın fitilinin material və kipləşdiricilərin seçimi pilot çalışan TTK-ya uyğun olmalıdır.

4.2.2.3. Pilot Növləri

4.2.2.3.1. Əsas klapanı idarə edən avtomatik mexanizm ya açılan-hərəkətli, ya da modulasiyalı hərəkətli pilot ola bilər. Şəkil 16-da göstərilən açılan-hərəkətli avtomatik mexanizm, əks-təzyiq olmadan təyin edilmiş təzyiqdə tam qaldırmaq üçün əsas klapana səbəb olur. Əsas klapan oturacağında təzyiqin bu təcili boşalması çox yüksək açılış və bağlanış qüvvələrini təmin edir. Bu açılış hərəkəti adətən klapanın qeyri-sabitliyinin qarşısını almaq məqsədi ilə mayenin istifadə olunan təchizi üçün məsləhət görülmür.

4.2.2.3.2. Şəkil 17-də göstərilən modulasiyalı pilot yalnız tələb olunan tənzimləmə gücünü təmin etmək üçün əsas klapanı kifayət qədər açır və qaz, maye ilə iki fazalı axın proqramlarında istifadə edilməlidir. Modulasiyalı pilotla çalışan klapan, çıxarıcı klapandan fərqli olaraq yol verilən akkumulasiyadan artıq təzyiqin qarşısını almaq üçün boşalan mayenin miqdarını məhdudlaşdırır. Modulyasiya pilotu yalnız tələb olunan tənzimləmə tezliyində təzyiqi boşaltdığı üçün yığılmış ehtiyat təzyiqin hesablanması klapanın nominal tənzimləmə tutumu yox, tələb olunan boşaltma tezliyinə əsaslanıra bilər. Modulasiyalı avtomatik idarə olunan klapan, gözlənilməz vəziyyət yaranan zaman sistemdə digər təzyiq nəzarət avadanlıqları ilə qarşılıqlı əlaqələri, arzuolunmaz atmosfer emissiyalarını və atmosferə ötürülən səs-küy səviyyəsini azalda bilər.

4.2.2.3.3. Avtomatik mexanizmlərin maye ilə çalışan və ya maye ilə çalışmayan növü ola bilər. Maye ilə çalışan növ, əsas klapan açıq olduqda proses mayenin pilot vasitəsilə davamlı nəql edilməsinə imkan yaradır; maye ilə çalışmayan növ isə buna imkan vermir. Maye ilə çalışmayan pilot növü, ümumiyyətlə pilot fəaliyyətinə təsir edən mayedə hidratın formalaşmasını (buzlama), bərk cisimlərin mümkünlüyünü azaltmaq və əksər xidmətlər üçün tövsiyə olunur.

4.2.2.4. Pilot çalışan TTK-ların tətbiqi və məhdudiyyətləri

4.2.2.4.1. Pilot çalışan TTK-lar maye və buxarın verilməsində istifadə etmək üçün mövcuddur. Bəzi pilot çalışan TTK-ların əməliyyat xüsusiyyətləri maye (maye və ya qaz) halına təsir etmir və bu növləri iki fazalı axın proqramları üçün tövsiyə olunur.

4.2.2.4.2. Əsas klapanların və onların avtomatik mexanizmlərinin əksəriyyəti yumşaq oturacaqlı yay-dayaqlı klapanlar kimi qeyri-metal komponentlərə və proses temperaturuna malikdir və maye uyğunluğu onların istifadəsini məhdudlaşdırır. Bundan əlavə, bütün təzyiq tənzimləyən cihazlar kimi polimerləşməyə həssaslıq, çirklənmə, yapışqanlıq, bərk cisimlərin mövcudluğu və korroziya aktivliyi kimi maye xüsusiyyətləri nəzərə alınmalıdır. Mövcud olan klapanların təklif olunan proqram ilə uyğun olmasını təmin etmək üçün istehsalçıya müraciət edilməlidir.

4.2.2.5. Pilot çalışan TTK aksesuarları

4.2.2.5.1. Ümumi müddəalar

Pilot çalışan TTK-larda əlavə funksiyaları təmin etmək üçün müxtəlif aksesuarlar və funksiyalar mövcuddur. Aşağıdakı ümumi aksesuarların siyahısının mövcudluğunu müəyyən etmək üçün istehsalçıya müraciət etmək lazımdır.

4.2.2.5.2. Sahə Sınaqların Əlaqəsi

Pilot çalışan TTK-lar normal sistem əməliyyatı zamanı bu aksesuar ilə asanlıqla müəyyən təzyiq yoxlanılması üçün test edilə bilər. Bu sahə testi adətən mənbə qazı ölçüsü klapanı vasitəsilə yavaş-yavaş qəbul edilən azot şüşə kimi müstəqil mənbədən təzyiq vasitəsilə aparılır. Pilot və əsas klapan günbəzi sistemin təzyiq artmasını tənzimləyərək təzyiq altında olur. Sahə test təzyiqi pilotu aktivləşdirəcək, əsas klapanı isə aktivləşdirə və ya aktivləşdirməyə bilər. Detallar üçün klapanın istehsalçısına müraciət etmək lazımdır.

1. Bu rəqəm 30 psig-dən daha çox İMİD-lər üçün ASME Qazanxana və Təzyiq Boru Kəməri Kodu, Bölmə VIII tələblərinə uyğundur.

2. Göstərilən təzyiq şərtləri, təzyiq boru kəməri quraşdırılmış təzyiq tənzimləmə klapanları üçündür.

3. Yol verilən nisbi -təzyiq toleransları müvafiq kodlara uyğun olmalıdır.

4. İcazə verilən maksimum iş təzyiqi ya uyğun hesabi temperatur üçün bərabər və ya hesabi təzyiqdən daha böyükdür.

5. İş təzyiqi daha yüksək və ya 90%-dən aşağı ola bilər.

6. ASME Kodu VIII bölmə, Bölmə 1, M Əlavəsinə üfürmə və təzyiq fərqləri üzrə təlimat üçün istinad mütləqdir.

4.2.2.5.3. Əks-Təzyiq Fitili

Çox zaman "vakuum bloku" adlanan bu aksesuar, çıxış flansda təzyiq (təyin edilmiş əks-təzyiq) sistem təzyiqindən daha yüksək olduğu halda pilot çalışan klapanı əks axından qoruyur. Əks axın, kifayət qədər əks diferensial təzyiq mövcud olduqda pilot çalışan TTK-nın hər hansı bir standart növü və ya layihələndirilməsi əsasında baş verə bilər. Əks-təzyiq fitili əks diferensial təzyiq təsirini aradan qaldıraraq ucluq üzərinə möhkəm porşeni keçirməklə əsas klapanın günbəz daxilində çıxış təzyiqinin tətbiqinə imkan verir. Hər hansı müraciət zamanı əks-təzyiq fitili aşağıdakı hallarda müəyyən edilməlidir:

- fəal alovlanma başlığa düzüldükdə mühafizə avadanlıqları az sıxışdırıla və izolasiya edilə bilər (məsələn, saxlanılması üçün hazırlamaq);

- giriş bağlantıda qeyri-adi iş şərtləri səbəbiylə və ya başlanğıc zamanı boşalma mövcud ola bilər;

- yuxarı axın sistemində artıq təzyiq vaxtaşırı olaraq dəyişə bildiyi zaman klapan aşağı axın təzyiq borusuna bağlanır;

- Çox təyinatlı TTK-lardan olan boşalmalar, mövcud yuxarı sistem təzyiqindən artıq əlavə əks-təzyiq yaradaraq bir boru xətti və ya havalandırma sisteminə birləşdirilir.

4.2.2.5.4. Pilot təchizat filtri

Pilot təchizat filtri pilotu, axın selində olan bərk hissəciklərdən qoruyur. Pilot boru xəttinə quraşdırılmış bu aksesuar, pilot TTK-lar üçün xidmət proqramlarını genişləndirmişdir. İstifadəçi, səmərə əldə etmək üçün filtrin tez-tez təmirinin tələb olması haqqında xəbərdarlıq edilməlidir. Həddindən artıq bərk hissəciklər üçün təmizlik sisteminə əlavə kimi digər üsullar tələb oluna bilər.

4.2.2.5.5. Təzyiq yüksəlişi məhdudlaşdırıcısı

Təzyiq yüksəlişi məhdudlaşdırıcısı ani təzyiq yüksəlişi və ya impulslarının qaynama və qurulmuş təzyiq həddinə yaxınlaşdığı, yaxud onu aşdığı, klapanın bilmədən korlanması və işə salınmasına səbəb ola biləcəyi, sıxıla bilən və ya sıxıla bilməyən yükləyici maye qurğularında istifadə üçün tövsiyə olunur (məs, müsbət yerdəyişməli fırlanma avadanlığının aşağı axın hissəsi). Bu keçid təzyiqi artımları, pilot mexanizmin qəbul kamerasına çatmazdan əvvəl cihaz, onları klapanın müəyyənləşmiş təzyiqinə təsir etmədən azaldır.

4.2.2.5.6. Uzaqdan İdarə Olunan Təzyiq Ölçmə Vasitəsi

Bu əlavə xüsusiyyət qorunan sistemin faktiki əməliyyat təzyiqini dəqiq əks etdirən yerdə pilota sistem təzyiqini ölçməyə imkan verir. O, həmçinin giriş boruda təzyiq itkiləri səbəbiylə boşalma zamanı baş verəcək saxta sistem təzyiq əlamətinin aradan qaldırılması üçün istifadə edilə bilər. Uzaqdan idarə olunan pilot ölçmə xəttinin əlavəsi pilota sistem təzyiqini düzgün ölçməyə və giriş boru təzyiq itkiləri səbəbiylə klapanı axıcılıq və dəyişmələrdən saxlamağa imkan verir. Klapan üçün giriş təzyiq itkisi olduqda aradan qaldırıcı güc proporsional şəkildə azalacaq.

4.2.2.5.7. Əl ilə və ya Uzaqdan İdarə Olunan İcraçı

Bu icraçı sistemin təzyiqini azaltmaq üçün əl ilə və ya uzaqdan idarə olunaraq əsas klapanın açılmasına imkan verir. Onun istifadəsinin kipləşdirilmiş təzyiq parametrlərinə heç bir təsiri yoxdur. Əl, pnevmatik və ya elektromaqnit əməliyyat klapanı əsas klapanın başlışına bağlıdır. Bu klapanın açılması porşeni qaldırmaq üçün imkan yaradaraq başlıq təzyiqini daha sürətli havalandırır. Kod ilə icazə verilən zaman əl ilə idarə olunan yükləmə mexanizmi mexaniki qaldırıcının qolu ilə əvəz edilə bilər.

4.2.2.5.8. Pilot Qaldırıcı Qolu

Bu detal pilotun mexaniki qaldırılması tələb olunan proqramlar, klapan əməliyyatının yoxlanılması üçün nəzərdə tutulur. Pilot şpindelin qaldırılması sisteminin təzyiqi ən azı müəyyən təzyiqin 75%-indən daha böyük və ya bərabər olduqda əsas klapanı qaldırmağa imkan verəcək. Qaldırma üçün olan ehtiyacı aradan qaldırmaq məqsədilə ASME Kodu Təcrübə 2203-dən istifadə edildiyi halda, ASME Kodu bu cihazın və ya əl ilə idarə olunan icraçının istifadəsini hava, 140°F (60°C) isti su və buxarın verilməsində icazə verir.

4.2.3. Soyuq Diferensial Test Təzyiqi (SDTT)

4.2.3.1. TTK-nı açmaq üçün tələb olunan faktiki xidmət şəraiti TTK-nın istifadəsi üçün nəzərdə tutulan müəyyən şəraitdən fərqli ola bilər. Bu təsiri kompensasiya etmək məqsədilə SDTT istifadəsi üçün nəzərdə tutulan klapandan keçən müəyyən təzyiqi tənzimləmək üçün müəyyən edilir. Bu SDTT-nə əks-təzyiq və temperaturun faktiki xidmət şəraitinə görə düzəliş daxil ola bilər.

4.2.3.2. Tənzimləyici cihazın giriş tənzimləyici temperaturu 250°F-dən (120°C) artıq gözlənilərkən temperatur korreksiyası faktoru (artırma) tələb olunur. Klapan komponentlərində istilik artımı eləcə də yay material xassələrinin dəyişiklikləri nəticəsində bu faktor yay yükündə variasiyaları tarazlaşdırır. Kompensasiya -75°F-dən (-60°C) aşağı olan temperaturun verilməsi üçün tələb oluna bilər. Belə temperatur kompensasiyası tələb edildikdə düzəliş amili TTK istehsalçısından alınmalıdır.

4.2.3.3. Sabit əlavə olunmuş geri təzyiq ilə fəaliyyət göstərən adi TTK, adətən əks-təzyiqi kompensasiya etmək üçün düzəliş amilini tələb edir. Bu halda tələb edilən müəyyən təzyiq əlavə olunmuş əks-təzyiq SDTT-nə bərabərdir. Bu dəyişiklik əks-təzyiq tərəfindən klapan diskinə təzyiq göstərən əlavə bağlanma gücünü izah edir. Balanslı yay-dayaqlı TTK–ya gəldikdə əlavə əks-təzyiq nəticəsində yaranan qapanma gücündə dəyişiklik cüzidir və heç bir korreksiya tələb olunmur.

4.2.3.4. SDTT-nə əks-təzyiq və temperatur üçün düzəliş olduqda diferensial təzyiq hesablanır və SDTT-ni müəyyən etmək üçün temperatur korreksiyasına vurulur.

4.2.3.5. Yüksək temperatur və ya əks-təzyiqin verilməsindən istifadə edərkən pilot çalışan TTK SDTT-ni tələb edə bilər (bax 4.2.2). Əks-təzyiq ilə temperatur limitləri və tələb olunan düzəliş amili ilə bağlı klapan istehsalçısına müraciət etmək lazımdır.

4.3. Partlayıcı Disk Cihazı

4.3.1. Ümumi müddəalar

4.3.1.1. Boru kəmərləri və vakuum komponentlərini həddindən artıq təzyiq və ya digər təzyiqdən qorumaq üçün istifadə edilən partlayıcı disk cihazları təkrar bağlanmayan təzyiq tənzimləyici cihazlardır. Partlayıcı disklər vahid və çoxsaylı tənzimləyici cihaz qurğularında istifadə olunur. Onlar həmçinin artıq təzyiq tənzimləyici cihazlarda istifadə olunur.

4.3.1.2. Hərəkətsiz hissələri ilə partlayıcı disklər digər təzyiq tənzimləyici cihazlardan daha sadə, etibarlı və tez hərəkət edəndir. Partlayıcı disklər təzyiq artımlarının bəzi növlərini azad etmək üçün kifayət qədər tez reaksiya verir. Yüngül çəkiyə görə partlayıcı disklər TTK-da praktik olmayan, yüksək lehimli və korroziyaya davamlı materiallardan hazırlana bilər.

4.3.1.3. Partlayıcı disklər buxar (qaz) və ya maye təzyiq tənzimləyici tələbləri ilə sistemlər üçün müəyyən edilə bilər. Həmçinin, partlayıcı diskin layihələndirilməsi yüksək özüllü mayelər üçün mövcuddur. Mayenin verilməsinin uyğun olduğunu təmin etmək məqsədilə mayenin verilməsində istifadə olunan partlayıcı disk cihazları diqqətlə qiymətləndirilməlidir. İstifadəçi mayenin verilməsi proqramları ilə bağlı məlumat üçün istehsalçıya müraciət etməlidir.

4.3.1.4. Partlayıcı disk həmçinin temperatura həssas cihazdır. Partlayış təzyiqləri partlayıcı disk cihazın temperaturu ilə əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər. Bu temperatur normal maye əməliyyat temperaturundan fərqli ola bilər. Diskdə temperatur artdıqca partlayış təzyiqi adətən azalır. Temperaturun təsiri partlayıcı diskin layihəsi və materialından asılı olduğu üçün xüsusi proqramları əldə etmək məqsədi ilə istehsalçıya müraciət etmək lazımdır. Bu səbəblərə görə partlayıcı disk partlayış etdiyi təxmin edilən təzyiq və temperaturda müəyyən edilir.

4.3.1.5. Quraşdırma zamanı diskin zərər görməməsi üçün diqqət yetirilməlidir və disk ilə saxlayıcının axına düzgün yönümlü nisbətini təmin etmək üçün qəbul edilməlidir. Diskin üslubundan asılı olaraq zədələnmiş və ya düzgün yönümlü disk onun qeyd olunmuş partlayış təzyiqindən daha yüksəkdə partlaya bilər. Diskin xüsusi üslubu üçün ziyan və ya düzgün yönümlü təsirləri haqqında məlumat üçün istehsalçı ilə əlaqə saxlayın.

4.3.1.6. Quraşdırma zamanı istehsalçının bolt dönmə momentinə (burulma sayı) və sıxılma prosedurlarına riayət olunmalıdır. Yalnış burma momenti disk partlayış təzyiqinə təsir göstərə bilər.

4.3.2. Partlayıcı disklərin tətbiqi

4.3.2.1. Tək, çoxsaylı və yanğın tətbiqləri

Partlayıcı disklər təkrar bağlanmayan cihazın artıq təzyiqdən qorunmasını tələb edən tətbiqində istifadə edilə bilər. Buraya ASME Kodu UG-134-də nəzərdə tutulmuş tək, çoxsaylı və yanğın tətbiqetmələri daxildir. ASME Koduna uyğun olaraq Şəkil 18 partlayıcı disklər və qorunan avadanlıq arasında təzyiq səviyyəsi əlaqələrini əks etdirir.

4.3.2.2. TTK-nın girişində partlayıcı disk cihazı

4.3.2.2.1. ASME Kodu TTK-lar ilə birlikdə partlayıcı disklərin istifadəsinə imkan verir (Şəkil 19). Partlayıcı disklər, emissiyaların standartlarına cavab vermək üçün sistemin kipləşdirilməsi, klapanın korroziyadan mühafizəsinin təmin edilməsi və klapan ilə təchiz olunmanı azaltmaq məqsədi ilə yuxarıda TTK-lardan istifadə olunur.

4.3.2.2.2. Partlayıcı disk cihazı TTK-nın girişində quraşdırılırsa cihazlar yaxın qoşulmuş hesab edilir və müəyyən partlayış təzyiqi ilə təzyiq eyni nominal qiymətlərə malik olmalıdır. Mayenin verilməsində zərbə yükünü azaltmaq üçün diskin və klapanın yaxın qoşulması xüsusilə vacibdir.

4.3.2.2.3. ASME Kodu UG-127-də tələb etdiyi kimi partlayıcı disk və TTK arasında sərbəst ventil, manometr, məhək daşı və ya uyğun nəzarət-siqnal göstəricisi olmalıdır. Ventilyasiya bacası olmayan yerdə həyəcan siqnalı olmayan təzyiq manometri və digər cihazlar uyğun nəzarət siqnal göstəricisi kimi tövsiyə edilmir. İstifadəçilər partlayıcı diskin müqavimət (tolerantlıq) baxımından partlamayacağı, disk və TTK arasında havalandırılmayan yerdə meydana gələcək əks-təzyiq, korroziya və ya digər səbəb üzündən partlayıcı diskdə sızmanın inkişaf edəcəyi haqqında xəbərdar edilir.

4.3.2.3. TTK-nın Çıxışında Partlayıcı Disk Cihazı

Partlayıcı disk cihazı atmosfer və ya mayelərdən klapanı qorumaq üçün TTK çıxışında quraşdırıla bilər. Bu klapan və partlayıcı disk arasında akkumulyasiya edə bilən hər hansı bir əks-təzyiqdən asılı olmayaraq onun düzgün təzyiqdə açılması üçün klapanın layihəsi nəzərə alınmalıdır. Digər tələblər və mülahizələr üçün ASME Kodu UG-127-yə baxın.

4.3.2.4. Yüksək Korroziya Tətbiqetmələri

Yüksək korroziya tətbiqetmələrində iki partlayıcı disk tez-tez birlikdə istifadə edilir. İkiqat disk montajı onların arasında buxar sahəsi ilə xüsusi saxlayıcısında quraşdırılmış iki partlayıcı disklərdən ibarətdir. İlk diskdə korroziya ilə əlaqədar sızma baş verirsə, ikinci disk mayeni ehtiva edir. Disklər arasında buxar araqat təzyiq monitorinqi üçün sərbəst ventil, manometr, məhək daşı və ya uyğun nəzarət-siqnal göstəricisinə malik olmalıdır. Bu istifadəçiyə partlayıcı diskin əvəz edilməsi tələbi haqqında xəbər verir.

4.3.2.5. Yüksək özlülüyün tətbiqedilmələri

Partlayıcı disk yüksək özlülüklü maye və aşındırmayan duru məhlullar ilə aparılan proseslər üçün elə layihələndirilmişdir ki, maye axını onun girişinə doğru yönəldildiyi zaman diskin işinə başqa mənfi təsir göstərə biləcək maddə yığımının qarşısını almaq mümkün olsun.

1. Bu rəqəm 30 psig-dən daha çox İMİT –lər üçün ASME Qazanxana və Təzyiq Boru Kəməri Kodu Bölmə VIII tələblərinə uyğundur.

2. Partlayıcı disk üçün göstərilən təzyiq şərtləri boru kəmərində quraşdırılır.

3.İcazə verilən maksimum iş təzyiqi və iş təzyiqi arasındakı fərqlər partlayıcı diskin seçilməsində nəzərə alınmalıdır.

4. Yol verilən nisbi-təzyiq toleransları müvafiq kodlara uyğun olmalıdır.

5. İş təzyiqi 90%-dən daha yüksək və ya aşağı ola bilər.

6. Diskin qeyd edilmiş partlayış təzyiqi, hər hansı icazə verilən maksimum qeyd edilmiş partlayış təzyiqi və ya ondan aşağı təzyiq ola bilər.

4.3.3. Partlayıcı Disklərin Növləri

Partlayıcı diskin üç əsas növü var:

—irəli hərəkət edən gərginlik yüklü;

— əks fəaliyyət göstərən sıxılma yüklü;

— qrafit kəsmə yüklü.

4.3.3.1. İrəli Hərəkət Edən Bərk Metaldan Partlayıcı Disklər

Çökük tərəfdə tətbiq edilən irəli hərəkət edən partlayıcı disk, nominal təzyiqdə partlamaq üçün nəzərdə tutulmuş bərk metaldan olan formalı (qübbəli) diskdir (bax Şəkil 20). Bu partlayıcı disk adətən bucaq oturacaq layihəsinə malikdir və əməliyyat təzyiqləri diskin qeyd olunmuş partlayış təzyiqinin (70% əməliyyat nisbəti) 70%-nə qədər olduqda qənaətbəxş xidmət müddətini təmin edir. Nəzərdə tutulan xüsusi disk üçün faktiki tövsiyə edilən əməliyyat əmsalı məqsədilə istehsalçıya müraciət edin. Vakuum və ya əks- əzyiq şərtləri mövcuddursa, əks əyilmənin qarşısını almaq üçün disk dəstək ilə təqdim edilə bilər. Bu disklər təsadüfi açılış modelə malikdir və TTK-nın quraşdırılması üçün uyğun olmayan layihə hissələri nəzərdə tutur.

4.3.3.2. İrəli Hərəkət Edən Hesablamaya malik Partlayıcı Disklər

İrəli hərəkət edən, hesablamaya malik partlayıcı disk çökük tərəfdə tətbiq edilən nominal təzyiqdə hesablama xətləri boyunca partlamaq üçün layihələndirilmiş formalı (başlıqlı) diskdir (bax Şəkil 21). Bəzi layihələr, əməliyyat təzyiqləri diskin qeyd edilmiş partlayış təzyiqinin (85%-dən 90%-ə qədər əməliyyat nisbəti) 85% - 90%-i qədər olduqda qənaətbəxş xidmət müddətini təmin edir. Nəzərdə tutulan xüsusi disk üçün faktiki tövsiyə edilən əməliyyat əmsalı məqsədilə istehsalçıya müraciət edin. Əksər layihələr vakuum dəstəyi olmadan vakuum şərtlərinə tab gətirə bilir. Əks-təzyiq şərtləri mövcud olduqda əks əyilmənin qarşısını almaq üçün disk dəstək ilə təqdim edilə bilər. Hesablama xətləri açılış modelinə nəzarət etdiyi üçün disk parçalanmayan şəkildə istehsal edilir ki, bu da TTK-nın yuxarı hissəsində quraşdırılmaq üçün qəbul edilir. Fəaliyyəti hesablanmış partlayıcı disklər eyni partlayış təzyiqi ilə hesablanmaya malik olmayan disklərdən daha qalın materialdan istehsal olunur və mexaniki zərər üçün əlavə müqaviməti təmin edir.

4.3.3.3. İrəli Hərəkət Edən Mürəkkəb Partlayıcı Disklər

4.3.3.3.1. İrəli hərəkət edən mürəkkəb partlayıcı disk çox parçalı, hamar və ya qübbəli diskdir (bax Şəkil 22). Başlıqlı mürəkkəb partlayıcı disk çökük tərəfdə nominal təzyiqdə partlamaq üçün layihələndirilir. Hamar mürəkkəb partlayıcı disk nominal təzyiqdə bir və ya iki tərəfdə partlamaq üçün layihələndirilir. Bəzi layihələr parçalanmayandır və TTK-nın yuxarı hissəsində istifadə üçün qəbul edilir.

4.3.3.3.2. Qübbəli mürəkkəb partlayıcı disk hamar oturacaq və ya bucaq oturacağın layihələndirilməsində mümkündür. Partlayış təzyiqinə, üst hissədə kəsiklər ilə ucluqların birləşməsi və üst bölmənin altında olan metal, qeyri-metal kipləşdirici üzvü tərəfindən nəzarət olunur. Mürəkkəb partlayıcı disklər adətən irəli hərəkət edən hesablanmaya malik olmayan partlayıcı disklərin partlayış təzyiqlərindən daha aşağı olan təzyiqlərdə mövcuddur. Mürəkkəb partlayıcı disklər seçilmiş kipləşdirici materialın korroziyaya davamlı xüsusiyyətlərinə görə daha uzun xidmət müddətinə malik ola bilir.

4.3.3.3.3. Üst bölmədə yerləşən kəsiklər və ucluqlar, partlayıcı disklər üçün əvvəlcədən təyin olunan açılış modelini təmin edir. Vakuum və ya əks-təzyiq şəraitləri mövcud olduqda mürəkkəb disklər əks əyilmənin qarşısını almaq üçün dəstək ilə təmin edilə bilər (bax Şəkil 22). Qübbəli mürəkkəb partlayıcı disk adətən iş təzyiqi qeyd edilmiş partlayış təzyiqindən daha az və ya 80% olduqda qənaətbəxş xidmət müddətini təmin edə bilir. Nəzərdə tutulan xüsusi disk və faktiki tövsiyə edilən əməliyyat əmsalı üçün istehsalçıya müraciət edin.

4.3.3.3.4. Hamar mürəkkəb partlayıcı disk aşağı təzyiqli boru kəmərlərin işlənmiş başlıqları və ya TTK-nın çıxışı kimi avadanlıqların izolyasiyasının qorunması üçün mövcuddur. Bu disk adətən kipkəc ilə tamamlanır və xüsusi partlayıcı disk saxlayıcısının daxilindən daha çox flansları arasında quraşdırılmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. Hamar mürəkkəb partlayıcı disklər ümumiyyətlə iş təzyiqi qeyd olunmuş partlayış təzyiqindən (50% əməliyyat əmsalı) daha az və ya 50% olduqda, qənaətbəxş xidmət müddətini təmin edir. Nəzərdə tutulan xüsusi disk və faktiki tövsiyə edilən əməliyyat əmsalı üçün istehsalçıya müraciət edin.

4.3.3.4. Əks hərəkət edən partlayıcı disklər

4.3.3.4.1. Əks hərəkət edən partlayıcı disk əks hərəkət və partlamaq üçün nəzərdə tutulmuş qabarıq tərəfində nominal təzyiqdə tətbiq edilən formalı (qübbəli) bərk metal diskdir. Əks hərəkət edən partlayıcı disklər ülgücün dəyişməsi, dişli halqalar və ya nişanlanmış xətlər kimi üsullarla açılmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur (bax Şəkil 23 və Şəkil 24).

4.3.3.4.2. Əks fəaliyyət göstərən partlayıcı disklər parçalanmamış istehsal olunur və TTK-ların quraşdırılması üçün münasib ola bilər. Fəaliyyət təzyiqləri qeyd edilən partlayış təzyiqi 90% və ya daha az (90% əməliyyat nisbəti) olan zaman bu disk qənaətbəxş xidmət müddətini təmin edir. Bəzi növ əks istiqamətdə burulan disklər qeyd olunmuş partlayış təzyiqinin 95%-nə qədər məruz qalan təzyiqlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Nəzərdə tutulan xüsusi disk və faktiki tövsiyə edilən əməliyyat nisbəti üçün istehsalçıya müraciət edin. Əks təsirə malik dağılan disk daxili tərəfə təzyiq göstərməklə işlədiyinə görə daha qalın disk materiallarından istifadə edilə, korroziya təsirləri azaldıla, vakuum dəstəyinə olan zərurət aradan qaldırıla, təzyiq/vakuum dövretmə şərtləri və təzyiq dəyişkənlikləri altında daha uzun istismar müddəti təmin edilə bilər.

4.3.3.4.3. Saxlayıcılara quraşdırılmış bıçaq ülgücləri korroziyaya davamlı materialdan hazırlanmalıdır, diskin açılması və mühüm itiliyini təmin etmək üçün vaxtaşırı yoxlanmalıdır. Küt və ya zədəli bıçaq ülgücü diskin açılmasının qarşısını ala bilər.

4.3.3.5. Qrafit partlayıcı disklər

4.3.3.5.1. Qrafit partlayıcı disklər adətən qrafit matrisin məsaməliliyi kipləşdirərək, mürəkkəb möhür ilə bağlanmış, zərif qrafit çubuqlardan hazırlanır (bax Şəkil 25). Disk mərkəzi diafraqma və ya diskin sədd arakəsmə hissəsi arasında təzyiq diferensialı üzrə fəaliyyət göstərir. Qrafit partlayıcı disklər əməliyyat təzyiqi qeyd olunmuş partlayış təzyiqinin (80% əməliyyat əmsalı) 80 %-nə qədər olduqda, qənaətbəxş xidmət müddətini təmin edir və maye ilə buxar xidmətlərində istifadə edilir. Nəzərdə tutulan xüsusi disk üçün faktiki tövsiyə edilən əməliyyat əmsalı məqsədilə istehsalçısı ilə məsləhətləşin.

4.3.3.5.2. Əks-təzyiq və ya vakuum şəraitləri mövcud olduqda, əks əyilmənin qarşısını almaq üçün disk, dəstək ilə təchiz edilir. Bu disklər təsadüfi açılış modelə malikdir və TTK-nın yuxarısında quraşdırılması üçün uyğun olmayan parçalanan disk layihələrini nəzərdə tutur. Qeyri-bərabər boru yüklərinin dəstəklərinə yardım olaraq və xarici qrafit halqanın, emal mayenin üfürmə ilə bağlı potensial çatlamanı minimallaşdırmaq üçün zireh metal halqa tez-tez diskin xarici diametrinə əlavə edilir.

4.3.4. Partlayıcı disk dayaqları

Partlayıcı diskin dayaqları partlayıcı diski yerində bərkitmək və hermetik təsirlə metalı metala kipləşdirmək üçün istifadə olunur. Dayaqların oturma sahəsi adətən partlayıcı disklərin üslubları və xüsusi istehsalçıları üçün unikal edir. Partlayıcı diskin dayaqları yivli tam boltlama, qaynaq boyun və s. daxil olmaqla bir sıra konfiqurasiyalarda mövcuddur. Ən geniş yayılmış konfiqurasiya standart boru flansları arasında və saxlayıcının xarici diametri flans ucları daxilində uyğun olan daxiletmə növüdür. Partlama diskin saxlayıcıları bir sıra materiallar və örtüklərdə mövcuddur.

4.3.5. Partlayıcı Disk Aksessuarları

Partlayıcı disklər ilə müxtəlif tətbiqlər zamanı istifadə üçün müxtəlif aksesuarlar mövcuddur. Aşağıdakılar bu komponentlərin bəzilərini və onların tətbiqinin qısa təsvirini təmin edir.

a) partlayış indikatorları və sensorları. Bu cihazlar adətən partlayıcı disk və ya TTK-nın açılış və sızmasını göstərə bilən elektrik ilə mexaniki siqnalı təmin edir.

b) Siqnalizasiya monitoru. Siqnalizasiya monitorları partlayıcı disk indikatorlarını və sensorlarını nəzarətdə saxlamaq üçün mövcuddur. Siqnalizasiya monitorları partlama təhlükəsizliyi sxemlərinə malikdir.

c) İstilik ekranları. İstilik ekranları partlayıcı diskdə yüksək temperatur emalında temperaturu azaltmaq üçün adətən partlayıcı diskin yuxarısında quraşdırılır.

d) Maneə lövhələri. Hava ventilyasiyası zamanı maneə lövhələri emal boşalmalarını heyət və avadanlıqdan uzağa yönəltmək üçün istifadə edilir. Maneə lövhələri həmçinin aktivləşən partlayıcı diskin geri atılma qüvvələri absorbsiyasında yardım üçün istifadə olunur.

4.3.6. Partlayıcı Diskin Seçilməsi və Spesifikasiyası

4.3.6.1. Ümumi müddəalar

4.3.6.1.1. Partlayıcı diskin seçilməsi onun quraşdırılacağı sistemin əməliyyat parametrlərinə əsaslanır. Partlayıcı disklər alınarkən bu parametrlər istehlakçı tərəfindən müəyyən edilməlidir. Bu parametrlərə aşağıdakılar daxildir (onlar məhdudlaşmır):

— boru kəməri və ya boru quraşdırmanın İMİT-i;

—maye halı (buxar, maye və çoxsaylı faza);

—iş təzyiqlərinin və iş temperaturunun diapazonu;

— tsiklik və ya titrəyən xidmət;

— tələb olunan tənzimləmə gücü və ya maksimum müqavimət əmsalı;

— mühitin giriş və çıxışında korroziya;

— vakuum və ya əks-təzyiq şəraitləri;

— TTK-nın giriş və çıxışının yerləşməsi;

— tək və ya çoxsaylı cihazlar.

4.3.6.1.2. Aşağıdakı partlayıcı disk parametrləri yuxarıdakı sistem əməliyyat parametrləri əsasında seçilir və ya müəyyən edilir:

— partlayış təzyiqi və temperatur (bax Şəkil 26);

— istismar nisbəti, istehsal layihələndirmə diapazonu və partlayış tolerantlığı (bax Şəkil 27);

— diskin növü, material və quruluşu;

— disk və saxlayıcının ölçüsü (bənd 5.11-də tələb olunan maye əsasında).

4.3.6.2. Partlayıcı Diskin Seçilməsi

4.3.6.2.1. Partlayıcı disk növləri və onun əsas iş xüsusiyyətləri 4.3.3-də təsvir edilir ki, bu, onun seçimi üçün əsas kimi istifadə edilə bilər. Sistem təzyiqləri və partlayıcı disk cihazın fəaliyyət xüsusiyyətləri arasında əlaqələr Şəkil 26-da göstərilir. Partlayıcı diskin qeyd edilmiş partlayış təzyiqi istehsal layihələndirmə daxilində hər hansı bir yerdə ola biləcəyi üçün istifadəçi istehsal layihələndirmə diapazonun yuxarı həddi mühafizə olunan avadanlığın İMİT-dən artıq olmamasına əmin olmaq üçün xəbərdarlıq edilir. Şəkil 28-də göstərildiyi kimi disk müsbət istehsal layihələndirmə diapazonuna malik olduqda diskin qeyd edilmiş partlayış təzyiqi müəyyən edilmiş təzyiqdən daha böyük ola bilər.

4.3.6.2.2. Partlayıcı diskin partlayış qeyd edilə bilən maksimum təzyiqi onun istehsal layihələndirmə diapazonunun yuxarı həddidir. Partlayıcı diskin partlayış qeyd edilə bilən minimum təzyiqi onun istehsal layihələndirmə diapazonunun aşağı həddidir. Şəkil 27-də partlayış təzyiqi, istehsal layihələndirmə diapazonu, partlayış həddi (tolerantlıq) və iş təzyiqi arasında birgə əlaqələrin qrafik nümunələri təqdim edilir.

4.3.6.2.3. diskin seçilməsi təkrarlayıcı və bəzən mürəkkəb bir prosesdir. Əks-təzyiq təyin edilməmiş partlayıcı diskin seçilməsi üçün aşağıdakı prosedurlardan istifadə olunmalıdır. Lazım gələrsə, yardım üçün istehsalçı ilə məsləhətləşin.

a) İstehsal layihələndirmə diapazonun yuxarı həddini seçin. Bu adətən ASME Kodu və ya emal tələblərinin müəyyən etdiyi mühafizə avadanlığın İMİT-nə əsaslanır. Çoxsaylı və ya əlavə cihaz quraşdırılması kimi bəzi tətbiqetmələrdə (bax 5.4.2 və 5.4.3) istehsal layihələndirmə diapazonun yuxarı həddi qorunan avadanlığın İMİT-dən artıq ola bilər.

b) İstehsalçının kataloqunda sadalanan müəyyən partlayış təzyiqi istehsal layihələndirmə diapazonun müsbət hissəsini istehsal layihələndirmə diapazonunun yuxarı həddindən çıxaraq müəyyən edin.

c) İstehsalçının kataloqunda sadalanan istehsal layihələndirmə diapazonun aşağı həddini istehsal layihələndirmə diapazonun mənfi hissəsinin müəyyən partlayış təzyiqindən çıxaraq müəyyən edin.

d) Maksimum iş təzyiqini istehsal layihələndirmə diapazonun aşağı həddinə bölməklə əməliyyat nisbətini müəyyən edin.

e) 15 psig və 40 psig (103 kPag və 276 kPag) arasında müəyyən partlayış təzyiqləri ilə disklər üçün əməliyyat nisbəti hesablanarkən əməliyyat nisbətini hesablamadan əvvəl istehsal layihələndirmə diapazonun aşağı həddindən 2 psi (14 kPa) partlayış həddi (tolerantlığı) çıxın. Bəzi partlayıcı disklər 15 psig-dən (103 kPag) aşağı və olduqca aşağı təzyiqlərdə təklif olduğundan, istifadəçilərə həmin təzyiqlər üçün tətbiq edilən yol verilə bilən partlayış və istehsal layihələndirmə diapazonları yoxlamaq tövsiyə olunur.

f) Müəyyən partlayış təzyiqi və istehsal layihələndirmə diapazonu əsasında partlayış diskini seçin və məhsul kataloqunda sadalanan istehsalçının maksimum tövsiyə edilən əməliyyat nisbəti ilə əməliyyat nisbətini müqayisə edin. Əməliyyat nisbəti istehsalçının tövsiyə edilən maksimum əməliyyat nisbətindən artıq olarsa və əgər mövcuddursa, disk stili üçün kiçik istehsal layihələndirmə diapazonunu seçin və ya disk stilini dəyişin və a) və e) arasında pillələri təkrarlayın.

1. Qeyd edilmiş partlayış təzyiqi müəyyən partlayış təzyiqindən artıq olmur.

2. Müsbət istehsal diapazonu müəyyən partlayış təzyiqindən artıq olan qeyd edilmiş partlayış təzyiqi ilə nəticələnə bilər.

4.3.6.2.4. Əlavə edilmiş əks-təzyiq əhəmiyyətli dərəcədə partlayıcı disk cihazın layihələndirmə və seçim prosesini çətinləşdirir. Şəkil 28-də əlavə əks-təzyiq ilə partlayıcı diskin bir nümunəsi əks olunub. Göstərilən partlayış təzyiqinin seçilməsi və əməliyyat nisbəti müəyyənləşdirilən zaman əlavə edilmiş əks-təzyiqin təsiri nəzərə alınmalıdır. Bu arzuolunmaz diskin aktivləşdirilməsi ilə nəticələnə bildiyi üçün diski müəyyən etmək məqsədilə istifadə edilən əlavə edilmiş əks-təzyiqin təsadüfən azaldılmasına fikir verilməlidir.

4.3.6.2.5. Əksər qapalı sistemlər üçün əlavə edilmiş əks-təzyiq adətən minimum və maksimum təzyiq arasında dəyişir. Tərtib olunan xüsusi partlayıcı disk cihazı üçün əlavə əks-təzyiq, adətən tənzimləyici təzyiqin kodun imkan verdiyi yığılan təzyiqi keçməsinə səbəb olmadığı hallar istisna olmaqla qapalı sistemə bağlanan digər tənzimləyici cihazların yaratdığı təzyiqi daxil etmir. Lakin diski müəyyən edərkən digər tənzimləyici cihazların havalandırılmasının səbəb olduğu əks-təzyiq nəzərə alınmalıdır, belə diski qorumaq üçün vakuum və əks-təzyiq dəstəyi kimi əlavələr istifadə olunmalıdır.

4.3.6.3. Partlayıcı diskli cihazın spesifikasiyası

Prosesin şərtlərinin və partlayıcı disk cihazın spesifikasiyalarının dəqiq və tamamilə əks etdirilməsi müvafiq partlayıcı diskin seçilməsinin əsas elementidir. Əlavə A partlayıcı diskli cihazın hesabat vərəqi və hesabat vərəqəsinin doldurulmasının təlimat qaydalarını addım-addım təmin edir.

4.4. Sıxacla hərəkətə gətirilən cihazlar

4.4.1. Ümumi müddəalar

Sıxacla hərəkətə gətirilən təzyiq tənzimləyici cihazlar təzyiq sisteminin təsirinə məruz qalan hərəkət edən diskdən və xarici mexanizm tətbiq edildiyi diskə bağlı sıxacdan ibarət olan, təkrar bağlanmayan qurğulardır. Sıxaclar gərginlik (qırılan sıxaclar) və ya və sıxılma (burulma sıxaclar, bax Şəkil 29) ilə yüklənə bilər. Müəyyən təzyiq əldə edilənə qədər sıxac diskin hərəkətini məhdudlaşdırır. Bu nöqtədə sıxac zəifləyir və disk açılır.

1. Bu şəkil aşağıdakı xüsusiyyətlərə malik partlayıcı diskin nümunəsidir:

a. 100 psi müəyyən partlayış təzyiqi;

b. +8/-4% istehsal diapazonu;

c. ± 5% partlayış təzyiq həddi (tolerantlığı);

d. 70% (0,7 x 96,0 psi = 67,2 psi) əməliyyat nisbəti;

e. 300 psig əlavə əks-təzyiq;

f. Borunun 408 psig-ə bərabər və ya daha çox İMİT.

2. Bu şəkildə istifadə olunan disk Şəkil 26 A olan disk ilə identik nəzərdə tutulur. Bu disklər bir-birini əvəz edir. Bu şəkildə olan disk (və Şəkil 26A) 96 psi və 108 psi arasında hər hansı istehsal intervalında qeyd edilə bilər.

3. Bu nümunədə əlavə geri təzyiq partlayıcı disk və boru təzyiqi arasındakı diferensialı gücləndirmək üçün normalda rast gəlinən fərqdən daha böyükdür.

4. Differensial disk təzyiqi boru təzyiqindən əlavə əks-təzyiqi çıxmaqla yaranan nisbətə bərabərdir.

5. İstifadəçi, açılma və bağlanma daxil olmaqla proses dövrü ərzində maksimum əməliyyat diferensial disk təzyiqini keçməmək haqqında xəbərdarlıq edilməlidir.

4.4.2. Burulan sıxaclı cihazlar

4.4.2.1. Ümumi müddəalar

4.4.2.1.1. Şəkil 29-da göstərildiyi kimi burulan sıxaclı cihazlar sıxılma-dayaqlı, sıxac-hərəkətli cihazlardır və sıxac-hərəkətli cihazların ən geniş istifadə edilən növüdür. Sıxılma-dayaqlı burulan sıxaclı cihazlar çox sabitdir və hər iki tsiklik əməliyyat şəraitinə malik 90%-ə bərabər və ya daha çox təzyiq nisbəti olan tətbiqetmələrə uyğundur.

4.4.2.1.2. Burulan Sıxaclı Cihazlar diferensial təzyiqlərə daha həssas ola bilər. Cihazın hər iki tərəfində olan əməliyyat şəraitləri istifadəçi və istehsalçı arasında təhlil edilməlidir.

4.4.2.1.3. ASME Kodu 2091 – 3 Bəndi, Burulan Sıxaclı Cihazlar üçün ASME Kodu tələblərini təyin edir.

4.4.2.2. Təzyiq və temperatur

4.4.2.2.1. Sıxac hərəkətli cihazın təzyiqi istifadəçi tərəfindən müəyyən edilməlidir və nominal təzyiqin razılaşdırılmış təzyiq həddi (tolerantlığı) istehsalçı ilə müəyyənləşdirilməlidir.

4.4.2.2.2. Cihazın islanmış hissələri uyğun materialların seçilməsini təmin etmək üçün proses temperaturu ödəmək məqsədi ilə nəzərə alınmalıdır. Lakin sıxac prosesin xaricində olduğu üçün sıxac proses temperatur şəraitində deyil və xarici mühit şərtlərinə məruz qalır. Buna görə də cihazın müəyyən təzyiqinin düzgün müəyyənləşdirilməsini təmin etmək üçün sıxac xarici havanın temperaturu əsasında tərtib edilir.

4.4.2.2.3. Sıxac-dayaqlı burulan sıxacların temperatura aşağı həssaslığı var. Bir sıxaclı cihaz mühitin temperaturlarının geniş diapazonu üzrə və ya mühit temperatur diapazonundan kənar xidmət göstərirsə təzyiq dəyişməsi ilə bağlı məsləhətlər istehsalçıdan alınmalıdır. Bəzi hallarda cihazın çatdırılmasından əvvəl sıxacların xüsusi temperatur testini aparmaq tövsiyə edilə bilər.

4.4.2.3.1. Burulan sıxaclı cihazda adətən elastomer (elastikliyi ölçən) kipləşdiricilərindən istifadə olunur. Kipləşdirici material, kimyəvi şərtləri və gözlənilən temperaturun verilməsini təmin etmək üçün diqqətlə seçilməlidir. Bu cihazın germetikliyi istehsalçı tərəfindən göndərilməsindən əvvəl API 527 üçün sınaqdan keçirmək məsləhətdir.

4.4.2.3.2. Tətbiqetmə vakuum xidmətidir və əks-təzyiq mövcud olduqda, istehsalçını belə şəraitdə düzgün kipləşdirməni təmin etmək üçün məlumatlandırılmalıdır.

4.4.2.4. İşarələmə və Etiketləmə

Burulan sıxaclı cihazda axının istiqamətini, müəyyən təzyiqi, nominal ölçüsünü, seriya nömrəsini, model və ya növünü, təyinatlı tikinti materialları və istehsalçısını göstərmək üçün aydın qeyd edilməlidir. Hər sıxac və ya sıxaca əlavə edilmiş etiketdə istehsalçının adı, partiya nömrəsi, cihazın model və ya növü, müəyyən təzyiq və sıxac/cihaz identifikatoru qeyd edilməlidir. Partiya nömrəsi, cihazın seriya nömrəsi və ya sıxacların kalibrlənməsi üçün cihaz identifikatoru istehsalçının sertifikatlaşdırma məlumatında əks olunmalıdır.

4.4.3. Qırılan Sıxaclı Cihazlar

4.4.3.1. Qırılan sıxaclı cihaz gərginlik yüklü sıxac ilə hərəkət edən diski qapalı vəziyyətdə saxlayan təkrar bağlanmayan təzyiq tənzimləyici cihazdır. Təzyiq cihazın müəyyən təzyiqinə çatdığı zaman sıxac sınır və disk açılır. Qırılan sıxaclı cihazlar ümumilikdə maye daşınma borular kimi məsələn korroziyaya və ya titrəmə mühitlərdə, klapanın hermetik olduğu narahatlığa səbəb olduqda TTK ilə birlikdə istifadə olunur.

4.4.3.2. Qırılan sıxaclı cihazlar müəyyən diferensial təzyiqdə fəaliyyəti üçün nəzərdə tutulmuşdur. Təzyiq qırılan sıxaclı cihazın aşağı tərəfində icazə verilirsə açılma təzyiqi artacaq. Buna görə də qırılan sıxaclı cihaz və TTK arasındakı yer boşluqda hər hansı təzyiq qurulmasını aşkar etmək üçün manometr, klapan, sərbəst havalandırma və ya uyğun məlumat göstəricisi ilə təmin edilir.

4.4.3.3. ASME Kodu qırılan sıxaclı cihazların yalnız TTK-lar ilə birlikdə istifadə edilməsinə icazə verir. ASME Kodu 2487 Bəndi vahid tənzimləyici cihaz obyektlərində qırılan sıxaclı cihazları istifadə etməyə imkan verir və əlavə tələblər ilə təmin edir.

4.5. Cihazların Digər Növləri

Bu bölmədə açıqlanmayan digər təzyiq tənzimləyici cihazlar bəzən emal və digər sahələrdə müəyyən edilir. İstifadəçilər layihələndirmə və xüsusi tətbiqlər haqqında məlumat üçün istehsalçıya müraciət etməlidir.

5.1. Tənzimləyici tələblərin müəyyənləşdirilməsi

5.1.1. Hər hansı bir proqram üçün təzyiq tənzimləyici cihazın ölçüsünü və layihəsini müəyyən etmək məqsədilə layihəçi ilk olaraq artıq təzyiqdən qorunması tələb oluna biləcəyi şərtləri müəyyən etməlidir. Artıq təzyiqlə nəticələnə biləcək müxtəlif şərtlərin yaradılmasına diqqət yetirmək lazımdır.

5.1.2. Artıq təzyiqə səbəb ola biləcək şərtlər gözlənilməz mayeləri yüngülləşmək üçün yaranan təzyiq və dərəcələr baxımından qiymətləndirilir. Proses axın diaqramı, maddi balans, boru kəmərləri və aləti sxemlər, avadanlığın hesabat vərəqələri və layihəsi əsasında təzyiq tənzimləyici cihaz üçün fərdi tənzimləyici sürəti hesablamaq lazımdır. Texnoloji avadanlığın satış məlumatları da faydalıdır.

5.1.3. API 521-də artıq təzyiqdən qorunması tələb oluna biləcəyi bir sıra ümumi istismar şərtləri sadalanır. Bu siyahı heç cür tamamlanmayıb; sadalananlara əlavə olaraq hər qurğunun unikal xüsusiyyətləri ola bilər. API 521 təcili istismar şərtləri üçün tənzimləyici tələbləri ətraflı müzakirə edir. API 521 həmçinin xüsusi yanğın halı üzrə tənzimləyici tələbləri ətraflı müzakirə edir.

5.2. API Effektiv Sahə və Boşalmanın Effektiv Əmsalı

5.2.1. TTK-lar buxar, qazlar, mayelər və iki fazalı mayelər üçün müvafiq bölmə 5.6 və 5.10-dakı tənliklərdən istifadə edərək ölçülə bilər. Bu tənliklər boşalmanın effektiv əmsallarını və hər hansı bir xüsusi klapanın layihələndirilməsindən asılı olmayan effektiv sahələri istifadə edir. Bu yolla layihəçi ilkin TTK ölçüsünü müəyyən edə bilər.

5.2.2. Klapanı seçmək üçün layihəçi API 526-dan istifadə edə bilər. API 526 polad flanslı klapanlar üçün təchizat təlimatıdır. Bu standartda giriş/çıxış ölçüləri və flans konfiqurasiyaları ilə müəyyən edilən klapan konfiqurasiyaları, tikinti materialları, təzyiq/temperatur limitləri, böyük ölçülərin qarşısını almaq üçün giriş, çıxış mərkəzi və effektiv dəlik təyinatı sadalanır. Klapan bu standarta uyğun müəyyən edildikdə dəlik ölçüsü kiçik “D” hərfindən böyük “T” hərfinə qədər hərflərlə ifadə olunur. Effektiv sahə bütün hərf dəliyi üçün təyin edilir.

5.2.3. Bölmə 5.6-dan 5.10-a qədər API 526-da göstərilmiş T dəlik ölçüləri ilə artan D ölçüyə qədər TTK-nın ilkin seçimi üçün istifadə edilə bilən ölçü informasiyası təqdim edilir. APİ 526 standartında sadalanan effektiv dəlik sahələri və ilkin seçim üçün istifadə edilən boşalmanın effektiv əmsalı müəyyən klapan layihəsi ilə birbaşa bağlı olmayan nominal qiymətdir.

5.2.4. Müvafiq sertifikatlaşdırmaya dair standartlarında TTK üçün təyin edilən boşalmanın nominal əmsalı adətən API 520-də istifadə edilən boşalma əmsalından daha azdır (xüsusilə effektiv boşalma əmsalı 0,975 olan buxar istifadəsi əsasında çalışan xidmət klapanlarında). Bu nominal əmsalı yaratmaq üçün bir sıra klapan sınaq nəticələrini orta boşalma əmsalı 0.9-a vuraraq ASME Kodu qaydalarına uyğun olan klapanlara aid edilir. Bu səbəbdən əksər klapan layihələri üçün faktiki boşalma və ya dəlik sahəsi API 526-ya müvafiq klapan ölçüsü üçün müəyyən edilmiş effektiv boşalma sahəsindən daha böyükdür. Bu API 520 standartının müəyyən etdiyi ilkin kalibrləmə üçün əksər klapan layihələrinin hesablanmış gücünün nominal gücə cavab verməyə və ya artıq olmağa imkan verir.

5.2.5. Tətbiqetmə üçün xüsusi klapan layihəsi seçilərkən faktiki dəlik sahəsini, boşalmanın nominal əmsalını və bu sənəddə təqdim edilən tənlikləri istifadə edərək klapanın nominal gücünü müəyyən etmək olar. Bu nominal tənzimləyici güc daha sonra seçilmiş klapanın kifayət qədər gücünün olmasını yoxlamaq üçün istifadə olunur. Klapanın həqiqi gücünü fərqləndirmək üçün həqiqi dəlik sahəsi və boşalmanın nominal əmsalı istifadə edilməlidir. TTK-nın gücünü ölçmək üçün effektiv sahə heç bir halda boşalmanın nominal əmsalı ilə istifadə edilə bilməz. Eyni ilə faktiki sahə boşalmanın nominal əmsalı ilə birlikdə istifadə edilə bilməz.

5.2.6. Yekun olaraq API standartlarında nəzərdə tutulan effektiv dəlik ölçüsü və boşalmanın effektiv əmsalı, fərdi klapan istehsalçısının layihəsindən asılı olmayaraq API 526-da göstərilən konfiqurasiyalar, TTK ölçüsünün ilkin seçilməsi üçün istifadə edilən qiymətlər hesab edilir. Əksər hallarda API hərf dəlik klapanı üçün faktiki sahə və boşalmanın nominal əmsalı, faktiki təsdiq edilmiş gücü, API 520-də təqdim olunan üsullardan istifadə etməklə qiymətləndirilən gücə cavab verir və ya üstələyir. Lakin belə layihəyə malik olmayan bir sıra klapanlar da var. Buna görə də TTK seçildikdə seçilmiş klapanın nominal gücünü fərqləndirmək və klapanın kifayət qədər gücə malik olduğunu yoxlamaq üçün faktiki sahə və boşalmanın nominal əmsalı istifadə edilməlidir.

5.3.1. Ümumi müddəalar

5.3.1.1. TTK-nın çıxışında mövcud olan təzyiq əks-təzyiq kimi təyin edilir. Klapanın birbaşa atmosferə açılması və ya tullantı yığım sisteminə boru ilə göndərilməsindən asılı olmayaraq geri təzyiq TTK-nın işinə təsir edir. Əks-təzyiq səbəbi ilə effektlərə açılma təzyiqində dəyişikliklər, axın gücündə azalma, qeyri-sabitlik və ya bütün bu üçünün birləşməsi daxil ola bilər.

5.3.1.2. Fəaliyyət zamanı TTK-nın çıxışında mövcud olan geri təzyiq əlavə geri təzyiq kimi müəyyən edilir. Klapanın çıxış təzyiqi, sabit təzyiqlə bağlı sistemə və ya proses boru kəmərə bağlı olduqda geri təzyiq sabit ola bilər. Lakin, əksər hallarda axıdılma sistemində mövcud olan şərtlərin dəyişdirilməsi nəticəsində əlavə əks-təzyiq dəyişkən olacaq.

5.3.1.3. TTK açılandan sonra boşaltma sistemində əmələ gələn əks təzyiq yığılan əks təzyiq kimi açıqlanır. Yığılan əks təzyiq TTK-dən axın nəticəsi kimi boşaltma sistemində təzyiqin salmasına görə baş verir. Birbaşa havaya açılan qısa borular adətən, uzun boşalma sistemlərinə nisbətən daha az əks təzyiqin yığılması ilə nəticələnir. Bununla belə, tıxaclanan axın hətta birbaşa atmosferə açılan qısa borularla baş verib yüksək əks təzyiqin yığılması ilə nəticələnir. Bu səbəbdən, yığılmış əks təzyiq çıxış boru konfiqurasiyasından asılı olmadan bütün sistemlər üçün dəyərləndirilməlidir

5.3.1.4. Açılışından sonra TTK-nın çıxışında mövcud olan əks-təzyiqin gücü, əlavə və daxili əks-təzyiqin hasilidir.

5.3.2. TTK Açılışında əlavə əks-təzyiqin effektləri

5.3.2.1. Adi yay-dayaqlı TTK-nın çıxış əlavə əks-təzyiqi yay gücünə güc əlavəsi ilə klapan diskini bağlamaq üçün fəaliyyət göstərir. Faktiki yay qəbulu üçün kompensasiya əlavə əks-təzyiqə qədər azaldıla bilər [soyuq diferensial test təzyiqi (SDTT) müzakirəsi üçün 4.2.3 bax].

5.3.2.2. Balanslaşdırılmış TTK-lar (bax 4.2.1.3) müəyyən təzyiqə əlavə geri təzyiqin təsirini minimuma endirmək və ya aradan qaldırılması üçün körük və ya porşen istifadə edir. Bir çox pilot çalışan TTK-lar atmosferə havalandırılan pilotlara və ya dəyişən əlavə geri təzyiq iştirakı ilə müəyyən təzyiqi saxlamaq üçün balanslaşdırılmış pilotlara malikdir. Əlavə geri təzyiq dəyişən olduqda balanslaşdırılmış yay-dayaqlı və ya pilot çalışan TTK nəzərdə tutulmalıdır. Lakin dəyişən əlavə geri təzyiqin həcmi kiçikdirsə təmin edilən adi klapan istifadə edilə bilər:

a) müəyyən təzyiq (SDTT) müvafiq əlavə əks-təzyiqlə kompensasiya edilmişdir;

b) boşalma zamanı maksimum təzyiq mühafizə olunan avadanlıq akkumulyasiyası üçün kod icazə verilən limitlərini aşmamalıdı.

5.3.2.3. Məsələn, digər tənzimləyici cihazların səbəb olduğu əlavə geri təzyiq üçün müəyyən təzyiqlər kompensasiyası olmadan tənzimləyici başlığın çıxışında boruyla quraşdırılan adi klapanlar tez-tez istifadə olunur. Bu yanaşma boşalma zamanı icazə verilən akkumulyasiyanı aşmayacağını təmin etməklə istifadə edilə bilər.

5.3.3. TTK əməliyyatına və axın gücünə əks-təzyiqin təsiri

5.3.3.1.1. Tənzimləmə hadisəsi zamanı həddindən artıq əks-təzyiq inkişaf etdikdə adi TTK-lar boru kəmərlərinin klapan və çıxışı vasitəsilə keçən axına görə qeyri-qənaətbəxş fəaliyyət göstərir. Daxili əks-təzyiq qaldırıcı qüvvəyə qarşı çıxaraq klapanı açıq tutur.

5.3.3.1.2. Həddindən artıq daxili əks-təzyiq klapanın qeyri-sabit şəkildə işləməsinə səbəb ola bilər. Bu qeyri-sabitlik titrəmə və ya gurultu kimi baş verə bilər. Gurultu tsikl müddətində diskin TTK oturacağı ilə kontaktda olduğu yerlərdə TTK diskin anormal sürətli qarşılıqlı hərəkəti zamanı baş verir. Əməliyyatın bu növü klapana və bir-biriylə əlaqəli borulara zərər verə bilər. Disk tsikl zamanı oturacaq ilə təmasda olmadığı hallar istisna olmaqla titrəmə gurultu ilə eynilik təşkil edir.

5.3.3.1.3. Adi TTK tətbiqetmələrində daxili əks-təzyiq 10%-dən artıq icazə verilən təzyiqdə müəyyən təzyiqin 10%-indən çox olmamalıdır. Təmin edilən daxili geri təzyiq yol verilən artıq təzyiqi keçmədiyi hallarda icazə verilən maksimum daxili geri təzyiq 10%-dən daha çox olan halda istifadə edilə bilər. Əlavə təzyiq sabit olduqda onu kompensasiya etmək üçün yay yükünü azaltmaq olar. Borunun aşağı kənarları geri təzyiq meyarları çərçivəsində hazırlanan zaman kritik axında, qazlar və mayelər üçün klapan ölçmə tənliklərində əks-təzyiq gücünün korreksiyası (Kb = 1,0) tələb olunmur. Əks-təzyiqin müəyyən limitləri aşması gözlənilən zaman balanslı və ya avtomatik çalışan TTK göstərilməlidir.

5.3.3.2. Balanslaşdırılmış TTK-lar

5.3.3.2.1. Balanslaşdırılmış TTK-lar daxili əks-təzyiq adi klapanlar üçün həddindən artıq yüksək olduğu yerlərdə və ya əlavə təzyiq müəyyən təzyiqlə müqayisədə geniş şəkildə dəyişdiyi yerlərdə istifadə edilir. Balanslaşdırılmış klapanlar adətən ümumi təzyiq (əlavə və daxili) müəyyən təzyiqin təxminən 50 %-indən artıq olduqda tətbiq edilir. Xüsusi klapan layihəsinin əks-təzyiq məhdudiyyətləri ilə bağlı istehsalçıya müraciət etmək lazımdır. Balanslı klapan ilə yüksək geri təzyiq, diskin balanssız hissəsi üzrə bağlanış gücünü istehsal etməyə meyl edəcək. Bu güc qaldırmanın və axın gücünün azalması ilə nəticələnə bilər. Əks-təzyiq korreksiya faktoru adlanan güc korreksiya faktoru axında bu azalmanı hesablamaq üçün istehsalçı tərəfindən təmin edilir. Tipik əks-təzyiq korreksiya faktorları sıxılmış maye istifadə olunmaqla göstərilən təchizat üçün Şəkil 30 və sıxılmayan maye təchizatları üçün isə Şəkil 31-də əks edilir. Şəkil 31-də göstərilən faktor maye istifadə olunmaqla göstərilən təchizat üçün olan borularda, bütün artıq təzyiqlərdə tətbiq edilə bilər. Sıxılmış mayenin verilməsi üçün yol verilən artıq təzyiq 10 %, 16 %, və 21 % olmasından asılı olaraq faktor dəyişə bilər.

Qeyd: Şəkil 30 və Şəkil 31-də əks olunanəks-təzyiq korreksiya faktorları bu sənəddə ifadə edilən ilkin ölçmə prosedurlarında istifadə üçün uyğundur. Son ölçmə hesablamaları həmişə istehsalçının faktiki qrafiklərindən istifadə etməklə tamamlana bilər.

Bəzi tətbiqetmələrdə müəyyən təzyiq yuxarıda göstərilən artıq təzyiqlərdə yol verilən İMİT xeyli az ola bilər. Belə hallarda təlimat üçün istehsalçıya müraciət etmək lazımdır.

5.3.3.2.2. Əksər tətbiqetmələrdə 10% yol verilən təzyiq və 10% əks-təzyiq korreksiya faktoru istifadə edilməlidir. Çoxsaylı klapan qurğular olduqda aşağı klapan 16 %-ə qədər artıq təzyiqdə fəaliyyət göstərə bilər. 16 %-dən artıq təzyiq üçün əks-təzyiq korreksiya faktoru bu aşağı klapan üçün istifadə oluna bilər. Yuxarı klapan maksimum 10 %-dən artıq təzyiqdə fəaliyyət göstərir (yuxarı klapan İMİT 105% səviyyəsində müəyyən edildiyini fərz edərək) və bu yuxarı klapan üçün 10%-dən artıq təzyiq üçün əks-təzyiq korreksiya faktoru istifadə edilməlidir. Yanğın zamanı təhlükə üçün istifadə olunan əlavə klapan (bax 5.4.3.4) İMİT 10 %-dən yuxarı təzyiqdə açıla bilər. Bu halda 10 %-dən artıq təzyiq üçün əks-təzyiq korreksiya faktoru istifadə edilməlidir, çünki hətta akkumulyasiya 21% təşkil edirsə, klapan adətən 10%-dən artıq təzyiqdə fəaliyyət göstərir. 21%-dən artıq təzyiqdə birinci klapan (yanğın olmayan) üçün əlavə gücü hesablayarkən, 1.0 əks-təzyiq korreksiya faktoru istifadə edilə bilər (50%-ə qədər əks-təzyiqlər üçün bax Şəkil 30, Qeyd 3).

1. Yuxarıdakı əyri xətlər bir çox istehsalçıların məsləhət gördüyü qiymətlər kompromisini əks etdirir və klapanın markası, buxar ilə qaz üçün kritik təzyiq məlum olmadığı hallarda işlənir. Klapan markası məlum olduqda korreksiya faktoru üçün istehsalçıya müraciət olunmalıdır. Bu əyri xətlər 50 psig və yuxarı təzyiqlər üçündür. Onlar kritik aşağı təzyiqdən aşağı olan əks-təzyiq üçün məhduddular. 50 psig-dən aşağı olan və ya kritik həddən aşağı axın üzrə müəyyən təzyiqlər və KB qiymətləri üçün istehsalçıya müraciət etmək lazımdır.

3. 21 %-dən artıq təzyiq üçün KB = 1.0 -dan PB/PS= 50 %.-ə qədər.

5.3.3.2.3. Şəkil 30 və Şəkil 31-də göstərilən əks-təzyiq korreksiya faktorları 50%-ə qədər əks-təzyiqlər ilə balanslaşdırılmış yay-dayaqlı TTK-ların quraşdırılması üçün tətbiq edilir.

5.3.3.2.4. Sıxıla bilən maye tətbiqlərində (çoxfazalı tətbiqlər daxil deyil) geri təzyiq müəyyən təzyiqdən təxminən 50 %-dən artıq olduqda axın kritik həddən aşağı hesab edilir. Buna baxmayaraq, 5.62-də olan kritik axın düsturları istifadə edilməlidir. Əks-təzyiq müəyyən təzyiqdən təxminən 50% artıq olduqda, korreksiya faktorlarını və ya klapan fəaliyyəti üzrə müəyyən limitləri əldə etmək üçün istehsalçıya müraciət etmək lazımdır.

5.3.3.3. Pilot Çalışan TTK-lar

Pilot çalışan TTK-lar üçün əks-təzyiq klapanın qalxmasına təsir etmir. Kritik axın şərtlərində sıxıla bilən mayelər, pilot çalışan TTK-lar üçün 1,0 əks-təzyiq korreksiya faktoru istifadə edilməlidir.

5.3.4. TTK kalibrlənməsi və seçilməsinə əks-təzyiq və başlıq layihələndirilmənin effektləri

5.3.4.1. Adi TTK-lar alışan başlığa bağlı olduğu üçün TTK-nın kalibrlənməsinə və seçilməsinə təsir edən bir neçə fərziyyə mövcuddur. TTK-nın boşalma xətti və alışan başlıq 5.3.3-ə uyğun olaraq əks-təzyiq yol verilən limitləri aşmamaq şərti ilə hazırlanmalıdır. Bundan əlavə alışan başlıq sistemi elə hazırlanmalıdır ki, digər mənbədən olan havalandırma ilə tənzimləmənin səbəb olduğu əlavə əks-təzyiq ASME və ya müvafiq kod üzrə təzyiqdə avadanlığı qorumaq üçün TTK-nın açılmasının qarşısını almasın. Əlavə, daxili və ümumi əks-təzyiqlər boşalan sistemin təzyiq boşalmalarının təhlili əsasında hesablanırsa, onlar nəzərdə tutulan TTK üçün məlumat hesabatında göstərilməlidir.

Nisbi Təzyiqin Faizi = (PB/PS) x 100

KW= əks-təzyiq səbəbiylə korreksiyası faktoru.

PB=, psig ifadə edilmiş əks-təzyiq.

PS= psig ifadə edilmiş müəyyən təzyiq.

Qeyd: Yuxarıdakı əyri xətt müxtəlif istehsalçıların təqdim etdiyi qiymətlərdir. Bu əyri xəttlər istehsalçı məlum olmadıqda istifadə oluna bilər. Əks halda korreksiya faktoru üçün istehsalçıya müraciət etmək lazımdır.

5.3.4.2. Ümumi əks-təzyiq klapanın gücünə təsir edə bilər. Balanslı TTK-nın ölçülməsi iki prosesdən ibarətdir. TTK, ilkin əks-təzyiq faktoru Kb-dən istifadə etməklə ölçülür. Korreksiya faktoru əvvəlcədən 1,0-ə bərabər təyin edilə bilər və ya ehtimal edilən ümumi əks-təzyiqə əsaslana bilər. İlkin klapanın ölçüsü və gücü müəyyən edilibsə, boşalma xətti və başlığın ölçüsü təzyiq boşalması hesablamaları əsasında müəyyən edilə bilər. Bundan sonra son ölçü, güc, əks- əzyiq və əks-təzyiq korreksiya faktoru Kb hesablana bilər. Əks-təzyiq TTK üçün məlumat hesabatda göstərilməlidir.

5.3.4.3. Pilot çalışan TTK-larda sıxıla bilən mayelər üçün kritik axın şərtlərində geri təzyiq nə müəyyən təzyiqə, nə də gücə təsir edə bilər. Boru və alışqan başlığın ölçülməsi digər fərziyyələrə əsaslanır.

5.3.4.4. Boru çıxışının və alışqan başlığın ölçülməsi daha ətraflı AZS API 520 2-ci Hissə və API 521-də müzakirə edilir.

5.4.1. Ümumi müddəalar

5.4.1.1. Müxtəlif kalibrləmə tənliklərində P1 kimi göstərilən boşalma təzyiq boşalma şəraitlərində təzyiq tənzimləyici cihazların giriş təzyiqidir. Boşalma təzyiqi müəyyən təzyiq və artıq təzyiqin cəmidir. Bu bölmədə TTK-ların təzyiq tənzimləməsi nümunələri əks edilir, lakin onlar təkrar bağlanmayan təzyiq tənzimləmə cihazlarında da tətbiq edilə bilər (bu növ cihazların təzyiq səviyyələrinin əlaqələri üçün bax Şəkil 15 və Şəkil 18).

5.4.1.2. Yol verilən artıq təzyiq tətbiq olunan kodun icazə verdiyi akkumulyasiyadan yaranır. Yol verilən artıq təzyiq, qorunan boru kəmərin və ya sistemin müəyyən təzyiqinin maksimum yol verilən iş təzyiqi ilə əlaqəsindən asılı olaraq dəyişkən ola bilər. Müəyyən təzyiq yalnız maksimum yol verilən iş təzyiqə bərabər olduğu halda yol verilən artıq təzyiq yol verilən akkumulyasiya ilə eyni ola bilər.

5.4.1.3. Bu bölmədə müzakirə edilən ASME Koduna, tətbiq olunan kod kimi istinad edilir. Başqa cür göstərilmədiyi hallarda, istinadlar yalnız ASME Kodu Bölmə VIII-ə aiddir. Layihəçi ASME Kodunda edilən dəyişikliklər haqqında xəbərdar olmalıdır. Müvafiq dəyişikliklər baş versə, bu bölmədə edilən müzakirəyə uyğun olaraq layihəçi tərəfindən müvafiq düzəlişlər edilməlidir. Digər (ASME kodu olmayan) kodlar tətbiq olunduqda düzəlişlər layihəçi tərəfindən tələb oluna bilər.

5.4.1.4. Bölmə 5.4.2 və 5.4.3-də təzyiq tənzimləyən cihazlar üçün tənzimləyici təzyiqin müəyyənləşdirilmə üsulları müzakirə edilir. Bu maddələrin istifadə olunmayan tətbiqləri zamanı digər kodlar və ya istehsalçılar tərəfindən tələb olunduğu kimi bəzən alternativ yığımlar müəyyən edilir.

5.4.1.5. Cədvəl 1-də ASME Koduna uyğun olan təzyiq tənzimləyici cihazlar üçün maksimum akkumulyasiya və müəyyən təzyiq əks olunur.

5.4.2. Əməliyyat şərtləri

5.4.2.1. Bir elementin quraşdırılması

5.4.2.1.1. ASME Kodunun tələblərinə uyğun olaraq yığılmış təzyiq, əməliyyat (yanğın olmayan) şəraitləri üçün hazırlanmış ayrıca təzyiq tənzimləyici elementi ilə qorunan boru kəmərlərdə maksimum icazə verilən iş təzyiqinin (İMİT) 110%-inə qədər məhdudlaşır. Cihazın müəyyən təzyiqi İMİT-dən artıq olmamalıdır.

5.4.2.1.2. ASME Kodunun tələblərinə uyğun olaraq İMİT 15 psig və 30 psig (103 kPag və 207 kPag) arasında olduqda yol verilən akkumulasiya 3 psi (21 kPa) təşkil edir.

5.4.2.1.3. Cədvəl 2 müəyyən olunmuş təzyiqin boru kəmərinin İMİT–nə bərabər və ya daha az olan ayrıca cihazlar üçün tənzimləyici təzyiqin müəyyənləşdirilməsinin nümunələrini əks etdirir.

Cədvəl 2 - Bir tənzimləyici elementin quraşdırılmasında əməliyyat şərtləri üçün tənzimləyici təzyiqin müəyyənləşdirilmə nümunəsi

Qorunan boru kəmərin İMİT, psig (kPag-kilopaskal manometr)

Maksimum yığılmış təzyiq, psig (kPag)

Tənzimləyici cihazın müəyyən təzyiqi, psig (kPag)

Yol verilən artıq təzyiq, psi (kPa)

Atmosfer təzyiqi, psia (kPa)

Boşalma təzyiqi, P1, psia (kPa)

Qorunan boru, İMİT, psig (kPag)

Maksimum yığılmış təzyiq, psig (kPag)

Tənzimləyici cihazın müəyyən təzyiqi, psig (kPag)

Yol verilən artıq təzyiq, psi (kPa)

Atmosfer təzyiqi, psia (kPa)

Boşalma təzyiqi, P1, psia (kPa)

Qeyd: Yuxarıdakı misallar 14,7 psia (101,3 kPa) atmosfer təzyiqini əks etdirir. Tikinti yerin yüksəkliyinə müvafiq atmosfer təzyiqi istifadə olunmalıdır.

5.4.2.2. Çoxsaylı elementin quraşdırılması

5.4.2.2.1. Çoxsaylı elementi quraşdırmaq, verilmiş artıq təzyiq şəraitlərini azaltmaq üçün iki və ya daha çox təzyiq tənzimləyici cihazların birləşmiş gücünü tələb edir.

5.4.2.2.2. ASME Kodunun tələblərinə uyğun olaraq yığılmış təzyiq, əməliyyat (yanğın olmayan) şəraitləri üçün hazırlanmış çoxsaylı təzyiq tənzimləyici elementi ilə qorunan boru kəmərlərində (İMİT) maksimum icazə verilən iş təzyiqinin 116%-inə qədər məhdudlaşır. Birinci cihazın müəyyən təzyiqi İMİT-dən artıq olmamalıdır. Əlavə cihaz və ya cihazların müəyyən təzyiqi İMİT-dən 105% artıq olmamalıdır.

5.4.2.2.3. İMİT 15 psig və 30 psig (103 kPag və 207 kPag) arasında olduqda yol verilən akkumulyasiya 4 psi (28 kPa) təşkil edir.

5.4.2.2.4. Cədvəl 3 birinci cihazın müəyyən olunmuş təzyiqinin boru kəmərinin İMİT-nə və əlavə elementin müəyyən olunmuş təzyiqinin boru kəmərinin İMİT-nin 105%-nə bərabər olan çoxsaylı elementin quraşdırılması üçün tənzimləyici təzyiqin təyinatının nümunələrini əks etdirir.

5.4.3. Yanğın şərtləri

5.4.3.1. Ümumi müddəalar

5.4.3.1.1. ASME Kodunun tələblərinə uyğun olaraq toplanan təzyiq yanğın şərtləri üçün ölçülən təzyiq tənzimləyici cihazla mühafizə edilən boru kəmərlərində İMİT, maksimal yol verilən iş təzyiqin 121%-ə qədər məhdudlaşdırılır. Bu bir, birdən çox və əlavə cihazlarda tətbiq edilir.

5.4.3.1.2. Yanğın üçün kalibrlənən bir və çoxsaylı cihazlar əməliyyat (yanğın olmayan) şərtləri üçün təyin edilən, 110% və 116% toplanan təzyiqin məhdudiyyətləri ilə təmin edilən tənzimləyici tələblər üçün istifadə edilə bilər.

Qorunan boru, İMİT psig (kPag)

Maksimum yığılmış təzyiq, psig (kPag)

Tənzimləyici cihazın müəyyən təzyiqi, psig (kPag)

Yol verilən artıq təzyiq, psi (kPa)

Atmosfer təzyiqi, psia (kPa)

Boşalma təzyiqi, P1, psia (kPa)

Qorunan boru, İMİT psig (kPag)

Maksimum yığılmış təzyiq, psig (kPag)

Tənzimləyici cihazın müəyyən təzyiqi, psig (kPag)

Yol verilən artıq təzyiq, psi (kPa)

Atmosfer təzyiqi, psia (kPa)

Boşalma təzyiqi, P1, psia (kPa)

Qeyd: Yuxarıdaki misallar 14,7 psia (101,3 kPa) atmosfer təzyiqini əks etdirir. Tikinti yerin yüksəkliyinə müvafiq atmosfer təzyiqi istifadə olunmalıdır.

5.4.3.2. Bir elementin quraşdırılması

5.4.3.2.1. Boru kəməri yanğın üçün hesablanmış bir elementlə qorunduğu halda müəyyən təzyiq maksimal yol verilən iş təzyiqdən artıq olmamalıdır.

5.4.3.2.2. Cədvəl 4-də müəyyən olunmuş təzyiq boru kəmərinin maksimum yol verilən iş təzyiqinə bərabər və ya ondan az olan bir element üçün tənzimləyici təzyiqin müəyyənləşdirilməsi nümunələri əks edilib.

Qorunan boru, İMİT psig (kPag)

Maksimum yığılmış təzyiq, psig (kPag)

Tənzimləyici cihazın müəyyən təzyiqi, psig (kPag)

Yol verilən artıq təzyiq, psi (kPa)

Atmosfer təzyiqi, psia (kPa)

Boşalma təzyiqi, P1, psia (kPa)

Qorunan boru, İMİT psig (kPag)

Maksimum yığılmış təzyiq, psig (kPag)

Tənzimləmə cihazın müəyyən təzyiqi, psig (kPag)

Yol verilən artıq təzyiq, psi (kPa)

Atmosfer təzyiqi, psia (kPa)

Boşalma təzyiqi, P1, psia (kPa)

Qeyd: Yuxarıdaki misallar 14,7 psia (101,3 kPa) atmosfer təzyiqini əks etdirir. Tikinti yerin yüksəkliyinə müvafiq atmosfer təzyiqi istifadə olunmalıdır.

5.4.3.3. Çoxsaylı elementin quraşdırılması

5.4.3.3.1. Çoxsaylı elementin quraşdırılması verilmiş artıq təzyiq şəraitlərini azaltmaq üçün iki və ya daha çox təzyiq tənzimləyici cihazların birləşmiş gücünü tələb edir. İlk açılan cihazın müəyyən təzyiqi maksimal yol verilən təzyiqdən artıq olmamalıdır. Son açılan cihazın müəyyən təzyiqi maksimal yol verilən təzyiqin 105%-indən artıq olmamalıdır.

5.4.3.3.2. Cədvəl 5 birinci cihazın müəyyən olunmuş təzyiqinin boru kəmərinin İMİT-nə və əlavə elementin müəyyən olunmuş təzyiqinin boru kəmərinin İMİT-nin 105%-nə bərabər olan çoxsaylı elementin quraşdırılması üçün tənzimləyici təzyiqin təyinatının nümunələrini əks etdirir.

Qorunan boru, İMİT psig (kPag)

Maksimum yığılmış təzyiq, psig (kPag)

Tənzimləyici cihazın müəyyən təzyiqi, psig (kPag)

Yol verilən artıq təzyiq, psi (kPa)

Atmosfer təzyiqi, psia (kPa)

Boşalma təzyiqi, P1, psia (kPa)

Qorunan boru, İMİT psig (kPag)

Maksimum yığılmış təzyiq, psig (kPag)

Tənzimləyici cihazın müəyyən təzyiqi, psig (kPag)

Yol verilən artıq təzyiq, psi (kPa)

Atmosfer təzyiqi, psia (kPa)

Boşalma təzyiqi, P1, psia (kPa)

Qeyd: Yuxarıdakı misallar 14,7 psia (101,3 kPa) atmosfer təzyiqini əks etdirir. Tikinti yerin yüksəkliyinə müvafiq atmosfer təzyiqi istifadə olunmalıdır.

5.4.3.4. Əlavə cihazın quraşdırılması

5.4.3.4.1. Əlavə cihazın quraşdırılması yanğın və ya digər gözlənilməz mənbələrdən xarici istiliyin yaratdığı əlavə təhlükə üçün aradan qaldırıcı gücü təmin edir. Yanğın üçün əlavə cihazın müəyyən təzyiqi maksimal yol verilən iş təzyiqindən 110% artıq olmamalıdır.

5.4.3.4.2. Əlavə cihazlar fəaliyyət göstərən (yanğın olmayan) şərtlər üçün ölçülmüş cihazlara əlavə olaraq istifadə olunur.

5.4.3.4.3. Cədvəl 6 birinci (yanğın olmayan) cihazın müəyyən olunmuş təzyiqinin boru kəmərinin İMİT-dən artıq olmadığı (tənzimləyici təzyiq üçün 5.4.1-ə bax) və əlavə elementin müəyyən olunmuş təzyiqinin boru kəmərinin İMİT-nin 110%-inə bərabər olan əlavə elementin quraşdırılması üçün tənzimləyici təzyiqin təyinatının nümunələrini əks etdirir.

5.5. Ölçmə tənliklərinin işlənməsi

5.5.1. Homogen maye üçün izentropik ucluq axınının ehtimalı TTK ölçmə tənlikləri üçün standart nəzəri çərçivəni təmin edir. Bölmə 5.6 və 5.10 vasitəsilə təqdim olunan analitik tənliklər ilə nəticələnən izentropik ucluq axını tənlikləri üçün edilən fərziyyələr və sadələşdirməsi ilə bağlı daha ətraflı məlumat üçün Əlavə B-yə baxın.

Qorunan boru, İMİT psig (kPag)

Maksimum yığılmış təzyiq, psig (kPag)

Tənzimləyici cihazın müəyyən təzyiqi, psig (kPag)

Yol verilən artıq təzyiq, psi (kPa)

Atmosfer təzyiqi, psia (kPa)

Boşalma təzyiqi, P1, psia (kPa)

Qorunan boru, İMİT psig (kPag)

Maksimum yığılmış təzyiq, psig (kPag)

Tənzimləmə cihazın müəyyən təzyiqi, psig (kPag)

Yol verilən artıq təzyiq, psi (kPa)

Atmosfer təzyiqi, psia (kPa)

Boşalma təzyiqi, P1, psia (kPa)

Qeyd: Yuxarıdakı misallar 14,7 psia (101,3 kPa) atmosfer təzyiqi əks etdirir. Tikinti yerinin yüksəkliyinə müvafiq atmosfer təzyiqi istifadə olunmalıdır.

5.5.2. Əlavə C iki fazalı axın üçün kalibrləmə tənliklərinin inkişafına dair əlavə məlumat verir.

5.6. Qaz və ya buxar tənzimləməsi üzrə ölçmə (kalibrləmə)

Bu bölmədə təqdim edilən buxar və ya qazın verilməsində təzyiq tənzimləyici cihazlar üçün ölçmə (kalibrləmə) tənlikləri izentropik yol boyunca təzyiq xüsusi həcm əlaqəsi, genişləndirilmə əlaqəsi ilə təsvir olunur.

k - tənzimləyici temperaturda ideal qazın xüsusi istilik nisbətidir.

İllərin təcrübəsi bu yanaşmanın geniş şərtlər diapazonu üzrə qənaətbəxş nəticələr təqdim etdiyini göstərir. Lakin ehtimal edilən qüvvə, çox yüksək təzyiqlər, buxar və ya qaz termodinamik kritik yerə yaxınlaşdıqda azaldıla bilər. Buxar və ya qaz ola bildiyi bölgədə sıxılmış amil Z, təxminən 0,8-dən az və ya təxminən 1,1-dən daha böyük göstəricidir. Ən uyğun ölçmə(klibrləmə) nəticələrini təmin etmək üçün istifadəçilər tətbiqetmənin öz sisteminə uyğun limitlərini yaratmalıdır. Bu bölmə tətbiq olunduqda kalibrləmə üzrə təlimat üçün Əlavə B-yə baxın.

5.6.2. Kritik axıcılıq

5.6.2.1. Sıxıla bilən qaz ucluq, dəlik və ya boru kənarı boyunca genişlənirsə, emal təzyiq azalması ilə onun sürəti və xüsusi həcmi artır. Verilmiş şərtlər üçün (məsələn, ucluq istifadə edərək) məhdudlaşdırıcı sürət ucluğa çatana qədər ucluq vasitəsilə axının kütləvi dərəcəsi artacaq. Məhdudlaşdırıcı sürətin bu yerdə axan mayenin səs sürətinə bərabər olduğunu göstərmək olar. Axın dərəcəsi uyğun gələn məhdudlaşdırıcı sürət kritik axın dərəcəsi kimi tanınır.

5.6.2.2. Giriş təzyiqi (P1) üçün səs sürətində, (Pcf) ucluq çıxışında təzyiqin mütləq təzyiq nisbəti kritik təzyiq nisbəti adlanır. Pcf kritik axın təzyiqi kimi tanınır.

5.6.2.3. Kritik axın şəraitində təzyiq tənzimləyici cihazın ucluq çıxışında faktiki təzyiq kritik axın təzyiqindən aşağı düşə bilməz (hətta əgər aşağıda daha kiçik təzyiq mövcuddursa). Kritik axında ətraf maye içinə burulğanda dağılan enerji ilə ucluq təzyiqindən aşağı bərpa olunmayan axın təzyiqinə qədər genişləndirilmə baş verir.

5.6.2.4. Mütləq ədədlərdə kritik axın təzyiq nisbəti tənlik (1)-də ideal qazın əlaqəsini istifadə edərək hesablanır, genişlənmə qanunu ilə təqdim edilən PV = sabit formulu, təzyiq/xüsusi həcm əlaqəsinin yaxşı uyğunlaşdırılmasıdır:

Pcf - kritik axın ucluq təzyiqidir;

P1 - girişdə təzyiqin tənzimlənməsidir;

k - tənzimləyici temperaturda ideal qaz üçün xüsusi istiliklərin nisbətidir (Cp/Cv). İdeal qazın xüsusi istilik nisbəti təzyiqdən asılı deyil. Simulyatorların əksəriyyəti real qazın xüsusi istilik əmsalı izentropik genişləndirilməsi əmsalını yaxşı təmin etmədiyi üçün yuxarıda göstərilmiş tənlikdə istifadə edilə bilməyən real qaz xüsusi istilikləri təmin edəcək (Əlavə B bax).

5.6.2.5. Buxar və ya qazın verilməsində təzyiq tənzimləyici cihazlar üçün kalibrləmə tənlikləri, kritik və ya kritik həddən aşağı olub olmadığından asılı olaraq iki ümumi kateqoriyaya bölünür. Ucluğun aşağı axın təzyiqi, Pcf kritik axın təzyiqinə bərabər və ya ondan azdırsa, kritik axın baş verəcək və bənd 5.6.3-ə uyğun prosedurlar tətbiq olunacaq. Təzyiq, Pcf kritik axın təzyiqdən artıq olduqda kritik həddən aşağı axın baş verəcək və 5.6.4 ilə 5.6.5 bəndlərinə uyğun prosedurlar tətbiq olunacaq. Tipik kritik axın təzyiq əmsalı qiymətləri üçün Cədvəl 7-yə baxın.

5.6.3. Kritik axın üçün kalibrləmə

5.6.3.1. Ümumi müddəalar

5.6.3.1.1. Kritik axın şəraitlərində qaz və buxarın verilməsində təzyiq tənzimləyici cihazlar tənlik (2), tənlik (7) vasitələrini istifadə etməklə kalibrlənməlidir. Tənliklərin hər biri təzyiq tənzimləyici cihaz vasitəsilə tələb olunan axın dərəcəsinə nail olmaq, effektiv axıdılma sahəsini hesablamaq üçün istifadə edilə bilər. Sonra A hesablanmış qiymətə bərabər və ya daha çox olan effektiv axıdılma sahəsinə malik TTK tətbiqi üçün seçilir.

Amerika ölçü vahidləri:

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

A - cihazın tələb olunan effektiv axıdılma sahəsidir, (mm) (bax 3.18);

W - cihaz vasitilə tələb olunan axın lb/s (kq/s);

C - giriş tənzimləyici temperaturda buxar və ya qazın (k = Cp/Cv) ideal qaz xüsusi istiliklərinin əmsalının funksiyası.

C, əmsalı aşağıdakı kimi təyin edilir.

Amerika ölçü vahidləri [yalnız (2)-dən (4)-ə qədər tənliklərdə istifadə üçün]:

Beynəlxalq ölçü vahidləri [yalnız (5)-dən (7)-yə qədər tənliklərdə istifadə üçün]:

İdeal qazın xüsusi istilik nisbəti təzyiqdən asılı deyil. Yuxarıda göstərilən tənliklərdə istifadə edilə bilməyən əksər proses simulyatorları real qaz xüsusi istiliklərini təmin edəcək; əks halda təzyiq tənzimləyici cihaz kiçildilə bilər. C əmsalının qiyməti Şəkil 32 və ya Cədvəl 8-dən əldə edilə bilər. k müəyyən olmayan ideal qazlar üçün 315-ə (0,0239) bərabər C qəti qiymətinin istifadəsi təklif edilir. C üçün vahidlər aşağıdakı kimidir.

Amerikan ölçü vahidləri:

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

Kd boşalmanın effektiv əmsalıdır; ilkin kalibrləmə üçün aşağıdakı qiymətləri istifadə edin:

— 0.975, TTK partlayıcı disk olan və ya olmayan birləşməsi quraşdırıldığı zaman,

— 0.62, 5.11.1.2.1-ci bəndə uyğun olaraq TTK partlayıcı disk üçün quraşıdırılmayanda və kalibrləmə edilmədikdə.

Qeyd 1 - Amerika ölçü vahidlərində C qiymətləri yalnız Tənlik (2), Tənlik (3) və Tənlik (4)-də tətbiq olunur.

Qeyd 2 - Beynəlxalq ölçü vahidlərində C qiymətləri yalnız Tənlik (5),Tənlik (6) və Tənlik (7)-də tətbiq olunur.

Qeyd 1 - Bu əyri xətt üçün olan tənlik C =

Qeyd 2 - C əmsalı üçün vahidlər:

P1 yuxarı axın tənzimləyici təzyiqdir, psia (kPa); bu müəyyən olunmuş təzyiq, icazə verilən artıq təzyiq (bax 5,4) və atmosfer təzyiqinə bərabər təzyiqdir.

Kb əks-təzyiq hesabına güc korreksiya faktorudur; bu amil istehsalçının yazılı təlimatlarından əldə edilə bilər və ya ilkin kalibrləmə üçün Şəkil 30-dan qiymətləndirilə bilər. Əks-təzyiq korreksiya faktoru yalnız balanslaşdırılmış körük klapanlara aiddir. Adi və ya pilot çalışan klapanlar və Kb üçün 1,0-ə bərabər qiyməti istifadə edin (bax 5.3). Kritik həddən aşağı axına səbəb olacaq gücdə əks-təzyiq ilə adi klapan proqramları üçün 5.6.4-ə baxın.

Kc TTK –nın yuxarı partlayıcı diskli qurğular üçün birləşmiş korreksiya faktoru (bax 5.11.2); partlayıcı disk quraşdırılmayıbsa, Kc 1,0-a bərabər olur. Partlayıcı disk TTK ilə birlikdə quraşdırılırsa, Kc 0,9-a bərabər olur və birləşmə təsdiq edilmiş qiymətə malik olmur.

T °R (°F + 460) [K (°C + 273)] giriş qaz və ya buxarın tənzimləyici temperaturudur;

Qeyd 1 - Bu əyri xətt üçün olan tənlik C =

Qeyd 2 - C əmsalı üçün vahidlər

Z faktiki qazdan giriş tənzimləmə şəraitində qiymətləndirilən nisbətdir, faktiki qaz yayınma üçün sıxılmış amildir;

M qaz və ya buxarın molekulyar çəkisidir; müxtəlif məlumat kitablarında materialların molekulyar çəkilərinin cədvəlləri verilir, lakin axan qaz və ya buxarın tərkibi nadir hallarda cədvəllərdə sadalananlar ilə eynilik təşkil edir. Bu qiymət proses məlumatlarından alınmalıdır. Cədvəl 7 bəzi ümumi mayelər üçün qiymətləri təqdim edir, lbm/lb-mol (kq/kq-mol).

V 14.7 psia və 60 °F (0 °C temperaturda və 101.325 kPa təzyiqdə Nm/dəq) təzyiqdə dskf (dəqiqədə standart kub fut) cihaz vasitəsilə tələb olunan axındır;

Gv standart şərtlərdə havaya istinad edən xüsusi çəkidir (normal şərait). Başqa sözlə, 14.7 psia təzyiqdə və 60 °F temperaturda hava üçün Gv = 1.00 (101.325 kPa və 0 °C).

5.6.3.1.2. İdeal qaz qanunu (sıxılmış faktor Z daxil olmaqla) ümumiyyətlə emal proqramlarının əksəriyyəti üçün məqbul olmasına baxmayaraq, Əlavə B, ideal axının əhəmiyyətli olan qeyri-adi halları üçün istinad edilməlidir.

5.6.3.2.1. Bu nümunədə aşağıdakı tənzimləyici tələblər verilir:

a) W tələb olunan hidrokarbon buxar axını, 53,500 lb/s (24,270 kq/saat);

b) Karbohidrogen buxar n-butan (C4) və propan (C3) 50/50 (mol ilə) qarışığıdır. Buxarın molekulyar çəkisi, M 51 təşkil edir;

c) tənzimləyici temperatur T, 627 °R (167 °F) (348 K);

d) TTK avadanlığın 75 psig (517 kPa) olan hesabi təzyiqdə təyin edilir;

e) 14,7 psia (0 psig) əks-təzyiq [101,325 kPa (0 kPag)];

f) 10 %-dən artıq təzyiq.

5.6.3.2.2. Bu nümunədə aşağıdakı məlumatlar əldə edilir:

a) tənzimləyici təzyiq P1, 75 × 1,1 + 14,7 = 97,2 psia (670 kPa);

b) hesablanmış sıxılma Z 0,90 (hesablanmış sıxılma mövcud deyilsə, 1,0, Z qiyməti istifadə edilməlidir);

c) 97,2 × 0,585 = 56,9 psia (42,2 psig) (392 kPa) kritik axın təzyiqi (Cədvəl 7-dən);

Qeyd: Əks-təzyiq [0 psig (0 kPag)] kritik axın təzyiqdən [42,2 psig (291 kPag)] az olduğu üçün TTK kalibrləməsi kritik axın tənliklərinə əsaslanır [bax Tənlik (2) və 5.6.1 və 5.6.2].

d) 1,11 qiymətinə əsasən Cp/Cv = k (Cədvəl 7) və C = 328 (0.0249) (Cədvəl 8);

Qeyd: Bu nümunə problemi üçün qəti cavaba səbəb olacaq k standart şərtlərdə Cədvəl 7-dən əldə edilir. Əgər k-nın qiyməti tənzimləyici temperaturda məlumdursa, əvəzində bu qiyməti istifadə edin.

e) Kb əks-təzyiq səbəbindən güc korreksiyası 1,0 təşkil edir;

f) partlayıcı disk üçün güc korreksiyası Kc = 1,0 təşkil edir.

5.6.3.2.3. Bir TTK-nın ölçüsü tənlik (2) və ya tənlik (5)-dən istifadə etməklə aşağıdakı şəkildə hesablanır.

Amerika ölçü vahidləri:

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

5.6.3.2.4. Xüsusi dəlik ölçüsünün seçilməsi üçün API 526-ya baxın. API 526 hərfi işarələr baxımından standart effektiv dəlik sahələrini təmin edir. Məsələn, 6.38 düym (4116 mm) effektiv dəlik sahəsinə malik olduqda “P” dəlik ölçüsü seçilməlidir.

5.6.3.2.5. Tamamlanmış bir TTK spesifikasiya hesabat vərəqəsi Şəkil 34-də verilmişdir (boş hesabat vərəqəsi Əlavə D-də verilmişdir)

5.6.4. Kritik həddən aşağı axın üçün kalibrləmə: qaz və buxar

5.6.4.1. adi və pilot çalışan TTK-lar

Əks-təzyiqin giriş təzyiqə nisbəti Pcf/P1 kritik təzyiq nisbətindən artıq olarsa təzyiq tənzimləyici cihaz vasitəsilə hərəkət edən axın kritik həddən aşağı hesab edilir (bax 5.6.1). Tənlik (12)-dən Tənlik (17)-yə qədər olan tənliklər vasitəsilə əlavə əks-təzyiqi kompensasiya etmək məqsədilə yayı nizamlanmış, adi TTK üçün tələb olunan effektiv boşalma sahəsini hesablamaq üçün istifadə edilə bilər. Tənlik (12)-dən Tənlik (17)-yə qədər olan tənliklərin hamısı pilot çalışan TTK-ların kalibrləməsində də istifadə oluna bilər.

Amerika ölçü vahidləri:

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

A--cihazın tələb olunan effektiv axıdılma sahəsi, düym (mm) (bax 3.18);

W - cihaz vasitəsilə tələb edilən axın, lb/s (kq/saat);

F2 - kritik həddən aşağı axının əmsalı, qiymətlər üçün Şəkil 35-ə baxın və ya tənlik (18)- dən istifadə edin.

k - tənzimləyici temperaturda ideal qaz üçün (Cp/Cv) xüsusi istiliklərin nisbətidir; ideal qazın xüsusi istilik nisbəti təzyiqdən asılı deyil. Tənlik (18)-də istifadə edilə bilməyən əksər proses simulyatorları real qazın xüsusi istiliklərini təmin edəcək çünki real qazın istilik nisbəti izentropik genişləndirilməsi əmsalını yaxşı təmin etmir (bax Əlavə B);

r - əks-təzyiqin yuxarı tənzimləyici təzyiqə nisbətidir, P2/P1;

Kd - boşalmanın effektiv əmsalıdır; ilkin kalibrləmə üçün aşağıdakı qiymətləri istifadə edin:

— 0,975 TTK partlayıcı disk ilə birlikdə və ya disksiz quraşdırıldıqda,

— 0,62 TTK qurşadırılmadıqda və partlayıcı disk üçün kalibrləmə bənd 5.11.1.2-ə müvafiq aparıldıqda.

Kc - TTK –nın yuxarı axın partlayıcı disk ilə qurğular üçün birləşmənin korreksiya faktorudur (bax 5.11.2); birləşmənin korreksiyası faktoru üçün aşağıdakı qiymətləri istifadə edin:

— 1,0 partlayıcı disk quraşdırılmadıqda;

— 0,9 partlayıcı disk TTK ilə birlikdə quraşdırıldıqda və birləşmənin təsdiq edilmiş qiyməti olmadıqda.

Z - giriş şəraitlərində qiymətləndirilən ideal qazdan yayınması üçün həqiqi qazın sıxılma faktoru;

T - çıxan qaz və ya buxarın tənzimləyici temperaturu, °R (°F + 460) [K (°C + 273)];

M - qaz və ya buxarın molekulyar çəkisidir; müxtəlif məlumat kitablarında materialların molekulyar çəkilərinin cədvəlləri verilir, lakin axan qaz və ya buxarının tərkibi nadir hallarda cədvəllərdə sadalananlar ilə eynilik təşkil edir. Bu dəyər proses məlumatlarından alınmalıdır. Cədvəl 7 bəzi ümumi mayelər üçün qiymətləri təqdim edir, lbm/lb-mol (kq/kq-mol).

P1 - yuxarı axın tənzimləyici təzyiqidir, psia (kPa); bu müəyyən olunmuş təzyiq, yol verilən artıq təzyiq (5,4-ə bax) və atmosfer təzyiqidir.

P2 - əks-təzyiqdir, psia (kPa);

TƏZYİQ TƏNZİMLƏYİCİ KLAPANIN

Hesabat Nömrəsi. Səhifə

Nə vaxt və kim tərəfindən yenidən baxılıb

Məhsul Nömrəsi: Nümunə 1

Kod: ASME VIII [X] Tələb olunan Kipkəc: Bəli [X] Xeyr [ ]

Xidmət Xətti və ya avadanlıq nömrəsi:

API 526 Tələblərinə Uyğun: Bəli [ X ] Xeyr [ ]

Yanğın [ ] Başqa [ X ] Şərti:

Partlayıcı Disk: Bəli [ ] Xeyr [ X ]

Adi [ X ] Körük [ ] Balanslı Porşen

Ucluq Növü: Tam [ X ] Yarı [ ]

Oturacaq (Ucluq): Disk:

Qalpaq Növü: Açıq [ ] Bağlı [ X ]

Oturacaq Növü: Metal quraşdırılmalı [ X ] Möhkəm [ ]

Tənzimləyici Halqa (lar):

Germetika: API 527 [ X ]

NACE Tələblərinə Uyğun: Bəli [ ] Xeyr [ X ]

Giriş Ölçüsü: 4 Miqyas: 150 Üzlük: RF

Daxili Kipkəc Materialları:

Çıxış Ölçüsü 6 Miqyas: 150 Üzlük: RF

Maye və Halı: Karbohidrogen Buxar

Qalpaq: Yivli [] Cəftəli [X]

Bir Klapan və Ölçü Vahidlər Başına Tələb Olunan Tutum: 53,500 lb/hr

Qaldırıcı Qol: Sadə [ ] Qablaşdırılmış [ ] Heç biri [ X ]

Kütləvi Axın və Əsası:

Tıxac Testi: Bəli [ ] Xeyr [ X ]

Molekulyar Çəki və ya Xüsusi Çəki: 51

Ekran Səhvi: Bəli [ ] Xeyr [ X ]

Axın temperatur və Özlülük, Ölçü Vahidləri: --

İş təzyiqi və Ölçü Vahidləri: 50 psig

Müəyyən Təzyiq və Ölçü Vahidləri: 75 psig

Üfürmə: Standart [ X ] Digər [ ]

Buxarlanmanın Gizli İstiliyi və Ölçü Vahidləri:

İş Temperaturu və Ölçü Vahidləri: 100°F

Tənzimləyici Temperatur və Ölçü Vahidləri: 167°F

Hesablanmış Dəlik Sahəsi (kvadrat düym): 5.73

Daxili Əks-Təzyiq və Ölçü Vahidləri:

Seçilmiş Effektiv Dəlik Sahəsi (kvadrat düym): 6.38

Əlavə Əks-Təzyiq və Ölçü Vahidləri: 0 psig

Dəlik Təyinatı (hərf): P

Soyuq Diferensial Test Təzyiqi və Ölçü Vahidləri:

Faiz və ya Ölçü Vahidləri ilə İfadə Edilmiş Yol Verilən Artıq Təzyiq: 10

Sızılma Faktoru, Z: 0.90

İstehlakçının Tələb Olunan Hesablamaları: Bəli [ X ] Xeyr [ ]

Xüsusi İstilik Nisbəti: 1.11

V - 14.7 psia və 60°F (0 °C temperaturda və 101.325 kPa təzyiqdə Nm/dəq) təzyiqdə DSKF cihaz vasitəsilə tələb olunan axındır;

Gv - standart şəraitlərdə (normal şərait) havaya aid edilən standart şərtlərdə qazın xüsusi çəkisidir (normal şərait). Başqa sözlə, hava üçün 14,7 psia təzyiqdə Gv = 1,00 və 60 °F (101,325 kPa və 0 °C).

5.6.4.2.1. Bu nümunədə aşağıdakı tənzimləyici tələblər əks edilir.

a) əməliyyatın pozulması səbəbindən W tələb olunan karbohidrogen buxar axını, 53,500 lb/s (24,270 kq/saat);

b) karbohidrogen buxar, n-butan (C4) və propan (C3) 50/50 (mol ilə) qarışığıdır.

Buxarın molekulyar çəkisi M 51-dir.

c) tənzimləyici temperatur T, 627 °R (167 °F) (348 K).

d) avadanlığın TTK 75 psig (517 kPag) hesabi təzyiqində qurulur.

e) 55 psig (379 kPa) bərabər sabit əks-təzyiqdir; adi klapan üçün klapanın yay quruluşu əldə edilən sabit əks-təzyiq miqdarına uyğun təyin edilir. Bu nümunədə Soyuq Differensial Test Təzyiq SDTT 20 psig (138 kPa) olmalıdır.

f) 10 %-dən artıq təzyiq.

5.6.4.2.2. Bu nümunədə aşağıdakı məlumatlar əldə edilir.

a) 75 × 1.1 + 14.7 = 97.2 psia (670 kPa) P1 tənzimləyici təzyiq.

b) hesablanmış sıxlıq Z 0,90 (əgər hesablanmış sıxlıq mövcud deyilsə, Z üçün 1,0 qiyməti istifadə oluna bilər).

c) 97.2 × 0.585 = 56.9 psia (42.2 psig) [392 kPa (291 kPag)] kritik əks-təzyiq (Cədvəl 7 ).

Qeyd: Əks-təzyiq [55 psig (379 kPag)] kritik əks-təzyiqdən[42.2 psig (291 kPag)] daha böyük olduğu üçün TTK kalibrləməsi kritik həddən aşağı axın tənliyinə əsaslanır [bax Tənlik (12) və 5.6.2 və 5.6.4].

d) icazə verilən daxili əks-təzyiq 0,10 × 75 = 7,5 psi (51.7 kPa). Məlum olduqda faktiki daxili əks-təzyiq istifadə olunmalıdır.

e) 55 + 7,5 + 14,7 = 77,2 psia (532 kPa) ümumi əks-təzyiq.

f) 1.11 – ci yarımbəndə əsasən Cp/Cv = k (Cədvəl 7), bu nümunədə verilən problemdə k qiyməti standart şərtlərə uyğun olaraq Cədvəl 7 –dən götürülüb və nəticədə alınan cavab qəti olmalıdır. Əgər k qiymət tənzimləyici temperaturda məlumdursa, bu qiyməti istifadə edin.

g) P2/P1 = 77,2/97,2 = 0,794.

h) kritik həddən aşağı axının əmsalı, F2, 0,86 (Şəkil 35).

i) K = 1,0 partlayıcı disk üçün güc korreksiyası.

5.6.4.2.3. TTK-nın ölçüsü Tənlik (12)-dən aşağıdakı kimi təyin edilib:

5.6.4.2.4. Xüsusi dəlik ölçüsünün seçilməsi üçün API 526-ya bax. Bu nümunə üçün “Q” ölçülü dəlik seçilməlidir, çünki o, 11,05 düym (7129 mm) effektiv dəlik sahəsinə malikdir.

5.6.4.3. Balanslı TTK-lar

Balanslı TTK-lar 5.6.3.1.1-də istifadə edilən Tənlik (2)-dən tənlik (7)-yə qədər tənlikləri istifadə etməklə hesablanmalıdır. Bu proqramda kritik həddən aşağı axın sürətini, eləcə diskin tam qaldırıcıdan aşağıya düşməsi tendensiyasını əks-təzyiq korreksiyası faktoru hesablayır (kritik həddən aşağı axın tənliklər istifadəsi yalnız tam qaldırıcı saxlanıldıqda uyğundur). Bu proqram üçün Kb əks-təzyiq korreksiya faktorunu istehsalçıdan əldə etmək lazımdır.

5.6.5. Kritik həddən aşağı axında adi və pilot çalışan klapanlar üçün alternativ ölçmə qaydaları

5.6.5.1.Ümumi müddəalar

Bənd 5.6.3-də verilən kritik həddən aşağı axın tənliklərindən istifadə etməsinin alternativi olaraq həmin bənddə təqdim edilən (2)-dən (7)-yə qədər tənliklər kritik həddən aşağı axında adi və ya pilot çalışan TTK-ların tələb olunan effektiv boşalma sahəsini hesablamaq üçün istifadə edilə bilər. Bu alternativ ölçmə prosedurlarda əldə edilən sahə kritik həddən aşağı axın tənliklərindən istifadə edərək əldə edilən sahə ilə eynilik təşkil edir. Bu alternativ üsulda əks-təzyiq Kb səbəbindən güc korreksiyası faktoru kritik axını tənliyinin (bax 5.6.3) kritik həddən aşağı axın tənliyinə (bax 5.6.4) bərabər yaradılması və Kb üzrə riyazi həll yolu ilə əldə edilir. Kb güc korreksiya faktorunun qrafik təqdimatı Şəkil 36-da əks edilir. Bu alternativ ölçmə proseduru layihəçiyə Kb təmin etdiyi kritik həddən aşağı axını tənlik ilə Şəkil 36-da əldə edilən eyni sahəni hesablamaq üçün kritik axın tənliyini istifadə etməyə imkan verir (5.6.3 kritik axını tənliklər istifadə edildikdə 1,0 Kb qiyməti əvəzinə). Bu üsul, əlavə əks-təzyiqi kompensasiya etmək üçün onların yay parametrlərinə əlavə edilən yalnız pilot çalışan TTK və adi (balanslaşdırılmamış) TTK-ların ölçülməsi üçün istifadə olunur.

5.6.5.2.1. Bu nümunədə aşağıdakı tənzimləyici tələblər əks olunur:

a) 53,500 lb/s (24,270 kq/saat), əməliyyat sıradan çıxmasının səbəb olduğu W tələb olunan karbohidrogen buxar axını.

b) karbohidrogen buxar, n-butan (C4) və propanın (C3) 50/50 (mol), qarışığıdır. Buxarın molekulyar çəkisi M 51-dir.

c) 627 °R (167 °F) [348 K (75 °C)] T tənzimləyici temperatur.

d) avadanlığın 5 psig (517 kPag) hesabi təzyiqində TTK-nın təyin edilməsi.

Əks- =Təzyiq Faizi = PB/(PS + Po) x 100 = r x 100

Kb = əks-təzyiq korreksiya faktoru,

PB = psia (funt kvadrat düym) ilə ifadə edilmiş əks-təzyiq

PS = psia ilə ifadə edilmiş müəyyən təzyiq,

PO = psi ilə ifadə edilmiş artıq təzyiq.

Müəyyən təzyiq (İMİT) = 100 psig

Artıq təzyiq = 10 psi

Əlavə Əks-Təzyiq (sabit) = 70 psig

Yay komplekti = 30 psi

Daxili Geri Təzyiq = 10 psi

Mütləq Geri Təzyiq Faizi =

Kb (Cp/CV = k = 1,4 üçün nöqtəli xətti izləyin ) = 0,87 (əyri xəttdən)

Qeyd: Bu qrafik yalnız buxar, qaz üçün klapan və faktiki kritik axın təzyiq nöqtəsi məlum olmadıqda tipik və istifadə üçün uyğundur; əks halda, xüsusi məlumat üçün klapan istehsalçısına müraciət etmək lazımdır. Bu korreksiya faktoru yalnız əlavə təzyiqi kompensasiya etmək üçün yay əlavə edilmiş adi (balanslanmamış) TTK-ların kalibrləməsində istifadə edilməlidir. O, balanslı klapanların kalibrləməsində istifadə edilməməlidir.

e) Sabit əks-təzyiq 55 psig-dir (379 kPa). Adi klapan üçün klapanın yayı əldə edilmiş sabit əks-təzyiq həcminə uyğun tənzimlənməlidir. Bu halda klapanın yayı 20 psig (138 kPag) SDTT nöqtəsində açılmaq üçün tənzimlənməlidir.

5.6.5.2.2. Bu nümunə aşağıdakı məlumatlar əsasında müəyyən edilir:

a) 10 % icazə verilən akkumulyasiya;

b) P1 aradan qaldırıcı təzyiq, 75 × 1,1 + 14,7 = 97,2 psia (670 kPa);

c) Z hesablanmış sıxılma, 0,90 (hesablanmış sıxılma mövcud deyilsə, Z üçün 1,0 qiyməti istifadə edilməlidir);

d) kritik əks-təzyiq (Cədvəl 7) 97,2 × 0,585 = 56,9 psia (42.2 psig) [392 kPa (291 kPag)];

Qeyd: Əks-təzyiq [55 psig (379 kPag)] kritik əks-təzyiqdən [42.2 psig (291 kPag)] daha böyük olduğu üçün TTK kalibrəməsi kritik həddən aşağı axın tənliyinə əsaslanır. Əks-təzyiq korreksiyası faktoru Kb kritik axın düsturları [bax tənliklər (2)–dən (7)-yə qədər] istifadə edildikdə Şəkil 36-dan istifadə edərək müəyyən edilməlidir.

e) 0,10 × 75 = 7,5 psi (51,7 kPa) daxili əks-təzyiq;

f) 55 + 7,5 + 14,7 = 77,2 psia (532 kPa) ümumi əks-təzyiq;

g) 1,11 qiyməti üçün Cp/Cv = k;

Qeyd: Bu nümunə problem əlverişli cavab ilə nəticələnən k normal şəraitdə Cədvəl 7-dən əldə edilib. Əgər k-nın qiyməti tənzimləyici temperaturda məlumdursa, bu halda həmin qiymətdən istifadə edilir.

h) P2/P1 = 77,2 /97,2 = 0,794;

i) əks-təzyiq korreksiya amili Kb 0,88 (Şəkil 36);

j) giriş tənzimlənən şəraitlərdə buxar və ya qazın xüsusi istilik nisbətindən müəyyən edilmiş əmsal C 328-dir (0,0249) (Cədvəl 8);

k) partlayıcı disk üçün güc korreksiyası, Kc = 1,0.

5.6.5.2.3. TTK-nın kalibrləməsi tənlik (2)-dən aşağıdakı kimi təyin edilir:

Qeyd: Bu sahə üçün tələb kritik həddən aşağı axın, Tənlik (12)-dən istifadə etməklə əldə edilmiş tələblə təxminən eynidir. Nümunə üçün 5.6.4.2-ya baxın.

5.7. Buxar tənzimləmə kalibrləməsi

5.7.1. Ümumi müddəalar

Kritik axın şəraitlərində fəaliyyət göstərən buxarın verilməsində təzyiq tənzimləyici cihazlar tənlik (21) və tənlik (22)-dən istifadə etməklə ölçülə bilər.

Amerika ölçü vahidləri:

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

A - tələb olunan effektiv boşalma sahəsi, düym (mm) (bax 5.2.2);

W - tələb olunan axın həcmi, lb/s (kq/saat);

P1 - yuxarı axın tənzimləyici təzyiq psia (kPa); bu müəyyən olunmuş təzyiq, yol verilən artıq təzyiq və atmosfer təzyiqinə bərabərdir;

Kd - boşalmanın effektiv əmsalı. İlkin ölçmə üçün aşağıdakı qiymətləri istifadə edin;

— 0.975 TTK partlayıcı disklə birlikdə və ya ayrı quraşdırıldıqda;

— 0.62 TTK quraşdırılmadıqda və partlayıcı disk üçün kalibrləmə bənd 5.11.1.2-yə uyğun aparıldıqda;

Kb - əks-təzyiq səbəbindən güc korreksiya faktorudur; bu istehsalçının məlumat kitabçasından və ya Şəkil 30-dan əldə oluna bilər. Əks-təzyiq korreksiya faktoru yalnız balanslı körük klapanlarda tətbiq olunur. Adi klapanlar üçün Kb üzrə 1,0-a bərabər qiymətdən istifadə edin. (bax 5.3). Kritik həddən aşağı axına səbəb olacaq bal gücündə əlavə əks-təzyiqi təmin edən adi klapan proqramları üçün bənd 5.6.4-ə bax;

Kc - TTK-nın yuxarı axın partlayıcı disk ilə qurğular üçün birləşmə korreksiyası faktorudur (bax 5.11.2);

—partlayıcı disk quraşdırılmadıqda, birləşmə korreksiya amili 1,0 təşkil edir.

—partlayıcı disk TTK ilə birlikdə quraşdırıldıqda və birləşmə təsdiq edilmiş qiymətə malik olmadıqda, birləşmə korreksiya amili 0,9 təşkil edir.

KN - Neper tənliyi [2] üçün korreksiya amili Tənlik (23), Tənlik (24) və Tənlik (25)-də göstərildiyi kimidir.

P1 ≤ 1500 psia (10,339 kPa)

Amerika ölçü vahidləri:

P1 > 1500 psia (10,339 kPa) və ≤ 3200 psia (22,057 kPa)

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

P1 > 1500 psia (10,339 kPa) və ≤ 3200 psia (22,057 kPa);

KSH - isitmə korreksiya faktorudur. Bu Cədvəl 9-dan əldə oluna bilər. İstənilən təzyiqdə doymuş buxar üçün KSH = 1,0-dır. 1200°F-dan yuxarı temperatur üçün Tənlik (2) –dən Tənlik (7)-yə qədər tənliklərdən kritik buxar ölçməsini istifadə edin.

5.7.2.1. Bu nümunədə 10 % akkumulyasiya ilə 153,500 lb/s (69,615 kq/saat) və 1600 psig (11,032 kPag) müəyyən təzyiqdə tənzimləyici tələb W doymuş buxardı.

Qeyd: Bu nümunədə müəyyən təzyiq hesabi təzyiqə bərabərdir.

5.7.2.2. Bu nümunə aşağıdakı məlumatlar əsasında müəyyən edilir:

a) tənzimləyici təzyiq P1, 1600 × 1,1 + 14,7 = 1774,7 psia (12,236 kPa);

b) boşalmanın effektiv əmsalı Kd, 0,975;

c) atmosferə boşaldılan adi klapan üçün Kb əks-təzyiq korreksiya faktoru 1,0-dır;

d) partlayıcı disk üçün güc korreksiyası, Kc =1,0, partlayıcı disk olmadıqda;

e) Neper tənliyi üçün korreksiya amili KN 1,01-dir ki, tənlik (24)-dən istifadə etməklə hesablanır;

f) istilik buxar korreksiya faktoru KSH 1,0-dır.

5.7.2.3. TTK-ın ölçüsü tənlik (21)-ə uyğun aşağıdakı kimi təyin edilir:

5.7.2.4. Xüsusi dəlik ölçüsünün seçilməsi üçün API 526-ya bax. Bu nümunə üçün “K” dəlik ölçüsü seçilməlidir, çünki o, 1.838 düym (1186 mm) effektiv dəlik sahəsinə malikdir.

5.8. Maye axını üçün ölçmələr: Sertifikatlaşdırma tələb edən TTK-lar.

5.8.1. Ümumi müddəalar.

5.8.1.1. ASME kodu, maye istifadə olunmaqla aparılan işlər üçün təyin olunmuş TTK-lar üzrə sertifikatlaşdırma tələb edir. Sertifikatın əldə olunması proseduruna 10% izafi təzyiqdə maye TTK-lar üçün axmanın nominal əmsalının müəyyən edilməsi üçün test keçirilməsi də daxildir.

5.8.1.2. Bu bölmədə göstərilən maye mühitlərdə təzyiq tənzimləyici cihazların kalibrlənməsi zamanı istifadə olunan tənliklərdə mayenin sıxılmayan olduğu fərz olunur. (yəni, təzyiqin qiyməti ümumi əks təzyiqə qədər azaldıqca mayenin sıxlığı dəyişmir)

5.8.1.3. Maye mühitdə sertifikatlaşdırma tələb edən ASME koduna uyğun olaraq hazırlanmış klapanlar ilk olaraq (28) yaxud (29) tənliklərindən istifadə olunmaqla ölçülə bilər.

Amerika ölçü vahidləri:

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

A - tələb olunan effektiv boşalma sahəsidir düym (mm);

Q - axın həcmidir, ABŞ qallon/dəq (Litr/dəq);

Kd - klapan istehsalçısından əldə edilməli boşalmanın nominal əmsalıdır; ilkin kalibrləmə üçün effektiv boşalma əmsalı aşağıdakı kimi istifadə olunmalıdır:

— 0,65 TTK partlayıcı disk ilə birlikdə və ya onsuz quraşdırıldıqda,

— 0,62 TTK quraşdırılmadıqda partlayıcı disk üçün kalibrləmə bənd 5.11.1.2.1-ə uyğun aparılır.

Kw - əks-təzyiq səbəbindən korreksiya faktoru; əks-təzyiq atmosfer təzyiqidirsə Kw=1.0 dəyərindən istifadə edin. Əks-təzyiqin verilməsində balanslı körük klapanlar Şəkil 31-dən təyin olunan korreksiya faktorunu tələb edir. Adi və pilot çalışan klapanlar xüsusi korreksiyanı tələb etmir (bax 5.3).

Kc - TTK –nın yuxarısında partlayıcı disk ilə qurğular üçün birləşmə korreksiya faktorudur (bax 5.11.2); birləşmə korreksiya faktoru üçün aşağıdakı qiymətlərdən istifadə edin:

— 1,0 partlayıcı disk quraşdırılmadıqda,

— 0,9 partlayıcı disk TTK ilə birlikdə quraşdırılır və birləşmənin sertifikatlaşdırılmış qiyməti yoxdur.

Kv - özlülük səbəbindən korreksiya faktoru, Şəkil 37 və ya tənlik (30)–da göstərildiyi kimi;

Gl - axan temperaturda mayenin xüsusi çəkisidir;

P1 - yuxarı axın tənzimləyici təzyiqdir psig (kPag); bu, müəyyən olunmuş təzyiq və yol verilən artıq təzyiqdir.

P2 - ümumi əks-təzyiqdir, psig (kPag).

Şəkil 37—Özlülük səbəbindən güc korreksiya amili Kv

5.8.1.4. TTK, özlü mayenin verilməsi üçün ölçülən zaman o, ilk olaraq özlü olmayan növdə ölçüldüyü kimi ölçülməlidir (yəni Kv =1,0) ki, A ilk tələb olunan axıdılma sahəsi tənlik (28) və ya tənlik (29)–dan alına bilsin. API 526-da göstərilən standart dəlik ölçülərinə əsasən aşağıdakı əlaqələrdən birindən A ölçüsündən daha böyük növbəti dəlik sahəsi Re Reynold rəqəmini müəyyənləşdirmək üçün istifadə edilməlidir.

Amerika vahidlərində:

Beynəlxalq ölçü vahidləri

Q - axın temperaturunda, ABŞ qallon/dəq (litr/dəq) ilə ifadə edilmiş axın sürətidir;

Gl- standart şəraitlərdə suya aid axın temperaturunda mayenin xüsusi çəkisidir;

μ - axın temperaturunda mütləq özlülük, santipuaz (mütləq özlülük vahidi);

A - düym (mm) ilə ifadə edilən effektiv axıdılma sahəsi (API 526 standart dəlik sahələrindən );

U – Seybolt (rəng ölçən) ümumi saniyələrində axın temperaturunda özlülük (SÜS).

100 Seybolt ümumi saniyələrindən az özlülüklər üçün Tənlik (32) və Tənlik (34) tövsiyə olunmur.

5.8.1.5. Re Reynold Rəqəmləri təyin edildikdən sonra Şəkil 37-dən Kv faktoru əldə edilir. Sonra ilkin tələb olunan axıdılma sahəsini düzəltmək üçün Kv tənlik (28) və ya tənlik (29)-da tətbiq edilir. Korreksiya edilmiş sahə seçilmiş standart dəlik sahəsindən artıq olduqda daha geniş növbəti standart dəlik sahəsinin ölçüsünü istifadə etməklə yuxarıdakı hesablamalar yenidən təkrar olunmalıdır.

5.8.2.1. Bu nümunədə aşağıdakı tənzimləyici tələblər verilir:

a) bloklaşdırılmış axıdılmanın səbəb olduğu tələb olunan xam neft axışı, Q 1800 qallon/dəq (6814 litr/dəq);

b) xam neftin xüsusi çəkisi Gl 0,90-a bərabərdir. Axın temperaturunda xam neftin özlülüyü 2000 Seybolt ümumi saniyələridir;

c) Avadanlığın hesabi temperaturu TTK 250 psig (1724 kPag) təzyiqdə qurulur;

d) əks-təzyiq 0-dan 50 psig-ə (345 kPag) qədər dəyişir;

e) 10 %-dən artıq təzyiq.

5.8.2.2. Bu nümunədə aşağıdakı məlumatlar müəyyən edilir:

a) 1,10 × 250 = 275 psig-də (1896 kPag) tənzimləyici təzyiq P1;

b) (50/250) × 100 = 20 %-də əks-təzyiq;

c) əks-təzyiq dəyişkən olduğu üçün balanslı körük klapanlar seçilməlidir. Şəkil 31-dən əks-təzyiq güc korreksiya faktoru Kw = 0.97;

d) ilkin kalibrləmə üçün axıdılmanın effektiv əmsalı, Kd = 0.65.

5.8.2.3. Özlülük olmayan korreksiya üçün kalibrləmə (Kv = 1.0) TTK-nın ölçüsü tənlik (28)-dən təyin edilir:

AR - özlülük korreksiyası olmadan TTK-nın tələb olunan sahəsidir.

6,38 düym (4116 mm) sahə P dəliyi istifadə olunmaqla API 526-dan seçilməlidir.

5.8.2.4. Sonra tənlik (32)-dən istifadə edərək Re Reynold Rəqəmi hesablanmalıdır.

5.8.2.5. Şəkil 37-dən Kv = 0,964 özlülük korreksiya faktoru müəyyən edilir.

5.9. Maye axını üçün kalibrləmə: Sertifikatlaşdırma Tələb Etməyən TTK-lar

5.9.1. ASME Kodu sertifikatlaşdırılmadan öncə klapanlar tənlik (38) və tənlik (39)-dan istifadə edilərək ümumiyyətlə mayenin verilməsi üçün kalibrlənir. Bu üsul Kd = 0,62, axıdılmanın effektiv əmsalını və 25%-dən artıq təzyiqi əks etdirir. 25%-dən artıq başqa təzyiq üçün Kp əlavə güc korreksiya faktoru tələb olunur (bax Şəkil 38). Bu üsul sertifikatlaşdırma tələb olunmayan yerlərdə istifadə edilə bilər.

5.9.2. Bu üsul adətən maye klapanı 10%-dən artıq təzyiq tətbiqi üçün istifadə olunduğu halda, artıq ölçülü layihə ilə nəticələnəcək (bax 4.2.1.2). Bu vəziyyətdə Kp korreksiya amili üçün 0,6 qiyməti istifadə olunur.

Amerika ölçü vahidləri:

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

A - düym (mm) ilə ifadə edilmiş tələb olunan effektiv axıdılma sahəsi;

Q - ABŞ ölçü vahidləri qallon/dəq (Litr/dəq) ilə ifadə edilmiş axın sürəti;

Kd - klapan istehsalçısından əldə edilən axıdılmanın nominal əmsalı; ilkin kalibrləmənin hesablanması üçün 0,62 effektiv axıdılma əmsalı istifadə edilə bilər;

Kw - əks-təzyiq üçün korreksiya faktorudur. Əks-təzyiq atmosfer təzyiqdirsə, Kw = 1. Əks-təzyiqin verilməsində balanslı körük klapanlar Şəkil 31-də təyin edilən korreksiya amilini tələb edir. Adi və pilot çalışan klapanlar heç bir korreksiya amili tələb etmir (bax 5.3);

Qeyd: Əyri xətt 25%-dən artıq təzyiqdə və qaldırıcıda olan dəyişikliklər, ağız axıdılma əmsalı dəyişiklikləri, artıq təzyiqdə dəyişikliklər gücə təsir edə bilər. 25%-dən artıq təzyiqdə baş verən dəyişikliklər gücə təsir edir. Aşağı təzyiqdə təsdiqlənməyən klapanlar şırıltı ilə axmağa meyl edir; buna görə də, 10%-dən aşağı artıq təzyiqdən qaçmaq lazımdır.

Kc – TTK-nın yuxarısında partlayıcı disk ilə qurğular üçün birləşmə korreksiya faktorudur (bax 5.11.2); partlayıcı disk olmadıqda, Kc =1,0-dan istifadə edin;

Kv - özlülük səbəbindən korreksiya faktoru, Şəkil 37 və ya tənlik (30)-da göstərildiyi kimi;

Kp - artıq təzyiq səbəbindən korreksiya faktorudur; 25 %-dən artıq təzyiqdə Kp = 1,0. 25 %-dən artıq təzyiq üçün Kp Şəkil 38-dən təyin edilir;

Gl - standart şəraitlərdə mayeyə aid axın temperaturunda mayenin xüsusi çəkisi;

Ps - psig (kPag) ilə ifadə edilmiş müəyyən təzyiq;

P2 - psig (kPag) ilə ifadə edilmiş ümumi əks-təzyiq.

5.10. İki fazalı maye/buxar tənzimlənməsi üçün kalibrləmə

5.10.1. Təzyiq tənzimləyici cihaz buxar, maye tarazlıqda və ya qarışıq fazada mayeni emal edərək maye, cihaz vasitəsilə hərəkət etdikcə buxarlanma ilə partlama yaranacaq. Cihazın effektiv kütlə axın gücünü azalda bildiyi üçün buxarlanma nəzərə alınmalıdır.

5.10.2. İki fazalı xidmətdə təzyiq tənzimləyici cihazların kalibrləməsi üçün tövsiyə olunan üsullar Əlavə C-də verilir. Sertifikatlaşma üçün test üsulları mövcud olmadığından istifadəçi iki fazalı axın üçün sertifikatlaşmış həcmlərə malik təzyiq tənzimləyici cihazların hal-hazırda olmadığı haqqında məlumatlandırılmalıdır.

5.10.3. Balanslı və pilot çalışan TTK partlama ilə iki fazalı axın şəraitlərin artıq və ya əvvəlcədən adekvat təyin edilə bilmədiyi səbəbindən əks-təzyiq artıq olduqda tələb oluna bilər. Əgər tarazlıq ucluq vasitəsilə əldə edilmirsə, bu zaman cihaz vasitəsilə faktiki axın sürəti dəfələrlə yüksək olur.

5.10.4. Doymuş su haqqında məlumat üçün ASME Bölmə VIII, Əlavə 11-ə bax.

5.10.5. Layihəçi həmçinin maye partlamaın yarada bildiyi hər hansı avtomatik soyutma təsirini araşdırmalıdır. Tikinti materialları çıxış temperatur üçün adekvat olmalıdır. Bundan əlavə quraşdırma, nəmləndirmə və ya ola biləcək bərk formasiyalardan axın tıxanmasının meydana gəlməsi imkanının qarşısını almalıdır.

5.11. Partlayıcı disk cihazların kalibrləməsi

5.11.1. Müstəqil istifadə edilən partlayıcı disk cihazları

5.11.1.1. Ümumi müddəalar

Partlayıcı diskli cihazlar qaz, buxar, maye və ya çoxfazalı xidmətlərdə ilkin kalibrləmə üçün istifadə oluna bilər. Yeganə tənzimləyici cihaz kimi istifadə edildikdə partlayıcı diskin ölçüsü bənd 5.11.1.2 və ya 5.11.1.3-ə uyğun təyin edilməlidir. Partlayıcı diskli cihazın birbaşa atmosferə yönəldilmiş boşalma boru kəməri ucluğunun girişindən səkkiz diametr çərçivəsində quraşdırıldıqda, boşalma borunun uzunluğu beş diametrdən artıq olmadıqda və giriş, çıxış boşalma boruların nominal diametrik cihazın nominal boru ölçüsünə bərabər və ya daha böyük olduqda bənd 5.11.1.2-dən istifadə edilir. Digər hallarda bənd 5.11.1.3-dən istifadə olunur.

5.11.1.2. Boşalma üsulu əmsalından (Kd = 0.62) istifadə edərək partlayıcı diskin kalibrləməsi

5.11.1.2.1. Düym (mm) ilə ifadə edilmiş tələb olunan A boşalma sahəsi, axan maye üçün müvafiq tənlikdən istifadə etməklə hesablana bilər. Kritik qaz və ya buxar üçün tənlik (2)-dən tənlik (7)-yə qədər baxın; tənlik (12)-dən (17)-yə qədər kritik həddən aşağı qaz və ya buxar axını üçün nəzərdə tutulur; tənlik (21) və (22) buxar üçün; tənlik (28)-dən tənlik (29)-a qədər maye üçün; Əlavə C isə iki fazalı axın üçün nəzərdə tutulur. Bu tənliklərdən istifadə etdikdə boşalma əmsalı Kd 0,62 qiyməti tətbiq olunmalıdır (bu üsulun istifadəsində məhdudiyyətlər haqqında bənd 5.11.1.1-ə baxın).

5.11.1.2.2. Seçilmiş partlayıcı diskli cihazın nominal ölçüsü tələb olunan hesablanmış boşalma sahəsindən daha böyük və ya ona bərabər minimum xalis axın sahəsinə malik olacaq (MXAS). Partlayıcı diskli cihazın minimum xalis axın sahəsi üçün istehsalçıya müraciət edin.

5.11.1.3. Axın müqaviməti üsulundan istifadə edərək partlayıcı diskin kalibrləməsi

Partlayıcı diskli cihazdan ibarət olan təzyiq tənzimləyici sistemin hesablanmış ölçüsü ümumi sistemin axına müqavimətini təhlil edərək müəyyən etmək olar. Bu təhlil partlayıcı diskli cihazın axın müqavimətini, borulama və digər borulama komponentlərini, giriş və çıxış itkilərini, dirsəkləri, üçlük armatur, reduktor və klapanları nəzərə alır. Boru sistemi vasitəsi ilə partlayıcı diskli cihazın axın müqaviməti üçün qəbul edilmiş mühəndislik təcrübələrindən istifadə etməklə hesablamalar edilməlidir. Hesablanmış tənzimləyici güc 0,90-a və ya daha aşağı faktora vurulmalıdır. Bu hesablamalarda partlayıcı disk üçün axın müqavimətini istehsalçıdan əldə etmək lazımdır. Axın müqaviməti başlıq itkisinin sürəti (KR) ilə ifadə olunur. Mümkün olan yerlərdə ASME Kodun təsdiq edilmiş qiymətləri istifadə edilməlidir. Axın müqavimətinin üsulunun nümunəsi Əlavə E –də əks edilir.

5.11.2. TTK-lar ilə birlikdə istifadə edilən partlayıcı diskli cihazlar

Klapan girişində yerləşən partlayıcı disk TTK-lar ilə birlikdə istifadə edilən diskli cihazın gücü, ASME uyğun təsdiq edilmiş klapan gücü Kc birləşmə gücü faktoruna vurmaqla təyin edilir. Kc qiymətləri təsdiq edilir. Disk/klapan birləşməsi təsdiqlənmiş Kc –yə malik olmadığı halda Kc = 0,90 qiyməti istifadə edilməlidir ki, TTK-nın girişindən daha böyük və ya ona bərabər axın sahəsi təmin edilsin.

Parylayıcı diskli cihaz üzrə hesabat vərəqəsini təmin etmək üçün informasiyanın dəqiq şərhi Cədvəl A.1-də verildikdən sonra Şəkil A.1-də tipik boş hesabat vərəqəsi təqdim edilir.

Cədvəl A.1 - Partlayıcı diskli cihazın hesabat vərəqəsinin təlimatları

Məhsul Nömrəsi: Tələb üzrə seriya və nömrəsi

Etiket Nömrəsi: Partlayıcı diskin yerini təyin edən partlayıcı diskə əlavə edilmiş nömrə.

Xidmət, Xətt və ya Avadanlıq Nömrəsi: Partlayıcı diskin quraşdırılacağı xidmət, xətt və ya avadanlığın nömrəsi.

Tətbiq edilən Kod və ya Standartlar: Markalanması, partlayış həddi (tolerantlığı), test, kalibrləmə və digərləri üçün müvafiq kodları və standartları göstərin (məsələn, ASME, API, ISO və s.)

Boru Kəməri və ya Borunun Maksimal İcazə Verilən İş Təzyiqi: Bu təzyiq ASME Kodunda müəyyən edilir, borunun və ya boru kəmərinin mühafizəsi üçün istifadəçi tərəfindən təyin edilir. Bu təzyiq xüsusi kalibrləmə və ya markalanma üçün qiymətləndirilə bilər.

Maye: Partlayıcı disk və onun saxlayıcıları üçün uyğun materialları müəyyən etmək məqsədilə texniki mühit istifadəçi tərəfindən istifadə olunur.

Maye Halı (partlayışı başlayan): Qaz (buxar) və ya maye. Bəzi disklər yalnız buxar ilə partlamaq üçün layihələndirilir. Mayenin verilməsi üçün partlayıcı disklər haqqında məlumatı istehsalçıdan əldə etmək lazımdır.

Maye Halı (tənzimləyici şəraitlər): Qaz (buxar), maye və ya çoxfazalı axın. Bu məlumat istifadəçilərə axın sürətini və partlayıcı diskli cihazın ölçüsünü hesablamaq üçün lazımdır.

Tələb olunan Tənzimləyici Güc: İstifadəçi müəyyən edilmiş disk üçün tələb olunan tənzimləyici gücü və vahidləri sənədləşdirməlidir. Partlayıcı diskli cihazların kalibrləməsi üçün bənd 5.11-ə baxın.

Molekulyar Çəki və ya Xüsusi Çəki (tənzimləyici temperaturda): Tənzimləyici sistem komponentlərini ölçmək tələb olunur.

Özlülük (tənzimləyici temperaturda): Özlü maye istifadə olunmaqla göstərilən təchizat zamanı tənzimləyici sistem komponentlərini ölçmək lazımdır. İstifadəçi ölçü vahidlərini müəyyən etməlidir. Özlülük yalnız maye kalibrləməsində tələb olunur.

Sıxılma Faktoru (Z): Bu faktor, boşalma üsulun əmsalını istifadə edərək disk kalibrləməsində sabit istifadə edilir. Sıxılma faktoru yalnız buxar xidmətində tələb olunur.

Xüsusi İstilik Nisbəti: Bu daimi disk kalibrləməsinin hesablamalarında istifadə olunur. Xüsusi istilik nisbəti yalnız buxar kalibrləməsində tələb olunur. Bu ideal qaz xüsusi istilik nisbətidir. O, təzyiqdən asılı deyil. Emal simulyatorların əksəriyyəti burada istifadə edilməyəcək, real qaz xüsusi istiliklərini istehsal edəcək əks halda isə disk artıq ölçüdə ola bilər.

Normal Maksimum İş Təzyiqi: Sistemin normal idarə olunduğu maksimal təzyiqdir. Bu təzyiq iş nisbətini hesablamaq üçün istifadə olunur.

Normal Maksimum İş Temperaturu: Sistemin normal idarə olunduğu maksimal temperaturdur. Bu temperatur disk növünü, materialını və icrasını qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.

Təzyiq Dəyişməsi (statik, tsiklik,titrəyişli): Tətbiq olunduqda tsiklik və ya titrəyiş tətbiq olunan xidmətləri müəyyən edin. Tsiklik (dövriyyəli) xidmət böyük amplituda və aşağı tezlikli hesab olunur. Vakuum dövrələri olan tsiklik xidmət göstərilməlidir. Titrəyiş tətbiq olunan xidmət kiçik amplituda və yüksək tezlikli hesab olunur. Partlayıcı disklərin xüsusi növləri üçün əməliyyat nisbəti tsiklik proqramlarda xidmət tərzinə təsir edir

Əlavə Əks-Təzyiq: Tərif üçün bənd 3.53-ə bax. Partlayıcı disk diferensial təzyiq cihazıdır, ona görə də, bu təzyiq partlayış təzyiqini ifadə edərkən nəzərdə tutulur. Buna əlavə olaraq, diskin növünü və quruluşunu müəyyən etmək üçün əlavə əks-təzyiq istifadə olunmalıdır (məs., vakuum/əks-təzyiq dayaqları). Atmosferə havalandırılan disklər üçün əlavə əks-təzyiq atmosfer təzyiqidir və o sabitdir.Partlayıcı disk seçimində əlavə təzyiqin təsirləri haqqında müzakirə üçün bənd 4.3.6.2.4-ə bax.

Təlimatların istifadəçiləri yalnız bu sənəddə olan məlumatlara etibar etməməlidir. Kommersiya təcrübəsi, elmi, mühəndislik və təhlükəsizlik mühakiməsi sənəddəki məlumatların tətbiqində istifadə olunmalıdır.

Daxili Əks-Təzyiq: Tərif üçün bənd 3.7-yə baxın. Bu təzyiq sistemin əks-təzyiqinin müəyyən edilməsi üçün istifadə olunur.

Əks-Təzyiq: Tərif üçün bənd 3.3-ə baxın.

Giriş Vakuum Şəraitləri: Giriş Vakuum Şəraitləri partlayıcı diskin növünü və quruluşunu təyin etmək üçün istifadə edilir (məs., vakuum dayaqlar). Vakuum ölçü vahidlərini diqqətlə seçin və sənədləşdirin, mütləq ölçü vahidləri müsbət qiymətlərə, kalibr ölçülər isə mənfi qiymətlərə malikdir

Çıxış Vakuum Şəraitləri: Partlayıcı disk diferensial təzyiq cihazı olduğu üçün partlayış təzyiqini müəyyən edərkən çıxış vakuumu nəzərə alınmalıdır.

Təhlükəsizlik Klapanın Yuxarısında yerləşən Disk (bəli/xeyr): Bu məlumatlar parçalanmayan disklərin düzgün seçilməsini yoxlamaq üçün tələb olunur (məsələn, 3% qayda).

Təhlükəsizlik Klapanın Aşağısında Yerləşən Disk (bəli/xeyr): Bu məlumat bu proqram üçün quraşdırma və kalibrləmə tələblərinə yoxlamaq üçün istifadəçi tərəfindən tələb olunur.

Parçalanmayan Layihə (bəli/xeyr): Tərif üçün bənd 3.29-a baxın. Parçalanmayan növ tələbi üçün istifadəçi istehsalçıya müraciət etməlidir.

Nominal Boru Ölçüsü: Bu məlumat müvafiq fitinqlərin nominal ölçüsünü müəyyən etmək üçün istifadə olunur.

Tətbiq olunan Flanslı Standart və Fərqlənmə: Bu məlumat saxlayıcıların təzyiq və ölçülərini müəyyən etmək üçün istifadə olunur.

Flans Örtüyü (giriş/çıxış): Müvafiq flans üzlüyünü müəyyən etmək üçün istifadə olunur (məs RF, FF).

Birləşdirici mufta (cədvəl/çuxur): Bu informasiya saxlayıcısız disklərin axın sahəsini və düzgün seçilməsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.

Saxlayıcının Etiket Nömrəsi: Saxlayıcının yerini müəyyən edən partlayıcı disk saxlayıcısına təyin edilən nömrə.

Saxlayıcının Nominal Ölçüsü: Saxlayıcının nominal ölçüsünü təyin edir. Bəzi hallarda saxlayıcının nominal ölçüsü aşağı partlayış təzyiqlərini əldə etmək üçün boru kəmərlərindən daha böyük ola bilər.

Layihənin Növü: Tam boltlama və ya daxil etmə kimi saxlayıcının növünü qeyd edin. Saxlayıcının seçilməsi asan quraşdırma, təmir və ya müvafiq birləşmələr əsasında edilə bilər. Tam boltla bağlanan saxlayıcılar yanğın halında flanslı sancaqlar üçün istilik axınını azalda bilər.

Model təyinat nişanı: Məlum olduqda istehsalçının tətbiq olunan modelinin nömrəsini, adını və ya təyinat nişanını daxil edir.

Tələb olunan Miqdar: Tələb olunan saxlayıcıların miqdarını qeyd edin. Profilaktik texniki xidmət və ehtiyat hissələri nəzərdə tutulmalıdır.

Saxlayıcının Materialı və Örtüklər (giriş): İstifadəçi proses mayeləri ilə uyğun olan giriş materialını seçməlidir. Örtüklər və astarlar bəzən korroziyaya davamlılığı artırmaq və ya məhsulun yığılmasını azaltmaq üçün istifadə olunur.

Saxlayıcının Materialı və Örtüklər (giriş): Çıxış saxlayıcısının materialı giriş saxlayıcısının materialından fərqli ola bilər, proses və emal mayelərin tezlik ilə ifşa müddəti əsasında seçilmiş olmalıdır.

Nəzarət Kranı (bəli/xeyr) və Ölçü (NPT) (çıxış): Saxlayıcı çıxışlarda nəzarət kranı əsasən disk və aşağı təzyiq qoruyucu klapan (TTK) arasındakı boşluğu havalandırmaq və/və ya nəzarət etmək üçün istifadə olunur. Bax 4.3.2.2.3.

Sancaq, Qaykalar (bəli/xeyr) və Material: Partlayıcı disk saxlayıcısının təchiz olunacağı sancaq, qaykalar və materialları təyin edin. (məs. yüngül və ya paslanmaz).

Yivli Domkrat (bəli/xeyr) Yivli domkratın tələb olunduğunu qeyd edin. Yivli domkratlar saxlayıcının quraşdırılması və saxlanılmasını asanlaşdırmaq üçün müvafiq flansları ayırmaq üçün istifadə olunur.

Siqnalizasiya quraşdırmaları (bəli/xeyr) və Material: Siqnalizasiya quraşdırmaları tipik olaraq manometer, artıq axın klapanı və birləşdirici fitinqlərdən ibarətdir. Bu quraşdırmalar TTK-nın yuxarı hissəsində saxlayıcının çıxışlarında quraşdırılır. Bu cihazlar disk və klapan bənd 4.3.2.2.3-də göstərilən boşluğun arasının havalandırılmasını və monitorinqini təmin edir. Digər monitorinq cihazları tələb olunursa, burada qeyd edin.

Başqa: Digər aksesuarları qeyd edin.

Nominal Disk Ölçüsü: Nominal disk ölçüsünü daxil edin. Bəzi hallarda nominal disk ölçüsü aşağı partlayış təzyiqlərini almaq üçün tənzimləyici borudan daha böyük ola bilər.

Təlimatların istifadəçiləri yalnız bu sənəddə olan məlumatlara etibar etməməlidir. Kommersiya təcrübəsi, elmi, mühəndislik və təhlükəsizlik mühakiməsi sənəddəki məlumatların tətbiqində istifadə olunmalıdır.

Tələb olunan Axıdılma Sahəsi: Tələb olunan axıdılma sahəsini qeyd edin. Bu yalnız disk axıdılma üsulun əmsalını istifadə edərək, disk kalibrləmə zamanı tələb olunur (bax 5.11.1.2). Diskin minimum xalis axın sahəsi (DMAS) bu klapandan böyük və ya ona bərabər olmalıdır.

Disk Növü: İrəli fəaliyyət göstərən, əks fəaliyyət göstərən və ya qrafit növünə üstünlük verildiyini müəyyən edin.

Model İşarəsi: Məlum olduqda tətbiq olunan istehsalçının model nömrəsini, adını, və ya markalanmasını daxil edin.

Tələb olunan Miqdar: Tələb olunan disklərin miqdarını daxil edin. Başlanğıc, profilaktik təmir və ehtiyat hissələri nəzərdə tutulmalıdır.

İstehsalat Layihələndirmə Diapazonu: İstifadəçi istənilən istehsal layihələndirmə diapazonunu müəyyən etməlidir. Müəyyən edilmiş partlayış təzyiqi qeyd olunan partlayış təzyiqinə müvafiq ASME Kodu təzyiq çərçivəsində olmasını təmin etmək üçün müəyyən edilməzdən əvvəl istehsal layihələndirmə diapazonu həmişə qiymətləndirilir. İstehsalat layihələndirmə diapazonu adətən (a) müəyyən edilmiş partlayış təzyiqi səviyyəsi, (b) partlayıcı disk layihənin növü və (c) partlayıcı disk istehsalçısından asılıdır. İstehsalat layihələndirmə diapazonları (a), müəyyən edilmiş təzyiqin plyus və ya minus faizi, (b) plyus və ya minus təzyiq vahidləri və ya (c) sıfır faiz ilə və ya istehsal layihələndirmə diapazonu olmadan ifadə edilir. Tərif üçün bənd 3.24-ə bax.

Müəyyən edilmiş Partlama Temperaturu: İstifadəçi diskin qiymətləndirilməsi və müəyyən edilməsi üçün temperaturu qeyd etməlidir.

Müəyyən Partlayış Təzyiqi: İstehsal layihələndirmə, partlayışa dözümlülük, əlavə əks-təzyiq və iş təzyiqi nəzərə alınmaqla istifadəçi tərəfindən müəyyən edilmiş təzyiqdir.

Maksimum Qeyd Olunan Partlayış Təzyiqi: Bu təzyiq müəyyən edilmiş partlayış təzyiqi müsbət istehsal layihələndirmə diapazonuna əlavə etməklə hesablanır. Maksimum partlayış təzyiqi daha sonra bir, çoxsaylı, yanğın və ya lazımsız proqramlar, boru kəməri və ya boru mühafizəsi tələblərinə cavab vermək üçün yoxlanılır.

Minimum Qeyd Olunan Partlayış Təzyiqi: Bu təzyiq, müəyyən edilmiş partlayış təzyiqindən mənfi istehsal layihələndirmə diapazonu çıxarılaraq hesablanır. Minimum qeyd edilmiş partlayış təzyiqi əməliyyat nisbətini hesablamaq üçün istifadə olunur.

Əməliyyat Nisbəti: İdentifikasiya üçün bənd 3.33-ə bax. Əməliyyat nisbəti diskin düzgün seçilməsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur və aşağıdakı kimi hesablanır: (a) 40 psig-dən yuxarıda qeyd olunmuş təzyiqlər üçün əməliyyat nisbəti, minimum qeyd edilmiş partlayış təzyiqinin maksimum normal iş təzyiqinə bölünməsinə bərabərdir (b) 15 psig və 40 psig arasında qeyd olunan təzyiqlər üçün əməliyyat nisbəti, 2 psig-dən daha az qeyd olunan minimum partlayış təzyiqinin maksimum normal iş təzyiqinə bölünməsinə bərabərdir. 15 psig-dən daha az qeyd olunan təzyiqlər üçün istehsalçısı ilə məsləhətləşin.

Tənzimləyici boru komponentlərinin kalibrləməsi üçün ümumi axın müqavimət metodundan istifadə etdikdə, partlayıcı disk üçün tələb olunan maksimum axın müqavimət amilini daxil edin. Maksimum axın müqavimət faktoru sürət baş itkisi kimi ifadə olunur

Partlayıcı Disk Materialları: İstifadəçi sistemin mayeləri ilə uyğun olan partlayıcı disk materialların seçilməsi və müəyyənləşdirilməsi üçün məsuliyyət daşıyır. Seçilmiş materiallar yuxarıda göstərilən partlayıcı diskin növü, təzyiq və temperaturu üçün nəzərdə tutulduğunu yoxlayın.

İstehsalçının Məlumatı: Mümkün olduqda, istehsalçının adı və məhsulun partiya (göndəriş) nömrəsini müəyyən edin. Partlayıcı disk əvvəllər sifariş olunubsa, istehsalçının əvvəlki qaydada disk spesifikasiyası partiya nömrəsinə malik olacaq.

Təlimatların istifadəçiləri yalnız bu sənəddə olan məlumatlara etibar etməməlidir. Kommersiya təcrübəsi, elmi, mühəndislik və təhlükəsizlik mühakiməsi sənəddəki məlumatların tətbiqində istifadə olunmalıdır.

Hesabat Nömrəsi. Səhifə

Nə vaxt və kim tərəfindən yenidən baxılıb

Xidmət, Xətt və ya Avadanlıq Nömrəsi.

Tətbiq edilən Kod və ya Standartlar:

Xidmət Şərtləri (ölçü vahidləri daxil olmaqla)

Boru Kəməri və ya Borunun Maksimal İcazə Verilən İş Təzyiqi

Maye Halı (partlayış yaradan)

Maye Halı (tənzimləyici şərtlər)

Tələb olunan Tənzimləyici Güc

Molekulyar Çəki və ya Xüsusi Çəki

Özlülük (tənzimləyici temperaturda):

Xüsusi İstilik Nisbəti

Normal Maksimum İş Təzyiqi

Normal Maksimum İş Temperaturu

Təzyiq dəyişməsi (statik, tsiklik, titrəyişli)

Giriş Vakuum Şərtləri

Çıxış Vakuum Şərtləri

Klapanın Yuxarı Hissəsində Yerləşən Disk (bəli/xeyr)

Klapanın Aşağı Hissəsində Yerləşən Disk (bəli/xeyr)

Qeyri – Fraqmentasiyalı Layihələndirmə

Flans Örtüyü (giriş/çıxış):

Flanslı Standart və Fərqlənmə

Boru Bağlantı (cədvəl/çuxur):

Partlayıcı Disk Saxlayıcısı

Saxlayıcının Etiket Nömrəsi

Saxlayıcının Nominal Ölçüsü

Tələb olunan Axıdılma Sahəsi

Saxlayıcının Materialı (giriş)

İstehsal Layihələndimə Diapazonu

Saxlayıcının Materialı (çıxış)

Müəyyən Partlama Temperaturu

Sınaq Kranı (bəli/xeyr) və Ölçü (

Müəyyən Partlama Təzyiqi

Maksimal Qeyd Edilən Partlayış Təzyiqi

Minimal Qeyd Edilən Partlayış Təzyiqi

Maksimal Axın Müqaviməti KR

Partlayıcı Diskin Materialları

İstehsalçının Məlumatı

B.1. Axın tənliklərin inkişafı

B.1.1. Ümumi müddəalar

B.1.1.1. Bu əlavənin məqsədləri:

a) buxar kalibrləmə tənliklərində izentropik genişləndirilmə əmsalı üçün ideal qazın xüsusi istilik nisbətinin istifadəsi üzrə fon daxil olmaqla əsas göstərilən kalibrləmə tənliklərin inkişafında istifadə edilmiş nəzəri əsası təmin etmək;

b) müvafiq kalibrləmə tənliklərinin işlənməsi fərziyyələri istifadə edilə bilməyən hallarda istifadə edilə bilən texniki kalibrləməni təmin etmək;

B.1.1.2. TTK-ların kalibrləməsində istifadə olunan axın tənliklərin inkişafı aşağıdakı fərziyyələrə əsaslanır:

a) tam açılan TTK-da olan axını-məhdudlaşdıran element giriş açılış və oturacaq səthi arasında TTK-nın korpusunda ucluqdur;

b) TTK vasitəsilə faktiki axını, adekvat şəkildə ucluq vasitəsilə nəzəri maksimum axını müəyyən etmək və sonra ideallıqdan kənarlaşmanı nəzərə alaraq axının təshih edilməsi yolu ilə qiymətləndirmək;

c) ucluq vasitəsilə nəzəri maksimum axının müəyyən edilməsi üçün müvafiq termodinamik yol adiabatik və iki üzlüdür (yəni izentropik), yaxşı deformasiya ucluqları təcrübədə təsdiq edilmiş ümumi fərziyyədir;

d) axın bir ölçülüdür;

e) maye homogendir, yəni o, istilik (fazaları arasında heç bir istilik yoxdur) və mexaniki (fazalar eyni sürətdə hərəkət edir) tarazlıqdadır, onun sıxlığı radius üzrə axın istiqamətində normal olaraq eynidir.

B.1.1.3. Bir ölçülü izentropik ucluq axın fərziyyəsi TTK kalibrləmə tənlikləri üçün standart nəzəri əsası təmin edir. Tənlik (B.1) və (B.2)-də əks olunan homogen mayenin izentropik ucluq axını üçün ümumi həcm enerji balansı, kütləvi axın hesablanması [3], [4], [5] üzrə əsas təşkil edir.

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

max - təzyiq ilə əlaqədar bu hesablamanın maksimallaşması;

G - ucluq vasitəsilə kütlə axını (sahə vahidi üzrə kütlə axını), lb/s·ft (kq/saat·m);

v - mayenin xüsusi həcmi, ft/lb (m/kq);

ρ -mayenin kütlə sıxlığı, lb/ft (kq/m);

P - mayenin durğunluq təzyiqi, psia (Pa);

1- ucluq üçün girişdə mayenin vəziyyəti;

t - kəsiyinin sahəsi minimum olduğu ucluq boğazında mayenin vəziyyəti.

B.1.1.4. Bu enerji balansının mayenin sıxlığı və ya qeyri-ideallığından asılı olmayaraq cari olduğunu qeyd etmək vacibdir. Nəticədə izentropik ucluq axını üçün bu ümumi ifadə daimi entropiyada məlum olan təzyiqin maye sıxlığı ilə əlaqəsini təmin edərək hər hansı bir homogen maye üçün istifadə edilə bilər.

B.1.1.5. İnteqral analitik qiymətləndirilə bilmədiyi halda, müvafiq sahə hesablama texnikası istifadə edilərək kiçik təzyiq intervalları üzərində birbaşa cəmləmə ilə o, hər hansı bir maye üçün ədədi qiymətləndirilə bilər (məsələn, Trapesiya və ya Simpson Qaydası). Ədədi inteqrasiya texnikası ilə bağlı səhv və daha az səhv ilə nəticələnən kiçik artım, artım həcmi ilə bağlıdır. İstifadəçi maye haqqında məlumatın ola bilməyəcəyi, termodinamiklik modelinin tənzimlənmə şəraitində və ya ona yaxın şəraitdə xüsusi mayenin dəqiq axınını təmsil edə bilməyəcəyi haqqında xəbərdar edilməlidir. Bu halda mayenin xassələrinin uyğun dəstini müəyyən etmək üçün laboratoriya həcmli test daxil olmaqla əlavə iş tələb oluna bilər. Trapesiya Qaydasını istifadə edərək izentropik kütlə axın inteqrasiyası tənlik (B.3)-də göstərildiyi kimi qiymətləndirilə bilər.

v - mayenin xüsusi çəkisidir, ft/lb (m/kq);

P - mayenin təzyiqidir, psia (Pa);

1 - çıxışda ucluq üçün mayenin vəziyyətidir;

N - qəbul edilmiş son nöqtə təzyiqdə mayenin vəziyyəti;

j - toplama məqsədləri üçün istifadə olunan artım sayğacı.

B.1.1.6. Təzyiqin artım həcmi hər bir addım üçün sabitdirsə, Trapesiya Qaydası ilə qiymətləndirilən inteqrasiya Tənlik (B.4)-də göstərildiyi kimi sadələşir.

v - mayenin xüsusi həcmidir, ft/lb (m/kq);

P - mayenin təzyiqidir, psia (Pa);

h - toplama məqsədləri üçün seçilmiş sabit təzyiq addım ölçüsüdür, psi (Pa);

1 - ucluğun girişində maye vəziyyətlərini əks etdirir;

n - qəbul edilmiş kritik hədd təzyiqində maye şəraiti indeksidir (yəni inteqral üçün ehtimal edilən kritik hədd təzyiqi);

j - toplama məqsədləri üçün istifadə olunan artım sayğacı.

B.1.1.7. Maksimum kütlə axını və ya ucluqda ümumi əks-təzyiq əldə edilənə qədər izentropik ucluq kütlə axın ifadəsi hər bir təzyiq intervalında qiymətləndirilir. Kritik hədd təzyiqinə müvafiq maksimum kütləvi axın ümumi geri təzyiqdən daha böyük olduqda bu, axının ucluqda boğulmuş olduğunu göstərir. Təzyiqin artırılması məqsədilə konkret həcmi toplamada hər addım üçün təzyiq artımının sonunda olan xüsusi həcmi qeyd etmək vacibdir.

B.1.1.8. Daimi təzyiq addım ölçüsünü h müəyyən etmək üçün əlverişli əsas giriş boşalma təzyiqdən TTK üzrə minimum geri təzyiqi (adətən atmosfer təzyiqi) çıxmaq və ümumi təzyiq sırasının 1%-i olan təzyiq intervalını istifadə etməkdir. Sıxıla bilən mayelər üçün bütün təzyiq diapazonu əks-təzyiqdən əvvəl maksimum kütlə axınını əldə etmək məqsədilə potensialla əlaqədar qiymətləndirilməyə bilər. Müvafiq addım ölçüsünün seçildiyini təmin etmək üçün hesablama kiçik addım ölçüsü ilə təkrar oluna bilər və nəticələrin əvvəlki hesablanmalardan əhəmiyyətli dərəcədə dəyişiklikləri müəyyən edilməlidir.

Bütün homogen maye rejimləri üçün izentropik ucluq kütləvi axın ifadəsinin tətbiqi [tənlik (B.1) və tənlik (B.2)] yalnız bütün ümumi kalibrləmə tənliklərini əhatə edən ümumi hesablama texnikasını yox həm də ümumi kalibrləmə tənliklər ilə təmsil edilməyən hallar üçün faydalı texnikanı təmin edir. Belə hallara təzyiq izentropik yolu ilə azaldıqca iki fazalı regiona daxil ola bilən, sıxıla bilən superkritik mayelər daxildir.

B.1.3. Ədədi İnteqrasiya nümunəsi

B.1.3.1. Nəzəri ucluq kütlə axınının bu hesablama nümunəsində superkritik maye tənzimlənir və iki fazalı zonaya daxil olur ki, bununla əlaqədar aşağıdakı məlumatlar verilir:

— tənzimlənən maye durğunluq şəraitində superkritik etilendən ibarətdir;

— ucluğa daxil olan boşalan mayenin təzyiqi, P1 797,7 psia (5500 kPa);

— ucluğa daxil olan boşalan mayenin temperaturu, T1, 80 °F (300 K);

— TTK üzrə əks-təzyiq atmosfer təzyiqidir [14,7 psia (101,325 kPa)].

B.1.3.2. Bu nümunədə aşağıdakı məlumat əldə edilir:

— ümumi təzyiq diapazonu 797,7 – 14,7 = 783 psi (5500 – 101,3 = 5399 kPa);

— toplama məqsədləri üçün təzyiq intervalı 0,01 × 783 = 7,83 psi (54 kPa);

— sabit entropiya sistemin istilik enerjisinin mexaniki işə çevrilməsi üçün termodinamika kəmiyyətinin mümkün olmamasıtəzyiq cədvəli (P), temperatur (T) və xüsusi həcmi (v) haqqında məlumat Cədvəl B.1 göstərilir.

Qeyd - Bu analizi almaq və zəruri xüsusiyyətləri əldə etmək üçün daimi entropiya flanslarını yerinə yetirmək məqsədilə maye əmlak paketlərin satışı mövcuddur.

B.1.3.3 tənlik (B.4)-dən istifadə edərək inteqrasiyanın nəticələri Cədvəl B.1-də göstərilir.

B.1.3.4. 3201 lb/s·ft (15,630 kq/s·m) maksimum nəzəri kütlə axını, 468,8 psia (3232 kPa) təzyiqdə, 14,7 psia (101.325 kPa) minimum gözlənilən geri təzyiq alınmazdan əvvəl meydana çıxır.

B.1.4. Güc korreksiyaları

B.1.4.1. Ucluq vasitəsilə nəzəri kütləvi axın müəyyən edildikdən sonra müxtəlif korreksiya amilləri həqiqi TTK gücünü əldə etmək üçün istifadə olunur. Bu korreksiya amillərinə həmin korreksiya amillərin tətbiqindən asılı olaraq axıdılma əmsalları (Kd), əks-təzyiq korreksiyası amilləri (Kb və Kw), özlülük korreksiyası amilləri (Kv) və güc korreksiyası amillərin birləşməsi (Kc) daxil ola bilər. TTK-nın kalibrləmə tənliyin ümumi ifadəsi tənlik (B.5)-də göstərilir.

G - ucluq vasitəsilə nəzəri kütləvi axın, lb/s·ft (kq/s·m);

W - TTK vasitəsilə kütləvi axın, lb/s (kq/s);

A - TTK-nın effektiv axıdılma sahəsi, ft (m);

Π[K] - tətbiq olunan korreksiya faktorlarının məhsulu (ölçü vahidləri yoxdur).

B.1.4.2. Qeyd edək ki, birbaşa ədədi inteqrasiya texnikasını istifadə edərkən tətbiq korreksiyası amillərin seçilməsi, tənzimlənən mayenin xarakterinə əsaslanaraq edilməlidir. Sıxılmayan mayelər və TTK daxilində məhdudlaşmayan (boğulmayan) mayelər üçün maye və ya soyuq partlamalı maye istifadə edilən təchizat ilə bağlı korreksiya amilləri istifadə edilmişdir. Sıxıla bilən və TTK daxilində məhdudlaşan (boğulan) mayelər üçün buxar ilə iki fazalı xidmətinə aid korreksiya amilləri istifadə edilmişdir [5] [6] [7].

B.2. Sərin Mayelər üçün axın tənlikləri

B.2.1. Ümumi müddəalar

B.2.1.1. TTK çıxışında ən aşağı təzyiqdən daha aşağı olan buxar təzyiqinə malik çox soyuq və sıxıla bilməyən mayelər üçün izentropik ucluq axın ifadəsi [tənlik (B.1) və tənlik (B.2)] asanlıqla sadələşdirilir. Bu sıxıla bilməyən məhdudluq, mayenin təzyiqindən asılı olmayaraq sıxlığın sabit olduğunu göstərir. Bundan əlavə, TTK çıxışında ən aşağı təzyiq altında buxar təzyiqi ilə çox soyuq maye klapan vasitəsilə axan mayenin partlamalı olmayacağını və beləliklə də, məhdudlaşmayacağını (boğulmayacağını) göstərir.

Nəticədə ucluğun boğazında təzyiq TTK üzrə ümumi əks-təzyiq ilə eynidir, nəzəri kütlə axın tənliyini tənlik (B.6) və tənlik (B.7)-yə qədər sadələşdirir.

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

G - ucluq vasitəsilə nəzəri kütləvi axın, lb/s·ft (kq/s·m);

v - mayenin xüsusi həcmidir, ft/lb (m/kq);

ρ - mayenin kütləvi sıxlığıdır, lb/ft (kq/m);

P - mayenin təzyiqidir, psia (Pa);

1 - ucluğun girişində maye vəziyyətlərini əks etdirir;

b - ucluğun çıxışında maye vəziyyətlərini əks etdirir.

B.2.1.2. Bu standartda təqdim olunan maye TTK kalibrləməsi üçün son ifadələrdə (bax 5.8) yenidən hazır dəyişənlər (məsələn, sıxlıq əvəzinə xüsusi çəki) hesablanır və müvafiq korreksiya amillərini tətbiq etməklə əldə edilir (bax B 1.4).

B.2.2. Soyuq maye nümunəsi

B.2.2.1. Bu nümunədə aşağıdakı məlumat verilir:

— boşalan maye durğunluq şəraitində soyuq maye sudan ibarətdir;

— ucluğa daxil olan boşalan mayenin təzyiqi P1, 114,7 psia (791 kPa);

— ucluğa daxil olan boşalan mayenin temperaturu, T1, 80 °F (300 K);

— TTK üzrə əks-təzyiq atmosfer təzyiqidir və ya 14,7 psia (101.325 kPa).

B.2.2.2. Bu nümunədə aşağıdakı məlumat əldə edilir:

—114,7 – 14,7 = 100 psi (689.5 kPa) ümumi təzyiq diapazonu;

—0,1 × 100 = 10 psi (69 kPa) toplama məqsədləri üçün təzyiq intervalları;

— sabit entropiyada təzyiq cədvəli (P), temperatur (T) və xüsusi həcmi (v) haqqında məlumat Cədvəl B.2 göstərilir.

Qeyd - Bu analizi almaq, zəruri xüsusiyyətləri əldə etmək və daimi entropiya flanslarını yerinə yetirmək üçün maye əmlak paketlərin satışı mövcuddur.

B.2.2.3. Tənlik (B.4)-dən istifadə edərək inteqrasiya nəticələri Cədvəl B.2-də göstərilir

B.2.2.4. TTK üzərində minimal əks-təzyiq olan 14,7 psia (101.325 kPa) təzyiqdə 7,592 lb/s·ft (37,068 kq/s·m) maksimal kütləvi axın hesablanıb.

B.2.3. Maye kalibrləmə tənliklərin nəticələrinin müqayisəsi

B.2.3.1. Müqayisə məqsədləri üçün TTK-nın tələb olunan dəlik sahəsi Cədvəl B.2.2-də nümunə probleminin inteqrasiya yanaşması və bənd 5.8-də təqdim olunan maye kalibrləmə formulundan istifadə edərək müəyyən edilə bilər [tənlik (28) və tənlik (29)]:

—528 qal/dəq (2,000 L/dəq) tələb olunan axın sürəti.

B.2.3.2. Bu müqayisə aşağıdakı məlumatlar əsasında müəyyən edilir:

— çıxış şəraitlərində mayenin xüsusi çəkisi = 0,9969;

— ilkin kalibrləmə üçün effektiv axıdılma əmsalı, Kd = 0,65;

— bütün digər korreksiya faktorları (Kw, Kc, və Kv) = 1,0.

B.2.3.3. Nəzəri kütləvi axını istifadə edərək tələb olunan effektiv axıdılma sahəsini təyin etmək olar:

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

G - ucluq vasitəsilə nəzəri kütləvi axın, lb/s·ft (kq/s·m);

W - tələb olunan boşalma sürəti, lb/s (kq/s);

Q - tələb olunan boşalma sürəti, qal/dəq (L/dəq);

ρ = 1⁄v mayenin sıxlığıdır, lb/ft (kq/m);

Kd - axıdılmanın effektiv əmsalıdır (ölçü vahidləri yoxdur);

A - tələb olunan effektiv axıdılma sahəsidir, ft (m).

B.2.3.4. Maye kalibrləməsindən istifadə edərək [tənlik (28) və tənlik (29)] tələb olunan effektiv axıdılma sahəsini müəyyən etmək olar:

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

Q - tələb olunan boşalma sürətidir, qal/dəq (L/dəq);

Gl - axan temperaturda mayenin xüsusi çəkisidir (ölçü vahidləri yoxdur);

P1 - TTK-nın çıxışında təzyiqdir, psia (kPa);

P2 - TTK üzərində əks-təzyiqdir, psia (kPa);

Kd - axıdılmanın effektiv əmsalıdır (ölçü vahidləri yoxdur);

A - tələb olunan effektiv axıdılma sahəsidir, düym (mm).

B.3. Qaz və buxarlar üçün axın tənlikləri

B.3.1.1. Sabit izentropik genişlənmə əmsalına malik buxar və qazlar üçün izentropik yol üzrə xüsusi həcmin təzyiqə ifadəsi tənlik (B.12)-də əks edilir.

v - mayenin xüsusi həcmidir, ft/lb (m/kq);

P - mayenin təzyiqidir, psia (Pa);

n - izentropik genişlənmə əmsalıdır.

B.3.1.2. Real qaz üçün izentropik genişlənmə əmsalını müəyyən etmək bir qədər çətindir, çünki həm təzyiq həm də temperaturun funksiyasıdır və əksər hallarda nisbətən sabit olduğuna baxmayaraq genişlənmə prosesi boyunca dəyişə bilər. Bu əmsal adətən izentropik genişlənmə yolu boyunca təzyiq-həcm münasibətini təsvir edən tənlikdən əldə oluna bilər. İzentropik genişlənmə əmsalı sabit olduğu halda, termodinamik vəziyyət dəyişikliklərinə münasibətdə izentropik genişlənmə əmsalı üçün ifadə əldə oluna bilər. Bu ifadələr tənlik (B.13)-də göstərilir.

n - izentropik genişlənmə əmsalıdır;

v - mayenin xüsusi həcmidir, ft/lb (m/kq);

P - mayenin təzyiqidir, psia (Pa);

T - sabit temperaturda alınan qismən törəməni əks etdirir;

Cp - sabit təzyiqdə mayenin xüsusi istilik gücüdür, Btu/lb°F (J/kq°C);

Cv - sabit həcmdə mayenin xüsusi istilik gücüdür, Btu/lb°F (J/kq°C).

B.3.1.3. Qeyd edək ki, bu dəyişənlər izentropik yolu boyunca hər hansı bir anda qiymətləndirilə bilər; boşalma temperaturu bu anda məlumdur və xüsusi istilik imkanları asanlıqla əldə edilə bildiyi üçün giriş şərtləri çox əlverişlidir.

B.3.1.4. Alternativ olaraq izentropik genişlənmə əmsalı maksimum axın halında və kritik-axın təzyiqi ucluğunun boğazında, təzyiq ilə yuxarı təzyiq arasında orta qiymət əsasında istifadə edilə bilər.

B.3.1.5. Daimi izentropik genişlənmə ifadəsini izləyən buxar və qazlar üçün izentropik ucluğun axın tənliyi [tənlik (B.1) və tənlik (B.2)], tənlik (B.14) və tənlik (B.15)-də göstərilmiş ifadəni təyin etmək üçün analitik şəkildə həll oluna bilər.

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

n - izentropik genişləndirilmə əmsalıdır;

G - ucluq vasitəsilə kütləvi axındır, lb/s·ft (kq/s·m);

v - mayenin xüsusi həcmidir, ft/lb (m/kq);

P - mayenin təzyiqidir, psia (Pa);

1 - ucluğun girişində şərtləri əks etdirir;

t - ucluğun boğazında şərtləri əks etdirir.

B.3.1.6. 1,0 -ə bərabər izentropik genişləndirmə əmsalının xüsusi halı üçün:

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

B.3.1.7. Daimi izentropik genişlənmə ifadəsini izləyən buxar və qazlar üçün maksimum kütlə axınının alındığı ucluqda olan təzyiq (yəni boğucu təzyiq) giriş təzyiqinin funksiyası və izentropik genişlənmə əmsalı kimi təyin edilə bilər, bu, birə bərabər olmayan n qiymətləri üçün (B.18) tənliyində göstərilir.

n - izentropik genişləndirilmə əmsalıdır;

P - mayenin təzyiqidir, psia (Pa);

1 - ucluğun girişində şərtləri əks etdirir;

choke - boğucu vəziyyətdir.

B.3.1.8.Birə bərabər izentropik genişləndirilmə əmsalının xüsusi halında:

e - təbii loqarifm əsasıdır 2,7183;

1 - ucluğun girişində şərtləri əks etdirir.

B.3.1.9. TTK çıxışı üzərində geri təzyiqdən sonra axının ucluq ilə məhdudlaşdırılmış (boğulmuş) olub-olmadığını müəyyən etmək üçün maye boğucu təzyiqi ilə müqayisə edilə bilər. Axın məhdudlaşdırılmış olduğu halda (yəni geri təzyiq boğucu təzyiqdən daha az olduğu halda) ucluğun boğazında təzyiq boğucu təzyiqdir; əks halda axın məhdudlaşdırılmış deyil (yəni geri təzyiq boğucu təzyiqdən daha çox olduğu halda) və ucluq boğazında təzyiq geri təzyiqdir. Bu effektiv kritik hədd təzyiqi yuxarıda göstərilən tənlik (B.14) və ya tənlik (B.15) ifadələrində istifadə edilə bilər. Axın məhdudlaşdırılmış olduğu halda, analitik ifadələr tənlik (B.20) və tənlik (B.21)-də göstərildiyi kimi, tənlik (B.18)-in tənlik (B.14) və ya tənlik (B.15) ilə əvəzlənməsi ilə daha çox sadələşdirilə bilər.

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

n - izentropik genişləndirilmə əmsalıdır;

v - mayenin xüsusi həcmidir ft/lb (m/kq);

P - mayenin təzyiqidir, psia (Pa);

1 - ucluğun girişində şərtləri əks etdirir;

t - ucluğun boğazında şərtləri əks etdirir.

B.3.1.10. Birə bərabər izentropik genişləndirilmə əmsalının xüsusi halı üçün:

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

v - mayenin xüsusi həcmidir, ft/lb (m/kq);

P - mayenin təzyiqidir, psia (Pa);

e - təbii loqarifm əsasıdır 2,7183;

1 - ucluğun girişində şərtləri əks etdirir.

B.3.1.11. Tənlik (B.24) - də göstərildiyi kimi buxar və qazların, istilik və sıxılma amili xüsusi həcmdən daha asan əldə oluna bildiyi üçün və (B.25) və (B.26) tənliklərində əks edildiyi kimi xüsusi həcm və bu dəyişənləri əvəz etmək üçün real qaz qanunu istifadə edilə bilər:

P - mayenin təzyiqidir, psia (Pa);

v - mayenin xüsusi həcmidir, ft/lb (m/kq);

Z - mayenin sıxılma faktorudur (ölçü vahidləri yoxdur);

Ru - universal qaz sabitidir, 10,73 psia·ft/lb-mol·°R [8,314 Pa·m/kq-mol·K)];

M - molekulyar çəki, lb/lb-mol (kq/kq-mol);

T - mayenin temperaturudur, °R (K).

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

n - izentropik genişlənmə əmsalıdır (ölçü vahidləri yoxdur);

P - mayenin təzyiqidir, psia (Pa);

Z - mayenin sıxılma faktorudur, (ölçü vahidləri yoxdur);

Ru - universal qaz sabitidir 10,73 psia·ft/lb-mol·°R (8,314 Pa·m/kq-mol·K);

M - molekulyar çəki, lb/lb-mole (kq/kq-mol);

T - mayenin temperaturudur, °R (K);

1 - ucluğun girişində şərtləri əks etdirir.

B.3.2. İdeal qaz fərziyyəsi

B.3.2.1. Tənlik (B.27)-də göstərildiyi kimi ideal qaz qanununu izləyən, ideal qazlar hesab edilən buxar və qazlar üçün daimi izentropik genişləndirilmə əmsalı üzrə ifadə [Tənlik (B.13)], ideal qaz üçün sabit temperaturda ayrı-ayrı həcm ilə bağlı təzyiqin qismən törəməsi üçün daha da azaldıla bilər. Tənlik (B.28)-də göstərildiyi kimi ideal qaz üçün izentropik genişlənmə əmsalı sabitdir və o, sabit təzyiqdə ideal qaz xüsusi istilik gücünün sabit həcmdə ideal qaz xüsusi istilik gücünə nisbətidir (yəni ideal qazın xüsusi istilik nisbəti k):

P - mayenin təzyiqidir, psia (Pa);

v - mayenin xüsusi həcmidir, ft/lb (m/kq);

Ru - universal qaz sabitidir 10,73 psia·ft/lb-mol·°R (8,314 Pa·m/kq-mol·K);

M - molekulyar çəki, lb/lb-mol (kq/kq-mol);

T - mayenin temperaturudur, °R (K).

B.3.2.2. Sıxılmış amil Z 1-ə bərabər olduğu halda, n izentropik genişlənmə əmsalı üçün uyğunlaşdırılma, ideal qazın xüsusi istilik nisbətinin k ideal qaz fərziyyəsinə əsaslandığını qeyd etmək vacibdir.

k - ideal qaz üçün izentropik genişlənmə əmsalıdır;

P - mayenin təzyiqidir, psia (Pa);

v - mayenin xüsusi həcmidir, ft/lb (m/kq);

Cp - sabit təzyiqdə xüsusi istilik tutumudur, Btu/lb·°F (J/kq·°C);

Cv - sabit həcmdə xüsusi istilik tutumudur, Btu/lb·°F (J/kq·°C);

* - ideal qaz məhdudiyyətidir.

B.3.2.3. Bu ifadə izentropik yolu boyunca hər hansı bir anda qiymətləndirilə bilər; tənzimləyici temperatur bu anda məlum olduğu və xüsusi istilik imkanları asanlıqla əldə edilə bildiyi üçün giriş şərtləri ən əlverişlidir. İdeal qazın xüsusi istilik əmsalının (təzyiqdə asılı deyil) adətən temperaturdan əhəmiyyətli dərəcədə asılı olmadığını qeyd etmək faydalıdır; beləliklə, standart şəraitdə ideal qazın xüsusi istilik nisbəti digər məlumatların olmaması şəraitində yaxşı qiymətləndirilə bilər.

B.3.2.4. Bənd 5.6-da təqdim olunan buxarın verilməsində TTK kalibrləməsi üçün son ifadələr, mövcud dəyişənlərin əvəzlənməsi ilə (məsələn, xüsusi həcm üçün ifadəni temperaturun, təzyiqin, sıxılmanın və ideal qaz sabitinin funksiyası kimi istifadə edərək) müvafiq korreksiya amillərini tətbiq edərək bu tənliklərdən yenidən əldə edilir. Qeyd etmək lazımdır ki, bəzi riyazi ifadələr məhdudlaşdırılmış axın hesablamalarında dəyişən C kimi çevrilmə vahidini, məhdudlaşdırılmamış axın hesablamalarında F2 dəyişənini və bərabərliyin hissələrini təşkil edən əlavə dəyişənlərin tətbiqini əhatə edir.

B.3.3.1. Bu nümunədə aşağıdakı məlumatlar verilir:

— tənzimləyici maye durğunluq şəraitində super isti havadan ibarətdir;

— ucluğa daxil olan mayenin təzyiqi, P1, 114,7 psia (790,8 kPa);

— ucluğa daxil olan mayenin temperaturu, T1, 80 °F (300 K);

— TTK üzrə geri təzyiq atmosfer təzyiqidir, 14,7 psia (101,325 kPa).

B.3.3.2. Bu nümunədə aşağıdakı məlumatlar verilir:

— ümumi təzyiq diapazonu 114,7 – 14,7 = 100 psi (790,8 – 101,3 = 689,5 kPa);

— toplama məqsədləri üçün təzyiq intervalı 0,01 × 100 = 1 psi (6.895 kPa);

— sabit entropiyada təzyiq cədvəli (P), temperatur (T) və xüsusi həcmi (v) haqqında məlumat Cədvəl B.3-də göstərilir.

Qeyd - Bu analizi almaq, zəruri xüsusiyyətləri əldə etmək və daimi entropiya flanslarını yerinə yetirmək üçün kompleks maye xassələri üzrə tətbiqi proqramların satışı mövcuddur.

B.3.3.3. Tənlik (B.4)-dən istifadə edərək inteqrasiyanın nəticələri Cədvəl B.3-də göstərilir.

B.3.3.4. 379,1 lb/s·ft (1,851 kq/s·m) maksimal kütlə axını 60,7 psia (418.5 kPa) təzyiqdə meydana çıxır.

B.3.4. Qaz/buxar kalibrləmə tənliklərin nəticələrinin müqayisəsi

B.3.4.1. Müqayisə məqsədləri üçün TTK-nın tələb olunan ağız sahəsi B.3.3-də nümunə probleminin inteqrasiya yanaşmasını və bənd 5.6-da təqdim olunan buxar kalibrləmə formulanı istifadə edərək müəyyən edilə bilər [tənlik (2) vasitəsilə tənlik (7)]. Aşağıdakı məlumatlar verilir:

— tələb olunan axın sürəti 158,700 lb/s = 44,09 lb/s (72,000 kq/h = 20 kq/s);

— güman edək ki, hava kalibrləmə tənliklərində istifadə üçün ideal qazdır.

B.3.4.2. Müqayisə üçün aşağıdakı məlumatlar müəyyən edilir:

— mayenin molekulyar həcmi, M = 28,96;

— mayenin sıxılma faktoru, Z = 1,0;

— standart şəraitdə mayenin ideal qaza xüsusi istilik nisbəti, k = 1,4;

— xüsusi istilik əmsalının nisbəti, C = 356,06 (0,027);

— ilkin kalibrləmə üçün effektiv axıdılma əmsalı, Kd = 0,975;

— bütün digər korreksiya amilləri (Kb və Kc) = 1,0.

B.3.4.3. B.3.3 nümunə məsələsində ədədi inteqrasiyadan əldə edilən nəzəri kütləvi axını istifadə edərək tələb olunan effektiv axıdılma sahəsini müəyyən etmək olar.

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

G - ucluq vasitəsilə nəzəri kütləvi axındır, lb/s·ft (kq/s·m);

W - tələb olunan boşalma sürətidir, lb/s (kq/s);

Kd - axıdılmanın effektiv əmsalıdır (ölçü vahidləri yoxdur);

A - tələb olunan effektiv axıdılma sahəsidir, ft (m).

B.3.4.4. Kritik buxar kalibrləmə tənliyindən istifadə edərək [tənlik (2) və tənlik (5)] tələb olunan effektiv axıdılma sahəsini müəyyən etmək mümkündür:

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

W - tələb olunan boşalma sürəti, lb/s (kq/s);

C - xüsusi istilik nisbəti əmsalı, ideal qazın xüsusi istilik nisbətinin funksiyası;

Kd - boşalmanın effektiv əmsalı (ölçü vahidləri yoxdur);

P1 - ucluğa daxil olan mayenin təzyiqi, psia (kPa);

T - ucluğa daxil olan mayenin temperaturu, °R (K);

Z - ucluğa daxil olan mayenin sıxılma faktoru (ölçü vahidləri yoxdur);

M - mayenin molekulyar çəkisi;

A - tələb olunan effektiv axıdılma sahəsi, düym (mm).

B.3.4.5. Əlavə müqayisə kimi, ASME Kodu UG-131 ilə hava üçün nəzəri axın təmin edilir:

WT - nəzəri axın sürəti, lb/s;

AT - həqiqi axıdılma sahəsi, düym;

P - ucluğa daxil olan mayenin təzyiqi, psia;

T - ucluğa daxil olan mayenin temperaturu, °R;

M - mayenin molekulyar çəkisi;

GT - nəzəri kütləvi axın, lb/s ×düym.

B.3.5. Tipik emal qazları və buxarlar

B.3.5.1. Emal xidmətində meydana çıxan bir çox buxarlar ideal qaz qanuna əsaslanmasa da, əksər hallarda TTK adekvat olaraq bu fərziyyə əsasında ölçülür. Bu fərziyyə ideal qaz xüsusi istilik nisbətini təmin edərək izentropik genişlənmə əmsalı üçün bir ehtimal kimi istifadə olunur və ideal qazın xüsusi həcmi tənlik (B.25) və tənlik (B.26) əsasında hesablanır (xüsusən, ideal qaz üçün bir qiymətinə bərabər sıxılma amilini istifadə edərək).

B.3.5.2. Sıxılma amili 1-ə yaxın olduqda qaz və ya buxar ideala yaxındır; buna baxmayaraq, tənzimləyici cihaz kalibrləməsi üçün ideal qaz fərziyyəsinin istifadəsi 0,8-dən daha böyük sıxılma amilləri ilə karbohidrogenlərin aşağı molekulyar çəkisi üzrə əhəmiyyətli xəta baş verməyəcəyini müəyyən etmişdir.

B.4. İkifazalı axın üçün axın tənlikləri

Bu izentropik ucluq axın tənliyi də iki fazalı axın kalibrləməsinin tənliklərinin inkişafında istifadə olunur. Daha ətraflı məlumat üçün Əlavə C-yə baxın.

C.1. İki fazalı maye/buxar tənzimləməsi üçün kalibrləmə

C.1.1. Ümumi müddəalar

Bu Əlavədə təqdim olunan ikifazalı kalibrləmə üçün üsullar hazırda istifadə olunan üsullar arasındadır və getdikcə yeni üsulların inkişafı davam edir. Bu ikifazalı proqramı istifadə etmək üçün xüsusi üsulun tam dərk edilməsi tövsiyə olunur. Bu Əlavədə təqdim olunan üsulların test əsasında təsdiq olunmadığını, həmçinin iki fazalı axın xidmətində TTK-ların gücünün təsdiqi üçün hər hansı qəbul olunmuş proseduru aşkara çıxarmadığını qeyd etmək lazımdır.

C.1.2. Tənliklərin tətbiqi

C.1.2.1. İki fazalı maye/buxar tənzimləmənin ümumi kateqoriya altında bir çox müxtəlif ssenariləri mümkündür. Bu ssenarilərin hamısında ikifazalı qarışıq TTK-ya daxil olur və ya ikifazalı qarışıq maye klapan vasitəsilə hərəkət etdikcə istehsal olunur. Klapanın effektiv kütləvi axın gücünü azalda bildiyi üçün partlama nəticəsində buxar istehsalı nəzərə alınmalıdır. C.2.1 –dən C.2.3-ə qədər olan bəndlər vasitəsilə təqdim olunan üsullar ikifazalı maye/buxar ssenariləri TTK kalibrəməsi üçün istifadə edilə bilər. Bundan əlavə C.2.1 ikifazalı axının kondensasiyasında superkritik mayelər üçün istifadə edilə bilər. Xüsusi ikifazalı ssenari üzrə istinad olunan bölməni müəyyən etmək üçün Cədvəl C.1-dən istifadə edin.

C.1.2.2. C.2.1-də təqdim olunan tənliklər, maye qarışığı "saxta tək fazalı maye" kimi hərəkət edən, sıxlığın iki fazanın orta həcm sıxlığına bərabər olduğu Homogen Tarazlıq Metoduna əsaslanır [4]. Bu üsul iki fazalı mayenin TTK vasitəsilə keçərkən istilik və mexaniki tarazlığın mövcud olduğu fərziyyəsinə əsaslanır (digər xüsusi fərziyyələr və ya məhdudiyyətlər müvafiq bölmədə təqdim olunur). Ucluqlarda 4 düymdən (10 sm) daha uzun iki fazalı sistemlərin yüksək impulsları üçün hər iki istilik və mexaniki tarazlıq nəzərdə tutula bilər. Bu ehtimallar homogen tarazlıq axın modelinə (HAM) uyğundur.

Cədvəl C.1—TTK-lar üçün iki fazalı maye/buxar tənzimləmə fəaliyyət planı

İkifazalı sistemə (doymuş maye, o cümlədən maye buxar qarışıqları) TTK və flanslar daxil olur. Qatılaşmayan (kondensasiya olunmayan) qaz mövcud deyil. Həmçinin bura ən yüksək termodinamiklik nöqtəsindən yuxarıda və aşağıda kondensasiya olunan və iki fazalı axında olan mayelər daxildir.

Doymuş maye/buxar propan sistemi TTK və maye propan flanslara daxil olur.

İki fazalı sistem (maye və ya kondensasiya olunmayan qaz, kondensasiyalı buxar və ya hər ikisi ilə yüksək soyudulur) TTK-ya daxil olur və yanmır.

Çox soyuq propan və azot TTK-ya daxil olur və propan yanmır.

İki fazalı sistem (girişdəki buxar bir qədər qatılaşmayan qazdan ibarətdir və maye ya doymuşdur, ya da soyuqdur) TTK-ya daxil olur və yanır. Qatılaşmayan qaz TTK-ya daxil olur.

Doymuş maye/buxar propan sistem və azot TTK-ya daxil olur maye propan yanır.

Soyuq maye (doymuş maye daxil olmaqla) TTK-ya daxil olur və yanır. Qatılaşan buxar və ya qatılaşmayan qaz TTK-ya daxil olmur.

Soyuq propan TTK-ya daxil olur və yanır.

. Qatılaşmayan qaz normal iş şəraitində asanlıqla qatılaşmayan bir qazdır. Ümumi qatılaşmayan qazlara hava, oksigen, azot, hidrogen, karbon dioksid, karbon qazı və hidrogen sulfid daxildir.

Yüksək soyudulmuş termini mayenin TTK-dan keçərkən yanmadığını qeyd etmək üçün istifadə olunur.

C.1.2.3. Bənd C.2.2 və C.2.3-də təqdim olunan tənliklər Homogen Tarazlıq Metodunun bir versiyası olan Leunq Omeqa metoduna [6] əsaslanır. Bənd C.2.2 və C.2.3-də təqdim edilən prosedurlarda Omeqa parametri partlama hesablanmasından əldə edilən xüsusi həcm məlumatları əsasında hesablanır. Maye xüsusiyyətləri giriş tənzimləmə şərtlərində və aşağı təzyiqdə alovlanma şəraitində müəyyən edildiyi üçün buna əsasən iki nöqtəli metod kimi istinad edilir. Omeqa parametri özü aşağıdakı əlaqələrdən istifadə edərək iki fazalı maye sıxlığı və təzyiq arasında qarşılıqlı əlaqəni yaradır:

P - partlama hesablanması üzrə təzyiq (mütləq);

ρ - partlama hesablanması üzrə ümumi ikifazalı sıxlıq;

v - partlama hesablanması üzrə ümumi ikifazalı xüsusi həcm;

o - partlama üçün ilkin şərait (məsələn,TTK-nın giriş şəraiti);

x - bir aşağı təzyiqdə partlama nəticəsi.

C.1.2.4. Əksər hallarda 90% ilkin təzyiqdə alışma təzyiqi məqbul nisbət parametri təmin edir; lakin daha aşağı partlama təzyiqləri bəzi şərtlər altında daha uyğun ola bilər (məsələn, [12] termodinamik kritik nöqtəsi yaxınlığında). Bəzi hallarda bu aradan qaldırıcı şəraitdə yalnız maye xassələrindən istifadə etməklə omeqa parametrini hesablamaq mümkündür (bir nöqtəli üsul) [11]. Bir nöqtəli omeqa parametrinin qiymətləndirilməsi texnikasının işlənməsi üçün istifadə olunan fərziyyələrə əsasən bu texnikadan istifadə adətən aşağıdakı hallar üçün düzgün deyil:

— çox komponentli sistem üçün nominal qaynama intervalı 150 °F-dən böyükdür (nominal qaynar diapazon sistemdə yüngül və ağır komponentlərin hava qaynama nöqtələrində fərqidir);

— maye onun termodinamik kritik nöqtəsinə yaxındır (Tr ≥ 0,9 or Pr ≥ 0,5);

—mayedə mövcud olduğu halda qatılaşmayan qazın həll olunması əhəmiyyətlidir;

—çox komponentli sisteminin tərkibi 0,1-dən artıq çəki faizinə malik hidrogendən ibarətdir;

—qatılaşmayan qaz ilə çox komponentli sistemin qaz fraksiyası aşağıdır;

Tr - TTK girişində azalan temperatur;

Pr - TTK girişində azalan təzyiq;

To - TTK girişində temperatur (°R);

Po - TTK girişində azalan təzyiqdir (psia). Bu, TTK-nın müəyyən olunmuş təzyiqi (psig), yol verilən artıq təzyiq (psi) və atmosfer təzyiqidir;

Pvo - giriş aradan qaldırıcı temperatura To (psia) müvafiq doyma (buxar) təzyiqidir. Çox komponentli sistem üçün müvafiq To doyma təzyiqini istifadə edin.

Pgo - TTK girişində qatılaşmayan qazın qismən təzyiqidir (psia).

C.1.2.5. Bu hallarda hər hansı birinə müraciət etdikdə bölmə C.2.1, C.2.3 vasitəsilə təqdim olunan üsullar istifadə edilməlidir.

C.1.2.6. HEM-ə əsaslanan termodinamik modellər analitik və ədədi üsulların tərkibinə daxil edilən maye xassələri bazası və ya buxar/maye tarazlığından istifadə edilməklə daha ciddi üsul nəzərdə tutula bilər. Daha ətraflı məlumat üçün bölmə C.2.1-ə bax.

C.1.3. ASME sertifikatlı təhlükəsizlik klapanları üçün doymuş su tutumu

Doymuş su haqqında məlumat üçün ASME Bölmə VIII, Əlavə 11-ə bax.

C.1.4. Boşalma əmsalı

İkifazalı axın üzrə effektiv boşalma əmsalı üçün dəyər, cari debatların mövzusudur [10], [13], [14] və ikifazalı mayelər ilə TTK davranışının faktiki testi olmadan həll etmək mümkün deyil. Nəticədə axıdılmanın effektiv əmsalının qiymətləndirilməsi ilə bağlı məlum olan (konservativ) tövsiyə kalibrləmə haqqında təlimat çərçivəsində təqdim olunub, C.2.1.1, C.2.2.1, və C.2.3.1 bəndlərinə bax.

C.2. Kalibrləmə üsulları

C.2.1. İzentropik ucluq axını birbaşa inteqrasiya ilə kalibrləmə

C.2.1.1. Ümumi müddəalar

C.2.1.1.1. Tənzimləyici cihazın giriş ucluğu tam açılan tənzimləyici cihazın məhdudlaşdırıcı axın elementi olduğu ehtimal olunur və beləliklə də, həmin tənzimləyici cihazın axın gücünü müəyyən etmək üçün model təqdim edir. Bir nöqtədə birləşən ucluq vasitəsilə maksimum kütləvi axını müəyyən etmək üçün ucluğun adiabatik və geri olduğu qəbul edilir (izentropik ehtimal üçün hər iki məhdudiyyətlər lazımdır), yaxşı deformasiya olunmuş ucluq üçün müxtəlif eksperimental sübutlar vasitəsilə ortaq ehtimal əldə olunur. Tənlik (C.2) və tənlik (C.3)-də göstərildiyi kimi izentropik ucluq axını üçün ümumi enerji balansı kütləvi axın hesablanmasının əsasını təşkil edir.

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

max - mayenin məhdudlaşdırma (boğucu) potensialını təşkil edən bu hesablanmanın maksimum həddə çatdırılması;

G - kütləvi axındır, lb/s·ft (kq/s·m);

v - mayenin xüsusi həcmi, ft/lb (m/kq);

ρ - mayenin kütləvi sıxlığı, lb/ft (kq/m);

P - mayenin durğunluq təzyiqi, psia (Pa);

o - ucluq girişində maye vəziyyəti;

t - kəsiyin sahəsi minimum olduğu halda ucluğun boğazında olan maye vəziyyəti.

C.2.1.1.2. Bu enerji balansının mayenin tələblərə tam cavab vermədiyindən və ya sıxılmasından asılı olmadığını qeyd etmək vacibdir. Nəticədə bu tənlik TTK hesablamalarında işləyən homogen tarazlıq modelində iki fazalı axın hesablamaları üçün əsas yaradır.

C.2.1.1.3. Ümumi bir ucluq axın tənliyi əsasında ucluğun girişindən ucluq boğazına qədər müxtəlif durğunluq təzyiqlərində olan maye sıxlığı tələb olunur. Bu qiymətləri nəzərə alaraq ucluq vasitəsilə maksimum kütləvi axını müəyyən etmək üçün ədədi inteqrasiya hesablanması həyata keçirilə bilər. Uyğun fiziki bazanı və ya müvafiq termodinamik modeli istifadə edərək giriş durğunluq şəraitində maye ilə başlayan giriş durğunluq entropiyanı So müəyyən etmək, sonra aşağı təzyiqlərdə (P, So) ardıcıl izentropik partlama almaq, müxtəlif təzyiqlərdə sıxlıq üçün qiymətləri yaratmaq olar. Bu diapazon üzərində maye izləmə yolunun normal şəkildə izentropik olduğu qəbul edilir; lakin bir çox şəraitlər üçün izoentalpiya yolu məqbul ola bilər (xüsusilə, termodinamik kritik nöqtədən uzaq olan aşağı keyfiyyətli qarışıqlar üçün). Kütləvi axın korrelyasiyası maksimuma çatana qədər ((məhdudlaşdırılmış (boğulmuş) şərait təqdim edərək) və ya ucluq üzərində həqiqi təzyiq əldə edilənə qədər təzyiq və sıxlıq nöqtələri ardıcıl aşağı təzyiqlər üçün yaradılır. Bu nöqtədə ucluqda minimal kəsik sahəsində (kritik yüksək təzyiq) təzyiq qəbul edilir. Pt məlum kritik yüksək təzyiq üçün enerji balansı tənlik (C.4) və tənlik (C.5)-də göstərildiyi kimi yazıla bilər.

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

C.2.1.1.4. Tərkib asanlıqla kiçik təzyiq intervalları üzərində birbaşa toplama ilə hər hansı bir maye üçün ədədi qiymətləndirilə bilər:

ρi – kritik durğunluq təzyiqində mayenin ümumi kütlə sıxlığı, Pi.

C.2.1.1.5. İstilik və mexaniki tarazlıq qarışığı üçün ümumi kütləvi sıxlıq hər bir fazanın sıxlığı və buxar fazanın həcmi fraksiyası qarışığı əsasında hesablana bilər:

ρ - iki fazalı qarışıq sıxlığı;

ρv - buxarın sıxlığı;

ρl - mayenin sıxlığı;

α - qarışıqda buxar fazanın həcmi fraksiyası.

C.2.1.1.6. Qarışıqda buxar fazasının həcm fraksiyası aşağıdakı qarışığın kütləsinin keyfiyyəti (buxar fazasının kütlə fraksiyası) ilə əlaqədardır:

C.2.1.1.7. Kütləvi axın üçün qiymət müəyyən edildikdən sonra tələb olunan ağız sahəsi tənlik (C.9) və tənlik (C.10)-dan istifadə edərək hesablana bilər.

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

A - tələb olunan effektiv axıdılma sahəsi, düym (mm);

W - kütləvi axın sürəti, lb/s (kq/s);

Kd - axıdılma əmsalıdır. İlkin kalibrləmənin qiymətləndirilməsi məqsədilə 0,85 axıdılma əmsalı TTK girişinə daxil olan doymuş maye və ya iki fazalı qarışıq üçün istifadə oluna bilər. Mayenin TTK girişinə daxil olduğu halda tək fazalı üsul ilə 0,65-ə bərabər axıdılma əmsalı tənlik (28) və tənlik (29)-a uyğundur. 0,65 qiymətinin yalnız tədricən soyuyan ilıq mayelər üçün ənənəvi klapan ölçüsü əsasında nəticə verəcəyi qeyd edilməlidir. İstifadəçi axıdılma əmsalının müəyyən edilməsi üçün digər üsulları seçə bilər [13] [14] [16];

Kb - klapan istehsalçısından əldə edilən buxar üçün geri təzyiq korreksiya amilidir. İlkin kalibrləmənin qiymətləndirilməsi üçün Şəkil 30-dan istifadə edin. Geri təzyiq korreksiya amili yalnız balanslı klapanlar üçün tətbiq olunur;

Kc - TTK-nın partlayıcı disk ilə quraşdırılması üçün kombinasiyalı korreksiya faktorudur (bax 5.11.2);

— partlayıcı disk quraşdırılmadıqda kombinasiyalı korreksiya faktoru 1,0-ə bərabərdir;

— partlayıcı disk TTK ilə birlikdə quraşdırıldıqda kombinasiyalı korreksiya faktoru 0,9-a bərabərdir və kombinasiya təsdiq olunmuş qiymətə malik deyil.

Kv - özlülük korreksiya faktorudur.

C.2.1.2.1. Bu nümunədə aşağıdakı məlumatlar verilir:

—əməliyyat pozuntusu nəticəsində yaranan 300,000 lb/s (136,000 kq/s) iki fazalı axın sürəti tələb edir; maye hidro-kükürdü təmizləmə boru kəmərindən boşalır və yüksək təzyiqdə mühüm hidrogen həcminə malikdir;

— TTK girişində temperatur 80,4 °F (26,9 °C);

—1,958 psi (13,500 kPag), avadanlığın hesablama temperaturunda TTK quraşdırılır;

— aşağı axın ümumi geri təzyiq 29 psig (200 kPag) (əlavə geri təzyiq = 0 psig, daxili geri təzyiq = 29 psi);

— yol verilən artıq təzyiq (akkumulyasiya) 10 %;

— ehtimal edilən özlülük korreksiya amili Kv 1,0-dır.

C.2.1.2.2. Bu nümunədə aşağıdakı qiymətlər hesablanır:

— boşalma təzyiqi 1,10 × 1958 = 2,153.8 psig (14,850 kPag);

— qiymətləndirilən geri təzyiq faizi = (29/1958) × 100 = 1,5 %, beləliklə, geri təzyiq korreksiya faktoru Kb = 1,0 (Şəkil 30).

C.2.1.2.3. Aşağıda addım-addım əməl olunacaq prosedur verilir.

a) Addım 1 - Durğunluq entropiyasını So qiymətləndirin. Boşalan mayenin tərkibi, tənzimləyici təzyiqi və tənzimləyici temperaturu nəzərə alaraq giriş durğunluq entropiyası, termodinamik mühərrik ilə müəyyən edilmişdir – 8,178 Btu/lb-mol-°R. Qeyd edək ki, entropiya istinad vəziyyəti müxtəlif termodinamik mühərriklər üçün fərqli ola bilər; buna görə də, bu dəyər digər termodinamik mühərriklərdən əldə edilən qiymət ilə eyni olmaya bilər. Eyni termodinamik mühərrik və modellər istifadə olunana qədər istinad vəziyyəti ardıcıl və partlama hesablamaları uyğun olacaq.

b) Addım 2 - Maye xassələri yaratmaq və sayca ucluq axın inteqralını qiymətləndirmək üçün ardıcıl izentropik flansları həyata keçirin. Məlum yüksək kritik təzyiq olmadan bir sıra ardıcıl izentropik flanslar maye xassələrini yaratmaq üçün həyata keçirilir. Mütləq tənzimləyici təzyiqin 4%-lik addım ölçüsü partlama təzyiqləri yaratmaq üçün təsadüfən seçilmişdir. Qeyd edilməlidir ki, bu addımın ölçüsü kiçik olduqca yaxın toplama faktiki inteqrasiya olacaq. Tənlik (C.6) ucluq axın tərkibi ədədini qiymətləndirmək üçün istifadə edilmişdir. Kütləvi axın maksimum dəyərə çatana qədər izentropik flanslar həyata keçir. Nəticələr Cədvəl C.2-də təqdim olunur.

c) Addım 3 - Maksimum kütləvi axını tap. Kütləvi axın kritik yüksək təzyiqində 1,214.4 psia (8,373 kPa) dəyəri 4,830.8 lb/s-ft (23,586 kq/s-m) maksimuma çatdırılır. Bu kritik yüksək təzyiqi yuxarıda göstərilən ümumi geri təzyiqdən daha böyükdür; buna görə də ucluq vasitəsilə axın kritikdir (boğulmuş).

d) Addım 4 - Tələb olunan ağız sahəsini hesablayın. TTK-nın A tələb olunan sahəsi tənlik (C.9)-dan hesablanır:

e) Addım 5 - M-ağız TTK seçin (3,600 düym).

C.2.2. Omeqa metodundan istifadə etməklə TTK vasitəsilə iki fazalı partlamalı və ya qeyri-partlamalı hərəkət üçün kalibrləmə

C.2.2.1. Ümumi müddəalar

Bu bölmədə təqdim edilən üsul TTK kalibrləməsi üçün partlama və ya partlamasız axın üçün istifadə oluna bilər. Bu metod yuxarı və aşağı termodinamik kritik nöqtəsində iki fazalı kondensasiyasız axında mayelər üçün də uyğundur. Nəhayət bu bölmədə təqdim edilən üsullar tənzimləyici cihaza daxil olan doymuş mayelər üçün istifadə edilə bilər. Qeyd edək ki, doymuş mayelər üçün C.2.3-də təqdim olunan metodlar C.2.2-də təqdim olunan metodlar ilə bərabərdir. Bütün hallarda Omeqa parametri durğunluq şərtlərində və bir əlavə təzyiqdə qarışıq üçün partlama hesablamalarından və ya maye xassələrindən əldə edilən xüsusi həcmi istifadə edərək müəyyən edilir (iki nöqtəli üsul).

a) Addım 1 - Omeqa parametrini ω hesablayın. İki təzyiq xüsusi həcm göstərici nöqtəsini istifadə edərək, omeqa parametrini hesablamaq üçün Tənlik (C.12)-dən istifadə edin.

v9 - TTK-nın giriş təzyiqinin 90% -da qiymətləndirilən xüsusi həcmidir, Po ft/lb; v9 -u müəyyən edərkən partlama hesablamaları izentropik həyata keçirilməlidir, lakin izentalpik (adiabatik) partlama termodinamik kritik nöqtəsindən uzaq, aşağı keyfiyyətli qarışıqlar üçün kifayətdir

vo - TTK girişində iki fazalı sistemin xüsusi həcmidir, ft/lb.

b) Addım 2 - Axının kritik və ya kritik həddən aşağı olduğunu müəyyən edin.

ηc - Şəkil C.1-dən kritik təzyiq nisbətidir.

Qeyd: Bu nisbət həmçinin aşağıdakı ifadədən əldə edilə bilər:

və ya aşağıdakı yaxınlaşmadan:

Po - TTK girişində təzyiqdir (psia və ya Pa); Bu TTK-nın müəyyən olunmuş təzyiqi (psig və ya Pag), yol verilən artıq təzyiq (psi və ya Pa) və atmosfer təzyiqdir;

Pa - aşağı axın geri təzyiqidir (psia və ya Pa).

c) Addım 3 - Kütləvi axını hesablayın. Kritik axın üçün tənlik (C.16) və ya tənlik (C.18)-dən istifadə edin. Kritik həddən aşağı axın üçün tənlik (C.17) və ya tənlik (C.19)-dən istifadə edin.

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

G - kütləvi axın, lb/s⋅ft2 (kq/s·m2);

Po - TTK girişində təzyiq, psia (Pa);

vo - TTK girişində iki fazalı sistemin xüsusi həcmi ft/lb (m/kq);

ηa - geri təzyiq nisbəti, ηa=Pa/Po

d) Cədvəl 4 - TTK-nın tələb olunan sahəsini hesablayın.

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

A - tələb olunan effektiv axıdılma sahəsi, düym (mm);

W - kütləvi axın sürəti, lb/s (kq/s);

Kd - axıdılma əmsalı. İlkin kalibrləmənin qiymətləndirilməsi üçün 0,85 axıdılma əmsalı istifadə oluna bilər;

Kb - klapan istehsalçısından əldə edilən geri təzyiq korreksiya amilidir; İlkin kalibrləmənin qiymətləndirilməsi üçün Şəkil 30-dan istifadə edin. Geri təzyiq korreksiya amili yalnız balanslı klapanlar üçün istifadə olunur;

Kc - TTK-nın partlayıcı disk ilə quraşdırılması üçün kombinasiyalı korreksiya faktorudur (bax 5.11.2);

— partlayıcı disk quraşdırılmadıqda kombinasiyalı korreksiya faktoru 1,0-ə bərabərdir;

— partlayıcı disk TTK ilə birlikdə quraşdırıldıqda kombinasiyalı korreksiya faktoru 0,9-a bərabərdir və kombinasiya təsdiqlənmiş qiymətə malik deyil.

Kv - özlülük korreksiya faktorudur.

C.2.2.2.1. Bu nümunədə aşağıdakı tənzimləyici tələblər verilir:

— əməliyyat pozuntusu nəticəsində yaranan 477,430 lb/s (216,560 kq/s) üçün tələb olunan yardımçı boru ilə yerüstü iki fazalı axın sürəti. Bu axın kondensatorun aşağı hissəsindədir;

— TTK girişində temperatur 200 °F (659,7 °R = 366,5 K);

—avadanlığın hesabi təzyiqi 60 psig-də (413,7 kPag) TTK quraşdırılır;

— aşağı axın ümumi geri təzyiq 15 psig (29,7 psia) (204,7 kPa) (əlavə geri təzyiq = 0 psig, daxili geri təzyiq = 15 psi);

— TTK girişində iki fazalı xüsusi həcm 0,3116 ft/lb (0,01945 m/kg);

— yol verilən artıq təzyiq (akkumulyasiya) 10 %;

— bu nümunə problemi üçün Kv 1,0 özlülük korreksiya amili nəzərdə tutulur.

C.2.2.2.2. Bu nümunədə aşağıdakı qiymətlər hesablanır:

— boşalma təzyiqi 1,10 × 60 = 66 psig (80,7 psia) (556,4 kPa);

— geri təzyiq faiz ölçüsü = (15/60) × 100 = 25 %, beləliklə geri təzyiq korreksiya faktoru Kb = 1,0 (Şəkil 30). Aşağı axın geri təzyiq müəyyən təzyiqdən 10%-dən daha böyük olduğu üçün balanslı körük TTK-lar istifadə olunmalıdır.

C.2.2.2.3. Aşağıda addım-addım prosedurlar əks olunur.

a) Addım 1 – Omeqa parametrini ω hesablayın. Omeqa parametrini ω hesablamaq üçün Tənlik (C.12)-dən istifadə edilir. Emal simulyatorundan isentalpik (adiabatik) partlama hesablamalarının nəticələrini istifadə edərək, 0,9 × 80,7 = 72,63 psia (500,8 kPa) təzyiqdə qiymətləndirilən xüsusi həcm 0,3629 ft/lb-dir (0,02265 m/kq). Omeqa parametri tənlik (C.12)-dən aşağıdakı kimi hesablanır.

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

b) Addım 2 - Axının kritik və ya kritik həddən aşağı olduğunu təyin edin. Kritik təzyiq nisbəti 0,66 - dır (Şəkil C.1). Kritik təzyiq Pc aşağıdakı şəkildə hesablanır:

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

Axının kritik olduğu müəyyən edilir.

c) Addım 3 – Kütləvi axını hesablayın. Kütləvi axın G, tənlik (C.12)-dən hesablanır:

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

d) Addım 4—TTK-nın tələb olunan sahəsini hesablayın. TTK-nın tələb olunan sahəsi A, tənlik (C.20) və ya tənlik (C.21)-dən aşağıdakı şəkildə hesablanır.

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

e) Addım 5 - Ağız sahəsini seçin. Bu sahə tələbi iki (2) Q ağız və (1) R ağız TTK-nı seçərək yerinə yetirilə bilər (2 × 11,05 + 1 × 16,00 = 38,1 düym). Bu nümunə çoxsaylı klapanlarda nəticə verdiyi üçün tələb olunan sahə 16%-dən artıq təzyiqdə yenidən hesablana bilməz.

C.2.3. Omeqa üsulunu istifadə edərək TTK girişində soyuq maye üçün kalibrləmə

C.2.3.1. Sertifikat tələb edən TTK-lar

Bu bölmədə təqdim olunan üsul girişdə soyuq mayeni qəbul edən (doymuş daxil olmaqla) TTK-ların kalibrləməsi üçün istifadə edilə bilər. Heç bir qatılaşan buxar və ya qatılaşmayan qaz girişdə ola bilməz. Bu bölmədə olan tənliklər bütün maye növləri ilə sınaqdan keçirilən ssenarilərdə tətbiq olunur. Aşağıdakı prosedur istifadə edilə bilər.

Addım 1 - doymuş omeqa ωs parametrini hesablayın. İki təzyiq-xüsusi həcm nöqtəsini istifadə edərək doymuş omeqa parametrini hesablamaq üçün tənlik (C.15)-dən istifadə edin.

ρlo - TTK girişində maye sıxlığı, lb/ft (kq/m);

ρ9 - To lb/ft (kq/m) TTK giriş tənzimləyici temperaturuna uyğun olaraq Ps doymuş (buxar) təzyiqin 90%-da qiymətləndirilən lb/ft (kq/m) sıxlıqdır. Çox komponentli sistem Ps üçün To uyğun saturasiyanı istifadə edin. ρ9 -u təyin edərkən partlama hesablanması izentropik aparılmalıdır, lakin izentalpik (adiabatik) flans termodinamik kritik nöqtədən uzaq olan aşağı keyfiyyətli qarışıqlar üçün vacibdir.

b) Addım 2 - Soyutma bölgəsini müəyyən edin.

aşağı ilkin soyutma nahiyəsi (buxarlanma boyunluğun yuxarı axın hissəsində baş verir)

yuxarı ilkin soyutma nahiyəsi (buxarlanma boyunluqda baş verir)

ηst - keçid doyma təzyiq nisbəti,

Po – TTK girişində təzyiqdir (psia və ya Pa); Bu, TTK-nin müəyyən olunmuş təzyiqi (psig və ya Pag), yol verilən artıq təzyiq (psi və ya Pa) və atmosfer təzyiqidir.

c) Addım 3 - Axının kritik və ya kritik həddən aşağı olduğunu müəyyən edin. Aşağı soyuq bölgə üçün aşağıdakı müqayisələri istifadə edin:

Yüksək soyuq bölgə üçün aşağıdakı müqayisələri istifadə edin:

kritik öncəsi axın (bütün maye axınları)

Pc - kritik təzyiq, psia (Pa).

ηc - ηs qiyməti istifadə olunmaqla Şəkil C-dən alınan kritik təzyiq nisbətidir.

ηs ≤ ηst üçün kritik təzyiq nisbəti, ηc tənlik (C.37)-dən istifadə edərək hesablana bilər və ya tənlik (C.38)-dən istifadə edərək uyğunlaşdırıla bilər.

ηs - tənlik (C.39)-da hesablanan doyma təzyiq əmsalıdır.

Pa - aşağı axın geri təzyiqi, psia (Pa);

ηa - tənlik (C.40) üçün kritik həddən aşağı təzyiq nisbəti;

d) Addım 4—Kütləvi axını hesablayın. Aşağı səviyyədə soyudulan zonada tənlik (C.41) və ya tənlik (C.43)-dən istifadə edin. Axın kritik olduqda η üçün ηc - dən və axın subkritik olduqda η üçün ηa -dan istifadə edin. Yüksək səviyyədə soyudulan zonada tənlik (C.42) və ya tənlik (C.44)-dən istifadə edin. Axın kritik olduqda P üçün Ps –dən və axın kritik həddən aşağı olduqda (bütün maye axını) P üçün Pa –dan istifadə edin.

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

G - kütləvi axın, lb/s⋅ft2 (kq/s·m2);

η - geri təzyiq nisbəti.

e) Addım 5—TTK-nın tələb olunan sahəsini hesablayın. Tənlik (C.45) və tənlik (C.46) yalnız turbulent axın sistemlərində tətbiq olunur. İki fazalı tənzimləyici ssenarilərin əksəriyyəti turbulent axın daxilində olacaq.

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

A - tələb olunan effektiv axıdılma sahəsi düym (mm);

G - kütləvi axın, lb/s⋅ft2 (kq/s·m2);

Q - həcmi axın sürəti, qal/dəq (L/dəq);

Kd - axıdılma əmsalıdır. İlkin kalibrləmənin qiymətləndirilməsi soyuq maye üçün 0,65, axıdılma əmsalı və doymuş (həll olmayan) mayelər üçün 0,85 istifadə oluna bilər. 0,65 qiyməti ilıq mayelər üçün məlum olan ənənəvi klapan ölçüsü ilə nəticələnə biləcəyini unutmayın. İstifadəçi axıdılma əmsalının müəyyən edilməsi üçün digər üsulları seçə bilər [13] [14] [16];

Kb - klapan istehsalçısından əldə edilən buxar üçün geri təzyiq korreksiya amilidir. İlkin kalibrləmənin qiymətləndirilməsi üçün Şəkil 30-dan istifadə edin. Geri təzyiq korreksiya amili yalnız balanslı klapanlar üçün tətbiq olunur;

Kc - TTK-nın yuxarısında partlayıcı disk ilə qurğular üçün birləşdirici korreksiya faktorudur (bax 5.11.2);

— partlayıcı disk quraşdırılmadıqda birləşmə korreksiya faktoru 1,0-dır,

— partlayıcı disk TTK ilə birlikdə quraşdırıldıqda birləşmə korreksiya faktoru 0,9-dır və birləşmə təsdiq edilmiş qiymətə malik deyil.

Kv - özlülük korreksiya amili.

f) Addım 6—Ağız ölçüsünü seçin

C.2.3.2.1. Bu nümunədə aşağıdakı tənzimləyici tələblər təqdim olunur:

— nasosda bloklaşma nəticəsində yaranan 100 qal/dəq (378,5 L/dəq) üçün tələb olunan propan həcm axın sürəti;

— TTK 260 psig (1,792.6 kPag) təzyiqdə quraşdırılır ki, bu avadanlığın hesabi təzyiqidir;

— aşağı axın ümumi geri təzyiq 10 psig (24,7 psia) (170,3 kPa) (əlavə təzyiq = 0 psig, daxili geri təzyiq = 10 psi);

— TTK girişində temperatur 60 °F (519,67 °R) (288,7 K);

— TTK girişində maye propan sıxlığı 31,920 lb/ft3 (511,3 kq/m3);

— TTK girişində sabit təzyiqdə maye propanın xüsusi istiliyi 0,6365 Btu/lb⋅°R (2,665 kJ/kq·K);

— uyğun olan propanın doymuş təzyiqi 60 °F 107,6 psia (741,9 kPa);

—doymuş təzyiqdə propan mayenin xüsusi həcmi 0,03160 ft3/lb (0,00197 m3/kq);

— doymuş təzyiqdə propan buxarın xüsusi həcmi 1,001 ft3/lb (0,0625 m3/kq);

— doymuş təzyiqdə propan üçün buxarlanmanın gizli istiliyi 152,3 Btu/lb (354.2 kJ/kq);

— bu nümunə problemi üçün özlülük korreksiya amili Kv 1,0 qəbul edilir.

C.2.3.2.2. Bu nümunədə aşağıda göstərilən qiymətlər hesablanır:

— tənzimləyici təzyiq 1,10 × 260 = 286 psig (300,7 psia) (2,073.3 kPa);

— geri təzyiqin faiz ölçüsü = (10/260) × 100 = 3,8 %. Aşağı geri təzyiq müəyyən təzyiqdən 10% az olduğu üçün adi TTK istifadə edilə bilər. Beləliklə, geri təzyiq korreksiya amili Kb = 1,0.

—propan soyuq olduğu üçün axıdılma əmsalı Kd = 0,65 istifadə oluna bilər.

C.2.3.2.3. Aşağıda addım-addım əməl olunacaq prosedur verilir:

a) Addım 1—Doymuş omeqa parametrini ωs hesablayın. Propan sistem termodinamik kritik nöqtədən uzaq olan tək komponentli sistem olduğu üçün doymuş omeqa parametri ωs bir nöqtəli proyeksiya texnikasını istifadə edərək hesablana bilər; lakin, bu nümunədə Tənlik (C.30) omeqa parametrini ωs hesablamaq üçün seçilir. Emal simulyatordan izentalpik (adiabatik) flans hesablamaları istifadə edərək 0,9 × 107,6 = 96,84 psia (667,7 kPa) təzyiqdə qiymətləndirilən xüsusi həcm 0,06097 ft/lb (0,00381 m/kq)-dır. Bu 16,40 lb/ft (262,7 kq/m). maye sıxlığını təşkil edir. Omeqa parametri tənlik (C.30)-dan hesablanır:

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

b) Addım 2—Soyuq bölgəni təyin edin. Keçid doyma təzyiq nisbəti ηst belə hesablanır:

Maye çox soyuq fazaya düşmək üçün təyin edilir:

c) Addım 3— Axının kritik və ya kritik həddən aşağı olduğunu müəyyən edin. Axının kritik olduğu müəyyən edilir, çünki:

d) Addım 4—Kütləvi axını hesablayın. Kütləvi axın G tənlik (C.42)-dən aşağıdakı kimi hesablanır.

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

e) Addım 5—TTK-nın tələb olunan sahəsini hesablayın. TTK-nın tələb olunan A sahəsi, tənlik (C.45) və tənlik (C.46) - dan hesablanır.

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

f) Addım 6—TTK-nın F ağzını seçin (0,307 düym).

C.2.3.3. Sertifikatlaşma Tələb Etməyən TTK-lar

Əgər TTK maye istifadə olunmaqla göstərilən təchizat üçün heç vaxt təsdiqlənməyibsə (sertifikatlaşdırılmamış TTK-ların müzakirəsi üçün 5.9-a bax), o halda tənlik (C.45) və tənlik (C.46)-dan istifadə etməklə yuxarı artıq təzyiqlərdə klapanı tam qaldırmaq üçün hesablanmış kütlə axınına düzəliş etmək tələb olunur. Tənlik (C.56) və tənlik (C.57)-də göstərildiyi kimi tənlik (C.45) və tənlik (C.46) heç vaxt təsdiqlənməmiş maye TTK-ları idarə etmək üçün dəyişdirilmişdir:

Beynəlxalq ölçü vahidləri:

Kp - artıq təzyiqə görə yaranan korreksiya faktorudur. 25%-dən artıq təzyiqdə Kp = 1,0 olur. 25 %-dən başqa artıq təzyiqlər üçün Kp Şəkil 38-dən müəyyən edilir;

Ps - müəyyən təzyiqdir, psig (Pag);

P1 - giriş təzyiqi, psig (Pag). Bu, müəyyən olan təzyiq və yol verilən artıq təzyiqdir;

P2 - ümumi təzyiqdir, psig (Pag).

Ədədin sayını qeyd edin.

İstifadəçinin təzyiq tənzimləyici klapan (TTK ) identifikasiyasını və ya etiket nömrəsini qeyd edin.

Xidməti, xətti və ya mühafizə olunacaq avadanlıqları qeyd edin. Avadanlıq etiketinin sayı və təsviri daxil edilməlidir.

Tələb olunan klapan sayını müəyyən edin. Hər TTK üçün bir neçə klapan quraşdırmasının Spesifikasiya Hesabatının tamamlanması tələb olunur.

Tətbiq olunan kod (lar) və Kod Simvol möhürünün tələb edildiyini göstərin.

Klapan API 526-ya uyğun olmalıdır.

Yanğına nəzarət edin və ya seçiminin digər əsasını qeyd edin. Bütün müvafiq artıq təzyiq ssenariləri ilə təchiz edilməsi nəzərə alınmalıdır. Hər ikisi tətbiq olunursa, buxar kalibrləməsi kimi maye kalibrəməsi üçün də, ən azı, tənzimləmə kalibrləməsi ssenarisini təmin edin.

Qoruycu diskin TTK-nın girişi altında istifadə edildiyini müəyyən edin.

TTK-nın adi, balanslaşdırılmış-körük və balanslı porşen olub olmadığını qeyd edin.

TTK giriş layihəsinin (tam ucluq, yarı-ucluq və ya digər növü) təsvirini verin. Tam ucluqlar texniki-xidmət və dəyişdirilmək üçün çıxarıla bilən tam islanmış komponentlərdir. Tam ucluğun ən böyük üstünlüyü ucluq materialının metal yenilənməsi olmadan yenisi ilə əvəz edilməsidir. Yarı-ucluqlar sızma potensialına malikdir ki, kipgəc və ya qaynaq tələb edən yivli bağlantı tələb edir. Yarı- ucluğun tətbiqi bazanın materialının emal maye ilə uyğun olmasını tələb edir.

Açıq və ya qapalı qalpaq olduğunu qeyd edin. Prosesdə istifadə olunan maye TTK-nın işə düşməsi nəticəsində açıq qalpaq vasitəsilə çıxdığı üçün açıq qalpaqlar buxar, hava və su kimi zərərsiz xidmətlərlə məhdudlaşdırılır. Açıq qalpaqlar yüksək temperatur proqramlarında ətraf şəraitlər tərəfindən yayın soyudulmağına imkan verir.

Metal quraşdırmalı və ya möhkəm oturacağı qeyd edin. Metal quraşdırmalı oturacaqlar daha tipikdir. Yumşaq oturacaqlı layihələndirmə sızmanı minimuma endirmək üçün mövcuddur. Əməliyyat temperaturu, təzyiq və maye korroziya aktivliyi yumşaq məhsulların tətbiqini məhdudlaşdıra bilər.

API 527 -dən başqası varsa, oturacağın test tələblərini göstərin. ASME Kod API 527-yə uyğun olaraq, test edilən TTK tələb edilir. Digər kodların alternativ tələbləri ola bilər.

Girişin boru ölçüsünü, flans dərəcəsini və üzlük növünü qeyd edin. Giriş flansı və üzlük qorunan avadanlığın dəqiqləşdirilməsi tələblərə uyğun seçilmiş olmalıdır.

Çıxışın boru ölçüsünü, flans dərəcəsini və üzlük növünü qeyd edin. Giriş flansı və üzlük qorunan avadanlığın dəqiqləşdirilməsi tələblərə uyğun seçilmiş olmalıdır. Bir qayda olaraq, boşaltma sistemi ANSI Class 150 üçün nəzərdə tutulacaq. Lakin yüksək flans dərəcələri TTK-nın boşalması qapalı sistemdə olduğu zaman tələb oluna bilər.

Əgər flansdan başqası varsa, birləşmə növünü qeyd edin (məsələn, yivli, boru qaynaq və s.).

Korpusun materialını qeyd edin. API 526-ya yalnız təzyiq və temperatur əsasında seçilməsi üçün münasib olan ümumi tikinti materialları daxildir. Proses mayenin şiddətinə cavab vermək üçün əlavə korroziya müqaviməti lazım olduğu halda istifadəçi burada məlumatla təmin etməlidir.

Qalpaq materialını qeyd edin (17-ci sıradakı təlimata bax).

Oturacağın və ya ucluğun və diskin materialını qeyd edin. Bu materiallar proses şərtlərinə cavab vermək üçün seçilir.

Möhkəm oturacaq tələb olunduğu halda, materialı göstərin. Möhkəm, yumşaq – oturacaqlı layihələr möhkəm mühürləməni təmin edir və TTK vasitəsilə sızma miqdarını azalda bilir. Əməliyyat temperaturu, təzyiq və maye korroziya aktivliyi yumşaq məhsulların tətbiqini məhdudlaşdıra bilər. Tipik möhkəm oturacaq materiallarına fluoroelastomerlər, nitril və etilen propilen daxildir. Digər materiallar prosesinin şərtlərinə cavab vermək üçün mövcuddur.

Təlimatların istifadəçiləri yalnız bu sənəddə olan məlumatlara etibar etməməlidir. Kommersiya təcrübəsi, elmi, mühəndislik və təhlükəsizlik mühakiməsi sənəddəki məlumatların tətbiqində istifadə olunmalıdır.

Təlimatın materialını qeyd edin (17-cı təlimata bax).

Tənzimləyici halqa və ya halqaların materialını qeyd edin (17-cı təlimata bax).

Yay və yay şaybasının materialını qeyd edin (17-cı təlimata bax).

Körük materialını qeyd edin (17-cı təlimata bax).

Balanslı porşenin materialını qeyd edin (17-cı təlimata bax).

Əgər varsa NACE sənədinə uyğun olan materialları qeyd edin (17-cı təlimata bax). NACE tələbləri adətən H2S daxil olan proseslər üçün tələb olunur. Çatlama korroziya stressinə səbəb olduğundan, yay və ya körük materiallarına xüsusi diqqət verilir

Daxili kipkəclərin materialını qeyd edin. Daxili kipkəclərin material TTK-nın axıdılması üzərində proses maye ilə uyğunluq təşkil etməlidir.

Digər material tələblərini qeyd edin (17-cı təlimata bax).

Yivli və ya cəftəli qapağı qeyd edin. Yivli qapaqlar daha sərfəlidir. Cəftəli qapaqlar sızmaya qarşı yüksək qorunmanı təklif edir.

Klapanın düz və ya qablaşdırılmış qaldırıcı qola malik olmasını və ya olmadığını qeyd edin. Qaldırıcı cihazlar ASME Kodu ilə hava, buxar və isti su istifadə olunan xidmətlər üçün tələb olunur. Qeyd edək ki, istehlakçı bu tələbi imtina etmək istəyirsə, ASME Kodu Case 2203 bu vərəqəyə müvafiq müəyyən edilməlidir. Qapalı axıdılma sistemlərinin və ya isti mayeni azad edə bilən artıq təzyiq ssenari səbəbiylə geri təzyiq olduqda, qablaşdırılmış qaldırıcı qol istifadə olunur.

Test tıxac tələb olunduğunu qeyd edin. Test tıxac yalnız qorunan avadanlığın hidrostatik sınağı zamanı istifadə edilir, əməliyyat zamanı ştepsel ilə çıxarılır və əvəz edilir.

Körüklərin qalpaq havalandırmasında xətaları göstərən ekran və ya balanslı porşenli klapan tələb olunduğunu qeyd edin.

Tələb olunan digər aksesuarları (məsələn limit keçid) qeyd edin.

Axan maye və halını (maye, qaz, buxar və ya iki faza) göstərin. Qeyd edək ki, iki fazalı proqramlarda istehlakçının istehsalçını tənzimləyici kütlə axını ilə təmin etməsi tələb olunur (36-cı təlimata bax).

Klapan aradan qaldırıcı şərtlərdə tənzimlənən maye miqdarını və ölçü vahidini qeyd etmək tələb olunur (məsələn, lb/s, qal/dəq və ya ft/dəq).

Kütləvi axın və hesablamalar üçün əsası qeyd edin. Bu, yalnız iki fazalı proqramlar üçün tələb olunur. Hesablamalar üçün əsas, API 520 Hissə I, Əlavə C-də müzakirə edildiyi kimi HEM Omeqa metodu və ya birbaşa inteqrasiya metodu ola bilər. Digər hesablama üsulları qəbul edilir.

Molekulyar çəki və ya axan temperaturda mayenin xüsusi çəkisini qeyd edin. Molekulyar çəki yalnız buxar kalibrləməsi üçün tələb olunur, xüsusi çəki yalnız maye kalibrləməsi üçün tələb olunur. 36-cı sırada verilən kütləvi axını təmin edən iki fazalı proqramlar üçün heç nə tələb olunmur.

Axan temperaturda özlülük ölçü vahidini qeyd edin. Özlülük yalnız maye kalibrləməsində tələb olunur.

Ölçü vahidi və maksimum əməliyyat təzyiqini qeyd edin. Bu adətən qorunan avadanlığın maksimum əməliyyat təzyiqi kimi eyni olduğunu unutmayın.

Təzyiq və ölçü vahidini müəyyən edin.

İstehsalçının standartından fərqli təzyiq olduğu təqdirdə müəyyən təzyiq faizi kimi maksimum üfürməni qeyd edin.

Buxarlanmanın gizli istiliyini qeyd edin. Bu yalnız alovlanma halı və buxar kalibrləməsi üçün tələb olunur.

Əməliyyat temperaturu və ölçü vahidini qeyd edin. Qeyd edək ki, bu giriş xəttindən istilik itkisi səbəbiylə qorunan avadanlığın əməliyyat temperaturu ilə eyni ola bilər. İzolə edilmiş (izolə və təqib edilən) giriş boru kəmərləri və TTK-lar qorunan avadanlığın əməliyyat temperaturuna yaxın əməliyyat temperaturuna malik ola bilər.

Aradan qaldırıcı şərtlərdə faktiki temperatur və ölçü vahidini qeyd edin.

Təlimatların istifadəçiləri yalnız bu sənəddə olan məlumatlara etibar etməməlidir. Kommersiya təcrübəsi, elmi, mühəndislik və təhlükəsizlik mühakiməsi sənəddəki məlumatların tətbiqində istifadə olunmalıdır.

Axın nəticəsində boşalma başlığında təzyiq artımını qeyd edin. Adi TTK-lar onların dözə biləcəyi daxili geri təzyiq həcmində məhdudlaşdırılır. Bəzi hallarda klapanın balanslı növü tələb oluna bilər.

Adətən klapan çıxışında mövcud olan əlavə geri təzyiq həcmini və ölçü vahidini qeyd edin. Geri təzyiq dəyişən olarsa, minimum və maksimumu müəyyən edin.

İstehsalçı sınaq stendində klapanın açılması üçün müəyyən olunmuş təzyiqi qeyd etməlidir. Bu dəyər soyuq diferensial test təzyiqidir (SDTT). SDTT xidmət şərtləri və müəyyən təzyiq üçün geri təzyiq və/və ya temperatur düzəlişləri daxil edin.

Artıq təzyiqin müəyyən təzyiq faizi və ya ölçü vahidi kimi icazə verildiyini dəqiqləşdirin.

İstifadə olunan halda sıxılmış amili qeyd edin. Sıxılma amili yalnız buxar kalibrləməsi üçün tələb olunur.

İdeal qaz xüsusi istilik nisbətini k = Cp/Cv kimi müəyyən edin. Xüsusi istilik nisbəti yalnız buxar kalibrləməsi üçün tələb olunur.

Hesablanmış ağız sahəsini qeyd edin düym (mm). İstehlakçının bu dəyərlə təmin olduğunu unutmayın və bu istehsalçı tərəfindən təsdiq edilməlidir (bax Sıra 58).

Seçilmiş effektiv axıdılma sahəsini düym (mm) qeyd edin. Effektiv axıdılma sahələri API 526-da göstərilir. API 526-da effektiv sahələrindən irəli keçən xüsusi boşalma sahələri mövcuddur. Əlavə məlumat üçün istehsalçı ilə məsləhətləşin.

Seçilmiş ağızın hərf təyinatını göstərin. Effektiv ağız hərf təyinatları API 526-da göstərilir. Əlavə məlumat üçün istehsalçı ilə məsləhətləşin.

İstədiyiniz halda istehsalçının adını qeyd edin.

İstədiyiniz halda istehsalçının model və ya növ nömrələrini qeyd edin.

İstehsalçıdan ağız kalibrləməsi hesablamaların təsdiq edilməsi tələb olunur. İstehsalçıya faktiki ağız sahələri və axıdılmanın nominal əmsallarını istifadə edərək həmişə kalibrləməni yoxlamaq tövsiyə edilir.

Təlimatların istifadəçiləri yalnız bu sənəddə olan məlumatlara etibar etməməlidir. Kommersiya təcrübəsi, elmi, mühəndislik və təhlükəsizlik mühakiməsi sənəddəki məlumatların tətbiqində istifadə olunmalıdır.

Ədədin sayını qeyd edin.

İstifadəçinin təzyiq tənzimləyici klapan (TTK ) identifikasiyasının nömrəsini qeyd edin.

Xidməti, xətti və ya mühafizə olunacaq avadanlıqları qeyd edin. Avadanlıq etiketinin sayı və təsviri daxil edilməlidir.

Tələb olunan klapan sayını müəyyən edin. Hər TTK üçün bir neçə klapan quraşdırmasının Spesifikasiya Hesabatının tamamlanması tələb olunur.

Tətbiq olunan kod (lar) və Kod Simvol möhürünün tələb edildiyini göstərin.

Klapan API 526-ya uyğun olmalıdır.

Yanğına nəzarət edin və ya seçiminin digər əsasını qeyd edin. Bütün müvafiq artıq təzyiq ssenariləri ilə təchiz edilməsi nəzərə alınmalıdır. Hər ikisi tətbiq olunursa, buxar kalibrləməsi kimi maye kalibrəməsi üçün də, ən azı tənzimləmə kalibrləməsi ssenarisini təmin edin.

Partlayıcı diskin əsas klapan girişi altında istifadə edildiyini müəyyən edin.

Əsas klapan əməliyyatının növünün porşen, diafraqma və ya körük olub olmadığını qeyd edin.

Hər əsas klapan üçün pilotların sayını müəyyən. Birdən çox pilot kritik proqramlarda bəzən sərfəlidir. Birdən çox pilot, daha yüksək yoxlama tezlikləri təmin olduqda proqramlarda pilotların kommutasiyasına, yoxlanmasına, təmir və sınağına imkan verir.

Pilotun maye (axın) əsaslı və ya mayesiz (axınsız) növü olduğunu qeyd edin. Adətən mayesiz pilota üstünlük verilir.

Atıcı və ya modulyasiyalı fəaliyyət növünü qeyd edin. Modulasiyalı pilotlar hərəkət zamanı axıdılan mayenin miqdarını minimuma endirir və həmçinin klapana daxil olan mayenin miqdarını azaltmaqla yüksək giriş təzyiq itkisi proqramlarında üstünlüklərə malikdir.

Əsas klapan girişində və ya uzaq bir yerdə inteqral kimi zondlaşdırma nöqtəsi daxil edin. Məsafədən zondlama varsa, istehlakçı pilot və onun hesablama nöqtəsi arasındakı məsafəni təmin etməlidir.

Metal quraşdırmalı və ya möhkəm oturacağı qeyd edin. Möhkəm oturacaq səciyyəvidir. Əməliyyat temperaturu, təzyiq və mayenin korroziya aktivliyi ilə uyğunluğu yumşaq materialların tətbiqini məhdudlaşdıra bilər.

API 527- dən başqa varsa, oturacağın kiplik sınaq tələblərini daxil edin. Bu ASME Kodu TTK-ların API 527-ə uyğun olaraq sınaqdan keçirilməsini tələb edir. Digər kodların alternativ tələbləri ola bilər.

Pilotun atmosferə klapan çıxışında və ya digər qapalı sistemdə havalandırıldığını qeyd edin. Əsas pilot boşalmaları əsas klapan boşalmasından fərqli olan qapalı sistemə havalandırılırsa, istehlakçı pilot havalandırma sistemi təzyiqini təmin etməlidir.

Girişin boru ölçüsü, flans və üzlük növünü daxil edin. Giriş flans dərəcəsi və üzlük axının yuxarısında qorunan avadanlığın xüsusiyyətlərinə cavab vermək üçün tələblərə uyğun seçilməlidir.

Çıxışın boru ölçüsü, flans və üzlük növünü daxil edin. Çıxış flans və üzlük axıdılma sisteminin tələblərinə uyğun seçilməlidir. Bir qayda olaraq, axıdılma sistemi ANSI Class 150 üçün nəzərdə tutulacaq. Lakin yüksək flans dərəcələri, TTK-nın boşalması qapalı sistemdə olduğu zaman tələb oluna bilər.

Əgər flansdan başqası varsa, birləşmə növünü qeyd edin (məsələn, yivli, boru qaynaq və s.).

Korpusun materialını qeyd edin. API 526-ya yalnız təzyiq və temperatur əsasında seçilməsi üçün münasib olan ümumi tikinti materialları daxildir. Əlavə korroziya müqavimətinin prosesdə istifadə olunan mayenin şiddətinə cavab verməsi tələb olunduğu halda, istifadəçi o məlumatı burada təmin etməlidir.

Oturacaq, ucluq və porşen materialını daxil edin. (təlimat üçün bax Sıra 20).

Möhkəm oturacaq (əgər tələb olunursa) və kipkəclərin materiallarını göstərin. Tipik möhkəm oturacaq materiallarına fluoroelastomerlər, nitril və etilen propilen (EPR) daxildir. Digər materiallar prosesin şərtlərinə cavab vermək üçün mövcuddur.

Porşen kipkəcinin materialını qeyd edin. Tipik kipkəc materiallarına fluoroelastomerlər, nitril və etilen propilen (EPR) daxildir. Digər materiallar prosesin şərtlərinə cavab vermək üçün mövcuddur.

Porşen layner və ya bələdçi materiallarını göstərin. Adətən, bu məlumat istehsalçı tərəfindən tamamlanır.

Təlimatların istifadəçiləri yalnız bu sənəddə olan məlumatlara etibar etməməlidir. Kommersiya təcrübəsi, elmi, mühəndislik və təhlükəsizlik mühakiməsi sənəddəki məlumatların tətbiqində istifadə olunmalıdır.

Əsas klapanın diafraqma və ya körük materialını daxil edin. Diafraqma materiallar proses maye ilə uyğunluğu üçün seçilir. Tipik diafraqma materiallarına fluoroelastomerlər, nitril və etilen propilen (EPR) daxildir.

Pilot korpusun və qalpağın materialını qeyd edin (təlimat üçün bax Sıra 20).

Pilot daxili materialı qeyd edin (təlimat üçün bax Sıra 20).

Oturacaq və pilot kipkəclərinin materialını daxil edin. Adətən, bu məlumat istehsalçı tərəfindən tamamlanır.

Pilot diafraqmanın materialını daxil edin. Diafraqma materialları proses maye ilə uyğunluğu üçün seçilir. Tipik diafraqma materiallarına fluoroelastomerlər, nitril və etilen propilen (EPR) daxildir.

Borular və fitinqlərin materialını qeyd edin. Adətən, paslanmayan poladdan digər materiallar proses maye ilə uyğunluğu əsasında mövcuddur.

Filtr korpusunun və patron materialını qeyd edin. Adətən, paslanmayan polad, digər materiallar prosesdə istifadə olunan maye ilə uyğunluq əsasında götürülür.

Pilotun yay mexanizminin materialını qeyd edin. Ümumi pilotun yay mexanizminin materialları təzyiq və temperatur funksiyası kimi API 526 –da təmin olunmur. Pilotun yay mexanizmi, prosesdə istifadə olunan maye atmosfer təsirinə məruz qalmadığı üçün material seçimi, ümumiyyətlə, havanın temperaturu və ətraf mühitə əsaslanır. Adətən, bu məlumat istehsalçı tərəfindən doldurulur.

Əgər varsa NACE sənədinə uyğun olan materialları daxil edin (təlimat üçün bax Sıra 20). NACE tələbləri adətən H2S daxil olan proseslər üçün tələb olunur. Çatlama korroziya stressinə səbəb olduğundan, yay və ya körük materiallarına xüsusi diqqət verilir

Hər hansı digər xüsusi materialın tələblərini daxil edin.

Xarici filtrin tələb olunduğunu qeyd edin. Proses mayedə çirkləndiricilərin və ya bərk cisimlərin yüksək konsentrasiyası olduqda, pilotda xarici filtrlər istifadə olunur.

Pilot düz və ya qablaşdırılmış qaldırıcı qola malik olmasını və ya olmadığını qeyd edin. Qaldırıcı cihazları ASME Koduna müvafiq olaraq, hava, buxar və isti su istifadə olunan xidmətlərdə tələb olunur. Qeyd edək ki, istehlakçı bu tələbi imtina etmək istəyirsə, ASME Kodu Case 2203 bu vərəqəyə müvafiq müəyyən edilməlidir qeyd etmək lazımdır.

Ölçü sxemi tələb olunduğu halda daxil edin. Ölçü sxemləri əməliyyat zamanı klapanı fəaliyyətdən ayırmadan pilotun müəyyən olunmuş təzyiqini yoxlamaq üçün istifadə edilə bilər.

Ölçü sxemi göstəricisi tələb olunduğu halda daxil edin. Ölçü sxemi göstəricisi klapanın açılmasını göstərir. Bu cihaz ölçü sxemlərinin, həmçinin əməliyyat zamanı hər hansı açılmaları göstərir (bax Sıra 37).

Geri axın su tələb olunduğu halda, daxil edin. Geri axınları, çıxış təzyiqi giriş təzyiqindən artıq olduqda əsas klapanın bağlı qalmasına səbəb olur. Bu qorunan avadanlıq işlək boşalma sistemindən təcrid olunan zaman qapanma müddətində xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Əl ilə idarə olunan üfürmə klapanı tələb olunduğu halda daxil edin. Əl ilə idarə olunan üfürmə klapanı pilot hərəkət etmədən əsas klapanın açılmasına imkan verir.

Test tıxac tələb olunduğu halda daxil edin. A test tıxac yalnız qorunan avadanlığın hidrostatik sınağı zamanı istifadə edilir, əməliyyat zamanı çıxarılır və ştepsel ilə əvəz edilir.

Tələb olunan digər aksesuarları qeyd edin.

Axan maye və halını (maye, qaz, buxar və ya iki faza) göstərin. İkifazalı proqramlarda istehlakçıdan istehsalçını tənzimləyici kütləvi axın ilə təmin etmək tələb olunur (bax Sıra 45).

Tənzimləyici şəraitlərdə klapanın tələb etdiyi tənzimləyici mayenin miqdarını və ölçü vahidini daxil edin (məsələn lb/s, qal/dəq və ya ft/dəq kimi). Əgər yanğın vəziyyəti buxar artıq təzyiq ssenarisini idarə edirsə, bu tənzimləyici nisbət Sıra 51-də təqdim olunan mayenin gizli istiliyini tələb etmir.

Təlimatların istifadəçiləri yalnız bu sənəddə olan məlumatlara etibar etməməlidir. Kommersiya təcrübəsi, elmi, mühəndislik və təhlükəsizlik mühakiməsi sənəddəki məlumatların tətbiqində istifadə olunmalıdır.

Kütləvi axın və hesablamalar üçün əsası qeyd edin. Bu, yalnız ikifazalı proqramlar üçün tələb olunur. Hesablanma üçün əsas HEM Omeqa metodu və ya API 520-də Əlavə C müzakirə edildiyi kimi birbaşa inteqrasiya metodu (BİM) ola bilər. Digər hesablama üsulları qəbul edilir.

Axan temperaturda molekulyar çəki və ya mayenin xüsusi çəkisini daxil edin. Molekulyar çəki yalnız buxar kalibrləməsi üçün tələb olunur; xüsusi çəkisi yalnız maye kalibrləməsi üçün tələb olunur.

Axan temperaturda özlülük və ölçü vahidini qeyd edin. Özlülük maye kalibrləməsi hallarda tələb olunur.

Maksimum iş təzyiqi və ölçü vahidini qeyd edin. Bunun adətən qorunan avadanlığın maksimum iş təzyiqi ilə eyni olduğunu unutmayın.

Təzyiq və ölçü vahidini qeyd edin.

İstehsalçının standartından fərqli təzyiq olduğu təqdirdə müəyyən təzyiq faizi kimi maksimum üfürməni qeyd edin.

Buxarlanmanın gizli istiliyini və ölçü vahidini qeyd edin. Bu yalnız alovlanma halı və buxar kalibrləməsi üçün tələb olunur.

İş temperaturu və ölçü vahidini daxil edin. Bunun adətən qorunan avadanlığın iş temperaturu ilə eyni olduğunu unutmayın.

Tənzimləyici şərtlərdə faktiki temperaturu və ölçü vahidini göstərin.

Axın nəticəsi kimi axıdılma başlığında təzyiq artımını göstərin.

Adətən klapan çıxışında mövcud olan əlavə geri təzyiq miqdarını və ölçü vahidini qeyd edin. Geri təzyiq dəyişən olarsa, minimum və maksimumu müəyyən edin.

Klapanı test stendində açmaq üçün düzəlişlər olan müəyyən təzyiqi göstərin. Bu qiymət soyuq diferensial test təzyiqidir (SDTT). SDTT xidmətinə geri təzyiq, temperatur şəraiti və ya hər ikisi üçün müəyyən təzyiqlərə düzəlişlər daxildir..

Müəyyən təzyiq faizi və ya ölçü vahidi kimi yol verilən təzyiqi göstərin.

İstifadə olunan halda sıxılma amilini qeyd edin. Bu sıxılma amili yalnız buxar kalibrləmə hallarında tələb olunur.

İdeal qaz xüsusi istilik nisbətini k = Cp/Cv kimi müəyyən edin. Xüsusi istilik nisbəti yalnız buxar kalibrləmə hallarında tələb olunur (bax Əlavə B).

Hesablanmış axıdılma sahəsini qeyd edin, düym (mm). İstehlakçı bu qiyməti təmin etməlidir və bu istehsalçı tərəfindən təsdiq edilməlidir, Sıra 66 bax.

Seçilmiş effektiv axıdılma sahəsini daxil edin, düym (mm). Effektiv axıdılma sahələri API 526-da təqdim olunur. API 526-da effektiv sahələrindən irəli çıxan xüsusi boşalma sahələri mövcuddur. Əlavə məlumat üçün istehsalçıya müraciət edin.

Seçilmiş axıdılma sahəsinin hərfi təyinatını göstərin. Effektiv axıdılma sahəsinin hərfi təyinatı API 526-da verilir. Əlavə məlumat üçün istehsalçıya müraciət edin.

İstədiyiniz halda istehsalçının adını qeyd edin.

İstədiyiniz halda istehsalçının model və ya növünün nömrələrini qeyd edin.

İstehsalçıdan ağız kalibrləməsi hesablamaların təsdiqi tələb olunur. Bu zaman istehsalçı faktiki axıdılma sahələrini və axıdılmanın nominal əmsallarını istifadə edərək kalibrləməni yoxlamaq üçün tövsiyə edilir.

Təlimatların istifadəçiləri yalnız bu sənəddə olan məlumatlara etibar etməməlidir. Kommersiya təcrübəsi, elmi, mühəndislik və təhlükəsizlik mühakiməsi sənəddəki məlumatların tətbiqində istifadə olunmalıdır.

Yay Dayaqlı Təzyiq Tənzimləyici Klapanın Hesabat Vərəqəsi

Hesabat Vərəqəsinin Nömrəsi. Səhifə

Kod: ASME VIII [ ] Tələb olunan Kipkəc: Bəli [ ] Xeyr [ ]

Başqasını [ ] Qeyd edin:

Xidmət, Xətt və ya Avadanlıq sayı:

API 526-ya uyğundur: Bəli [ ] Xeyr [ ]

Yanğın [ ] Başqa [ ] Qeyd edin:

Partlayıcı Disk: Bəli [ ] Xeyr [ ]

Adi [ ] Körüklər [ ] Balanslı Porşen [ ]

Ucluq Növü: Tam [ ] Yarı [ ]

Oturacaq (Ucluq): Disk:

Başqasını [ ] Qeyd edin

Möhkəm Oturacaq: Kipkəclər:

Qalpaq Növü: Açıq [ ] Bağlı [ ]

Oturacaq Növü: Metal quraşdırmalı [ ] Möhkəm []

Uyğunlaşdırılmış Halqa(lar):

Oturacaq Darlığı: API 527 [ ]

Başqasını [ ] Qeyd edin

NACE uyğundur: Bəli [ ] Xeyr [ ]

Giriş Ölçüsü: Nominal: Üzlük:

Daxili Kipkəc Materialları:

Çıxış Ölçüsü: Nominal: Üzlük:

Başqasını [ ] Qeyd edin

Başqasını [ ] Qeyd edin:

Qapaq: Burulmuş [ ] Boltlanmış [ ]

Bir Klapan və Ölçü Vahidi üçün Tələb Olunan Güc:

Qaldırıcı Qol: Düz [ ] Dolu [ ] Heç biri [ ]

Test: Bəli [ ] Xeyr [ ]

Molekulyar Çəki və ya Xüsusi Ağırlıq:

Ekran Səhvi: Bəli [ ] Xeyr [ ]

Axan Temparaturda Özlülük və Ölçü Vahidləri:

Başqasını [ ] Qeyd edin:

İş Təzyiqi və Ölçü Vahidləri:

Təzyiq və Ölçü Vahidləri:

Üfürmə: Standart [ ] Başqa [ ]

Buxarlanmanın Gizli İstiliyi və Ölçü Vahidləri:

İş Temperaturu və Ölçü Vahidləri:

Tənzimləyici Temparatur və Ölçü Vahidləri:

Hesablanmış Ağız Sahəsi (kvadrat düym):

Daxili Geri Təzyiq və Ölçü Vahidləri:

Seçilmiş Effektiv Ağız Sahəsi (kvadrat düym):

Əlavə geri Təzyiq və Ölçü Vahidləri:

Ağız Təyinatı (hərf):

Soyuq Differensial Test Təzyiqi və Ölçü Vahidləri:

Faizlə Yol Verilən Artıq Təzyiq və ya Ölçü Vahidləri:

Tələb Olunan Satıcı Hesablamaları: Bəli [ ] Xeyr [ ]

Xüsusi İstilik Əmsalı:

Qeyd: (*) işarəsi ilə istehsalçı tərəfindən doldurulacak maddələri göstərin.

Pilot Çalışan Təzyiq Tənzimləyici Klapanın Hesabat Vərəqəsi

Hesabat Vərəqəsinin Nömrəsi. Səhifə

Hesabat Vərəqəsinin Nömrəsi. Səhifə

Kod: ASME VIII [ ] Tələb olunan Kipkəc: Bəli [ ] Xeyr[ ]

Başqasını [ ] Qeyd edin:

Xidmət, Xətt və ya Avadanlıq sayı:

API 526 uyğundur: Bəli [ ] Xeyr [

Yanğın [ ] Başqa [ ] Qeyd edin:

Partlayıcı Disk: Bəli [ ] Xeyr [ ]

Layihənin Növü: Porşen [ ] Diafraqma [ ] Körük

Oturacaq (Ucluq): Porşen:

Pilot Növü: Axan [ ] Qeyri-axan [ ]

Möhkəm Oturacaq: Kipkəclər:

Pilot Hərəkəti: Çıxardıcı [ ] Modulasiyalı [ ]

Pilot İdarəsi: Daxili [ ] Əl ilə idarə edilən[ ]

Porşen Layneri/Bələdçi:

Oturacaq Növü: Metal quraşdırmalı [ ] Möhkəm [ ]

Oturacağın darlığı: API 527 [ ]

Başqasını [ ] Qeyd edin:

Pilot Havalandırması: Atmosfer [ ] Çıxış [ ]

Başqasını [ ] Qeyd edin:

Giriş Ölçüsü: Nominal: Üzlük:

Filter Korpusu: Patron:

Çıxış Ölçüsü: Nominal: Üzlük:

Başqasını [ ] Qeyd edin:

NACE uyğundur: Bəli [ ] Xeyr [ ]

Başqasını [ ] Qeyd edin:

Xarici Filtr: Bəli [ ] Xeyr [ ]

Bir Klapan və Ölçü Vahidi üçün Tələb Olunan Güc:

Qaldırıcı Qol: Düz [ ] Dolu [ ] Heç biri [ ]

Sahə Test Birləşmələri: Bəli [ ] Xeyr [ ]

Molekulyar Çəki və ya Xüsusi Ağırlıq:

Sahə Test Göstəricisi: Bəli [ ] Xeyr [ ]

Axan Temparaturda Özlülük və Ölçü Vahidləri:

Geri Axın su: Bəli [ ] Xeyr [ ]

İş Təzyiqi və Ölçü Vahidləri:

Əl ilə İdarə Olunan Üfürmə Klapanı: Bəli [ ] Xeyr []

Təzyiq və Ölçü Vahidləri:

Test Manometri: Bəli [ ] Xeyr [ ]

Üfürmə: Standart [ ] Başqa [ ]

Başqasını [ ] Qeyd edin:

Buxarlanmanın Gizli İstiliyi və Ölçü Vahidləri:

İş Temperaturu və Ölçü Vahidləri:

Tənzimləyici Temparatur və Ölçü Vahidləri:

Daxili Geri Təzyiq və Ölçü Vahidləri:

Hesablanmış Ağız Sahəsi (kvadrat düym):

Əlavə geri Təzyiq və Ölçü Vahidləri:

Seçilmiş Effektiv Ağız Sahəsi (kvadrat düym):

Soyuq Diferensial Test Təzyiqi və Ölçü Vahidləri:

Ağız Təyinatı (hərf):

Faizlə İcazə Verilən Artıq Təzyiq və ya Ölçü Vahidləri:

Xüsusi İstilik Əmsalı:

Tələb Olunan Satıcı Hesablamaları: Bəli [ ] Xeyr [ ]

Qeyd: (*) işarəsi ilə istehsalçı tərəfindən doldurulacaq maddələri göstərin.

E.1.1.Aşağıdakı metod daimi diametrik olan partlayıcı disk/boru kəmərləri sisteminin buxar gücünü hesablamaq üçün istifadə edilə bilər. Bu üsul Kran Texniki Sənədində 410 [17]-da olan sıxılan boru axın tənliklərinə və API 521-dən standart müqavimət amillərinə əsaslanır (K qiymətlər).

E.1.2. Bu üsulda Cp/Cv 1.4-ə bərabər nəzərdə tutulur. Bu fərziyyə məlum olan ənənəvi nəticələri verir. Bu üsul ayrıca sabit diametrin hər bölməsi üzrə işlənməklə müxtəlif diametrə malik boru kəmərləri sisteminə tətbiq oluna bilər.

E.1.3. Kran 410-da təqdim olunan üsulun bir neçə parametrləri qrafiki qiymətləndirilməyə əsaslanır. Qrafik məlumatların əyrisi qrafiki məlumat olmadan birbaşa həllinə imkan vermək üçün aşağıda təqdim olunur. Qrafiki əyrinin uyğunluğu üzrə tənliklərin istifadəsi zamanı K amillərinin düzgünlüyünə nisbətdə cüzi səhvə yol verilə bilər.

Şəkil E.1 nümunə problemi üçün boru kəməri və partlayıcı disk/boru kəmərləri sisteminin tənzimlənməsini göstərir.

a) Addım 1— Tələb olunan informasiyanı müəyyən edin.

P1 = tənzimləyici təzyiq = 110 % = 124,7 psia;

T1 = tənzimləyici temperatur = 200 °F + 460 °F = 660 °R;

Z1 = tənzimləyici sıxlıq = 1,0;

M = molekulyar çəki = 20;

P2 = geri təzyiq = 14,7 psia.

b) Addım 2— Cədvəl E.1-dən K ümumi boru müqavimət amilini müəyyən edin.

c) Addım 3— K ümumi sistemə əsaslanan Ysonic və dPsonic/P1 –i müəyyən edin.

Bu addım Ysonic və dPsonic/P1-i əldə etmək üçün Kran 410 Qrafik A-22 Metod [17]-yə əsaslanır. Qrafik və cədvəldən A-22, k (Cp/Cv) = 1,4.

Kran [17], Səhifə A29

Partlayıcı disk istehsalçısına müraciət edin

15 ft NPS-3 Qrafik 40 Boru

D =3,068/12=0,2557 ft

Qrafik üsuluna bir alternativ olaraq Ysonic əldə etmək üçün Kran 410, Qrafik A-22 əyri uyğunluğu və (E.1)-dən (E.4) -ə qədər tənliklər vasitəsi təmin edilir.

d) Addım 4— dPsonic/P1-i dPactual/P1 ilə müqayisə et

dPsonic/P1< dPactual/P1 olduğu üçün axın səsli olacaq (kritik).

Ysonic və dPsonic/P1-i istifadə edin və Addım 6-ya keçin (subsonikdirsə, yəni səsdən aşağıdırsa, Addım 5-ə keçin).

e) Addım 5—Yactual-ı qiymətləndirin (yalnız subsonik üçün):

Kran 410 Qrafik A-22 Üsulundan istifadə edərək Yactual-ı əldə edin.

1) dPactual/P1 və K-da Diaqram A-22-dən Yactual-ı müəyyən edin;

2)Addım 6 –da dPactual/P1 və Yactual-dan istifadə edin.

Yactual –ın əldə edilməsi üçün Qrafiki Əyrinin uyğunluğundan istifadə edərək:

1) (E.5) tənliyindən Yactual-ı hesablayın;

2) dPsonic/P1 və Ysonic yerinə addım 6-da dPactual/P1 və Yactual-dan istifadə edin:

f) Addım 6 — Kran 410-da tənliklər (3-20) əsasında gücü hesablayın:

g) Addım 7—Kart Metod qiymətini və (E.6) tənliyini istifadə edin:

1) Y = Ysonic = 0,65;

2) d = boru ID (düym) = 3,068 düym;

4) K = ümumi müqavimət = 4,04;

5) V1 = buxarın müəyyən həcmi = 2,84 ft/lb (ideal qaz qanununu və sıxılmanı istifadə edərək əldə edilib).

h) Addım 8—Şəkil E.2 və tənlik (E.6)-dan Qrafiki Əyrinin uyğunluq Metodu qiymətlərindən istifadə edin:

1) Y = Ysonic = 0,65;

2) d = Boru ID (düym) = 3,068 düym;

3)dP = (dPsonic/P1)/P1= 86,0 psi;

4) K = ümumi müqavimət = 4,04;

5) V1 = buxarın müəyyən həcmi = 2,84 ft/lb (ideal qaz qanunundan və sıxılmanı istifadə edərək əldə edilib).

Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin 8 oktyabr 2014-cü il tarixli 005 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.

___________________________________________________________________________________

Neft, neft-kimya və təbii qaz sənayeləri

Neft emalı zavodlarında boruşəkilli qızdırıcıların divarının qalınlığının hesablanması

___________________________________________________________________________________

1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən İŞLƏNİLİB VƏ TƏQDİM EDİLİB.

2. Bu standartISO 13704:2007 “Petroleum, petrochemical andnatural gas industries—Calculation of heater-tubethickness in petroleum refineries”standartınınautentiktərcüməsidir.

3. İLKDƏFƏ TƏTBİQ EDİLİR.

4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.

___________________________________________________________________________________

Neft, neft-kimya və təbii qaz sənayeləri

Neft emalı zavodlarında boruşəkilli qızdırıcıların divarının qalınlığının hesablanması

Petroleum and natural gas industries

Calculation of heater-tube thickness

in petroleum refineries

___________________________________________________________________________________

Bu standart neft emalı zavodu qızdırıcıları üçün yeni boruların və əlaqəli komplektləşdirici fitinq hissələrinin divar qalınlığının hesablanması üçün istifadə edilən prosedur və layihələndirmə meyarlarına dair tələbləri müəyyən edərək tövsiyələr verir. Bu prosedurlar həm korroziyalı və həm də korroziyasız tətbiqetmə növlərində xidmət üçün boruların layihələndirilməsinə uyğundur. Prosedurlar xüsusi olaraq, emal və onunla əlaqəli prosesin yandırılan qızdırıcı boruları üçün işlənib hazırlanıb (örtüklər daxilində birbaşa yandırılan, istiliyi udan borular). Bu prosedurlar xarici boru birləşməsinin layihələndirilməsi üçün istifadə edilmir.

Bu standartda borunun yekun qalınlığına dair tövsiyələr verilməyib. Əlavə A-da qızdırıcı borunun qalan xidmət müddətinin hesablanması üsulu təsvir edilir.

Bu standartda müvafiq tərifləri ilə aşağıdakı terminlər tətbiq edilib:

2.1. Faktiki daxil diametr

Yeni borunun daxili diametri

Qeyd: Faktiki daxili diametr Əlavə B-də borunun üz temperaturu və ƏlavəC-də termal gərginliyi hesablamaq üçün istifadə edilir.

Yandırılan istilik borularına birləşən fitinq

MİSALLAR: qayıdış əyriləri, dirsəkliklər, reduktorlar.

1 Standart fitinq hissələrlə xüsusi layihələndirilmiş fitinq hissələr arasında fərq var; bax: 4.9.

2 Standart fitinq hissələr üzrə tipik material spesifikasiyaları ASTM A 234, ASTM A 403 və ASTM B 366.

2.3.Yol verilən korroziya həddi

Hissənin layihə xidmət müddəti ərzində material itkisinə yol vermək üçün əlavə edilmiş əlavə material qalınlığı

2.4.Layihənin xidmət müddəti

Boru layihəsi üçün əsas kimi istifadə edilən əməliyyat vaxtı

Qeyd: Layihə xidmət müddəti mütləq şəkildə bitmə və ya əvəzlənmə xidmət müddəti ilə eyni deyil.

2.5.Layihə metal temperaturu

Layihə üçün istifadə edilən boru-metal və ya örtük temperaturu

Qeyd: Bu maksimal boru metal temperaturu (Əlavə B-də Tmaks) və ya ekvivalent boru metal temperaturunu (2.8-də Teq) hesablamaqla və müvafiq yol verilən temperatur həddini əlavə etməklə müəyyən edilir (bax: 2.16). İstilik axın sıxlığından maksimal boru metal temperaturunun müəyyən edilməsi proseduru Əlavə B-də verilib. Ekvivalent boru metal temperaturu istifadə edildikdə maksimal əməliyyat temperaturu layihə metal temperaturundan böyük olur. Layihə metal temperaturunu müəyyən etmək üçün ekvivalent boru metal temperaturundan istifadə edildikdə bu layihə metal temperaturu yalnız sınma layihəsinə tətbiq edilir. Elastik layihəyə tətbiq edilən layihə metal temperaturu bütün əməliyyat halları arasında maksimal hesablanmış boru metal temperaturu üstəgəl yol verilən müvafiq temperatur həddidir.

2.6.Elastik yol verilən gərginlik

Elastik diapazon üçün yol verilən gərginlik. Bax: 5.2.

2.7.Elastik layihə təzyiqi

İstilik dolağının qısa müddət ərzində saxlaya biləcəyi maksimal təzyiq

Qeyd: Bu təzyiq adətən, boşaltma-klapan parametrləri, nasosun bağlama təzyiqləri və s. ilə əlaqəlidir.

2.8.Ekvivalent boru metal temperaturu

Verilmiş zaman müddəti ərzində dəyişən metal temperaturu kimi sürtünmə zamanı eyni zərər yetirən hesablanmış davamlı metal temperaturu

Qeyd: 4.8-də ekvivalent boru metal temperatur konsepsiyası daha geniş təfərrüatları ilə təsvir edilir. O işəsalma vaxtından dayanma vaxtınadək boru metal temperaturda xətti dəyişikliyə əsasən ekvivalent boru metal temperaturun hesabi qiymətini təqdim edir.

Yol verilən korroziya həddi çıxarılmış borunun daxili diametri; layihə hesablamalarında istifadə edilir

Qeyd: tökülmüş borunun daxili diametri çıxarılmış məsaməlilik və yol verilən korroziya həddi ilə borunun daxili diametridir

2.10.Minimal qalınlıq

Yol verilən bütün müvafiq hədlər də daxil olmaqla, yeni borunun minimal tələb edilən qalınlığı

Qeyd: Bax: Tənlik (5).

Yeni borunun xarici diametri

2.12. Yol verilən dağılma gərginliyi

Davamlı sınma həddi üçün yol verilən gərginlik. Bax 4.4.

2.13.Dağılmanın layihə təzyiqi

Normal əməliyyat ərzində dolaq hissəsinin davam gətirəcəyi maksimal əməliyyat təzyiqi

2.14.Dağılma eksponenti

Dağılma diapazonunda layihə üçün istifadə edilən parametr

Qeyd: bax: ƏlavəE və F-də verilmiş şəkillər.

2.15. Gərginlik həddi

Yol verilən gərginlikdən istifadə edən tənlikdən hesablanmış bütün yol verilən qalınlıq hədləri çıxılmaqla, alınanqalınlıq

2.16. Yol verilən temperatur həddi

Proses və ya uçucu qazın qeyri-düzgün paylanması, əməliyyat məchulları və layihə üzrə qeyri-dəqiq məlumatlar üçün daxil edilmiş layihə metal temperaturu hissəsi.

Qeyd: Yol verilən temperatur həddi layihə metal temperaturuna çatmaq üçün hesablanmış maksimal boru metal temperaturu və ya ekvivalent boru metal temperaturuna əlavə edilir (bax: 2.5).

3.1. Tələb olunan məlumat

Layihə parametrləri (layihə təzyiqi, layihə maye temperaturu, yol verilən korroziya həddi və boru materialı) müəyyən edilməlidir. Əlavə olaraq aşağıdakı məlumatlar təqdim edilməlidir:

a. qızdırıcı borunun layihə xidmət müddəti;

b. ekvivalent-temperatur konsepsiyasının tətbiq edilib-edilməməsi və əgər edilərsə, işin əvvəlinə və sonuna dair əməliyyat şərtləri;

c. yol verilən temperatur həddi (bax: API 560/lS0 13705),əgər varsa;

d. korroziya fraksiyası (əgər Şəkil1-də verildiyindən fərqli olarsa);

e. elastik-diapazonlu termal-gərginlik hədlərinin tətbiq edilməsinin məqsədəuyğun olub-olmaması.

Əgər a)- e) elementlərindən hər hansı biri təmin edilməzsə, aşağıda verilmiş müvafiq parametrlərdən istifadə edilir:

- 100 000s-a bərabər layihə müddəti;

- maksimal metal temperaturuna əsaslanan metal temperaturu (ekvivalent-temperatur konsepsiyası tətbiq edilməlidir);

- 15°C-ə (25 °F) bərabər yol verilən temperatur həddi;

- Şəkil 1-dəverilmiş korroziya fraksiyası;

- elastik-diapazonlu termal-gərginlik hədləri.

3.2. Layihə prosedurlarının məhdudiyyətləri:

3.2.1. Yol verilən gərginlik hədləri yalnız hasilat gücünə və dağılma gücünə əsaslanır, plastik və ya tormozlanma gərginliyi nəzərə alınmamışdır. Bu yol verilən gərginlik hədlərindən istifadə bəzi tətbiqetmələrdə kiçik və davamlı gərginliklərə səbəb ola bilsə də belə kiçik gərginliklər qızdırıcı boruların təhlükəsizliyinə və ya işinə təsir etmir.

3.2.2. Mənfi ətraf mühit təsirlərinə məsələn, qrafitləşmə, karbonizasiya və ya hidrogen hücumu kimi məsələlər daxil edilməyib. Hidrogen hücumunun məhdudiyyətləri API 941-də verilmiş Nelson əyriləri əsasında işlənib-hazırlana bilir.

3.2.3. Bu layihə prosedurları tikişsiz borular üçün işlənib hazırlanıb. Bunlar uzununa qaynağı olan borulara tətbiq edilir. API 560/lS0 13705 yalnız tikişsiz borulara icazə verir.

3.2.4. Bu layihə prosedurları nazik borular üçün işlənib-hazırlanmışdır (qalınlığın xarici diametrə nisbətinə δmin/Do, əsasən 0.15-dən az borular). Əlavə məsələlər daha qalın boruların layihəsinə tətbiq edilə bilər.

3.2.5. Dövritəzyiq və ya dövriistilik yüklənməsitəsirləri üçün heç bir mülahizədaxil edilməyib.

3.2.6. Termal gərginliklər üçün hədlər Əlavə C-də verilib. Bu standartda kütlə, dəstək, sonuc birləşmələri və s. ilə yaradılan gərginlik hədləri göstərilməyib.

3.2.7. 5.6-da verilmiş Larson-Miller parametrinin istinad etdiyi əyrilərin əksəriyyəti ilkin mənada Larson-Miller əyriləri olmasa da H.3 bəndində izah edildiyi kimi 100000s dağılma gücündən alınmışdır. Nəticə etibarilə, bu əyrilər layihə xidmət müddəti 20 000 s-dən az və ya çox olan layihə xidmət müddəti üçün dağılma gücünün etibarlı hesabını təqdim etməyə bilər.

3.2.8. Bu standartdakı prosedurlar qızdırıcı boruların xarici təzyiq həddini aşan daxili təzyiqə məruz qalan qızdırıcı borulardakı sistemlər üçün işlənib-hazırlanıb. Qızdırıcı borunun daxili təzyiqdən daha yüksək xarici təzyiqə məruz qala bildiyi hallar da var. Məsələn, bunlar bağlanma və ya sönmə şərtlərində vakuum qızdırıcıları və ya digər başqa qızıdırıcı növləri xüsusən də, qurğu soyuyaraq və ya boşalaraq qızdırıcı borular daxilində vakuum əmələ gətirdikdə baş verməsi mümkündür. Xarici təzyiq hədlərinin daxili təzyiq hədlərini aşdığı şərtlər boruşəkilli qızdırıcının qalınlığını tənzimləyir. Bunun müəyyənləşdirilməsi (yəni vakuum layihəsi) bu standarta daxil deyil. Tətbiq edilən hər hansı yerli və ya milli kodların olmadığı haldaASME VIII (Bölmə 1, UG-28) və ya EN 13445 Şərtlərinin təzyiq gəmi kodunun tətbiqi tövsiyə edilir. Çünki bu cür kodlar xarici təzyiq hədlərini də nəzərə alırlar.

300°C (575 °F) temperatur həddində işləyən qaynar-yağ qızdırıcı borusu ilə 600 °C (1 110°F) temperatur həddində işləyən katalizator-dəyişdirici qızdırıcı borudakı xrom-molibden polad arasında fərq mövcuddur. Daha yüksək temperatur hədlərində işləyən polad hətta hasilat gücündən çox aşağı gərginlik səviyyələrində davamlı deformasiyaya uğrayır. Əgər boru metal temperaturu tormozlanmaları həddinin təsirlərinin nəzərə çarpan olması üçün kifayət qədər yüksəkdirsə, heç bir korroziya və ya oksidləşmə mexanizmi aktiv olmasa belə boru sonda nasaz olur. Təcrübə göstərir ki, bu halda korroziya və ya oksidləşmə mexanizmi aktiv olmazsa, boru qeyri-müəyyən müddətə işlək qalır.

Bu iki temperatur hədlərində materialların davranışı arasında fundamental fərq olsa belə, qızdırıcı borular üçün iki fərqli layihə məsələləri var: elastik layihə və tormozlanma-dağılma layihəsi. Elastik layihə elastik diapazondakı layihədir və yol verilən gərginlik hədlərinin hasilat gücünə əsaslandığı aşağı temperaturlardır (bax: 4.3). Tormozlanma-dağılma layihəsi (aşağıda dağılma layihəsi kimi istinad edilir) tormozlanma-dağılma diapazonu layihəsi olub daha yüksək temperatura malikdir və ondakı yol verilən gərginliklər dağılma gücünə əsaslanır (bax: 4.4).

Qızdırıcının elastik və tormozlama-dağılma diapazonlarını bir-birindən ayıran temperatur tək rəqəmli deyil; o xəlitədən asılı olan temperaturlar həddidir. Karbon polad üçün bu temperatur diapazonunun aşağı sonluğu təxminən 425°C (800 °F); 347 xalis polad üçün bu temperatur diapazonunun aşağı sonluğu təxminən590 °C (1 100 °F) təşkil edir. Layihə diapazonunu tənzimləyən məsələlərə həmçinin elastik layihə təzyiqi, dağılma layihə təzyiqi, layihə xidmət müddəti və yol verilən korroziya həddi daxildir.

Dağılma layihə təzyiqi elastik layihə təzyiqindən heç zaman böyük deyil. Bu iki təzyiq hədlərini fərqləndirən xarakteristika onların davam gətirdiyi nisbi vaxt uzunluğudur.Dağılma layihə təzyiqi illər ərzində nisbətən davamlı qalan uzunmüddətli yükləmə şərtidir. Elastik layihə təzyiqi adətən, cəmi bir neçə saat və ya gün davam edən qısamüddətli yükləmə şərtidir. Əməliyyat və ya uzun müddətli gərginlik nəticəsində sürtünmə zamanı zədədən yığılan dağılma layihə təzyiqi dağılma layihə tənliyində istifadə edilir. Maksimal təzyiq həddində iş müddətlərində boruda artıq gərginliklərin qarşısını almaq üçün elastik layihə tənliyində istifadə edilir.

Boru uzun əməliyyat müddətlərində dağılma layihə təzyiqinə davam gətirəcək şəkildə layihələndirilməlidir. Əgər normal əməliyyat şəraitində təzyiq artarsa, ən yüksək təzyiq dağılma layihə təzyiqi kimi qəbul edilməlidir.

Elastik və yol verilən gərginlik əyrisi kəsişdiyi nöqtə yaxınlığında və ya yüksək temperatur həddində həm elastik və həm də dağılma layihə tənliklərindən istifadə edilməlidir. Layihəni δmin-undaha böyük qiymətiidarə etməlidir (bax: 4.5). Bu metoddan istifadə edən hesablama nümunəsi 6-cı bəndə daxil edilib. Minimal qalınlıq və ekvivalent boru metal temperaturunun qısa şərhi üçün hesablama vərəqləri mövcuddur (bax: Əlavə D).

Yeni borunun yol verilən minimal qalınlığı Cədvəl1-də verilib.

4-cü bənddə təsvir edilən layihə tənliklərinin hamısının qısa şərhi Cədvəl 2-dəverilib.

dCA - yol verilən korroziya həddidir

Do - xarici diametrdir

σr- yol verilən dağılma gərginliyi həddidir

Pr - layihə üzrə dağılma təzyiqidir

X=1 miqyasındakı dəyişikliyə diqqət yetirin.

4.2. Gərginlik tənliyi

Həm elastik hədd və həm də tormozlanma-dağılma həddində layihə tənliyi boruda gərginliyin orta-diametr tənliyidir. Elastik hədd üçün elastik layihə təzyiqipelvə elastik gərginlikyol verilən həddi σel istifadə olunur. Tormozlama-dağılma həddində dağılma layihə təzyiqi prvə yol verilən dağılma gərginliyi, σristifadə olunur.

Orta diametr tənliyi nazik borularda bütün boru boyuncaaxıcılığı verən təzyiqin yaxşı hesablamasıdır (bax: nazik boru tərifi üçün 3.2.4-cü bənd). Orta diametrli tənlik həmçinin təzyiq borusunun tormozlayıcı partlayışı ilə tək oxlu sınaq nümunəsi arasında lazımi qarşılıqlı əlaqəni təmin edir. Ona görə də bu həm elastik və həm də tormozlayıcı dağılma həddində istifadə ediləcək yaxşı tənlikdir [16], [17], [18], [19]. Gərginlik üçün orta-diametr tənliyi Tənlik (1)-də verildiyi kimidir:

σ- meqapaskallarla ifadə edilən gərginlikdir [hər düym sahəsinə düşən funt)];

P - meqapaskallarla ifadə edilən təzyiqdir (hər düym sahəsinə düşən funt);

Do- millimetrlərlə ifadə edilən xarici diametrdir (düym);

Di- yol verilən korroziya həddi də daxil olmaqla, millimetrlərlə (düym) ifadə edilən daxili diametrdir;

δ- millimetrlərlə ifadə olunan qalınlıqdır (düym).

4.3 və 4.4-cü bənddə olan borunun divarlarında gərginlik qalınlığına dair tənliklərTənlik (1)-dən əldə edilir.

4.3. Elastik layihə (aşağı temperaturlar)

Elastik layihə təzyiq maksimal həddə olduqda partlamaqla nasazlığın qarşısının alınmasına əsaslanır (yəni təzyiqdən yayınma yol verilən korroziya həddi tükəndikdən sonra layihə xidmət müddətinin sonuna yaxınpel-ə yaxınlaşdıqda). Elastik layihə ilə δσ və δmin(bax: 4.6) Tənlik (2) və (3)-də verildiyi kimi hesablanır:

Di*- kənarlaşdırılmış yol verilən korroziya həddində millimetrlərlə (düym) ifadə edilən daxili diametrdir;

σel- layihə metal temperaturunda meqapaskallarla (hər düym sahəsinə düşən funt) ifadə edilən yol verilən elastik gərginlikdir.

4.4. Dağılma layihəsi (daha yüksək temperatur)

Dağılma layihəsi layihə xidmət müddətində uzunmüddətli dağılma nasazlığının qarşısının alınmasına əsaslanır. Dağılma layihəsində δσ və δmin(bax: 4.6-cı bənd) Tənlik (4) və (5)-ə əsasən hesablanır:

σr- layihə metal temperaturu və layihə xidmət müddətində meqapaskallarla (hər düym sahəsinə düşən funt) ifadə olunan yol verilən dağılma gərginliyidir;

fcorr - Şəkil1-də Zolaq funksiyası kimi verilmiş korroziya əmsalıdır;

n - layihə metal temperaturunda dağılma göstəricisidir (ƏlavəE və F-də verilmiş rəqəmlərlə göstərilib).

Korroziya əmsalının alınması Əlavə G-də təsvir edilir. Bu alınmada gərginliyin yol verilən korroziya həddi ilə azalması qəbul edilir və müvafiq olaraq, dağılma xidmət müddəti uzanır.

Tənlik (4) və (5) istilik boruları üçün münasibdirlər; lalinxüsusi hallarda istifadəçinin daha konservativ layihə yanaşması seçməsi tələb edir. Belə hallara korroziya əmsalı vahidi (fcorr= 1) müəyyən edilə bilər.

4.5. Aralıq temperatur həddi

ƏlavəE və F-də verilmiş rəqəmlərdə σel və σrəyrilərinin kəsişdikləri nöqtəyə yaxın və ya yüksək temperaturlarda layihəni ya elastik və yaxud da dağılma halları tənzimləyir. Bu temperatur həddində həm elastik və həm də dağılma layihələrini tətbiq etmək lazımdır. Layihəniδmin-un daha böyük qiyməti idarə etməlidir.

4.6. Minimal yol verilən qalınlıq

Yeni borunun minimal qalınlığı δmin (korroziyanın yol verilən həddi də daxil olmaqla) Cədvəl 1-də verildiyindən az olmamalıdır. Ferrit polad üçün verilmiş qiymətlər plan üzrə orta 40 divar borusunun minimal yol verilən qalınlığıdır. Astenit poladlar üçün qiymətlər plan üzrə 10S orta divar borusunun minimal yol verilən qalınlıqlarının qiymətidir. (Cədvəl 5hansı xəlitələrin ferrit və hansıların astenit olduğunu göstərir). Minimal yol verilən qalınlıq hədləri orta qalınlıqlarının 0, 875 mislindədir. Minimal yol verilən qalınlıq istifadə edilən borunun istismar müddətini başa çatdırması və ya əvəzlənməsi deyil.

4.7. Minimal və orta qalınlıqlar

Minimal qalınlıqδmin4.3 və 4.4-cübəndlərində təsvir edildiyi kimi hesablanır. Bu minimal qalınlıqda alınan boruların orta qalınlığı daha böyükdür. Yol verilən qalınlıq həddi hər ASTM spesifikasiyasında açıqlanır.Əlavə E və F-də verilmiş ASTM spesifikasiyalarının çoxu üçün yol verilən minimal qalınlıq həddi qaynar prokat boruları üçün ()%və soyuq çıxarılan borular üçün ()%təşkil edir. Bu, müvafiq olaraq ortalama 12,3 % və ± 9,9 % qalınlıqların yol verilən hədlərinə uyğundur. Qalan ASTM spesifikasiyaları minimal qalınlığın orta qalınlığının 0,875 mislindən çox olmasını tələb edir və bu +12,5n% orta qalınlığın yol verilən həddinə ekvivalentdir.

()%yol verilən hədlə 12,7 mm (0,500 düym) minimal qalınlıq spesifikasiyasına uyğun alınmış borunun orta qalınlığı aşağıdakı kimidir:

(12,7)(1 + 0,28/2) = 14,5 mm (0,570 düym)

12,5 % orta yol verilən qalınlıq həddinə uyğun alınmış boruda minimal 12,7 mm (0,500 düym) qalınlıq həddini əldə etmək üçün orta qalınlıq aşağıdakı kimi olmalıdır:

(12,7)/(0,875) = 14,5 mm (0,571düym)

Bütün qalınlıq spesifikasiyaları verilmiş qiymətin minimal və ya orta qalınlıqda olub-olmadığını göstərməlidir. Minimal və orta divar qalınqlıqları ilə əlaqələndirilmək üçün istifadə edilən hədlər boruların alındıqları ASTM spesifikasiyasında verilmiş yol verilən hədd olmalıdır.

4.8. Ekvivalent boru metal temperaturu

Sürüşmə-dağılma həddində zərərin baş verməsi faktiki əməliyyat boru metal temperaturu (bundan sonra - BMT) funksiyasıdır. İşəsalma və dayandırma BMT-lər arasında ciddi fərqlər olan tətbiqetmə üsullarında faktiki əməliyyat BMT adətən maksimum qiymətdən az olduğuna görə maksimal layihə temperaturu yüksək olması mümkündür.

Metal temperaturunun xətti dəyişikliyi zamanı işə başlama anından Tsop işin sonuna Teop qədər ekvivalent boru metal temperaturu TeqTənlik (6)-da verildiyi kimi hesablana bilər. Müvafiq metal boru metal temperaturu altında işləyən boru işədüşmədən dayandırmaya kimi işləyən eyni sürüşmə təsirinə məruz qalır.

Teq- dərəcə Selsi (Farangeyt ) ilə ifadə edilən ekvivalent boru metal temperaturudur;

Tsor- işəsalma zamanı dərəcə Selsi (Farangeyt ) ilə ifadə olunmuş boru metal temperaturudur;

Teor - işin sonunda dərəcə Selsi (Farangeyt ) ilə ifadə olunan boru metal temperaturudur;

fT- Şəkil 2-dəverilmiş temperatur fraksiyasıdır.

Temperatur fraksiyasının alınması ƏlavəG-də göstərilib. Temperatur fraksiyası Tənlik (7) və (8)-də verildiyi kimi iki parametrinV və N funksiyasıdır.

no- Tsor-da dağılma eksponentidir;

∆T*- əməliyyat müddəti ərzindəTeor- Tsop -a bərabər, kelvinlə ifadə edilən [dərəcə Rankin2]temperatur dəyişikliyidir

Tsor + 273 K (Tsor + 460R);

ln - təbii alqoritmdir;

∆d - əməliyyat müddəti ərzində φcorrtop- a bərabər olan, millimetrlərlə ifadəedilən qalınlıqda dəyişiklik əmsalıdır;

φcorr–il ərzində millimetrlərlə ifadə edilən korroziya dərəcəsidir (ildə düymlərlə);

top- illərlə ifadə olunan əməliyyat müddətidir;

d0- işin əvvəlində millimetrlərlə (düym) ifadə olunan ilkin qalınlıqdır;

σ0- Tənlik (1)-dən istifadə edərək işə düşmənin başlanğıcında meqapaskallarla (hər düym sahəsinə düşən funtlar) ifadə olunmuş ilkin gərginlikdir;

A - meqapaskallarla ifadə olunan material konstantıdır (düym sahəsinə düşən funtlar).

A konstantı Cədvəl3- də verilib. Material konstantının əhəmiyyəti G.5 bəndində verilib.

Temperatur fraksiyası, fT

Temperatur fraksiyası, fT

Elastik layihə (aşağı temperatur):

Dağılma layihəsi (daha yüksək temperatur):

do- millimetrlərlə ifadə edilmiş gərginliyin ölçüsüdür (düym);

pel- meqapaskallarla ifadə edilmiş elastik layihənin ölçü təzyiqidir (düym sahəsinə düşən funt);

pr- meqapaskallarla ifadə edilmiş dağılmanın layihələndirilən ölçü təzyiqidir (düym sahəsinə düşən funt);

Do- millimetrlərlə ifadə edilmiş xarici diametrdir (düym);

Di* - yol verilən korroziya həddi ilə millimetrlərlə ifadə edilən daxili diametrdir (düym);

σel- layihə metal temperaturunda meqapaskallarla ifadə edilən yol verilən elastik gərginlik həddidir (düym sahəsinə düşən funtlar);

σr- layihə metal temperaturu və layihə xidmət müddətində meqapaskallarla ifadə olunan yol verilən dağılma gərginliyidir(hər düymə düşən funtlarla);

dmin- yol verilən korroziya həddi də daxil olmaqla, millimetrlərlə ifadə edilmiş (düymlərlə) minimal qalınlıqdır;

dCA- millimetrlərlə ifadə edilən korroziya həddidir (düym);

fearr- Şəkil 1-də Zolaq n funksiyası kimi verilmiş korroziya fraksiyasıdır. Burada

n - layihə metal temperaturunda dağılma eksponentidir.

Ekvivalent boru metal temperaturu:

∆T * - (= Tear - Tsar) - əməliyyat müddətində kelvinlə (dərəcə Rankinlə) ifadə edilmiş temperatur dəyişikliyidir;

Tsar- işəsalmanın əvvəlində dərəcə Selsi (Farangeyt ) ilə ifadə edilmiş boru metal temperaturudur;

Teor- işəsalmanın sonunda dərəcə Selsi ilə ifadə edilmiş boru metal temperaturudur (Farangeyt );

Tsor = Tsor+ 273 K (Tsor+ 460 °R);

A -Cədvəl3-də meqapaskallarla(düym sahəsinə düşən funtlarla); ifadə edilmiş material konstantıdır

σ0- Tənlik -(1) dən istifadə edilməklə işəsalmanın əvvəlində meqapaskallarla (hər düym sahəsinə düşən funtlarla)ifadə edilmiş ilkin gərginlikdir;

∆d - (= φcorrtop)- əməliyyat müddətində millimetrlərlə (düym) ifadə edilən qalınlıqda dəyişiklikdir;

do- işəsalmanın əvvəlində millimetrlərlə ifadə edilmiş ilkin qalınlığıdır (düym);

φcorr- ildə millimetrlərlə ifadə edilmiş korroziya dərəcəsidir (ildə düymlər);

top- əməliyyat ərzində illərlə ifadə edilmiş müddətdir.

Əvvəllər kolumbium adlandırılıb, Cb.

psi* -kvadrat düymə düşən funt

Temperatur fraksiyası və müvafiq temperatur ilk əməliyyat tsikli üçün hesablanmalıdır. Çox yüksək korroziya dərəcələrini nəzərdə tutan tətbiqetmələrdə son tsiklin temperatur fraksiyası birincidən böyükdür. Belə hallarda temperatur fraksiyası və müvafiq temperaturun hesablanması sonuncu tsiklə əsaslanmalıdır.

Əgər işədüşmədən iş sonunadək temperaturda dəyişiklik qeyri- bərabər olarsa, ondaŞəkil 2-də verilmiş fTqiymətindən istifadə edilməsinə qərar verilməlidir.

Qeyd edilməlidir ki, borunun hesablanmış qalınlığı müvafiq temperaturun və bu da öz növbəsində qalınlığın funksiyasıdır (ilkin gərginlik vasitəsilə). Layihədə verilmiş həddə çatmaq üçün bir neçə təkrarlanma lazım ola bilər. (Bax: 6.4-də verilmiş nümunə hesablama.)

ASME 816.9-a uyğun istehsal edilmiş fitinq hissələr burada verilmiş təzyiq-dərəcədə istifadə üçün münasib hesab edilir. Digər fitinq hissələr bu yarımbəndə uyğun olaraq xüsusi layihələndirilməlidir.

Digər işarələr üçün Tənlik (9)-un altındakı mətnə bax

Qayıdış əyrisi və ya dirsəyindəki gərginlik dəyişiklikləri (bax: Şəkil 3) düz boruda olduğundan daha mürəkkəbdir. Qayıdış əyrisinin daxili radiusundakı dairəvi gərginliklər eyni qalınlıqda düz boruda olduğundan daha çoxdur. Daxili radiusun minimal qalınlığının əlavə edilmiş borunun minimal qalınlığından böyük olması tələb oluna bilər.

Bərkidilmiş qayıdış əyriləri üçün yığım prosesləri daxili radiusda daha böyük qalınlıqla nəticələndiyi üçün daxili radiusdakı yüksək gərginlik hədlərini əksər hallarda nöqsansız saxlamaq olar.

Əyrinin daxili radiusu ilə yanaşı meqapaskallarla ifadə edilmiş σi həlqə gərginliyi (hər düymə düşən funtlar) Tənlik (9)-daverilib:

rei- millimetrlərlə ifadə edilmiş əyrinin mərkəzi xətt radiusudur (düym);

rm- millimetrlərlə ifadə edilmiş borunun orta radiusudur (düym);

σ - Tənlik (1) -də verilmiş, meqapaskallarla (hər düym sahəsinə düşən funtlar) ifadə edilmiş gərginlikdir

Xarici radius boyu meqapaskallarla ifadə edilən dairəvi gərginlikσoilə ifadə olunur (hər düym sahəsinə düşən funtlarla), Tənlik (10):

Demək olar ki, Do/2 bərabər olan yuvarlaq ədəddən rmistifadə edərək, Tənlik (9)-u daxili radiusda gərginlik qalınlığı ilə həll etmək mümkündür. Layihə üçün gərginlik qalınlığı Tənlik (11) -də verilib.

δσi- daxili radiusda millimetrlərlə ifadə olunan gərginlik qalınlığıdır (düym);

σ- layihə metal temperaturunda meqapaskallarla ifadə edilən yol verilən gərginlik həddidir (hər düym sahəsinə düşən funtlar).

Qeyd:1 p həm elastik layihə təzyiqi və həmdə dağılmanın layihə təzyiqini ifadə edir.

Qayıdış əyilmə qalınlığı qiymətləri həm elastik layihə və həm də dağılma layihə təzyiqlərindən istifadə edilərək aparılmalı, tənzimləyici qalınlıqlar daxili və xarici radiuslarda daha böyük qiymətlərə malik olmalıdır.

Yuxarıda verilmiş yuvarlaqlaşdırılmış ədəddən istifadə edərək Tənlik(10) xarici radiusdakı gərginlik qalınlığı üçün həll edilə bilər. Elastik layihəsi üçün gərginlik qalınlığı Tənlik (13) -də verilib:

δσo- xarici radiusda millimetrlərlə (düymlərlə) ifadə edilmiş gərginlik qalınlığıdır;

σ-layihə metal temperaturunda meqapaskallarla ifadə edilmiş yol verilən gərginlikdir (hər düym sahəsinə düşən funtlar).

Qeyd: 2. p həm elastik və həm də dağılma layihə təzyiqini ifadə edir.

Qayıdış əyilmə qalınlığının qiymətləri həm elastik və həm də dağılma layihə təzyiqindən istifadə edilərək aparılmalı, tənzimlənmə qalıqları daxili və xarici radiusda daha böyük qiymətə malik olmalıdır..

Daxili radiusda minimal qalınlıq ᵟ∂i və xarici radiusda minimal qalınlıq δσoTənlik(11) və (13)-dən istifadə edilərək hesablanmalıdır. Korroziyanın yol verilən həddi δCA minimal hesablanmış qalınlığa əlavə edilməlidir.

Əyilmiş neytral ox boyu minimal qalınlıq düz boru üçün olduğu kimidir.

Müxtəlif boruşəkilli qızdırıcı xəritələri üçün yol verilən gərginlik hədləri Şəkil E.1-E.19-da (Sİ vahidləri) və Şəkil F.1-F.19-da (ABŞ standartı (USC) vahidləri) verilmiş layihə metal temperaturlarına nisbətdə çəkilir. Bu rəqəmlərdə verilmiş göstəricilər yalnız qızdırıcı boru layihələri üçün tövsiyə olunur. Bu rəqəmlər iki müxtəlif yol verilən gərginliyi, elastik yol verilən gərginliyi və yol verilən dağılma gərginliyinigöstərir. Yol verilən gərginliklər üçün əsas 5.2-5.3-cü bəndlərində verilib(bax: həmçinin, 3.2.3-cü bənd).

5.2. Yol verilən elastik gərginliklər

Yol verilən elastik gərginlikləri σelferrit polad növləri üçün temperatur altında olan hasilat gücünün üçdə ikisidir və astentik polad növləri üçün temperatur altında olan hasilat gücünün 90%-dir. Hasilat gücü üçün məlumat mənbələri ƏlavəH-da verilib.

Xüsusi hallarda fərqli layihə əsası tələb edilərsə, istifadəçi əsası açıqlamalı, hasilat gücündən alternativ elastik yol verilən gərginlik hədləri işlənməlidir.

5.3. Yol verilən dağılma gərginliyi

Yol verilən dağılma gərginliyiσr,verilmiş layihə xidmət müddəti üçün minimal dağılma gücünün 100 %-dir. ƏlavəH minimal dağılma gücünü açıqlayır və məlumat mənbələrini təmin edir. 20 000 s,40 000 s,60 000 s, 100 000syol verilən dağılma gərginliyiŞəkilE.1-E.19-un (Şəkil F.1-F.19)sağ tərəfindəki minimal dağılma gücü üçün Larson-Mİller parametri əyrilərinə əsasən işlənib. Bundan fərqli layihə xidmət müddəti üçün yol verilən dağılma gərginliyiminimal dağılma gücü üçün Larsen-Miller parametri əyrilərindən işlənib hazırlanıb (bax: 5.6).

Əgər layihə üçün fərqli əsaslar tələb edilərsə, istifadəçi bu əsası qəbul edərək alternativ yol verilən dağılma gərginliyiminimal və ya orta dağılma gücü üçün Larson-Miller parametr əyrilərinə istinad etməlidir. Nəticədə yaranan yol verilən dağılma gərginliyilayihə xidmət müddəti üçün minimal dağılma gücündən böyük olarsa, onda boru layihə tənliyində sürüşmə təsirləri nəzərə alınmalıdır.

5.4. Dağılma eksponenti

ŞəkilE.1 - E.19 (ŞəkilF.1 - F.19) dağılma eksponentininlayihə metal temperaturu funksiyası kimi göstərir. Dağılma eksponenti sürüşmə-dağılma həddində layihə üçün istifadə edilir (bax: 4.4-cü bənd) Dağılma eksponentinin mənası H.4Bəndində verilib.

5.5.Hasilat və gərilmə gücləri

ŞəkilE.1 - E.19 (ŞəkilF.1 - F.19) hasilat və gərgilmə güclərini göstərir. Bu əyrilər yalnız istinad üçün daxil edilmişdir. Onların mənbələri ƏlavəH-da verilib.

5.6. Larson-Miller parametr əyriləri

ŞəkilE.1-E.19-un (ŞəkilF.1-F.19) sağ tərəfində Larson-Miller parametrinə nisbətdə 100 000 s dağılma güclərinin minimal və orta hədləri verilib. Larson-Miller parametri Tənlik(15) və (16)-da verildiyi kimi, layihə metal temperaturuTdvə layihə xidmət müddətitDLəsasında hesablanır:

Td dərəcə Selsilərlə ifadə edildikdə:

Td dərəcə Farangeyt ilə ifadə edildikdə:

Larson-Miller konstantı CLM, əyrilərdə verilir (bu əyrilərin ətraflı təsviri üçün H.3 Bəndinə Baxın).

Minimal və orta dağılma gücü üçün əyriləri ƏlavəA-da verildiyi kimi, qalan boru xidmət müddətini hesablamaq üçün də istifadə etmək mümkündür.

Larson-Miller parametrinə qarşı minimal dağılma gücünün cizgisi hər hansı layihə xidmət müddəti üçün müəyyən ediləcək yol verilən dağılma gərginliyininhesablanması üçün daxil edilir. Bu əyrilər Cədvəl 4-də, Şəkil E.1-E.19 (Şəkil F.1-F.19)-də verilmiş məhdud metal layihə temperaturlarından yüksək temperaturlar üçün yol verilən dağılma gərginliyinin müəyyənləşdirilməsi üçünistifadə edilməməlidir. Bundan əlavə, əyrilər xidmət müddəti20 000s-dfn az və ya 200 000 s-dan çox olan borular üçün yol verilən dağılma gərginliyiqeyri-düzgün göstərə bilər (bax: H.3 Bəndi).

5.7. Məhdudlaşdırıcı layihə metal temperaturu

Hər bir boruşəkilli qızdırıcı xəlitəsi üçün məhdudlaşdırıcı layihə metal temperaturu Cədvəl4-də verilib. Məhdudlaşdırıcı layihə metal temperaturu dağılma gücünə dair məlumatın etibarlılığının yuxarı həddidir. Yüksək temperaturlar, yəni aşağı kritik temperaturdan 30°C (50°F)-dək az temperaturlar buxar-hava üsulu ilə koksun çıxarılması və ya tam bərpa edilməsi ərzində mövcud olan qısamüddətli əməliyyat şərtləri üçün yol verilir. Daha yüksək temperaturlarda əməliyyat xəlitənin mikrostrukturunda dəyişikliklərlə nəticələnir. Ferrit poladlar üçün aşağı kritik temperaturlar Cədvəl4-də verilib. Astentik polad növlərində alçaq kritik temperaturlar olmur. Oksidləşmə, qrafitləşmə, kokslaşdırma və hidrogen hücumu kimi digər məsələlər əməliyyat temperaturu hədlərinin aşağı olmasını tələb edir. Bu amillər soba boruları layihələndiriləndə nəzərə alınmalıdır.

Cədvəl 4 - Boruşəkilli qızdırıcıxəlitələri üçün məhdudlaşdırıcı layihə metal temperaturu

5.8 Yol verilən gərginlik hədləri

Şəkil E.1 - E.19-da əksər ümumi boruşəkilli qızdırıcıxəlitələri üçün Sİ vahidlərində yol verilən dağılma gərginliyigöstərilib.Şəkil F.1 - F.19-daeyni məlumatlarUSC vahidlərində göstərilib. Bu əyrilərin mənbələri ƏlavəH-da göstərilib. Hər xəlitə üçün Şəklin nömrəsi Cədvəl5-də göstərilib.

Cədvəl 5 - Yol verilən gərginlik əyrilərinin indeksi

Aşağı karbonlu polad (A 161, A 192)

Orta karbonlu polad (A 538, A 1068, A 210A-1)

18Cr-8Ni (304 and 304H)

16Cr-12Ni-2Mo (316 and 316H)

18Cr-10Ni-Nb (347 and 347H)

Ni-Fe-Cr (Alloy 800H/800HT)

Bu şəkillərdəki qırıq xətlər A200 dərəcəsi üçün yol verilən elastik gərginlik hədlərini göstərir. Bu şəkillər A200 dərəcəsinin hasilatgücünü göstərmir. 200 dərəcə üzrə hasilat gücləri, yol verilən dağılma gərginliyivə dağılma eksponentləri A213 və A335 dərəcələrində olduğu kimidir.

Aşağıdakı misalda elastik hədd üçün layihə tənliklərindən istifadə verilib. Aşağıdakı məlumatın verildiyini ehtimal etsək (mötərizə içində verilmiş USC vahid çevrilmələri yuvarlaq götürülüb):

Material = 18Cr-10Ni-Nb, növü 347 xalis polad

Do = 168,3 mm (6,625 düym)

pel = 6,2 MPa ölçü (900 psig)

δCA= 3,2 mm (0,125 düym)

Şəkil E.17 (SI vahidləri) və yaŞəkil F.17 (USC vahidləri):

σel= 125 MPa (18,250 psi)

σy= 139 MPa (20,000 psi)

Tənlik(2)və (3) -dən istifadə edərək:

δmin= 4,0 + 3,2 = 7,2 mm

δmin= 0,159 + 0,125 = 0,284 düym

Bu layihə hesablaması Şəkil4- dəki hesablama vərəqində cəmləşdirilib.

Minimal qalınlığın hesablanması

Xarici diametr, mm (düym)

Layihə təzyiqi, ölçü, MPa (psi)

Maksimum və ya ekvivalent metal temperaturu, °C (°F)

Yol verilən temperatur həddi, °C (°F)

Layihə metal temperaturu, °C (°F)

Layihə xidmət müddəti, s

Td -də yol verilən gərginlik hədləri, Şəkil E.1 - E.19 (Şəkil F.1 - F.19), MPa (psi)

Gərginlik qalınlığı, Tənlik (2) və ya (4), mm (düym)

Yol verilən korroziya həddi, mm (düym)

Korroziya fraksiyası, Şəkil 1, n = B=

Minimal qalınlıq, Tənlik (3) və ya (5), mm (düym)

6.2. Termal gərginliklərin yoxlanılması (yalnız elastik hədd üçün)

6.1-ci bəndə əsasən layihələndirilmiş termal gərginlik σT,ƏlavəC-də verilmiş tənliklərdəki dəyişənlər üçün aşağıdakı qiymətlərdən istifadə etməklə yoxlanılmalıdır:

(Normativ istinad [20] Cəvdəl C-3-dən götürülmüş termal genişlənmə əmsalı);

(Normativ istinad [20] Cəvdəl C-6-dan götürülmüş elastiklik modulu);

(əsasən polad üçün istifadə edilən Puasson əmsalı);

(ehtimal edilən istilik-axın sıxlığı);

(istilikkeçirmə qabiliyyəti).

Tənlik (C.2) -də SI vahidlərindən istifadə edilməsi:

Tənlik (C.2) -də USC vahidlərindən istifadəedilməsi:

6.1-ci bənddə hesablanmış qalınlıq minimaldır. Orta qalınlıqlar termal-gərginliklərin hesablanmasında istifadə edilməlidir. Orta qalınlıq (bax: 4.7-ci bənd) aşağıdakı kimi hesablanır:

(7,2) (1 + 0,14) = 8,2 mm

(0,284) (1 + 0,14) = 0,324 düym

Faktiki daxili diametr aşağıdakı kimi hesablanır:

Di= 168,3 - 2(8,2) = 151,9 mm

y= 168,3/151,9= 1,108

y - faktiki daxili diametrə xarici diametrin nisbətidir, D0/Di

Di= 6,625 - 2(0,324) = 5,977 düym

y = 6,625/5,977 = 1,108

Tənlik (C.1) -də mötərizədə verilmiş şərt aşağıdakı kimi hesablanır:

Tənlik (C.1) -dənistifadə edərək maksimal termal gərginliklər σTmaxaşağıdakı kimi hesablanır:

σTmax= (553,2) (0,106)

σTmax= (8,026 x 10) (0,106)

Astentik polad üçün bu gərginliklərin hədləri Tənlik (C.4) və (C.6) -da verilib və burada müvəqqəti 139 MPa –dır (20 000 psi).

σT,lim1 = [2,7 − 0,9(1,108)] (139)

σT,lim2 = (1,8) (139)

σT,lim1 = [2,7 - 0,9(1,108)] (20 000)

σT,lim2 = (1,8) (20 000)

Maksimal termal gərginliklər bu hədlərdən aşağı olduğuna görə layihə qəbul ediləndir.

Əgər daha qalın boru ixtiyari qaydada seçilərsə (buna misal olaraq, 80S saylı Qrafiki qeyd etmək olar), faktiki orta boru qalınlığı istilik gərginliyi və onun hədlərini aşağıda verildiyi kimi hesablamaq üçün istifadə edilməlidir:

80 S Qrafikinin 6 düymlük daxili diametri aşağıdakı kimidir:

y = 168,3/146,3 = 1,150

y=6,625/5,761 = 1,150

Tənlik (C.1)-dəki mötərizələrdəki şərt aşağıdakı kimidir:

Tənlik (C.1)-dən istifadə edərək maksimal termal gərginlik aşağıdakı kimi istifadə edilir:

σTmax x = (553,2) (0,146)

σTmax= (8,026 x 10) (0,146)

Bu borunun orta qalınlığı 11,0 mm (0,432 düym) olduğuna görə minimal qalınlıq aşağıdakı kimi hesablanır:

Tənlik (C.9)-dan istifadə edərək gərginlik aşağıdakı kimi hesablanır:

İlkin üstəgəl ikinci gərginliyin intensivliyinə əsaslanan termal-gərginlik həddi Tənlik (C.14)-dən istifadə edilərək hesablanır. Yuxarıdakı qiymətlərdən istifadə edərək bu hədd aşağıdakı kimi hesablanır:

σT,lim1= (2,7 x 139) - (1,15 x 51,2)

σT,lim1= (2,7 x 20 000) - (1,15 x 7 416)

Termal-gərginlik həddi Tənlik (C.19)-dan istifadə edilməklə hesablanır. Bu halda bu hədd aşağıdakı kimidir:

σT,lim2= 4[(1,35 x 139) - 51,2]

σT,lim2= 4[(1,35 x 20 000) - 7 416]

Daha qalın boruda termal gərginlik aşağıdakı hədlərdən çox aşağıdır.

6.3. Daimi temperaturlu dağılma layihəsi

6.1 bəndində misalın başqası ilə əvəzlənməsi əsasında layihə tənlikləri sürüşmə-dağılma həddi üçün istifadə edilir. Tutaq ki, 6.1-ci bənddə təsvir edilən boru aşağıdakı şərtlər üçün nəzərdə tutulmuşdur:

Td = 705°C (1 300 °F)

pr = 5,8 MPa ölçü (840 psig)

Şəkil E.17 (SI vahidləri) və ya Şəkil F.17-dən (USC vahidləri).

σr= 37,3 MPa (5450 psi)

Tənlik (4) -dən istifaəd edərək:

Şəkil E.17 (SI vahidləri) və ya Şəkil F.17-dən (USC vahidləri).

B və n üçün olan bu qiymətlərlə aşağıdakı korroziya hissəsini əldə etmək üçün Şəkli 1-dən istifadə edin:

Beləliklə Tənlik (5)-dən istifadə edərək:

δmin= 12,1 + (0,558 x 3,2)

δmin = 0,474 + (0,558 x 0,125)

Bunun uyğun layihə olduğunu təsdiqləmək üçün elastik layihə dağılma layihə temperaturu əvəzinə elasik layihə təzyiqindən istifadə edilərək yoxlanılır. Tənlik (2) və (3) və yuxarıda verilmiş şərtlərdən istifadə edərək:

δmin = 4,5 + 3,2 = 7,7 mm

δmin = 0,177 + 0,125 = 0,302 düym

Dağılma layihəsinə əsaslanan δminböyük olduğuna görə layihəni o tənzimləyir. Bu layihə hesablaması öz əksini Şəkil 5-də verilmiş hesablama vərəqində tapıb.

Minimal Qalınlığın hesbalanması

Xarici diametr, mm (düym)

Layihə təzyiqi, ölçü, MPa (psi)

Maksimal və ya ekvivalent metal temperaturu, °C (°F)

Yol verilən temperatur həddi, °C (°F)

Layihə metal temperaturu, °C (°F)

Layihə xidmət müddəti, s

Td-də yol verilən gərginliklər, Şəkil E.1 - E.19 (Şəkil F.1 - F.19), MPa (psi)

Gərginlik qalınlığı, Tənlik (2) və ya (4), mm (in)

Yol verilən korroziya həddi, mm (düym)

Korroziya nisbəti, Şəkil 1, n =4,4 B=0,264

Minimal qalınlıq. Tənlik(3) və ya (5), mm (düjn)

6.4. Xətti dəyişən temperaturlu dağılma layihəsi

Tutaq ki, 6.3-cü bənddə verilmiş boru hesablanmış boru metal temperaturu işin əvvəlində 635 °C (1 175 °F)-dən işin sonunda 690 °C (1 275 °F)-dək dəyişən işi yerinə yetirir. İşin bir il davam etdiyini və bu zaman ərzində qalınlığının təxminən 0,33mm (0,013 düym) dəyişdiyini ehtimal edirik.

Tutaq ki, ilkin minimal qalınlıq 8,0 mm (0,315 düym) təşkil edir və buna görə də Tənlik (1)-dən istifadə edərək ilkin gərginlik aşağıda verildiyi kimi olur:

İş temperaturunun başlanğıcında no= 4,8. Cədvəl 3-dəA 1,23 x 10 MPa (1,79 x 10psi)-dir. Ona görə də temperatur əmsalı üçün parametrlər aşağıdakı kimi olur:

Şəkil 2-də fT= 0,62 və ekvivalent temperatur Tənlik 6-dan istifadə edilərək aşağıdakı kimi hesablanır:

Teq= 635 + (0,62 x 55) = 669 C

Teq= 1 175 + (0,62 x 100) = 1 237 °F

685 °C (1 265°F)-ə yuvarlaqlaşdırılan 684 C (1 262 °F ) layihə temperaturuna 15 °C (25 °F) temperatur həddi əlavə olunur. Bu Layihə prosedurunu yerinə yetirmək üçün bu temperaturdan 6.3-də verildiyi kimi istifadə edilməsi aşağıdakı nəticəni verir:

dmin = 9,9 + (0,572 x 3,2)

dmin = 0,388 + (0,572 x 0,125)

Bu qalınlıq ilkin ehtimal edilən 8,0 mm (0,315 düym) qalınlıqdan fərqlidir. Bu qalınlıqdan istifadə edərək ilkin gərginlik aşağıdakı kimi hesablanır:

Bu gərginlik həddi ilə temperatur-əmsalı parametrləri Vvə N aşağıdakı kimi olur:

Bu qiymətləri Şəkil 2-də istifadə etməklə fT= 0,62, birinci hesablamadan müəyyən edilmiş qiymət. Temperatur əmsalı dəyişmədiyinə görə əlavə hesablama lazım deyil. Bu layihə hesablamasının xülasəsi Şəkil 6-dakı hesablama vərəqində verilib.

Minimal qalınlığın hesablanması

Xarici diametr, mm (düym)

Layihə təzyiqi, ölçü, MPa (psi)

Maksimal və ya ekvivalent metal temperaturu, °C (°F)

Yol verilən temperatur həddi, °C (°F)

Layihə metal temperaturu, °C (°F)

Layihə xidmət müddəti,s

Td-də yol verilən gərginlik, Şəkil E.1 - E.19 (Şəkil F.1 - F.19), MPa (psi)

Gərginlik qalınlığı, Tənlik (2) və ya (4), mm (düym)

Yol verilən korroziya həddi, mm (düym)

Korroziya əmsalı, Şəkil 1, n =4,4 B=0,322

Minimal qalınlıq, Tənlik (3) və ya (5), mm (düym)

Ekvivalent boru metal temperaturunun hesablanması

Əməliyyat müddətinin davamiyyəti, il

Metal temperaturu, işin əvvəli, °C (°F)

Metal temperaturu, işin sonu, °C (°F)

Əməliyyat müddətində temperatur dəyişikliyi, K (R)

Metalın mütləq temperaturu, işin əvvəli, K (R)

Əməliyyat müddətində qalınlıq dəyişikliyi, mm (düym)

Ehtimal edilən ilkin qalınlıq, mm (düym)

Müvafiq ilkin gərginlik, Tənlik(1), MPa (psi)

Material konstantı, Cədvəl 3, MPa (psi)

A= 1,23 x 10 (1,79 x 10)

Tsor-da dağılma eksponenti Şəkil E.1 - E.19 (Şəkil F.1 - F.19)

Temperatur əmsalı, Şəkil 2, V = 2,9; N = 0,2

Ekvivalent metal temperaturu, Tənlik (6), °C (°F)

Şəkil E.1 - E.19-da (Şəkil F.1- F.19) və ƏlavəG-də verilmiş məsələlər yeni boruların layihəsindən fərqli tətbiqetmə üsularına malikdirlər. Onları həm də sürüşmə-dağılma həddində işlədilmiş mövcud borularla bağlı təkrar dərəcələmə və istismardan çıxarmaya dair sualların cavablandırılmasında istinad kimi istifadə etmək olar. Bu əlavə borunun zədələnməsi və qalan xidmət müddətinin hesablanması tərzini təsvir edir. Bu hesablamalarda qeyri-müəyyənliklərə görə, borunun istismardan çıxarılmasına dair qərarlar yalnız bu hesablama nəticələrinə əsaslanmalıdır. Başqa amillər, məsələn, boru qalınlığı və ya diametr-gərginlik ölçmələri borunun istismardan çıxarılmasına dair qərarların verilməsində əsas məsələlərdən olmalıdır.

Bu hesablamalarla bağlı üç əsas qeyri-dəqiqlik var. Birincisi, əməliyyat tarixinə əsasən ümumiboru zərərini (istifadə edilmiş xidmət müddəti nisbəti) hesablamaq, yəni əməliyyat təzyiqi, boru-metal temperaturu və borunun korroziya dərəcəsinin təsirini hesablamaq lazımdır. İkincisi, verilmiş borunun faktiki dağılma gücünə dair məlumat dəqiq deyil. A.2 Bəndində verilmiş nümunənin hesablanması bu qeyri-müəyyənliyin təsirlərini göstərir. Nəhayət, G.2 Bəndində təsvir edildiyi kimi, borunun zədələnmə tərzini nəzərə almaq vacibdir. Lakin G.2 Bəndində qeyd edildiyi kimi, bu ehtimalın məhdudiyyətləri yaxşı başa düşüləndir. Belə qeyri-müəyyənliklərə baxmayaraq, bu əlavədə təsvir edilən prosedurdan istifadə edərək aparılmış hesablama borunun təkrar dərəcələnməsi və istismardan çıxarılmasına dair qərarların qəbul edilməsinə kömək edir.

Hesablama prosedurunun xarkterini aşağıdakı kimi yekunlaşdırmaq olar. Əməliyyat tarixçəsi təzyiqə, metal temperaturuna, korroziya dərəcəsinin daimi olduğu müddətə bölünür. Bu müddətlərin hər biri üçün xidmət müddəti nisbəti hesablanır. Belə hesablanmış xidmət müddəti nisbətləriümumi toplanmış boru zərəridir. Qalıq nisbət vahiddən bu miqdarın çıxılması ilə hesablanır. Nəhayət, qalıq xidmət müddəti nisbəti verilmiş əməliyyat şərtlərində gözlənilən xidmət müddəti müddətinin qiymətinə çevrilir.

Sürüşmə-dağılma həddində işləyən qızdırıcı borular üçün daha təfərrüatlı xidmət müddəti -qiymətləndirməsini API RP 579:2007, Əlavə F-də tapmaq olar.

A.2 Toplanmış boru zərərinin hesablanması

Zərərin hesablanması üçün tələb olunan anlayışlar bu standartın başqa hissələrində nəzərdən keçirildiyi üçün burada təkrar olunmur. Hesablama prosedurunu aşağıdakı misalı həll etməklə daha yaxşı izah etmək olar. Bu misal üçün aşağıdakı şərtlər qəbul edilir:

Material: 18Cr-10Ni-Nb (növü 347) xalis polad;

Xarici diametr: 168,3 mm (6,625 düym);

İlkin minimal qalınlıq: 6,8 mm (0,268 düym).

Həmçinin ehtimal edilir ki, borunun əməliyyat tarixçəsini Cədvəl A.1-də verildiyi kimi yuvarlaşdırmaq olar (SI çevrilmələri yuvarlaqdır.)

Əməliyyat müddətlərinin oxşar uzunluqda olması lazım deyil. Faktiki qızdırıcıda nə iş təzyiqi, nə də metal temperaturu oxşar deyil. Bununla belə, bu hesablama üçün onların hər dövr ərzində vahid olması ehtimal edilir. Hər müddət üçün seçilmiş qiymətlər tipik qiymətləri ifadə etməlidir. Əməliyyat müddətinin uzunluğunun seçimi təzyiqlə temperatur fərqinin həddindən asılıdır.

Boru qalınlığı üçün iş tarixçəsini yaxınlaşdırmaq lazımdır. Bu tarixçəni adətən, ilkin işəsalmadan əvvəl və adi boruşəkilli qızdırıcıyoxlamaları zamanı aparılmış qalınlıq ölçmələrinə əsasən hazırlamaq olar. Bu hesablamaların hamısı üçün xarici diametrin dəyişməz qalması ehtimal edilir.

"a" "il" üçün beynəlxalq vahidin simvoludur

Bu məlumatı Cədvəl A.2-də verilmiş xidmət müddətinisbətlərinin hesablanması üçün istifadə etmək olar.

Korroziyaya məruz qalan borular üçün Tənlik (G.17)-yə oxşar tənliyi xidmət müddəti nisbəti üçün işləyib-hazırlamaq mümkündür; lakin hər dövr üçün orta gərginlik hədlərindən istifadə edərək bunu hesablamaq üçün lazımi dəqiqliyi əldə etmək mümkün olduğuna görə bu lazım deyil (yəni iş müddətinin əvvəlində və sonunda gərginliklərin orta həddi).

Cədvəl A.2-də verilmiş minimal və orta Larson-Miller qiymətləriŞəkil E.1-E.19 (Sİ vahidləri) və ya Şəkil F.1-F.19-da verilmiş minimal və orta dağılma gücü üçün istifadə edilməklə müəyyən edilir. Bu misal üçün ŞəkilF.17- dən istifadə olunur.

Bu Larson-Miller qiymətləri və dövr üçün metal temperaturu ilə Larson-Miller parametrinin ifadəsi dağılma müddəti üçün həll olunur. Bu ifadə ŞəkilE.1-E.19-un yuxarısında verilib. Bu ifadə saatlarla dağılma vaxtını verdiyinə görə, qiyməti illərə çevirmək lazımdır. Minimal dağılma gücünə və orta dağılma gücünə əsaslanan vaxtlar Cədvəl A.2-də verilib.

Aşağıdakı misalda δσ,AVEüçün təntiklərdən iş müddəti üzrə minimal-güc dağılma vaxtını tDL, orta gərginlik qalınlığını və yol verilən dağılma gərginliyiniσr,hesablamaq üsulu göstərilib. Həll edilməli olan tənliklər aşağıdakı kimidir:

48,47 MPa-da, minimal dağılma gücündən istifadə edərək, Larson-Miller Parametr, CLM SI vahidlərində 19,02-yə bərabər olur.

7038 psi-də, minimal dağılma gücündən istifadə edərək Larson-Miller Parametr CLM USC vahidlərində 34,35-ə bərabər olur.

CLM = (Td+ 460) (15 + Ig tDL) x 10-3

34,35 = (1 200 + 460) (15 + Ig tDL) x 10-3

Xidmət müddəti nisbətləri həmin dövrə uyğun dağılma vaxtına bölünmüş iş müddətinin uzunluğudur. Yuxarıda hesablanmış minimal güc dağılma vaxtından istifadə edərək Cədvəl A.2-də birinci şərt üçün əmsal 0,02-yə bərabər olmaqla, 1,3/55,9təşkil edir. Yığılmış zərər nisbətlərin cəmidir.

Cədvəl A.2-dən dağılma gücü ilə bağlı qeyri-dəqiqliyin təsiri görünür. Əgər bu borunun faktiki dağılma gücü yayılma zonasının aşağı hissəsində olarsa (minimal dağılma gücü yaxınlığında) boru xidmət müddətinin 64% hissəsi istifadə edilmişdir. Əgər faktiki güc yayılma zonasının ortasında olarsa (orta dağılma gücü yaxınlığında), deməli boru xidmət müddətinin cəmi 23%-i istifadə edilmişdir. Əgər faktiki dağılma gücü daha yüksək olarsa, deməli boru xidmət müddətinin daha az hissəsi istifadə edilmişdir.

İş temperaturu ilə bağlı qeyri-müəyyənliyin təsirini də hesablamaq olar. Tutaq ki, bu borunun faktiki metal temperaturu Cədvəl A.1-də verildiyindən 5°C (9 °F) yüksək olmuşdur. Bu fərqin təsirini hesablamaq üçün Cədvəl A.2-də xidmət müddəti nisbəti hesablamaları nisbətən daha yüksək temperaturla aparılmışdır. Müvafiq yığılmış zərər nisbətləri uyğun olaraq 0,81 və 0,28 təşkil edir. Bu birinci hesablanmış 0,64 və 0,23 qiymətləri ilə müqayisə edilməlidir.

Larson-Miller qiymətləri

Minimal gücə əsaslanan dağılma vaxtı

Orta gücə əsaslanan dağılma vaxtı

Xidmət müddəti nisbəti

Xidmət müddəti nisbəti

A.3 Qalan boru xidmət müddətinin hesablanması

A.2 Bəndində olduğu kimi, bu hesablama proseduru misal vasitəsilə daha yaxşı izah olunur. İstifadə edilmiş misalın yekunu CədvəlA.3 və A.4-də verilib. Bu boru üçün qalıq xidmət müddəti nisbəti aşağıdakı kimidir:

Minimal dağılma gücü: 1 çıxılsın 0,64, və ya 0,36-ya bərabərdir;

Orta dağılma gücü:1 çıxılsın 0,23, və ya 0,77-yə bərabərdir.

Bu nisbətlər xüsusi iş şərtləri altında gözlənilən xidmət müddətinə çevrilməlidir.

Bu mərhələdə aşağıda verilmiş müvafiq suallar ünvanlana bilər:

a. Verilmiş işçi təzyiqdə, metal temperaturunda və korroziya dərəcəsində hesabi xidmət müddətiuzunluğu nə qədərdir?

b. Verilmiş işçi təzyiq və korroziya dərəcəsi üçün minimal vaxt ərzində davam etməsi üçün boruya hansı temperatur həddi tətbiq edilməlidir?

c. Gözlənilən xidmət müddətinin verilmiş faiz nisbətində uzadılması üçün işçi təzyiqi və ya metal temperaturu nə qədər azaldılmalıdır?

Əlavədə bu sualların hamısına cavab verilməsə də cavabların hazırlanması üçün istifadə edilmiş metod aşağıdakı misaldan aydın olmalıdır.

Bu misal üçün gözlənilən işçi şərtləri aşağıdakı kimidir:

İşçi ölçü təzyiqi: 4,27 MPa (620 psi);

Metal temperaturu: 660°C (1 220 °F);

Korroziya dərəcəsi: 0,33 mm/il (0,013 düym/il).

Bu qiymətlərdən gələcək xidmət müddəti nisbətlərinin cədvəli minimal dağılma gücü üçün CədvəlA.3 və orta dağılma gücü üçün CədvəlA.4-də verildiyi kimi hazırlana bilər. Yuxarıda verildiyi kimi, orta gərginlik hər iş müddətinin əvvəlində və sonunda olan orta gərginlik hədləridir.

Misalda verilmiş boru korroziyaya uğradığına görə, xidmət müddətinin hesablanması mərhələlərlə aparılmalıdır. Bu misal üçün 1-ci illik mərhələdən istifadə edildi. İki cədvəldən də göründüyü kimi, bu borunun hesabi xidmət müddəti 1,5 il-4,5 il arasındadır. Əgər dağılma yayılma zolağının yuxarı hissəsində olsa idi (orta dağılma gücündən yüksək) hesabi xidmət müddəti daha uzun olardı.

Korroziyaya uğramayan borular üçün xidmət müddətinin hesablanması daha asandır. Dağılma xidmət müddəti yuxarıdakı kimi, ehtimal edilən gərginlik və temperatur əsasında hesablanır. Hesablanmış qalan xidmət müddəti hissəsi sadəcə, dağılma xidmət müddətinə vurulmuş qalıq nisbətdir. Bu hallarda CədvəlA.3 və A.4-ə bənzər cədvəllər tələb olunmur.

Yuxarıda verilmiş misal bu yarım bəndin əvvəlində verilmiş a) sualının cavablandırılması üsulunu təsvir edir: verilmiş iş şərtləri dəsti üçün hesabi xidmət müddəti nə qədərdir? Sual b), temperatur həddinə gəldikdə bu verilmiş təzyiq həddi, korroziya dərəcəsi və minimal xidmət müddəti üçün tətbiq edilərək aşağıdakı kimi cavablandırıla bilər. Təzyiq və korroziya dərəcəsini ŞəkilE.1-E.19 –da verilmiş əyrilərdən istifadə edilərək tapılan Larson-Miller qiymətindən orta gərginliklərin hesablanması üçün istifadə etmək olar. Bu qiyməti və tələb olunan xidmət müddəti qalan xidmət müddəti nisbətinə bölməklə hesablanan dağılma xidmət müddəti ilə maksimal temperatur üçün Larson-Miller parametr tənliyi həll olunur. Başqa suallara eyni qaydada cavab vermək olar.

Bu əlavə maksimal şüalanan hissənin boru metal (örtük) temperaturunun hesablanması prosedurunu ehtiva edir. Maye-təbəqə istiliyi-ötürmə əmsalının hesablanması üçün qarşılıqlı nisbətlər B.2 Bəndində verilib. Maksimal yerli istilik-axın tezliyinin hesablanması metodu B.3 Bəndində verilib. Maksimal boru qabıq temperaturu və boru divarı boyu temperaturun paylanmasının hesablanması üçün istifadə olunan tənliklər B.4 Bəndində təfərrüatları ilə təsvir edilir. B.5 Bəndində verilmiş nümunə hesablama bu tənliklərdən istifadəni nümayiş etdirir.

Maksimal boru metal temperaturu (BMT) alov qızdırıcısının çıxışı yaxınlığında quraşdırıla və ya quraşdırılmaya bilər. Daxili təbəqə əmsalı, şüalanan istilik axını, qızdırıcı/boru geometriyası və maye axın rejimi də daxil olmaqla, bütün amillər maksimal BMT hesablanmasına təsir edir. Bəzi hallarda, məsələn vakuum qızdırıcılarda olduğu kimi, mayenin çıxışından başlanğıc qaynama nöqtəsinə (BQN) qədər boru ilə boru analizi yerinə yetirilməlidir.

Əgər qızdırıcının layihələndirmə rejimindən fərqli azalma və ya iş şərtlərində işləməsi tələb olunarsa, alıcı bunu məlumat vərəqində qeyd etməlidir. Bu əməliyyatlara baxış tələb olunur.

B.2İstilikötürmə əmsalı

Maksimal boru metal temperaturunun hesablanması üçün zəruri qiymət borunun daxili divarında maye istilik-ötürmə əmsalıdır. Qızdırıcı layihəsində aşağıda verilmiş nisbətlərdən geniş istifadə edilərək qəbul edilsə də, bunlarda mürəkkəb qarşılıqlı nisbətləri təsvir etmək üçün istifadə edilən bütün sadə nisbətlərdə qeyri-dəqiqliklər var. Tək fazalı mayelər üçün İstilikötürmə əmsalı aşağıda verilmiş, Re Reynolds ədədi və Pr Prandtl ədədi olduğu iki tənlikdən biri əsasında hesablanır. Bu axın rejimi emal qızdırıcılarında nadir hallarda rast gəlindiyi üçün istilik-ötürmə əmsalı nizamlı axında daxili əmsalı etibarlı müəyyən etmək üçün istifadə edilən məlumat dəqiq deyil. Maye İstilikötürmə əmsalı üçün Re >10 000 olması şərtilə W/(m·K) [Btu/(h·ft.°F)]ilə ifadə olunmuş İstilikötürmə əmsalı K1istinad [35]-dəki Tənlik (B.1)-dən istifadə edilərək hesablanır:

qmA- mayenin kg/(m·s) [funt/(ft·s)] ilə ifadə edilmiş kütləvi axın tezliyidir;

cp- əsas kütlə temperaturunun J/(kg·K) [Btu/(lb·R)] ilə ifadə olunmuş xüsusi istilik tutumudur.

λf,Tb- mayenin əsas kütlə temperaturunda W/(m·K) [Btu/(h·ft·°F)] ilə ifadə olunmuş termal keçiricilikdir;

Di- borunun metrlərlə (funt) ifadə olunmuş daxili temperaturudur;

µf,Tb- mayenin əsas kütlə temperaturunda Pa·s [lb/(ft·h)] ilə ifadə olunmuş mütləq qatılığıdır;

µf,Tw- divar temperaturunda mayenin Pa·s [lb/(ft·h)] ilə ifadə olunmuş mütləq qatılığıdır.

Buxar axını üçün Re>15 000 şərtilə W/(m·K) [Btu/(h·ft.°F)]-də ifadə olunmuş İstilikötürmə əmsalı x İstinad [36]-dakıTənlik (B.4)-dən istifadə edilərək hesablanır:

Tb- buxarın kelvin (Rankin dərəcəsi) ilə ifadə edilmiş mütləq əsas kütlə temperaturudur;

Tw- buxarın kelvin (Rankin dərəcəsi) ilə ifadə edilmiş mütləq divar temperaturudur.

μf,Twistisna olmaqla, material xassələrinin hamısı əsas kütlə temperaturuna əsasən hesablanır. Millipaskal-saniyələrlə ifadə edilmiş mütləq qatılıq həddini hər saat/fut üçün millipaskal-saniyələrə çevirmək üçün µf,Tw2,42-yə vurulmalıdır.

İki mərhələli axınlar üçün İstilikötürmə əmsalını Tənlik (B.5)-dən istifadə edərək yuvarlaqlaşdırmaq olar:

K2p- iki faza üçün W/(m.K) [Btu/(h·ft.°F)] ilə ifadə olunmuş istilik mübadilə əmsalıdır;

Wl- mayenin kütlə halında nisbətidir;

Wv- buxarın kütlə nisbətidir.

Maye və buxar İstilikötürmə əmsalları KIvə Kv, qatışıq fazalı kütləvi axın tezliyindən və uyğun olaraq, maye və buxar materialının xassələrindən istifadə edərək hesablanmalıdır.

Qeyd: Buxarda xırda maye damcılarının qalmasına görə dispersiyalı və tutqun axınların olduğu yayılmış axın və ya İki fazalı axın tətbiqetmə üsullarında İstilikötürmə əmsalını Tənlik (8.5)-əəsasən yuvarlaqlaşdırma əvəzinə, cəmi axın tezliyinə əsasən, Tənlik (8A)-dən istifadə edərək buxar üçün qarşılıqlı nisbətdən istifadə edərək hesablamaq olar.

B.3 Maksimal yerli istilik-axın sıxlığı

Qızdırıcının şülandırma hissəsindəki orta istilik-axın sıxlığı (və ya şüalandırma hissəsindəki nahiyə) hissədəki iş göstəricisi və ya hissə və ya nahiyənin dolaq sahəsindən kənar səthin ümumi sahəsinə bölünməsi nəticəsində alınan ədədə bərabərdir. Dolaqda istənilən nöqtədə maksimal yerli istilik axın sıxlığı maksimal boru metal temperaturunu hesablamaq üçün B.4 Bəndində verilmiş tənliklərdə istifadə edilməlidir.

Yerli istilik axın sıxlıqları hər boru ətrafında və boru boyu uyğunsuzluqlara görə ciddi surətdə fərqlidir. Uzununa fərqlər odluqlara yaxınlığın, şüalanan alov qutusunun və ümumi axın temperaturlarının nəticəsidir. Boruların ətrafında keçiricilik və səmt qazlarının konveksiya axını istilik-axın sıxlığında ətraf diametr boyu dəyişiklikləri azaldır. Ətraf diametr boyu fərqlər başqa boruların kölgələrinin və ya divara yaxın boruların yerləşdirilməsi zamanı yaranan fərqlərin nəticəsidir. Şüalanan hissədə dəyişikliklərdən əlavə, qızdırıcının zərbə hissəsindəki borular da yüksək konvensiyalı istilik axın sıxlığına malik olur.

Dolağın hər hansı nöqtəsində xarici səth üçünW/m[Btu/(h·ft)] ilə ifadə edilmiş maksimal şüalanan istilik-axın tezliyi qR,max aşağıdakı Tənlik(B.6)-ya əsasən hesablanır:

Fcir- ətraf diametr boyu istilik-axın sıxlığı fərqlərinin amilidir;

FL- uzununa istilik-axın-sıxlığı fərqlərinin əsasında duran amildir;

FT- şüalanan istilik-axın sıxlığındakı boru metal temperaturu tədrisinin əsasında duran amildir;

qR,ave- xarici səth üçün W/m2 [Btu/(h·ft)] ilə ifadə olunmuş orta şüalanan istilik-axın sıxlığıdır;

qconv- xarici səth üçün W/m2 [Btu/(h·ft)] ilə ifadə olunmuş orta konveksiyalı istilik-axın sıxlığıdır.

Diametrin dəyişmə amili FcirŞəklin B.1-də borunun ara məsafəsi və dolaq geometriyası funksiyası kimi verilib. Bu şəkildəki faktor borunun tam açıq səthində maksimal yerli istilik-axın sıxlığının boru ətrafındakı orta istilik-axın sıxlığına nisbətidir. Bu şəkil yalnız şüalanma İstilikötürmə məsələlərinə əsasən işlənib. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, boru ətrafındakı təsirlər və səmt qazın konveksiyası kimi amillər bu faktoru azaldır. Bu təsirlər hesablamaya daxil edilmədiyi üçün hesablanmış qiymət faktiki maksimal istilik axın sıxlığından bir qədər yüksəkdir.

Uzununa dəyişiklikamilini FLölçmək asan deyil. 1,0-1,5 arasındakı qiymətlər ən çox istifadə olunan qiymətlərdir. İstilik-axın sıxlığının çox yekcins paylandığı alov quyusunda 1,0 uyğundur. 1,5-dən yüksək qiymətlər istilik axın sıxlığının hədsiz dərəcədə qeyri-bərabər olduğu (məsələn, yalnız bir ucunda yandırıcıların olduğu uzun və ya hündür, dar alov quyusu) alov quyusuna uyğundur.

Boru metal temperaturu Fr dolaq çıxışında və ya maksimal boru metal temperaturunun olduğu yerlərdə 1,0-dan az olur. Əksər tətbiqetmə üsulları üçün bu faktoru Tənlik (B.7)-də verildiyi kimi yuvarlaqlaşdırmaq olar:

Tg, ave- şüalanan hissədə kelvin (Rankin dərəcəsi) ilə ifadə edilən orta səmt qazı temperaturudur;

Ttm- nəzərdən keçirilən nöqtədə kelvin (Rankin dərəcəsi) ilə ifadə edilənboru metal temperaturudur;

Ttm,ave- şüalanma hissəsində kelvin (Rankin dərəcəsi) ilə ifadə edilənorta boru metal temperaturudur

Şüalanma hissəsinin əksər hissələrindəki konveksiyalı istilik-axın sıxlığı şüalanma istilik-axın sıxlığı ilə müqayisədə adətən kiçik olur. Lakin şok hissəsində konveksiyalı istilik-axın sıxlığı yüksək olur; ona görə də şok hissədə maksimal istilik-axın sıxlığı hesablanarkən şüalanma istilik-axın sıxlığına əlavə olunmalıdır.

B.4 Maksimal boru metal temperaturu

İstilikötürmə əmsalı və maksimal istilik axın sıxlığından əlavə, dolaqda mayenin temperatur profili qızdırıcının şüalanma hissəsində maksimal boru metal temperaturunun hesablanması üçün zəruridir. Çox vaxt qızdırıcı təchizatçısının hesabladığı bu profil qızdırıcı dolağı boyu əsas kütlə maye temperaturundakı fərqi təyin edir. Layihədən ciddi surətdə fərqli iş üçün əsas kütlə temperaturu profili işlənib-hazırlanmalıdır.

Əsas kütlə temperaturu dolağın hər hansı nöqtəsində məlum olarsa, Selsi (Farangeyt ) ilə ifadə olunmuş maksimim boru metel temperaturu Tənlik(B.8)-(B.12)-nin köməyi ilə hesablanır:

Tbf- Selsi dərəcə ilə (Farangeyt) ifadə edilənəsas kütlə temperaturudur;

∆Tf- Selsi dərəcə ilə (Farangeyt) ifadə edilənhər hansı daxili nasazlıq boyu temperatur fərqidir;

∆Tff- Selsi dərəcə ilə (Farangeyt) ifadə edilənmaye təbəqəsi boyu temperatur fərqidiri;

∆Ttw- Selsi ilə (Farangeyt ) ifadə edilənboru divarı boyu temperatur fərqidir.

Kff- W/(m-K) [Btu/(h·ft·°F)] ilə ifadə edilənmaye təbəqəsinin İstilikötürmə əmsalıdır;

qR,max- xarici səth üçün W/(m-K) [Btu/(h·ft·°F)] ilə ifadə edilənmaksimal şüalanma istilik-maye sıxlığıdır;

Do- borunun metrlərlə (fut) ifadə olunmuş xarici diametridir;

Di- borunun metrlərlə (fut) ifadə olunmuş daxili diametridir.

df - metrlərlə (fut) ifadə edilənkoks və ya ərp qalınlığıdır;

Rf - boru daxilində hər hansı daxili çirk, koks və ya ərpə görə W/(m-K) [Btu/(h·ft·°F)] ilə ifadə olunan çirklənmə amilidir.

λtm- boru metalının W/(m-K) [Btu/(h·ft·°F)] ilə ifadə ediləntermal keçiriciliyidir.

Əgər alov qızdırıcısına dair məlumat vərəqlərində koksun qalınlığından fərqli çirklənmə amili təmin edilibsə, onda boru metal temperaturuna daxili çirklənmənin təsiri hesablanır (bax: API 560/lS013705). Çirklənmə faktoru Rfkoks və ya ərp qalınlığı və termal keçiricilik funksiyası kimi yalnız Tənlik(B.12)-dəverildiyi kimi, koks və ya ərp qalınlığı verildikdə ifadə olunur:

df- metrlərlə (fut) ifadə edilənkoks və ya ərp qalınlığıdır.

λf- W/(m2.K) [Btu/h-ft·°F] ilə ifadə edilənkoks və ya ərpin termal keçiriciliyidir:

Əgər koks və ya ərp qalınlığı müəyyən edilərsə, borunun effektiv daxili diametri Tənlik (B.10)-də verildiyi kimi tənzimlənir. Boru metal temperaturuna daxili çirklənmə, koks və ya ərp təsirləri Tənlik(B.8) və (B.10)-dan istifadə edərək hesablanır.

Tənlik (B.13) Selsi dərəcə ilə (Farangeyt ) ifadə olunan maksimal şüalanma istilik axını Tfm ilə üst-üstə düşən maksimal maye-təbəqəsi temperaturunun hesablanması üçün istifadə edilməlidir.

Maksimal boru metal temperaturunu qiymətləndirərkən maksimal təbəqə temperaturu təmiz boru üzrə hesablanmalıdır.

Alıcının verdiyi termal keçiriciyə dair məlumatın yoxluğu şəraitində aşağıdakı qiymətlər diapazonunu neft koksu üçün istifadə etmək olar: 4,91 W/m·K - 5.89 W/m·K (2.8 Btu/h·ft·°F - 3.4 Btu/h·ft·°F).

Tənlik (B.11)-də istifadə edilən boru materialının termal keçiriciliyi ʎtmorta boru divar temperaturuna əsasən dəyərləndirilməlidir.

Mərkəzi xəttin nominal boru məsafəsi/borunun xarici diametri

1.Əyri 1 divara qarşı qoşa sıradır, üçbucaq ara məsafə

2.Əyri 2 hər iki tərəfdən bərabər şüalanma və sıralar arası iki diametr üçündür, düzbucaqlı ara məsafəsi

3.Əyri 3 divara qarşı tək sıra üçündür

4.Əyri 4 hər iki tərəfdən şüalanmanın bərabər olduğu tək sıra üçündür

Bu əyrilər nominal boru diametrinin 1,5 mislinə bərabər boru mərkəzində odadavamlıdivarın ara məsafəsi ilə istifadə edildikdə etibarlıdır. Bu ara məsafəsindən hər hansı ciddi fərqə xüsusi diqqət yetirilməlidir.

1 Bu əyrilərdə borulara konveksiya istilik ötürülməsi, boru divarı boyu keçirilməklə perimetr boyu istilik ötürülüşü və ya şüalanma hissəsinin müxtəlif zonalarında istilik-axın sıxlığı dəyişiklikləri nəzərə alınmır.

2 Bu əyrilər H.C. Hottel işinə əsaslanır. Müvafiq sənədlər İstinad [35], səhifə 69-da eyniləşdirilib.

B.5Hesablama nümunəsi

Aşağıdakı misaldakı hesablama B.2-B.4 Bəndlərində verilmiş tənliklərdən istifadə qaydasını nümayiş etdirir.

Qeyd: Ölçü ilə bağlı SI və USC vahidləri ilə aparılan hesablamalar arasındakı fərqlər ölçünün çevrilmələrində istifadə edilən rəqəmlərin böyük olması ilə bağlıdır.

Nəzərdən keçirilən qızdırıcıda orta dərəcəli karbon polad boruları divara qarşı tək sıradadır. Qızdırıcı konfiqurasiyasının başqa aspektləri aşağıdakılardır:

Borunun ara məsafəsi 203,2 mm (= 0,667 ft = 8,0 düym).

Do = 114,3 mm (= 0,375 ft = 4,5 düym);

dt,ave = 6,4 mm (= 0,020 8 ft = 0,25 düym);

Di = 101,6 mm (= 0,333 ft = 4,0 düym);

λtm= 42,2 W/(m·K) [24,4 Btu/(h·ft·°F)] ehtimal edilən boru metal temperaturunda 380 °C (720 °F).

Borularda axın 10% ümumi buxar olmaqla, iki fazalıdır. Digər işçi şərtlər aşağıdakı kimidir:

Axın tezliyi (cəmi maye üstəgəl buxar) 6,3 kq/s (50 000 lb/s).

Tb = 271 °C (520 °F);

qR,ave= 31 546 W/m [10000 Btu/(h·ft)].

Əsas kütlə temperaturunda maye xassələri aşağıdakı kimidir:

µf Tb = 2,0 x 10 Pa-s [4,84 lb/(h·ft)];

λf,T b= 0,116 3 W/(m-K) [0,067 2 Btu/(h·ft·°F)];

cp,f= 2847 J/(kg-K) [0,68 Btu/(lb·°F)].

Əsas kütlə temperaturunda buxar xassələri aşağıdakı kimidir:

µv Tb = 7,0 x 10-6 Pa-s [0,017 Ib/(ft·h)];

dv,Tb = 0,034 6 W/(m·K) [0,020 Btu/(h·ft·°F)];

cp,v= 2 394 J/(kg·K) [0,572 Btu/(lb·°F)].

Daxili diametrdən axın sahəsi 8,107 x 10 m-ə (0,087 3 ft) bərabərdir. Ümumi axın tezliyindən istifadə edərək:

qmA= 6,3/(8,107 x 10),

qmA = 777,1 kg/(m·s).

qmA= (50 000/0,087 3),

qmA = 5,73 x 10 lb/(h·ft).

Reynolds ədədi [Tənlik (B.2)] aşağıdakı kimi hesablanır:

Prandtl ədədi [Tənlik (8.3)] aşağıdakı kimi hesablanır:

Bu ehtimallar sonradan yoxlanılacaq. Tənlik (B.1)-dən istifadə edərək:

Tənlik (B.4)-dən istifadə edərək:

İki fazalı İstilikötürmə əmsalını daha sonra Tənlik (B.5)-dən istifadə edərək hesablamaq olar:

Boru diametrinin borunun ara məsafəsinin nisbəti aşağıdakı kimidir:

Şəkil B.1-dənFcir= 1,91. Bu qızdırıcı üçün FL= 1,1, Fr= 1,0və qconv= 0 götürək (yəni bu mərhələdə konveksiyalı istilik-axın sıxlığı yoxdur). Tənlik (B.6)-dan istifadə edərək:

Sistemin hər hissəsindəki temperatur fərqinimaye təbəqəsi üçün Tənlik (B.9)-aəsasən hesablamaq olar:

Boru divarı üçün Tənlik (B.11)-də:

Tənlik (B.8)-dən istifadə edərək maksimal boru metal temperaturu aşağıdakı kimidir:

Tmax= 271 + 113 + 11 = 395 C

Tmax= 520 + 203 + 19 = 742 °F

Ehtimal edilən nisbətin yuxarıda hesablanmış neft-təbəqəsinin temperaturunu yoxladıqda 271 + 113 = 384 °C (520 + 203 = 723 °F), qatılıq 1,1 mPa·s (2,66 lb/ft). Belə olduqda, maye üçün:

Hər iki qiymət Kl və Kv-ninhesablanması üçün ehtimal edilən qiymətlərə yaxın olduğuna görə əlavə heç bir işə zərurət olmur.

Orta boru divarı temperaturu aşağıdakı kimidir:

270 + 113 + 11/2 = 388°C

520 + 203 +19/2 = 732 °F

Bu, boru keçiriciliyi üçün ehtimal edilən temperatura yaxın olduğuna görə əlavə heç bir iş tələb olunmur.

Qızdırıcı borularda daha çox maraq doğuran termal gərginlik qalınlıq boyu temperaturun radial paylanması zamanı yaranan gərginlik həddidir. Bu gərginlik yüksək istilik axını sıxlıqlarının təsirinə məruz qalan qalın xalis polad borularda xüsusilə əhəmiyyətlidir. Termal gərginliklərin iki həddi məlumdur və bunların hər ikisi İstinad [21]-in 4-134 və 5-130-cu bəndlərdə göstərilib. Bu hədlər yalnız elasik hədd, dağılma həddi üçün tətbiq edilir, termal gərginlik üçün müvafiq hədd müəyyən edilməyib.

C.2 Termal gərginliklər üçün tənlik

Aşağıdakı tənlikdə boruda maksimal termal gərginliyi σTmaxverilib:

α- termal genişlənmə əmsalıdır;

E - elastiklik moduludur;

v - Puasson əmsalıdır;

∆T - boru divarı boyu temperatur fərqidir;

y - Do/Di, xarici diametrin faktiki daxili diametrə nisbətidir;

qo- borunun xarici səthində istilik-axın sıxlığıdır;

λs-poladın termal keçiriciliyidir.

Materialın xassələri olan a, E, v, və λs- boru divarının orta temperaturunda qiymətləndirilməlidir. Bu tənlikdə həmçinin orta divar qalınlığından istifadə edilməlidir (bax: 4.7).

C.3 Termal gərginliklərə qoyulan hədlər

Birinci və 21-ci İstinadın 4-134-cü bəndində verilmiş ikinci həddin intensivliyinə məhdudiyyətiσT,lim1,Tənlik (C.3) və (C.4)-da verildiyi kimi, istilik nəticəsində yaranan gərginliklər üçün yuvarlaqlaşdırmaq olar(alınması üçün bax: Bənd C4).

σy- müvəqqəti müqavimətdir.

İstinad [21]-in bənd 5-130-da verilmiş termal-gərginlik burğu həddi σT,lim2termal gərginlik üçün Tənlik(C.5) və (C.6)-da verildiyi kimi yuvarlaqlaşdırıla bilər (əmələ gəlməsi üçün bax: Bənd C.5).

Əgər boru elastik hədd üçün nəzərdə tutulubsa, həm əsas və həm də ikinci gərginlik hədləri(σT,lim1) və termal-gərginlik həddi (σT,lim2) ödənilməlidir.

C.4 Birinci üstəgəl ikinci dərəcəli gərginlik intensivliyində hədlərin əldə edilməsi

Əsas üstəgəl ikinci gərginlik intensivliyini şərti olaraq Tənlik (C.7)-də qeyri-bərabərlikdə olduğu kimi ifadə etmək mümkündür:

σcir,max- bu tətbiqetmə üçün Tənlik (C.1)-də verilmiş maksimal termal gərginlik olan maksimal perimetr boyu termal gərginlik həddidir;

σpl- yerli əsas membran gərginliyidir;

σpb-əsas əyilmə gərginliyidir.

Daxili təzyiqli borular üçün İstinad [21]-dən:

pel- elastik layihə təzyiqidir;

y - Do/Di-yə bərabər olan xarici diametrin faktiki daxili diametrə nisbətidir

Əgər əsas membran gərginliyinin intensivliyi σpm,Tənlik (C.9)-də verildiyi kimi olarsa,

asanlıqla Tənlik (C.10)-unilk yuvarlaq rəqəmi verdiyini və yuxarı həddi təmin etdiyini sübut etmək olar:

İstinad 21-də σmyol verilən membranın gərginlik intensivliyidir. Təxminən 340°C(650 °F)-dən yüksək ferrit poladları üçün σmTənlik (C.11)-də verildiyi kimi, σymüvəqqəti müqavimətin üçdə ikisinə bərabərdir:

260°C (500 °F)-dən yüksək astentik poladlar üçün,σmTənlik (C.12)-də verildiyi kimi σy-nin90%-nə bərabərdir:

Qızdırıcı borular adətən bu temperaturlarından yüksək həddə işləyir.

Bütün bunları birləşdirməklə termal gərginliklərdə əsas üstəgəl ikincigərginlik intensivliyini Tənlik(C.13) və (C.14)-də verildiyi kimi ifadə etmək olar:

σT,lim1- termal gərginlik σTüçün yol verilən maksimal qiymətdir.

Bu standarta uyğun layihələndirilmiş ferrit poladdan və astentik poladdan hazırlanmış qızdırıcı borular üçün Tənlik(C.15) və (C.16)-dakıuyğunsuzluqlar aşağıdakıları verir:

Ona görə də termal gərginlik həddini σT,lim1Tənlik(C.17) və (C.18)-də verildiyi kimi yuvarlaqlaşdırmaq olar:

Bu tənliklərdə ifadə edilən hədlər sadə və məqsədəuyğundur. Əgər termal gərginlik bu həddən az olarsa, layihə yararlıdır. Əgər termal gərginlik bu tənliklərdə verilmiş həddi aşarsa, onda Tənlik (C.9)-da verilmiş əsas membranın gərginlik intensivliyi ilə Tənlik (C.13) və ya (C.14)-ün daha dəqiq forması istifadə edilməlidir. Həmçinin, əgər boru qalınlığı 4.3-cü bənddə hesablanmış qalınlıqdan ixtiyari şəkildə çoxaldılarsa, onda əsas membran gərginliyinin intensivliyi faktiki orta qalınlıqdan istifadə edərək hesablanmalı, Tənlik(C.13) və (C.14)termal gərginlik həddinin hesablanması üçün istifadə edilməlidir.

C.5 Termal gərginlik hədlərinin əldə edilməsi

σT,lim2 həddi termal-gərginlik həddindən yayınmaq üçün istifadə edilib və Tənlik (C.19)-da verildiyi kimi ifadə etmək olar:

Ferrit poladlar üçün:

260°C (500 °F)-dən yüksək astentik polad üçün:

Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, σpmTənlik (C.9)-dan əldə edilmişdir. Tənlik(C.15) və ya (C.16)-dakıqeyri-bərabərliklərdən istifadə edilməklə bu həddTənlik (C.22) və (C.23)-də verildiyi kimi yuvarlaqlaşdıra bilər:

Ferrit poladlar üçün:

Astentik poladlar üçün:

C.4-də işlənmiş hədlərdə olduğu kimi, bu hədlər də təxminidir. Əgər termal gərginlik bu həddi aşarsa və ya boru qalınlığı ixtiyari qaydada artırılarsa, Tənlik (C.19)-da ifadə edilmiş dəqiq hədd Tənlik (C.9)-də verilmiş əsas membran gərginlik intensivliyi ilə istifadə edilməlidir.

Bu əlavə minimal qalınlıq və ekvivalent boru metal temperaturunun hesablanmasına kömək etmək və sənədləşdirməkdə faydalı hesablama vərəqlərini daxil edir. SI və ya USC vahidlərində hesablamaq üçün fərdi vərəqlər təqdim edilir.

Minimal qalınlığın hesablanması

Layihə təzyiqi, MPa (ölçü)

Maksimal və ya ekvivalent metal temperaturu, °C

Yol verilən temperatur həddi, °C

Layihə metal temperaturu, °C

Layihə xidmət müddəti, s

Td-də yol verilən gərginlik, Şəkil E.1 - E.19 (Şəkil F.1 - F.19), MPa

Gərginlik qalınlığı, Tənlik (2) və ya (4), mm

Yol verilən korroziya həddi, mm

Korroziya əmsalı, Şəkil 1, n = B=

Minimal qalınlıq, Tənlik (3) və ya (5), mm

Ekvivalent boru metal temperaturunun hesablanması

Əməliyyat müddətinin davamiyyəti, il

Metal temperaturu, işin başlanğıcı, °C

Metal temperaturu, işin sonu, °C

Əməliyyat müddətində temperatur dəyişikliyi, K

Metalın mütləq temperaturu, işin başlanğıcı, K

Əməliyyat müddətində qalınlıqda dəyişiklik, mm

Ehtimal edilən ilkin qalınlıq, mm

Müvafiq ilkin gərginlik, Tənlik (1), MPa

Material sabiti, Cədvəl 3, MPa

Tsor1-də dağılma eksponenti Şəkil E.1 - E.19

Temperatur nisbəti, Şəkil 2, V =; N =

Ekvivalent metal temperaturu, Tənlik (6), °C

Minimal qalınlığın hesablanması

Layihə təzyiqi, psi (ölçü)

Maksimal və ya ekvivalent metal temperaturu, F

Yol verilən temperatur həddi, °F

Layihə metal temperaturu, °F

Layihə xidmət müddəti, s

Td-də yol verilən gərginlik, Şəkil E.1 - E.19 (Şəkil F.1 - F.19), psi

Gərginlik qalınlığı, Tənlik (2) və ya (4), düym

Yol verilən korroziya həddi, mm (düym)

Korroziya əmsalı, Şəkil 1, n = B=

Minimal qalınlıq, Tənlik (3) və ya (5), düym

Ekvivalent boru metal temperaturunun hesablanması

Əməliyyat müddətinin davamiyyəti, il

Metal temperaturu, işin başlanğıcı, °F

Metal temperaturu, işin sonu, °F

Əməliyyat müddətində temperatur dəyişikliyi, °R

Metalın mütləq temperaturu, işin başlanğıcı, °R

Əməliyyat müddətində qalınlıqda dəyişiklik, mm

Ehtimal edilən ilkin qalınlıq, mm

Müvafiq ilkin gərginlik, Tənlik (1), psi

Material sabiti, Cədvəl 3, psi

Tsor1-də dağılma eksponenti Şəkil E.1 - E.19

Temperatur nisbəti, Şəkil 2, V =; N =

Ekvivalent metal temperaturu, Tənlik (6), °F

SI vahidlərindəki gərginlik əyriləri Şəkil E.1 - E.19-daverilib.

Şəkillərin Siyahısı (SI vahidləri)

Şəkil E.1 - ASTM A 161 və ASTM A 192 az karbon tərkibli poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

Şəkil E.2 - ASTM A 53 Dərəcə B (tikişsiz), ASTM A 106 Dərəcə B və ASTM 210 Dərəcə A-1 orta karbon tərkibli poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

Şəkil E.3 - ASTM A 161 T1, ASTM A 209 T1 və ASTM A 335 P1 C -½Mopoladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

Şəkil E.4 - ASTM A 200 T11, ASTM A 213 T11 və ASTM A 335 P111 ¼ Cr -½Mo poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

Şəkil E.5 - ASTM A 200 T22, ASTM A 213 T22 və ASTM A 335 P222 ¼ Cr-1Mo poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

Şəkil E.6 - ASTM A 200 T21, ASTM A 213 T21 və ASTM A 335 P21 3Cr-1 Mo poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

Şəkil E.7 - ASTM A 200 T5, ASTM A 213 T5 və ASTM A 335 P5 5Cr -½ Mo poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

Şəkil E.8 - ASTM A 213 T5b və ASTM A 335 P5b 5Cr -½ Mo-Si poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

Şəkil E.9 - ASTM A 200 n, ASTM A 213 T7 və ASTM A 335 P7 7Cr -½ Mo poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

Şəkil E.10 - ASTM A 200 T9, ASTM A 213 T9 və ASTM A 335 P9 9Cr-1Mo poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

Şəkil E.11 - ASTM A 200 T91, ASTM A 213 T91 və ASTM A 335 P919Cr-1 Mo-V poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

Şəkil E.12 - ASTM A 213, ASTM A 271, ASTM A 312 və ASTM A 376 növ 304 və 304H (18Cr-8Ni) xalis poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

Şəkil E.13 - ASTM A 213, ASTM A 271, ASTM A 312 və ASTM A 376 növ 316 və 316H (16Cr-12Ni-2Mo) xalis poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

ŞəkilE.14- ASTMA213 və ASTMA312 növ 316L (16Cr-12Ni-2Mo)xalis poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

ŞəkilE.15- ASTMA213, ASTMA271, ASTMA312 və ASTMA376 növ321 (18Cr-10Ni-Ti) xalis poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

Şəkil E.16 - ASTM A 213, ASTM A 271, ASTM A 312 və ASTM A 376 növ 321H (18Cr-10Ni-Ti) xalis poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

Şəkil E.17 - ASTM A 213, ASTM A 271, ASTM A 312 və ASTM A 376 növ 347 və 347H (18Cr-10Ni-Nb) xalis poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

Şəkil E.18 - ASTM B 407 UNS N08810 və UNS N08811 xəlitə 800H və 800HT (Ni-Fe-Cr) xalis poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

Şəkil E.19 - ASTM A 608 Dərəcə HK40 (25Cr-20Ni) xalis poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

Qeyd: Qırıq xətlər A200 dərəcə üçün yol verilən elastik gərginliklərini göstərir. Bu şəkil A200 dərəcə müvəqqəti müqaviməti nümayiş etdirmir. A200 dərəcə müvəqqəti müqavimət verilmiş müvəqqəti müqavimətin 83% təşkil edir. A 200 dərəcəsi üçün gərilmə gərginliyi, yol verilən dağılma gərginliyivə dağılma eksponenti A 213 və 335 dərəcələri üçün olduğu kimidir.

Qeyd: Qırıq xətlər A200 dərəcə üçün yol verilən elastik gərginliklərini göstərir. Bu şəkil A200 dərəcə müvəqqəti müqaviməti nümayiş etdirmir. A200 dərəcə müvəqqəti müqavimət verilmiş müvəqqəti müqavimətin 83% təşkil edir. A 200 dərəcəsi üçün gərilmə gərginliyi, yol verilən dağılma gərginliyi və dağılma eksponenti A 213 və 335 dərəcələri üçün olduğu kimidir.

Şəkil E.5 - ASTM A 200 T22, ASTM A 213 T22 və ASTM A 335 P22 2 ¼ Cr-1Mo poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

Qeyd: Qırıq xətlər A200 dərəcə üçün yol verilən elastik gərginliklərini göstərir. Bu şəkil A200 dərəcə müvəqqəti müqaviməti nümayiş etdirmir. A200 dərəcə müvəqqəti müqavimət verilmiş müvəqqəti müqavimətin 83% təşkil edir. A 200 dərəcəsi üçün gərilmə gərginliyi, yol verilən dağılma gərginliyi və dağılma eksponenti A 213 və 335 dərəcələri üçün olduğu kimidir.

Şəkil E.6 - ASTM A 200 T21, ASTM A 213 T21 və ASTM A 335 P21 3Cr-1 Mo poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

Qeyd: Qırıq xətlər A200 dərəcə üçün yol verilən elastik gərginliklərini göstərir. Bu şəkil A200 dərəcə müvəqqəti müqaviməti nümayiş etdirmir. A200 dərəcə müvəqqəti müqavimət verilmiş müvəqqəti müqavimətin 83% təşkil edir. A 200 dərəcəsi üçün gərilmə gərginliyi, yol verilən dağılma gərginliyi və dağılma eksponenti A 213 və 335 dərəcələri üçün olduğu kimidir.

Şəkil E.8 - ASTM A 213 T5b və ASTM A 335 P5b 5Cr -½ Mo-Si poladlar üçün gərginlik əyriləri (SI vahidləri)

Qeyd: Qırıq xətlər A200 dərəcə üçün yol verilən elastik gərginliklərini göstərir. Bu şəkil A200 dərəcə müvəqqəti müqaviməti nümayiş etdirmir. A200 dərəcə müvəqqəti müqavimət verilmiş müvəqqəti müqavimətin 83% təşkil edir. A 200 dərəcəsi üçün gərilmə gərginliyi, yol verilən dağılma gərginliyi və dağılma eksponenti A 213 və 335 dərəcələri üçün olduğu kimidir.

Qeyd: Qırıq xətlər A200 dərəcə üçün yol verilən elastik gərginliklərini göstərir. Bu şəkil A200 dərəcə müvəqqəti müqaviməti nümayiş etdirmir. A200 dərəcə müvəqqəti müqavimət verilmiş müvəqqəti müqavimətin 83% təşkil edir. A 200 dərəcəsi üçün gərilmə gərginliyi, yol verilən dağılma gərginliyi və dağılma eksponenti A 213 və 335 dərəcələri üçün olduğu kimidir.

Qeyd: 5380C-dən yüksək 304-cü növ üçün gərginlik qiymətləri yalnız karbon tərkibi 0,04% və ya yüksək olduqda tətbiq edilir.

Qeyd: 538°C-dən yüksək 316 növü üzrə gərginlik qiymətləri yalnız karbon tərkibi 0.04% və ya daha yüksək olduqda tətbiq edilir.

Qeyd: 538°C-dən yüksək 316 növü üzrə gərginlik qiymətləri yalnız karbon tərkibi 0.04% və ya daha yüksək olduqda tətbiq edilir.

Qeyd: 538°C-dən yüksək 316 növü üzrə gərginlik qiymətləri yalnız karbon tərkibi 0.04% və ya daha yüksək olduqda tətbiq edilir.

Qeyd: 538°C-dən yüksək 316 növü üzrə gərginlik qiymətləri yalnız karbon tərkibi 0.04% və ya daha yüksək olduqda tətbiq edilir.

Qeyd: Orta dənəcik ölçüsü ASTM № 5 və ya daha böyük ölçüyə uyğundur.

USC vahidləri ilə verilmiş gərginlik əyriləri ŞəkilF.1-F.19-da verilib.

Şəkillərin Siyahısı (USC vahidləri)

Şəkil F.1 - ASTM A 161 və ASTM A 192 az karbon tərkibli poladlar üçün gərginlik əyriləri (USC vahidləri)

Şəkil F.2 - ASTM A 53 Dərəcə B (tikişsiz), ASTM A 106 Dərəcə B və ASTM 210 Dərəcə A-1 orta karbon tərkibli poladlar üçün gərginlik əyriləri (USC vahidləri)

Şəkil F.3 - ASTM A 161 T1, ASTM A 209 T1 və ASTM A 335 P1 C -½ Mo poladlar üçün gərginlik əyriləri (USC vahidləri)

Şəkil F.4 - ASTM A 200 T11, ASTM A 213 T11 və ASTM A 335 P11 1 ¼ Cr -½ Mo poladlar üçün gərginlik əyriləri (USC vahidləri)

Şəkil F.5 - ASTM A 200 T22, ASTM A 213 T22 və ASTM A 335 P22 2 ¼ Cr-1Mo poladlar üçün gərginlik əyriləri (USC vahidləri)

Şəkil F.6 - ASTM A 200 T21, ASTM A 213 T21 və ASTM A 335 P21 3Cr-1 Mo poladlar üçün gərginlik əyriləri (USC vahidləri)

Şəkil F.7 - ASTM A 200 T5, ASTM A 213 T5 və ASTM A 335 P5 5Cr -½ Mo poladlar üçün gərginlik əyriləri (USC vahidləri)

Şəkil F.8 - ASTM A 213 T5b və ASTM A 335 P5b 5Cr -½ Mo-Si poladlar üçün gərginlik əyriləri (USC vahidləri)

Şəkil F.9 - ASTM A 200 n, ASTM A 213 T7 və ASTM A 335 P7 7Cr -½ Mo poladlar üçün gərginlik əyriləri (USC vahidləri)

Şəkil F.10 - ASTM A 200 T9, ASTM A 213 T9 və ASTM A 335 P9 9Cr-1Mo poladlar üçün gərginlik əyriləri (USC vahidləri)

Şəkil F.11 - ASTM A 200 T91, ASTM A 213 T91 və ASTM A 335 P91 9Cr-1 Mo-V poladlar üçün gərginlik əyriləri (USC vahidləri)

Şəkil F.12 - ASTM A 213, ASTM A 271, ASTM A 312 və ASTM A 376 növ 304 və 304H (18Cr-8Ni) xalis poladlar üçün gərginlik əyriləri (USC vahidləri)

Şəkil F.13 - ASTM A 213, ASTM A 271, ASTM A 312 və ASTM A 376 types 316 və 316H (16Cr-12Ni-2Mo) xalis poladlar üçün gərginlik əyriləri (USC vahidləri)

Şəkil F.14- ASTMA213 və ASTMA312 növ 316L (16Cr-12Ni-2Mo) xalis poladlar üçün gərginlik əyriləri (USC vahidləri)

Şəkil F.15- ASTMA213, ASTMA271, ASTMA312 və ASTMA376 növ321 (18Cr-10Ni-Ti) xalis poladlar üçün gərginlik əyriləri (USC vahidləri)

Şəkil F.16 - ASTM A 213, ASTM A 271, ASTM A 312 və ASTM A 376 növ 321H (18Cr-10Ni-Ti) xalis poladlar üçün gərginlik əyriləri (USC vahidləri)

Şəkil F.17 - ASTM A 213, ASTM A 271, ASTM A 312 və ASTM A 376 növ 347 və 347H (18Cr-10Ni-Nb) xalis poladlar üçün gərginlik əyriləri (USC vahidləri)

Şəkil F.18 - ASTM B 407 UNS N08810 və UNS N08811 xəlitə 800H və 800HT (Ni-Fe-Cr) xalis poladlar üçün gərginlik əyriləri (USC vahidləri)

Şəkil F.19 - ASTM A 608 Dərəcə HK40 (25Cr-20Ni) xalis poladlar üçün gərginlik əyriləri (USC vahidləri)

Qeyd: Qırıq xətlər A200 dərəcə üçün yol verilən elastik gərginliklərini göstərir. Bu şəkil A200 dərəcə müvəqqəti müqaviməti nümayiş etdirmir. A200 dərəcə müvəqqəti müqavimət verilmiş müvəqqəti müqavimətin 83% təşkil edir. A 200 dərəcəsi üçün gərilmə gərginliyi, yol verilən dağılma gərginliyi və dağılma eksponenti A 213 və 335 dərəcələri üçün olduğu kimidir.

Qeyd 1 "kipfrn2" (hər düym sahəsinə düşən kilofunt) İSO/İEG 80000 kilo" hər düym sahəsinə düşən funt-güc.

2 Qırıq xətlər A200 dərəcə üçün yol verilən elastik gərginliklərini göstərir. Bu şəkil A200 dərəcə müvəqqəti müqaviməti nümayiş etdirmir. A200 dərəcə müvəqqəti müqavimət verilmiş müvəqqəti müqavimətin 83% təşkil edir. A 200 dərəcəsi üçün gərilmə gərginliyi, yol verilən dağılma gərginliyi və dağılma eksponenti A 213 və 335 dərəcələri üçün olduğu kimidir..

Qeyd: Qırıq xətlər A200 dərəcə üçün yol verilən elastik gərginliklərini göstərir. Bu şəkil A200 dərəcə müvəqqəti müqaviməti nümayiş etdirmir. A200 dərəcə müvəqqəti müqavimət verilmiş müvəqqəti müqavimətin 83% təşkil edir. A 200 dərəcəsi üçün gərilmə gərginliyi, yol verilən dağılma gərginliyi və dağılma eksponenti A 213 və 335 dərəcələri üçün olduğu kimidir..

Qeyd: Qırıq xətlər A200 dərəcə üçün yol verilən elastik gərginliklərini göstərir. Bu şəkil A200 dərəcə müvəqqəti müqaviməti nümayiş etdirmir. A200 dərəcə müvəqqəti müqavimət verilmiş müvəqqəti müqavimətin 83% təşkil edir. A 200 dərəcəsi üçün gərilmə gərginliyi, yol verilən dağılma gərginliyi və dağılma eksponenti A 213 və 335 dərəcələri üçün olduğu kimidir.

Qeyd 1 ""kip/in2" (hər düym sahəsinə düşən kilofunt) İSO/İEG 80000-də kilo" ər düym sahəsinə düşən funt-güc"kimi istinad edilib.

Qeyd: Qırıq xətlər A200 dərəcə üçün yol verilən elastik gərginliklərini göstərir. Bu şəkil A200 dərəcə müvəqqəti müqaviməti nümayiş etdirmir. A200 dərəcə müvəqqəti müqavimət verilmiş müvəqqəti müqavimətin 83% təşkil edir. A 200 dərəcəsi üçün gərilmə gərginliyi, yol verilən dağılma gərginliyi və dağılma eksponenti A 213 və 335 dərəcələri üçün olduğu kimidir.

Qeyd: Qırıq xətlər A200 dərəcə üçün yol verilən elastik gərginliklərini göstərir. Bu şəkil A200 dərəcə müvəqqəti müqaviməti nümayiş etdirmir. A200 dərəcə müvəqqəti müqavimət verilmiş müvəqqəti müqavimətin 83% təşkil edir. A 200 dərəcəsi üçün gərilmə gərginliyi, yol verilən dağılma gərginliyi və dağılma eksponenti A 213 və 335 dərəcələri üçün olduğu kimidir.

Qeyd 1 ""kip/in2" (hər düym sahəsinə düşən kilofunt) İSO/İEG 80000-də kilo" hər düym sahəsinə düşən funt-güc"kimi istinad edilib.

2 1000 F-dən yüksək həddə 316 növ üzrə gərginlik qiymətləri yalnız karbon tərkibi 0,04% və ya yüksək olduqda tətbiq edilir.

Qeyd 1 ""kip/in2" (hər düym sahəsinə düşən kilofunt) İSO/İEG 80000-də kilo" hər düym sahəsinə düşən funt-güc"kimi istinad edilib.

2 1000 F-dən yüksək həddə 316 növ üzrə gərginlik qiymətləri yalnız karbon tərkibi 0,04% və ya yüksək olduqda tətbiq edilir.

Qeyd 1 ""kip/in2" (hər düym sahəsinə düşən kilofunt) İSO/İEG 80000-də kilo" hər düym sahəsinə düşən funt-güc" kimi istinad edilib.

Qeyd 1 ""kip/in2" (hər düym sahəsinə düşən kilofunt) İSO/İEG 80000-də kilo" hər düym sahəsinə düşən funt-güc" kimi istinad edilib.

2 1000 F-dən yüksək həddə 316 növ üzrə gərginlik qiymətləri yalnız karbon tərkibi 0,04% və ya yüksək olduqda tətbiq edilir.,

Qeyd 1 "kip/in2" (hər düym sahəsinə düşən kilofunt) İSO/İEG 80000-də kilo"hər düym sahəsinə düşən funt-güc" kimi istinad edilib.

2 1000 F-dən yüksək həddə 316 növ üzrə gərginlik qiymətləri yalnız karbon tərkibi 0,04% və ya yüksək olduqda tətbiq edilir.

Qeyd 1 "kip/in2" (hər düym sahəsinə düşən kilofunt) İSO/İEG 80000-də kilo "hər düym sahəsinə düşən funt-güc" kimi istinad edilib.

2 1000 F-dən yüksək həddə 316 növ üzrə gərginlik qiymətləri yalnız karbon tərkibi 0,04% və ya yüksək olduqda tətbiq edilir.

Qeyd"kip/in2" (hər düym sahəsinə düşən kilofunt) İSO/İEG 80000-də kilo "hər düym sahəsinə düşən funt-güc" kimi istinad edilib.

API RP 530-un [28] 1958-ci il versiyası sürüşmə-dağılma həddində boruların layihələndirilməsi metodunu daxil edir. Bu metod yol verilən korroziya həddinin yaratdığı gərginlik azalmalarının təsirlərini nəzərə alır. Bu layihələndirmə metodunun işlənib-hazırlanmasında aşağıdakı ideyalardan istifadə edilmişdir. Sürüşmə-dağılma həddindəki temperaturda boru xidmət müddəti məhdudlaşır.

Xidmət müddətindən tam istifadə dərəcəsi temperatur və gərginlikdən asılıdır. Temperaturun daimi olması ehtimalı ilə gərginlik artdıqca, xidmət müddətindən istifadə dərəcəsi də artır. Başqa sözlərlə desək, gərginlik az olduqca, boru xidmət müddəti uzanır.

Əgər boru korroziya və ya oksidləşməyə məruz qalarsa, boru qalınlığı zaman keçdikcə azalır və nəticədə dağılma xidmət müddətindən istifadə dərəcəsi də zaman keçdikcə artır.

Boru xidmət müddətinə bu təsirin inteqralı API RP 530-un [29] 1988-ci il versiyasında qrafiki həll edilmiş və xətti-zədə qaydasından istifadə edilərək işlənib (bax: Bənd G.2). Nəticəlayihə temperaturu və layihə xidmət müddətinin müxtəlif kombinasiyaları üçün başlanğıc boru qalınlığını təmin edən qeyri xətti tənlikdir.

4.4 bəndində istifadə edilən və bu əlavədə alınmış korroziya fraksiyası anlayışı eyni ideyalara əsasən işlənib və eyni nəticələrə nail olunmasının sadələşdirilmiş metodudur.

Tutaq ki, borunun ilkin qalınlığı Tənlik (4)-dən istifadə etdikdə d∂,təşkil edir. Bu korroziyasız layihə xidmət müddətinə nail olmaq üçün tələb olunan minimal qalınlıqdır. Əgər boru korroziyaya məruz qalmazsa, boruda gərginlik layihə xidmət müddətiσr həmişə minimal dağılma gücünə bərabər olur. Bu boru ehtimal ki, layihə xidmət müddətinin sonuna sıradan çıxacaq. Əgər boru korroziyalı mühitdə istifadə üçün nəzərdə tutulsa idi və dCA yol verilən korroziya həddi və dmin minimal qalınlığı malik olsa idi, Tənlik (G.1)-də verildiyi kimi qurula bilərdi:

Gərginlik ilkin olaraq σr-dən az olsa da layihələndirilmiş xidmət müddətini başa vurduqdan sonra yol verilən korroziya həddi istifadə edilir və gərginlik yalnız σr-əbərabər olur. Gərginlik σr həmişə kiçik olduğundan boru sıradan çıxanadək müəyyən müddət işləyir. Ehtimal edək ki, əvəzində ilkin qalınlıq Tənlik (G.2)-də verildiyi kimidir:

Bu tənlikdə fcorr vahiddən kiçik nisbətdir. Gərginlik ilkin olaraq σr–dən az olur və dağılma xidmət müddətində istifadə dərəcəsi də aşağı olur. Layihə xidmət müddətinin sonuna boru qalınlığı Tənlik (G.3)-də verildiyi kimi olur:

Bu qalınlıq d∂; -dən kiçik olduğuna görə, layihə xidmət müddətinin sonuna gərginlik σr-dən böyük olur və dağılma xidmət müddətindən istifadə dərəcəsi yüksək olur. Əgər fcarrlazımi qaydada seçilərsə, dağılma xidmət müddətindən istifadə dərəcəsində dəyişikliyin inteqrə edilmiş təsiri layihə xidmət müddətinə bərabər dağılma xidmət müddəti verir. Şəkil1-də verilmiş fcorr korroziya fraksiyası bu cür qiymətdir.

Şəkil1-də verilmiş əyrilər xətti zədə qaydasının tətbiq edilməsi nəticəsi olan qeyri-xətti tənliyin həlli üçün işlənib. Şəkli 1-i yalnız yol verilən korroziya həddiδCAvə yol verilən dağılma gərginliyiσreyni layihə xidmət müddətinə əsaslanması şərtilə, hər hansı layihə xidmət müddətinə tətbiq etmək olar.

G.2 Xətti-zədə qaydası

Tutaq ki, boru sabit gərginlik həddindəσvə daimi temperatur həddində T ∆t müddəti ərzində işləyib. Bu gərginlik və temperatur hədlərinə uyğun olan Tənlik (G.4)-də verildiyi kimi dağılma xidmət müddətit-dir:

∆t/t kəsri daha sonra bu iş müddəti ərzində istifadə edilmiş dağılma xidmət müddətinin nisbətinə çevrilir. j iş müddətindən sonra bunların hər biri Tənlik (G.5)-də müvafiq nisbət kimi verilir,

İstifadə edilmiş dağılma xidmət müddətinin yekun kəsriF (həmçinin xidmət müddəti nisbəti kimi tanınmışdır) Tənlik (G.6)-da verildiyi kimi, hər müddətdə istifadə edilmişkəsrlərin cəmidir:

Bu tənliyin işlənməsində müddətdən müddətə gərginlik və temperatura heç bir məhdudiyyət qoyulmur. Ehtimal edilir ki, yalnız hər hansı müddət ərzində gərginlik və temperatur sabit olub. Ona görə də,xidmət müddəti nisbəti fərqli gərginlik və temperatur müddətlərindən sonra istifadə edilmiş dağılma xidmət müddətinin hesablanması üsulunu təmin edir.

Xətti-zədə qaydası sürüşmə dağılmanın xidmət müddəti nisbətinin cəmi vahidə bərabər olduqda yəni F(j) = 1 baş verir.

Bu qaydada verilmiş məhdudiyyətlər yaxşı başa düşüln deyil. Bununla belə, qaydanın mühəndislik cəhəti geniş qəbul edilmişdir və bu qayda həm sürüşmə-dağılma və həm də köhnəlmənin təhlilində tex-tez istifadə edilir. (bax: İstinadlar [31], [32], [33] və [34]).

G.3 Korroziya nisbəti üçün tənliyin nəticəsi

Dəyişən gərginlik və temperaturla xidmət müddəti nisbətini Tənlik (G.7)-də verildiyi kimi, inteqral şəklində ifadə etmək olar:

top- iş xidmət müddətidir;

tr-tr(σ, T),yəni σ- gərginlik və T temperaturda dağılma xidmət müddətidir;

Ümumiyyətlə, həm gərginlik σvə həm də temperatur T zaman funksiyalarıdır.

Dağılma xidmət müddətic ən azı məhdud gərginlik hissələri və ya zaman üçün (Bax: HA) Tənlik (G.8)-də verildiyi kimi, gərginliklə əlaqəli olması mümkündür:

m- temperatur funksiyası olan material parametridir;

n - temperatur funksiyası olan və gərginlik-dağılma əyrisinin maili ilə əlaqəli dağılma eksponentidir.

Verilmiş layihə xidmət müddətitDLvə müvafiq dağılma gücü σrüçün Tənlik (G.9) və (G.11)düzdür:

Tənlik (G.11)-i Tənlik (G.7) ilə əvəzləməklə xidmət müddəti nisbətini Tənlik (G.12) ilə ifadə etmək olar:

σ(t)- zaman funksiyası kimi ifadə edilmiş gərginlikdir.

Temperatur və gərginlik tarixçəsi məlum olduqda bu inteqralı hesablamaq mümkün olsa da, hesablamanı yerinə yetirmək çətindir. Boru layihəsi üçün bunun işlənməsi məqsədilə temperaturun sabit olması ehtimal edilir (bu ehtimal G.5 Bəndində verilməyib). Ona görə də qalan dəyişənTənlik (G.13)-də verildiyi kimi, gərginlik üçün orta-diametr tənliyi ilə alınanσ(t)zaman funksiyası kimidir:

pr- dağılmanın layihə təzyiqidir;

Do- xarici diametrdir;

d(t) - vaxt funksiyası kimi ifadə edilən qalınlıqdır.

Ümumiyyətlə, dağılmanın layihə təzyiqi (işçi təzyiq) də zaman funksiyası kimi tanınsa da, eynilə temperatur kimi, boru layihəsi məqsədləri üçün sabit hesab edilir. QalınlıqTənlik (G.14)-dən əldə edilir:

δ0 - ilkin qalınlıqdır;

φcorr - korroziya dərəcəsidir.

F(top) formulunuTənlik(G.13) və (G.14)-iTənlik (G.12) ilə əvəzləmək və inteqrala salmaq sadə bir məsələdir. Bu inteqralı bağlı üsulla yerinə yetirmək olar; bunun üçün ehtimalın sadələşdirilməsi lazımdır.

δσqalınlığı Tənlik (G.15)-də verilmiş σr-dan hesablanıb:

İlk yuvarlaqlaşdırma Tənlik (G.16)-nı verir:

Tənlik (G.13), (G.14) və (G.16)-nınTənlik (G.12) ilə əvəzlənməsi və nəticələrin Tənlik (G.17)-də inteqrala salınması:

t = tDL, F(tDL)-də vahidə bərabər olmalıdır, yəni yığılmış zərər nisbəti layihə xidmət müddətinin sonuna vahidə bərabər olmalıdır. Tənlik (G.17)-də F(t) = 1 və t = tDL istifadə edilməsiTənlik (G.18) ilə nəticələnir:

İndi ehtimal edək ki, do= d∂+fcorrdCAvə B = dCA/dσ,burada δCA= φcorrtDL; yəni yol verilən korroziya həddi korroziya dərəcəsi mislində layihə xidmət müddətinə bərabər kimi açıqlanır. Belə dəyişikliklərlə Tənlik (G.18) Tənlik (G.19)-da verilmiş korroziya nisbətifcorrfunksiyası kimi tənliyi azaldır:

Tənlik (G.19)-daB və n-inverilmiş qiymətləri üçün korroziya nisbəti fcorr məqsədilə həll oluna bilər. Həll üsulları Şəkil1-də verilib.

G.4 Korroziya nisbətinin məhdudiyyətləri

G.2 Bəndində verilmiş xətti-zərər qaydasının məhdudiyyətlərindən əlavə, korroziya nisbətinin başqa məhdudiyyətləri də mövcuddur. Törəmə, təzyiq və temperatur üçün korroziya dərəcəsi iş müddəti boyu sabit hesab edilib. İşlək qızdırıcıda bu amillər adətən sabit olmasa da sabit təzyiq, temperatur və korroziya dərəcəsi hər hansı boru layihəsi üçün ehtimal edilir. Ona görə də korroziya nisbəti dağılma layihə prosedurunun tərkib hissəsi olduğu üçün ehtimallar bu halda əsaslandırılır (G.5 bəndində sabit temperatur ehtimalı edilmir)

Korroziya nisbətinin törəməsi həmçinin Tənlik (G.11)-də ifadə olunmuş dağılma xidmət müddəti ilə gərginlik arasındakı qarşılıqlı əlaqəyə əsaslanır. ŞəkilE.1-E.19-da düzxətli Larson-Miller parametrinin əyrisini göstərən materiallar üçün bu məlumat dəqiqdir. Əyrixətli Larson-Miller parametrinin əyrisini göstərən materiallar üçün isə, Tənlik (G.11)-dən istifadə edilməsi əyrinin düzxətli yuvarlaqlaşdırılmasına ekvivalentdir. Nəticədə yaranan xətanı minimallaşdırmaq üçün ŞəkilE.1-E.19-dadağılma eksponentinin dağılma qiymətləri minimum 60000 svə 100 000 s dağılma gücləri (bax: Bənd H.4) əsasında hazırlanıb. Əslində, bu düzxətli yuvarlaqlaşdırmanı əyri xəttin daha qısa hissəsinə tətbiq edərək adi tətbiqetmə həddi üzrə xətanı minimallaşdırır.

Nəhayət, Tənlik (G.16)-nın riyazi yuvarlaqlaşdırılmasından istifadə edilib. Daha dəqiq metod verilsə də, istifadə edildikdə korroziya nisbəti üçün nəticədə yaranan qrafiki həll üsulu istifadə baxımdan daha çətin olur. Bundan əlavə, nəticədə yaranan korroziya nisbəti Şəkil1-də veriləndən 0,5%-dən az fərqlənir. Cüzi xəta və Şəkil1-dənistifadənin asanlığı Tənlik (G.16)-nın yuvarlaqlaşdırılmasını əsaslandırır.

G.5 Temperatur nisbəti üçün tənliyin alınması

Sürüşmə-dağılma həddində boru layihəsi temperatura həssas olduğuna görə işin başlanğıc və sonuc temperaturları arasında böyük fərq olduğu hallara xüsusi diqqət yetirilməlidir. G.3 bəndində korroziya nisbəti əldə edildikdə temperaturun sabit olması ehtimal edilib. Əgər ekvivalent temperatur hesablanarsa, temperaturda fərqlər olduğu hallarda korroziya nisbəti tətbiq edilə bilər. Ekvivalent temperatur həddi elə olmalıdır ki, bu sabit ekvivalent temperatur həddində işləyən boru dəyişən temperaturda işləyən boru kimi eyni sürüşmə zərərinə məruz qalsın. Tənlik (G.6)-nı temperaturun işin başlanğıcından sonunadək temperaturun xətti dəyişdiyi ekvivalent temperaturu hesablamaq üçün istifadə etmək olar.

Tənlik (G.11) dağılma xidmət müddətitrtətbiq edilən gərginlik həddiσ ilə bağlı işlənib. Bu tənlik Larson-Miller parametr cizgisi vasitəsilə formulə edilə bilər. Cizgi düzxətli olarsa (və ya əyrini düz xətlə yuvarlaqlaşdırmaq mümkün olarsa). gərginlik σTənlik (G.20)-də verildiyi kimi, Larson-Miller parametriГilə əlaqələndiriləbilər:

a, b - əyriyəuyğun sabitlərdir;

T* - kelvin ilə ifadə edilmiş mütləq temperaturudur;

CLM - Larson-Miller sabitidir;

tr- saatla ifadə edilmiş dağılma vaxtıdır.

Tənlik (G.20)-nin həlli trüçün Tənlik (G.21)-i verir:

Tənlik (G.21)-dən istifadə edərək Tənlik (G.7)-də verilmiş xidmət müddəti nisbəti F(top) Tənlik (G.22)-yə çevrilir:

σ - zaman funksiyası kimi gərginlikdir;

T* - zamanfunksiyası kimi mütləq temperaturdur.

Həmçinin, zaman funksiyası olan qalınlıq δ(t)-niTənlik (G.23)-də verildiyi kimi ifadə etmək olar:

d0- ilkin qalınlıqdır;

∆d- zamanda qalınlıq dəyişikliyidir top;

top- iş müddətinin davamıdır.

Bu törəmə üçün ehtimal edək ki:

Tənlik (G.13)və(G.26)və(G.16)-daverilmiş yuvarlaqlaşdırmadan istifadə edərək gərginlik Tənlik (G.27)-də verildiyi kimi ifadə edilə bilər:

Əgər topzaman müddətində temperaturda xətti dəyişiklik baş verərsə, onda temperatur T* Tənlik (G.29)-da verildiyi kimi t zaman funksiyası kimi ifadə edilir:

T*0 - kelvin ilə ifadə edilmiş ilkin mütləq temperaturdur;

∆T - kelvinlə ifadə edilmiş top əməliyyat müddətində temperatur dəyişikliyidir.

Tənlik (G.25) və (G.30)-dan istifadə edərək, temperatur üçün tənlik Tənlik (G.31)-də verildiyi kimi olur:

Tənlik (G.27) və (G.31)-dən istifadə edərək Tənlik (G.22)-ni Tənlik (G.32)-də verildiyi kimi yazmaq olar:

no - ilkin temperaturdaTo* dağılma eksponentidir

Bu təhlilin məqsədi To*və (To*+ ΔT) arasında olan sabit ekvivalent temperatur Teq*-i tapmaqdır ki, nəticədə top müddətinin sonuna yaxın xidmət müddəti nisbəti xətti dəyişən temperaturla ekvivalent temperaturun xidmət müddəti nisbətinə bərabər olsun. Bu ekvivalent temperaturuTənlik (G.33)-də verildiyi kimi ifadə etmək olar:

Tənlik (G.32)-dən nəticə xidmət müddəti nisbəti Tənlik (G.34)-də verildiyi kimidir:

Tənlik (G.32) və (G.34)-in birləşdirilməsi və ümumi şərtlərin bölünməsi ῶ parametri üçün inteqral tənliyi verir:

σ0, a, n0, b, vəγ-nın verilmiş qiymətləri üçün Tənlik (G.35)-iϖüçün ədədi həll etmək olar. ϖ vəTənlik (G.30) və (G.33)-dən istifadə edərək ekvivalent temperatur Tənlik (G.36)-da verildiyi kimi hesablanır:

ϖ parametri 4.8-də fT temperatur nisbətidir.

Əgər verilmiş qiymətlər Tənlik (G.37) və (G.38)-də verildiyi kimi iki parametr şəklində kombinasiya edilərsə, Tənlik(G.35) cədvəllə yuvarlaqlaşdırıla bilər:

Bu iki parametrdən istifadə edilməkləTənlik (G.35)-in həlləri Şəkil 2-də verildiyi kimidir. Cədvəl 3-də A sabiti ən az-sahəli əyriyə uyğun sabit olubσ = a×10,tənliyində a və b-dir; burada Г Larson-Miller parametri və σ minimal dağılma gücüdür. Xətti Larson-Miller parametri əyrisinə malik materiallar üçün A əyridəki hər hansı iki nöqtədən birbaşa hesablana bilər. Bütün digər materiallar üçün minimal dağılma gücünün ən az sahəli yuvarlaqlaşdırılması ən çox tətbiqetmə üsullarının istifadə edildiyi hissə olduğuna görə dağılma ilə yol verilən elastik gərginlik arasında kəsişmə nöqtəsindən aşağıdakı gərginlik hissələrində hesablanır. Temperatur nisbətinin hesablanması üçün bunun dəqiq olması kifayət edir.

Mümkün olduqda müvəqqəti-, gərilmə-, dağılma-gücünə dair Şəkil E.1-E.19 və Şəkil F.1-F.19-da verilmiş məlumatlar Cədvəl H.1-də izah edildiyi kimi, ASTM Məlumat Seriyaları Buraxılışlarındangötürülüb. Bu buraxılışlar əlavədə təkrarlanmayan məlumatların təqdim edilməsi və ətraflı təsvirini daxil edir. Ondan sonrakı material nəşr edilmiş məlumatlardan istifadə etsə də ümumən, burada verilməmiş xətalarınmüzakirəsi ilə məhdudlaşır.

H.2 Minimal dağılma gücü

ASTM Məlumat Seriyası Nəşrlərin müxtəlif dağılma-gücünu əldə etmək üsullarının qiymətləndirilməsini əks etdirir. Buqiymətləndirilmədən ən etibarlı olanı seçilib. Bu metoddan istifadə edilməklə hesablanmış orta və minimal 100 000 s dağılma gücləri bu Standartda istifadə edilib. İstifadə edilən minimal dağılma gücü 95% əminlik həddindən aşağıdır; bütün nümunələrin 95%-i bu qiymətdən böyük dağılma güclərinə malik olmalıdır. Minimal dağılma gücü orta dağılma gücü üçün ən az sahə üsulundan istifadə edərək və bu orta rəqəmdən məlumatların standart kənaraçıxmasını 1,65 mislində çıxmaqla əldə edilir. Hər xəlitəyə görə xüsusi rəqəmin nömrəsi ilə birlikdə Məlumat Seriyalarına istinadlar CədvəlH.1-də verilib.

Narın dənəcikli, bərkidilmiş qiymətlərdən istifadə edilir

Qeyri-lövhə qiymətləri istifadə edilir

Tənzimlənmiş qiymətlər istifadə edilir. Şəkil 14a və 15a 540 °C-dən (1 000 °F) yuxarıda istifadə edilir.

16Cr -12N i-2Mo polad

Tənzimlənmiş qiymətlər istifadə edilir

16Cr-12Ni-2Mo (316L) polad

Orta kəmiyyət minimum 80 %-dir.

Tənzimlənmiş qiymətlər istifadə edilir

Tənzimlənmiş qiymətlər istifadə edilir

Ni-Fe-Cr (Xəlitə 800H/800HT)

ASTM Məlumat Seriyaları buraxılışına istinad 2-cü sütunda verilib.

LM Larson-Miller göstərir.

IL fərdi çoxluqları göstərir (açıqlaması üçün bax: ASTM DS buraxılışı).

MC Manson Compromise göstərir.

Material Xassələrinə dair Şura, Inc-dən əldə edilmiş məlumatlar.

H.3 Larson-Miller parametr əyriləri

Larson-Miller parametri saatlarla ifadə edilmiş layihə metal temperaturunuTd, və layihə xidmət müddətini tDLbirləşdirir və aşağıdakı kimi ifadə edir:

Td dərəcə Selsi ilə ifadə ediləndə parametr Tənlik (H.1)-dəki kimi olur:

Td dərəcə Farangeytilə ifadə ediləndə parametr Tənlik (H.2)-dəki kimi olur:

Ümumən qəbul edilmiş empirik CLM = 20 və CLM = 15 qiymətləri müvafiq olaraq ferrit polad və astenit polad üçün istifadə edilir. CLM = 30 qiyməti T91 və ya P91, 9Cr-1 Mo-V polad üçün istifadə olunur. Hər hansı verilmiş layihə metal temperaturu və layihə xidmət müddəti üçün yol verilən dağılma gərginliyini hesablamaq üçün uyğun olaraq CLM istifadə edilməli və sonra Larson-Miller parametr əyrilərindən biri müvafiq dağılma gücünü tapmaq üçün istifadə olunmalıdır.

Şəkil E.1-E.19-un sağındakı (Şəkil F.1 - F.19)Larson-Miller parametr əyriləri 100 000 s-dan fərqli istismar müddətlərinə malik boruların məqsədəuyğun şəkildə layihələndirilməsinə imkan verir.Bu əyrilər orta və minimal 100 000 s dağılma güclərinə əsasən işlənib.20000 s-dan 200000 s-a qədər layihə xidmət müddəti üçün bunlar yol verilən dağılma gərginliyini(minimal dağılma gücü) hesablamaq üçün istifadə olunur. Nəticədə yaranan 20 000-s,40 000 s və 60 000 s yol verilən dağılma gərginlikləri Şəkill E.1-E.19-un sol tərəfində (Şəkil F.1 - F.19) verilib.

Bu, Larson-Miller parametrindən normal istifadə deyil. Larson-Miller əyrisi adətən, qısamüddətli məlumatdan uzunmüddətli dağılma güclərini əldə etməyin bir üsulu kimi, dağılma-güc sınağına dair məlumatlar əsasında işlənir. Nəticədə əldə edilən göstərici bəzi xəlitələr üçün münasib olsa da hamısına uyğun gəlmir. Cədvəl H.1-də verilmiş ASTM Məlumat Seriyaları Nəşrlərinin əksəriyyəti bu Larson-Miller müqayisəsinin məqsədəuyğunluğunu nəzərdən keçirir.

Bu Standartda verilmiş Larson-Miller parametr əyriləri müxtəlif ASTM Məlumat Seriyaları Buraxılışlarında verilənlərlə eyni deyil. 100 000 s dağılma gücünün başqa vasitələrlə alındığı hallar üçün bustandartda verilmiş Larson-Miller parametr əyriləri 20 000 s-dən az və ya 200 000 s-dan çox vaxtda dağılma gücü əldə etməyə bilər.

H.4 Dağılma eksponenti

Sabit-temperatur sürüşmə-dağılma məlumatı hər iki tərəfdə loqarifm miqyaslı qrafikdə loqarifmə( gərginlik) qarşı loqarifm (dağılma vaxtı) asanlıqla çəkmək olar. Bu gərginlik-dağılma əyrilərini çox vaxt düz xətlə göstərmək və ya məhdud yerlərdə düz xətlə yuvarlaqlaşdırmaq mümkündür. Dağılma vaxtı tr üçün düz xətti Tənlik (H.3)-də verildiyi kimi ifadə etmək olar:

m-temperatur funksiyası olan material parametridir;

n-temperatur funksiyası olan və gərginlik-dağılma əyrisinin maili ilə əlaqəli dağılma eksponentidir;

Dağılma eksponenti n-inqiyməti əyridəki iki nöqtədən hesablanır. Əgər gərginlikσ1üçün dağılma vaxtı tr1-dirsə vəgərginlikσ2 üçün dağılma vaxtı tr2-dirsə, onda n Tənlik (H.4)-dən hesablanır:

Əgər gərginlik-dağılma əyrisi düzxətlidirsə, həmin xətdəki istənilən iki nöqtə eyni n rəqəmini verir.Əgər gərginlik dağılma əyrisi düzxətli olmazsa, n qiyməti iki nöqtədən hansının seçilməsindən asılı olur. Çünki düzxətli yuvarlaqlaşdırma maili əyrinin hansı hissəsinin yuvarlaqlaşdırılmasından asılı olur.

Şəkil E.1-E.19 (Şəkil F.1-F.19)-də çəkilmiş dağılma eksponentləri Larson-Miller parametr əyrilərinə əsasən hesablandığı kimi, 60 000-s və 100 000-s minimal dağılma güclərindən təyin edilib. Bu xüsusi zamanlar adi iş gərginlik səviyyələri həddi üzrə düzxətli yuvarlaqlaşdırmanı əldə etmək üçün seçilmişdir.

H.5 Nəşr edilmiş məlumatlara düzəliş və əlavələr

Mümkün olduğu hallarda, Şəkil E.1-E.19 (Şəkil F.1-F.19)-u əldə etmək üçün istifadə olunan məlumatlar ASTM Məlumat Seriyaları Buraxılışlarından götürülüb, müvəqqəti müqavimət, gərilmə və dağılma gücləri üzrə arayış üçün xüsusi rəqəm və cədvəllər CədvəlH.1-də verilib. Bəzi hallarda dağılma-güc hesablamaları bu məqsədlə dəyişdirilmiş və ya yeni müqayisələrin aparılması üçün məlumatlardan istifadə edilmişdir. Belə düzəliş və əlavələr H.6.2 - H.6.B-də təsvir edilir. Xəlitə 800H/800HTvə HK40 son ASTM buraxılışlarına daxil deyil. Rəqəmlərin əldə edilməsi üçün istifadə edilən məlumatlar uyğun olaraq, H.6.5 və H.6.6-da təsvir edilir.

Məlumat Seriyaları 11S1-də dağılma gücünün təyin edilməsi üçün aşağı karbon tərkibli polad (A 192) ilə orta karbon tərkibli polad (A 106 və A 210) arasında fərq qoyulmur. Hər üç xəlitədən əldə edilmiş məlumatlar Məlumat Seriyaları 11S1-də Larson-Miller əyrisini hesablamaq üçün istifadə edilib. Bu standart məlumatları bir-birindən ayırmaqla və iki Larson-Miller əyrisini hesablamaqla fərqləndirir: aşağı karbon tərkibli polad Şəkil E.1 və F.1-də və orta karbon tərkibli polad ER.2 və F.2-də verilib. Orta və minimal dağılma güclərinin təyin edilməsi proseduru Məlumat Seriyaları 11S1-də göstərilənlərlə eyni olmuşdur. Orta gücü göstərən Larson-Miller əyriləri ən az sahə metodundan istifadə edərək, minimal gücü göstərən əyrilər isə orta-güc əyrilərindən kənara çıxan standartıngöstəricisindən 1,654 çıxılması ilə əldə edilmişdir.

Məlumat Seriyaları 47, Şəkil 18a-da verilmiş Larson-Miller əyriləri 37 parametr qiymətinə yaxın çevrilmə nöqtəsinə malikdir. Sağa doğru dönmə şübhə doğurur. Bu standart üçün F.3-də verilmiş parametr əyriləri ixtiyari şəkildə, 37-ci parametr qiymətindən yuxarıda düz xətlə uzadılmışdır. Uzadılmalar Şəkil E.3-də (F.3) qırıq xətlərlə verilib.

H.6.3. 1 ¼ Cr- ½ Mo polad

Məlumat Seriyaları 50, Şəkil 27c-də verilmiş fərdi pay hesablamalarının reqressiyası üçüncü və ya yüksək dərəcəli polinominaldan istifadə edilib. Nəticədə yaranan orta və minimal dağılma-güc əyriləri sağa çevrilməni göstərir. Bu çevrilmə həmçinin Şəkl27c-də verilmiş məlumat hədləri kvadrat əyrilərini daxil etdikdə baş verir. Çevrilmə şübhəli hesab edildiyi üçün Şəkl 27c-də verilmiş məlumat hədləri bu standart üçün birinci dərəcəli əyrini hesablamaq məqsədilə istifadə edilib. Orta və minimal dağılma gücləri üzrə nəticədə yaranan əyrilər Şəkil E.4-də (Şəkil F.4) verilib.

H.6.4. 2 ¼ Cr- 1Mo polad

Məlumat Seriyaları 6S2-də ən məqsədəuyğun müqayisəni Şəkil 22 və 26-da verilmiş güc-temperatur geriləmə əyrisi şəklində göstərir. Məlumat Seriyaları 50-də 1¼Cr-½Mo polad ilə olduğu kimi, reqressiya üçüncü və ya daha yüksək dərəcəli polinomialdan istifadə edilib. Nəticədə yaranan əyri şübhəli hesab edilir. Bu standart üçün Məlumat Seriyaları 6S2, Şəkil 26-da verilmiş Manson Compromise əyrisi 595°C (1 100 °F)-dən aşağı temperatur həddində istifadə edilərək 650°C (1 200 °F)-də güc-temperatur reqressiya əyrisi ilə kəsişmək üçün aşağı istiqamətdə çəkilmişdir. Bu standartın Şəkil E.5 (F.5)-də göstərilmiş orta və minimal 100 000 s dağılma gücü üçün verilmiş əyrilər Məlumat Seriyası 6S2-nin güc-temperatur reqressiya əyrilərinə ümumən bərabər və ya aşağıdır.

H.6.5 Ni-Fe-Cr (Xəlitə 800H/800HT)

Şəkli E.18 (F.18)-də verilmiş 800H/800HT xəlitə üçün Larson-Miller əyriləri bir mənbədən olan 91 ən çox dağıla bilən məlumat nöqtələrinə əsasən işlənib. Bu sınaqlar zamanı mil, plitə və boru məhsulu formalarında olan 800H/800HT (müvafiq kimya və dənəcik ölçüsü ilə) xəlitənin altı nümunəsindən istifadə edilib. 1040C (1 900 °F) temperatur həddində işləyənlər istisna olmaqla, bütün sınaqlar 980°C (1 800 °F) və ya aşağı temperatur həddində aparılıb. Orta və minimal dağılma gücləri üçün xətti əyrilər ən az sahə üsulundan istifadə etməklə hesablanıb. Kvadrat əyridən istifadə edilməsi bu məlumatın məqsədəuyğunluğuna ciddi təsir etmir.

H.6.6 25Cr-20Ni (HK40)

Şəkil E.19 (F.19)-da verilmiş HK40 üçün Larson-Miller əyriləri 87 dağılma-sınaq məlumat nöqtələrindən əldə edilib. Bu sınaqlar dörd mənbədən olub və yeddi HK40 qaynar nöqtəsini daxil edib. Bu qaynar nöqtələrdə karbon tərkibi 0,35 - 0,45 arasında olub. 1 040°C (1 900 °F) və ya daha yüksək temperatur hədlərində bu dəyərləndirmə üçün istifadə edilən sınaqlara dair məlumatlar bu qiymətləndirmə məqsədləri üçün istifadə edilməyib. Çünki bu temperatur hədlərindən yüksəkdə dağılma gücünə təsir edən ciddi metallurgiya dəyişiklikləri baş verir. Orta və minimal dağılma gücləri üçün kvadrat əyrilər ən az sahə üsulundan istifadə etməklə hesablanıb.

H.6.7 25Cr-35Ni-HP-dəyişikliyi

HP-dəyişiklik edilmiş tökmə borular üçün gərginlik əyriləri daxil edilməyib. Bu material metaltökmə sexlərinin mülkiyyəti sayılır. Beləliklə, bu materialın bütün istehsalçılarına tətbiq ediləcək ümumi gərginlik məlumatlarını işləyib hazırlamaq mümkün deyil.

H.6.8 9Cr-1 Mo-V polad

Bu material üçün maksimal hədd bu temperaturdan yüksək gərginliyə dair məlumatların yoxluğuna görə, 650°C (1 200 °F) ilə məhdudlaşdırılıb; bax: Şəkil E.11 (Şəkil F.11).

Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin 8 oktyabr 2014-cü il tarixli 005 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.

___________________________________________________________________________________

Neft, neft-kimya və təbii qaz sənayesi

Yağlama sistemləri, valın kipləşdirilməsi, yağa nəzarət sistemləri və yardımçı qurğular

Hissə 1: Ümumi tələblər

___________________________________________________________________________________

1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən İŞLƏNİLİB VƏ TƏQDİM EDİLİB.

2. Bu standart ISO 10438:2007 “Petroleum, petrochemical and natural gas industries – Lubrication,shaft-sealing and oil-control systems and auxiliaries.

Part 1-General requirements” standartının autentik tərcüməsidir.

3. İLKDƏFƏ TƏTBİQ EDİLİR.

4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.

___________________________________________________________________________________

Neft, neft-kimya və təbii qaz sənayesi

Yağlama sistemləri, valın kipləşdirilməsi, yağa nəzarət sistemləri və yardımçı qurğular

Hissə 1: Ümumi tələblər

Petroleum, petrochemical and natural gas industries

Lubrication,shaft-sealing and oil-control systems and auxiliaries

Part 1: General requirements

___________________________________________________________________________________

Bu standart yağlama sistemlərinin, yağ tipli val kipləşdirmə sistemlərinin, quru qaz dirək-tipli val kipləşdirmə sistemlərinin və hidravlika sistemlərinin ümumi və xüsusi təyinatlı tətbiq üzrə ümumi tələbləri müəyyən edir. Ümumi təyinatlı tətbiq yağlama sistemləri ilə məhdudlaşır. Bu sistemlər kompressor, mexanizmlər, nasoslar və ötürücülərə xidmət edə bilər.

Bu standart ISO 10438-2, ISO 10438-3 və ya ISO 10438-4 standartı ilə birgə istifadə üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Bu standartda aşağıdakı normativ sənədlərə istinad edilib:

ISO 7-1Pipe threads where pressure-tight joints are made on the threads — Part 1: Dimensions, tolerances and designation(Hermetik birləşmələr yivləri olan boru yivləri – 1-ci Hissə: Ölçülər, yol verilən yayınmalar və təyinat.)

ISO 10434Bolted bonnet steel gate valves for the petroleum, petrochemical and allied industries (Neft, neft-kimya və sənaye üçün qapaqlı boltlu polad rəzələr)

ISO 13706Petroleum, petrochemical and natural gas industries — Air-cooled heat exchangers (Neft, neft-kimya və təbii qaz sənayesi – Hava ilə soyudulan istilik dəyişdiriciləri)

ISO 15649 Petroleum and natural gas industries — Piping(Neft və təbii qaz sənayesi – Boru sistemi)

ISO 15761Steel gate, globe and check valves for sizes DN 100 and smaller, for the petroleum and natural gas industriesSteel gate, globe and check valves for sizes DN 100 and smaller, for the petroleum and natural gas industries(Neft və təbii qaz sənayesi üçün DN 100 və kiçik ölçülü polad rəzə, kürə və əks klapan)

ISO 16812Petroleum, petrochemical and natural gas industries — Shell-and-tube heat exchangers (Neft, neft-kimya və təbii qaz sənayesi örtük boru tipli istilik dəyişdiricisi)

IEC 60079 (all parts), Electrical apparatus for explosive gas atmospheres((bütün hissələr) Partlama təhlükəli qaz atmosferi üçün elektrik aparatı)

IEC 60529 Degrees of protection provided by enclosures (IP Code) (Örtüklərin mühafizə dərəcələri (İP kodu))

ANSI/API RP 551Process Measurement Instrumentation(Proses ölçmə cihazları)

API RP 520 (all parts), Sizing, Selection, and Installation of Pressure-Relieving Devices in Refineries ((bütün hissələr) Neft emalı zavodlarında reduksiya qurğularının ölçüsü, seçimi və quraşdırılması)

API STD 526Flanged Steel Pressure Relief Valves(Polad flanslı reduksiya klapanları)

API STD 611 General-Purpose Steam Turbines for Petroleum, Chemical and Gas Industry Services(Neft, Kimya və Qaz Sənayesi Xidmətləri üzrə Ümumi təyinatlıbuxar turbinləri)

API RP 686-96Machinery Installation and Installation Design (Texnikanın quraşdırılması və quraşdırma layihəsi)

ASME B1.1 (Unified Inch Screw Threads (UN and UNR Thread Form))(Vahid dyüm yivləri (UN və UNR yiv forması).

ASME B16.5 Pipe Flanges and Flanged Fittings: NPS 1/2 through 24(Boru flansları və flanslı fitinqlər: NPS 1/2 -24)

ANSI/ASME B16.11 Forged Fittings, Socket-Welding and Threaded (Döymə, qaynaq oluna bilən və yivli fitinqlər)

ANSI/ASME Y14.2MLine Conventions and Lettering(Xətlərin uzlaşdırılması və hərf nişanları)

ASTM A193/A193M-07Standard Specification for Alloy-Steel and Stainless Steel Bolting Materials for High Temperature or High Pressure Service and Other Special Purpose Applications(Yüksək temperaturlu və ya yüksək təzyiqli xidmət və digər xüsusi təyinatlı tətbiq üzrə mürəkkəb polad və paslanmayan polad boltlama materiallarının standart spesifikasiyası)

ASTM A 194 /A194M-07Standard Specification for Carbon and Alloy Steel Nuts for Bolts for High Pressure or High Temperature Service, or Both (Yüksək temperaturlu və ya yüksək təzyiqli şəraitdə istifadə olunankarbon və ya mürəkkəb polad boltlar üçün qaykalara dair standart spesifikasiya)

ASTM E94 Standard Guide for Radiographic Examination (Radioqrafik sınaq üzrə Standart təlimat)

ASTM E709Standard Guide for Magnetic Particle Examination(Maqnit hissəciklər sınağı üzrə Standart təlimat)

ANSI/AWS 01.1/01.1 MStructural Welding Code — Steel(konstruksiya qaynağı kodeksi – Polad)

ISA 18.1 Annunciator Sequences and Specifications (Siqnalizator ardıcıllığı və Spesifikasiyalar)

NEMA 250 Enclosures for Electrical Equipment(1000 Volts Maximum)(Elektrik avadanlığı üzrə Örtüklər (1000 volt maksimum))

TEMA Standards of the Tubular Exchanger Manufacturers Association, 8th ed (Boru dəyişdirici istehsalçıları assosiasiyası standartları, 8-ci buraxılış)

Bu standartda müvafiq tərifləri ilə aşağıdakı terminlərdən istifadə edilib:

3.1.qəza siqnal nöqtəsi: Parametrin verilmiş qiymətidir, bu qiymətdə qəza siqnalı düzəliş tədbiri tələb edən vəziyyət barədə xəbərdarlıq edir.

3.2.bloklama vaxtı: Ötürücü dayandırıldıqdan sonra texnikanın, məsələn kompressorun sistemdən ayrılması və təzyiqin azaldılması üçün tələb olunan müddət.

3.3.buster nasosu: yağın yüksək təzyiqdə verilməsi üçün digər nasosun tullantısından sorma alan yağ nasosu.

3.4.inersiya ilə axın müddəti: Ötürücü keçirildikdən sonra avadanlığın yerinə qayıtması üçün tələb olunan vaxt.

3.5.komponentlər: Sistemin tərkib hissəsi olan texnika və aparat təminatı.Məsələn: rezervuarlar, nasoslar, soyuducular, filtrlər, klapanlar və alətlər.

3.6.konsol: Komponentləri və idarəetmə vasitələri davamlı və ya birləşmiş baza platada quraşdırılmış ümumi sistem.

1. Konsolla yalnız xarici birləşmələrin aparılması istehsalçıdan tələb olunur.

2. Ayrıca qurulan axıntı çənləri və kipkəcli çənlər, eləcə də digər əşyalar məsələn, avadanlıqda quraşdırılmış alətlər konsolun tərkib hissələri deyildir.

3.7.davamlı axın tökmə klapanı: tökmə klapan vasitəsi ilə avadanlığa gedən tam axının davamlılığını dəyişmədən, həm daxil olan, həm də xaric olan axınları eyni zamanda bir komponentdən onun quraşdırılmış ehtiyat avadanlığına yönləndirə bilən klapan.

3.8.idarəetmə yağı: Əsas avadanlıqdakı releni, servo-mühərrikləri və güc porşenlərinin hərəkətə gətirilməsi üçün tələb olunan yağ.

3.9.soyuma müddəti: Ötürücü keçirildikdən sonra istilik zədəsinin qarşısının alınması üçün avadanlıqda yağın dövr etməli olduğu müddət.

3.10.cihazın mövqeyi:

3.10.1.normal açıq: Gərginlik verilməsə, açıq vəziyyətdə qalan cihazın (yəni, avtomatik idarə olunan dəyişdirici açar və ya klapan) gərginliksiz vəziyyəti.

Qeyd: Avadanlığın işi zamanı bu cihazların vəziyyəti kənarda qalma vəziyyəti ilə eyni deyildir.

3.10.2. normal bağlanmış: Gərginlik verilməsə, açıq vəziyyətdə qalan cihazın (yəni, avtomatik idarə olunan dəyişdirici açar və ya klapan) gərginliksiz vəziyyəti.

3.11.ikiqat kipkəc: Əks konfiqurasiyada iki kipləşdirmə səthindən istifadə edən kipləşdirmə tədbiri, burada kipləşdirmə qazı kipkəc səthlərinin arasına tətbiq edilir.

Qeyd: bax: tandem kipkəci

3.12.quru qazla kipləşdirmə sistemi: Avtomatik quru qaz kipləşdirmə modulu və avtomatik quru qaz kipləşdirməsindən istifadə üçün lazım olan digər komponentləri.

3.13.avadanlıq: Neft və ya qaz sisteminin xidmət göstərdiyi əsas avadanlıq.

3.14.qəzadan müdafiə: Komponent nasazlığı və ya sistemə enerji təchizatındakı nasazlıq zamanı avadanlığın daimi təhlükəsiz vəziyyətə (sönmə və ya təzyiqin alınması) qayıtmasına səbəb olan sistem və ya komponent.

3.15.qaz-kipkəc modulu: Bərkimənin, bufer və ya ayırıcı qazın avadanlıq valının son kipkəclərinə axımına nəzarət etmək üçün istifadə olunan boru, filtr və alətlərin təsnifatı.

3.16.cihazlar lövhəsi: Ölçmə cihazları, dəyişdirici açar və digər alətlərə yardım etmək və onları göstərmək üçün istifadə olunan örtüksüz kronşteyn.

Qeyd:Cihazlar lövhəsi paylaşdırıcı lövhə deyildir. Paylaşdırıcı lövhə örtükdür.

3.17. ümumi məqsəd: Adətən ehtiyyatda olan və kritik olmayan xidmət

3.18.yerli: Avadanlığa və konsola yaxın və ya onun üzərində qurulmuş.

3.19.tapşırığın müddəti: Missiyanın müddəti

Qeyd: Tapşırığın müddəti avadanlıq və ya sistem 100% işlək olduqda başlayır, yəni avadanlıq və sistem imkanı istehsal imkanına qayıtdıqda və avadanlıq və ya sistem xidmətə hazır olduqda başlayır. Tapşırığın müddəti o zaman sona çatır ki, avadanlıq və ya sistem artıq qoyulmuş missiya məqsədlərinə cavab vermir. Biznes-plana cavab vermək üçün tapşırığın faktiki müddətinin planlaşdırılmış tapşırıq müddətindən böyük və ya ona bərabər olması vacibdir.

3.20.əsas yağ nasosu:Normal olaraq işlədilən yağ nasosu.

3.21.maksimal icazə verilən temperatur: İstehsalçının müəyyən olunmuş təzyiqdə maye ilə iş zamanı avadanlıq üçün (və ya terminin aid olduğu hissəni) layihələndirilən maksimum fasiləsiz temperatur.

3.22.maksimal buraxıla bilən işçi təzyiqi: İstehsalçının maksimum icazə verilən temperaturda müəyyən maye ilə iş zamanı konsolu və ya komponentlərin istehsal etdiyi maksimum davamlı təzyiq.

3.23.maksimum çıxış təzyiqi: (Mərkəzdənqaçan nasos) Maksimum müəyyən sorma təzyiqi üstəgəl qanadlı çarx nasosunun müəyyən normal nisbi sıxlıqlı maye ilə nominal sürətlə işləyən zaman yaratdığı maksimum diferensial təzyiq.

3.24.maksimum bərkitmə təzyiqi: Müəyyən statik və ya iş şəraitində və işə salma və söndürmə zamanı kipkəclərdə gözlənilən ən yüksək təzyiq.

Qeyd: Mülahizələrə tökmə klapan ayarları və tökmə klapan toplama təzyiqi daxil olmalıdır.

3.25.qrup qablaşdırması: Komponentləri ayrı-ayrı qablaşdırılan ədədlərə ayrılan ümumi yağ təchizatı sistemi.

Qeyd: Bu təsnifatda istehsalçıdan tələb olunur ki, yalnız arabağlayıcıları qablar və xarici birləşmələr arasında quraşdırsınlar.

3.26.normalaxın: Rezervuara geri qayıdan maye və ya idarə vasitələri üzrə qeyri-stasionar axın istisna olmaqla, avadanlıq komponentləri, məsələn yastıqlar, muftalar və stasionar idarə vasitələri ilə tələb olunan mayenin cəmi miqdarı.

3.27.normal iş nöqtəsi: Normal işin görülməsinin planlaşdırıldığı və optimal səmərəliliyin arzu olunduğu nöqtə.

3.28.müşahidə olunan: İstehsalçının və ya onun nümayəndəsinin iştirak edib-etməməsindən asılı olmayaraq, istehsalçıya təftişin və ya sınağın vaxtı barədə məlumat verilməsi və təftiş,sınaq qrafika əsasən keçirilməsi.

3.29.mülkiyyətçi: Avadanlığın istehlakçı olaraq, avadanlığı əldə edən digər nümayəndə təyin edə bilən sonuncu şəxs.

3.30.qablaşdırma: Komponentləri vahid baza platasında qurulan ümumi sistem və ya sistemin hissəsi.

3.31.paylaşdırıcı lövhə: Mexanizmləri, dəyişdirici açarları və digər alətləri qurmaq, göstərmək və qoruma üçün istifadə olunan örtüklər.

Qeyd: Paylaşdırıcı lövhədəki alətlər açıq və ya paylaşdırıcı lövhə ilə örtülmüş ola bilər.

3.32.reduksiya klapanı (RK): Avtomatik reduksiya klapanıdır, təzyiqdə müəyyən olunmuş açılış təzyiqindən artıq artıma proporsional olaraq açılır və axın təzyiqi müəyyən olunmuş təzyiqdən aşağı düşdükdə bağlanır və klapanın statik axın təzyiqi ilə aktivasiya edilir.

Qeyd: Bu cihazlar bağlanan zaman dəqiq sönmür, yəni bağlanan zaman kiçik sızma axıntısı ola bilər. Bu cihazlar yalnız maye xidməti üçün nəzərdə tutulmuşdur və porşenli yağ nasoslarının çıxış təzyiqinin və imtina zamanı açılan yağ təzyiqi tənzimləmə klapanının aşağı axın təzyiqinin məhdudlaşdırılması üçün istifadə olunur.

Qeyd:RK sınaq aparmaq üçün axın sınağı sistemi tələb edir. Normal olaraq klapanlar qurulduğu sistemdə sınanır.

3.33Təzyiq qoruyucu klapan (TQK)

reduksiya klapanı: Avtomatik təzyiq azaltma cihazı, təzyiqdə müəyyən olunmuş açılış təzyiqini aşan artıma proporsional olaraq açılır, sürətli tam açılış və yay hərəkəti xüsusiyyətinə malikdir, klapandan əvvəl statik təzyiq vasitəsi ilə işə düşür.

Qeyd:Cihaz axın təzyiqi müəyyən olunmuş təzyiqdən aşağı düşdükdə bağlanır. Bu cihazlar dəqiq sönür və normal olaraq qaz, buxar və ya maye xidmətində istifadə oluna bilər.

3.34.istehsalçı: Sifarişi və spesifikasiyanı təchizatçıya verən agentlik.

Qeyd: İstehsalçı avadanlığın quraşdırıldığı zavodun sahibi və ya sahibinin təyin etdiyi nümayəndəsi olar.

3.35.uzaq məsafədə yerləşdirmə: Səciyyəvi olaraq dispetçer məntəqəsində avadanlıqdan və ya konsoldan kənarda yerləşmiş.

3.36. kipkəc bufer qazı: Kipkəcin yüksək təzyiqli tərəfinə verilən təmiz qaz.

1. Termin orijinal olaraq yağ kipkəclərində istifadə edilmişdir və təmiz qaz üzrə “kipgəc qaz təchizatının” termini ilə əvəz edilmişdir ki, bu da quru qaz kipkəci üzrə bərkidici qaz kimi çıxış edir.

2. Həmçinin bax ISO 10438-4:2007, Şəkil D.1-D.4.

3.37.kipkəc qazı: Avtomatik qaz kipkəcinin yüksək təzyiqli tərəfinə verilən quru, filtrlənmiş qaz.

Qeyd: həmçinin bax ISO 10438-4:2007, Şəkil D.1-D.4.

3.38.kipkəcqazın sızması: Kipkəcin aşağı gərginlikli tərəfinə kipkəcin yüksək təzyiqli tərəfindən verilən qaz.

3.39.ikinci dərəcəli bərkidici qaz təchizatı: Aralıq labirintə malik tandem avtomatik qaz kipləşdirmənin kipkəcləri arasındakı sahəyə verilən təmiz yuyucu qaz.

Qeyd: Bu qaz proses təzyiqindən aşağı təzyiqdəki qazdır.

3.40.avtonom tənzimləyici: Nəzarət təzyiqi və ya temperaturu daxili qaydada hiss edən və ya istifadə edən tənzimləyici klapan qurğusu.

3.41.ayrılmış qaz: İnersiya qazının və ya hava qidasının kipkəc və val yastığı arasındakı sahəyə verilməsi.

3.42.qalıq vermə təzyiqi: Statik şəraitdə sistemin çatacağı maksimum təzyiq.

3.43.valla hərəkətə gələn nasos: Yağ sisteminin xidmət etdiyi əsas maşınlardan birinin valı ilə hərəkətə gələn yağ nasosu.

3.44.sönmə nöqtəsi: Sistemin avtomatik və ya mexaniki sönməsinin tələb olunduğu parametrə verilmiş qiymət.

3.45.xüsusi təyinatlı tətbiq: Mühüm xidmətdə avadanlığın fasiləsiz, davamlı və ehtiyat avadanlığın olmadığı işi üçün nəzərdə tutulmuş tətbiqi.

3.46.ehtiyat nasos: Avtomatik və ya mexaniki qaydada dərhal işçi sürətə gətirilə bilən yağ nasosudur və davamlı işləyə bilir.

3.47.ehtiyat xidmət:Avadanlığın birbaşa avtomatik və mexaniki işə salınma və davamlı iş imkanına malik olduğu normalda boş işləyən hissəsi.

3.48.qazanxana borusu: Sıçramanın qarşısını almaq və köpüklə qazın sərbəst buraxılmasını təmin etmək üçün birləşmədən nasos sorma itkisi səviyyəsindən aşağıya rezervuara qədər uzanan boru.

1.Qazanxana borusu adətən təzyiqsiz geri ötürmələr üçün istifadə olunur və rezervuar təzyiqinə qədər bərabərləşmək üçün açıq üst və ventilyasiya dəlikləri vardır.

2. Həmçinin bax ISO 10438-2:2007, şəkil B.24

3.49 tandem kipkəci: Eyni istiqamətli iki kipkəc səthindən istifadə edən bərkitmədir, burada xarici kipkəc səthi daxildəkinə rezerv kipkəc səthi kimi çıxış edir.

1. İnersiya bərkidici qazın kipkəc səthlərinə yeridilməsinə imkan yaratmaq üçün bu kipkəcin xüsusi vasitəsinə aralıq labirint kipkəci daxildir. Bu vasitədə, rezerv və xarici kipkəc səthi inersiyalı bərkidici qazına qarşı bərkiyir proses qazının təsirinə məruz qalır.

3.50.vahid məsuliyyət: Avadanlığın və sifarişin təsir dairəsinə daxil olan yardımçı sistemlərin texniki aspektlərinin koordinasiya edilməsinə görə məsuliyyət.

Qeyd: Bu faktorlara, məsələn, güc tələbləri, sürət, fırlanma, ümumi razılaşma, muftalar, dinamika, küy, yağlama, bərkitmə sistemi, material sınağı hesabatları, alətlər, borular və komponent sınağına görə məsuliyyət daxildir.

3.51. tədarükçütəchizatçı: Avadanlığı istehsal edən, satan və xidməti dəstək göstərən müəssisə.

Qeyd: Tədarükçü avadanlığın istehsalçısı və ya istehsalçının nümayəndəsi ola bilər və normal olaraq xidməti dəstəyə görə məsuliyyət daşıyır.

3.52.ventilyasiya qazı: Ventilyasiya sisteminin kənarlaşdırdığı bərkitmə qaz sızıntısı.

3.53.ventilyasiya sistemi: Qazın təhlükəsiz yerə daşınması üçün istifadə olunan boru və klapan vasitələri.

3.54. şahidlik: İstehsalçıya təftiş və ya sınağın vaxtı barədə məlumatın verildiyi və istehsalçı və ya onun nümayəndəsi gələnə kimi təftişin və ya sınağın saxlandığı təftiş və ya sınaq.

BSS Birminqem sim sortimenti

DTİ diferensial təzyiq indikatoru

AAS aşağı axın siqnalı

İQ imtina zamanı qapalı

ANK axına nəzarət klapanı

AGK axın göstəricisi kontrolleri

DB düşmə bloklanıb (klapanı etiketləyərkən)

DA düşmə açıqdır (klapanı etiketləyərkən)

AMD axın məhdudiyyət dəliyi

AR aralıq rele (cari olaraq pnevmatikə)

SK səviyyə kontrolleri

SGK səviyyə göstəricisi kontrolleri

YSR yüksək səviyyə relesi

TYSR tam yüksək səviyyə relesi

ASR aşağı səviyyə relesi

TASR tam aşağı səviyyə relesi

QDS qeyri-destruktiv sınaq

NBÖ nominal boru ölçüsü

MBY milli boru yivi (konusvari)

PÇA proses/(boru) və çertyoj aləti

DBK diferensial basma klapan

DTG diferensial təzyiq göstəricisi

DMA diferensial membran açarı

DMAY diferensial membran açarı yüksək

DMAA diferensial membran açarı aşağı

DMATA diferensial membran açarı tam aşağı

TDD təzyiq diferensialı sensoru

TG təzyiq göstəricisi

MAY membran açarı yüksək

MATY membran açarı tam yüksək

MAA membran açarı aşağı

MATA membran açarı tam aşağı

TTK təzyiq təhlükəsizliyi (reduksiyası) klapanı

TK temperatur kontrolleri

TKK temperatur kontrolleri klapanı

TG temperatur göstəricisi

TGK temperatur göstəricisi kontrolleri

TDA temperatur dəyişdirici açar

TDAY temperatur dəyişdirici açarı yüksək

TDAA temperatur dəyişdirici açarı aşağı

VMBY Vahid milli böyük yiv

TÇMT təchizatçının çertyoju və məlumat tələbləri

5.1. Ölçülər və vahidlər

Çertyojlar və texniki xidmət ölçüləri Sİ sistem vahidləri və ya ABŞ adi (ABŞA) vahidləridir.

Qeyd: Sİ vahidləri və ABŞA vahidlərinə aid cədvəllər ISO 10438 standartının dörd hissəsinin hər birində verilir.

“Hesabi” qiymət termini müstəsna olaraq istehsalçı tərəfindən təchiz edilmiş parametrlərə və ya xüsusiyyətlərə şamil olunur. İstehsalçının sorğusunda və ya texniki şərtlərində “hesabi” terminindən istifadə olunmur, çünki bu, sifarişin başa düşülməsində çaşqınlıq yarada bilər.

Misal: hesabi güc, hesabi təzyiq, hesabi temperatur, hesabi sürət.

5.3. Sistemin seçilməsi:

5.3.1. ISO 10438-2, ISO 10438-3 və ISO 10438-4-də verilən Əlavələrdə səciyyəvi olaraq yağlamanın, yağ tipli val bərkitmə, quru qaz səthi tipli val bərkitmə və hidravlika sistemlərinintam sxemvə diaqramları verilmişdir. Həmin sxemlər və diaqramlar ISO 10438 standartının hissəsinin ümumi prinsipini və tələblərini işıqlandırır və müvafiq sistemin seçilməsində istehsalçıya yardım etmək üçün daxil edilmişdir. Bu sxem və diaqramlarda verilən simvollar ISO 10438 standartının bu hissəsindəki Əlavə B-də göstərilmişdir. İstehsalçı və təchizatçı sifarişin verilməsindən əvvəl qarşılıqlı məqbul sistemi razılaşdırmalıdır.

5.3.2.İstehsalçı təchizatın predmetini, keyfiyyət səviyyəsini və ya komponentlərin brendini, sistem növünü, ümumi sxemi (plan və konsol istiqamətinin şaquli proyeksiyası daxil olmaqla)konsol üçün mövcud olan yeri, xidməti (xüsusi təyinatlı və ümumi təyinatlı) və digər tələbləri müəyyən edir.ISO 10438 standartının bu hissəsindəki C və D Əlavələri bunun müəyyənləşdirilməsinə yardım göstərmək məqsədi daşıyır.

5.4.Təzyiq konstruktiv kodu

Təzyiq konstruktiv kodu istehsalçı tərəfindən müəyyən olunur və razılaşdırılır. Təzyiq komponentləri təzyiq konstruktiv koduna və ISO 10438 standartının bu hissəsindəki əlavə tələblərə uyğun olur.

5.5.1.Avadanlıq API 686-a uyğun olaraq quraşdırma üçün layihələndirilir.

5.5.2.Köməkçi hissələr də daxil olmaqla, avadanlıq müəyyən olunmuş ətraf mühit şəraitində işə uyğundur. Bu şəraitə quraşdırmanın açıq havada (isidilmiş və ya isidilməmiş) və ya qapalı yerdə (damlı və ya damsız) quraşdırılması, maksimum və minimum temperaturlar, qeyri-adi rütubət, tozlu və ya korroziya şəraiti daxildir.

5.5.3. Köməkçi hissələr də daxil olmaqla, avadanlıq müəyyən olunmuş enerji daşıyıcısı axın rejimindən istifadə etməklə iş üçün uyğundur.

5.5.4. Ehtiyat və dəyişdirilən hissələr təchiz edilmiş sistemin bütün meyarlarına cavab verir.

5.5.5. Tədarükçü bütün avadanlıq və sifarişin tətbiq sahəsinə daxil olan bütün köməkçi sistemlərə görə hər vahid üzrə məsuliyyət daşıyır.

5.5.6. Dəlikli əks klapanı olduqda, onların dəlikli olduğunu və dəliyin ölçüsünü göstərmək üçün bu klpanlara paslanmayan poladdan etiketlər vurulur.

Qeyd: Dəlikli əks klapanlar bəzən val ötürücülü nasoslarla və ya atmosferli süzmə çənlərlə istifadə edilir.

5.5.7. İstehsalçı və tədarükçü avadanlığa tətbiq edilən dövlət kodekslərinə, qaydalarına, qanunlarına və ya normativlərinə uyğunluq üçün görülməli olan tədbirləri qarşılıqlı şəkildə müəyyən edir.

5.6.1. Boruların və təzyiqli hissələrin, eləcə də oxşar olmayan metal bəndlərin və bənd cütlərinin qaynaq edilməsi operatorlar tərəfindən və təzyiq konstruktiv koduna və boru sistemi konstruktiv koduna uyğun prosedurlarla aparılır və yoxlanır.

5.6.2.Bənd5.6.1-in tələbləri ilə və qüvvədə olan boru kodu ilə yanaşı, istehsalçı əlavə radioqrafiyanın, maqnit hissəcikləri yoxlanışının və ya avadanlıq/boru üzrə xüsusi qaynaq bəndlərinin maye keçirmə yoxlanışının aparılmasını müəyyən edə bilər.

1. ISO 15649 standartına boru üzrə QDS (qeyri-dağıdıcı sınaq) yoxlanışı səviyyəsi daxildir.

2. ISO 10438-3 sistemləri borunun radioqrafiyasını tələb etmir (ISO 10438-3:2007, 5.1.2).

5.6.3. Təzyiq konstruktiv kodu ilə və ya boru sistemləri konstruktiv kodu ilə əhatə olunmayan qaynaq, məsələn, baza plataları, təzyiqsiz boru kəməri, izolyasiya və idarəetmə panelləri üzrə qaynaq AWS 01.1 kimi struktur qaynaq standartına uyğun aparılır.

İstehsalçı və tədarükçü avadanlığa, qablaşdırmaya və istifadə olunan qoruyuculara tətbiq edilən qaydalara, qanunlara və ya normativlərə uyğunluq üçün görülməli olan tədbirləri qarşılıqlı şəkildə müəyyən edir.

5.8.Sənədləşmə tələbləri

Sənədlərin iyerarxiyası müəyyənləşdirilir.

Qeyd: Səciyyəvi sənədlərə şirkət və sənaye texniki şərtləri, iclas qeydləri və bu sənədlərə dəyişikliklər daxildir.

6.1.1.Borunun konstruksiyası, birgə istehsal müayinəsi və yoxlanışı ISO15649-a uyğun olmalıdır.

1. ISO 15649-a normativ istinad olaraq və ISO 10438 standartının məqsədləri üçün ASME B31.3 daxildir. Həmçinin bax CEN/TR 14549.

2. ND sistemindən istifadə edən zaman boru sisteminin komponentləri üzrə istinad məqsədi ilə istifadə olunan ölçünün hərf-rəqəm təyinatına DN hərfləri, millimetrlə nominal fiziki ölçü ilə dolayısı əlaqəli olan ölçüsüz tam ədəd daxildir. DN hərflərindən sonra gələn rəqəm ölçülə bilən ədəd olmur və müvafiq standartda müəyyən edilməsi halı istisna olmaqla, hesablama məqsədi ilə onlardan istifadə edilməsi uyğun deyildir.

3. PN sistemindən istifadə edən zaman boru sisteminin komponentləri üzrə istinad məqsədləri üçün istifadə edilən təzyiqlə bağlı hərf-rəqəm təyinatına PN hərfləri, sonra uyğun yuvarlaq, ölçüsüz ədəd daxildir. Əlavə məlumat üçün bax ISO 7268.

İcazə verilən işçi təzyiq materialdan, layihə və işçi temperaturdan asılıdır və müvafiq standartlardakı təzyiq /temperatur cədvəllərindən seçilir.

6.1.2.Köməkçi sistemlər aşağıdakı xidmətlərdə olan boru sistemləri olaraq müəyyən olunur:

a) Qrup 1, köməkçi proses məhlulları (bax Cədvəl 1):

2) kipkəc və yuma məhlulu;

3) resirkulyasiya məhlulu;

6) yanma qazı və ya yağı;

7) I qrup sistemlərlə əlaqəli drenaj və ventilyasiya;

10) məhlul inyeksiyası;

b) II qrup, buxar və hava (bax cədvəl 2):

2) buxar inyeksiyası;

5) alət və işçi hava;

6) II qrup sistemləri ilə əlaqəli drenaj və ventilyasiya:

c) III Qrup, soyuducu su (bax cədvəl 3);

2) mayedə yuma (su əsaslı);

3) III qrup sistemləri ilə əlaqəli drenaj və ventilyasiya;

d) IV qrup, sürtkü, idarəetmə və bərkidici yağ (bax cədvəl 4):

3) bərkidici yağ (bax proses məhlulu ilə çirklənmiş bərkidici yağ 5.4);

4) IV qrup, sürtkü, idarəetmə və bərkidici yağ.

Cədvəl 1 – Boru materialları üzrə minimum tələblər – Köməkçi proses məhlulu

Austenit paslanmayan polad (ASTM A312 növ 304 və ya 316 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı). 10S və 40S Qrafikinin elektrik ərinti qaynağı istisna olmaqla, tikişsiz. Tikişsiz karbon polad (məsələn, ASTM A106-B, A53-B və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı)

Austenit paslanmayan polad (ASTM A403 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı, növ 304 və ya 316 paslanmayan polad). 10S və 40S Qrafikinin elektrik ərinti qaynağı istisna olmaqla, tikişsiz. Tikişsiz karbon polad (məsələn, ASTM A182, növ 304 və ya 316 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı), sinif 3000. Tikişsiz karbon polad (məsələn, ASTM A234 ə ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı). Karbon polad(məsələn, ASTM A105 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı), sinif 3000.

Austenit paslanmayan polad (ASTM A182 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı, növ 304 və ya 316), tikiş ağzı və ya keçirmə. Karbon polad (məsələn, ASTM A105 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı), tikiş ağzı və ya keçirmə.

Paslanmayan polad (ASTM A 269 növ 304 və ya 316 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı)

Austenit paslanmayan polad növ 304 və ya 316 (istehsalçının təsdiqi ilə tədarükçünün standartı)

ANSİ sinif 300-dən aşağı və ya ona ekvivalent: yastı, qeyri-asbest tipli.

ANSİ sinif 600-dən böyük və ya ona ekvivalent: qeyri-asbest dolduruculu spiral sarğı 304 və ya 316 sarğıları və xarici mərkəzləşdirici halqalı.

Bax 6.1.28 və 6.1.29.

Bax 6.1.22, 6.1.23 və 6.1.24.

Qeyd:Yivli birləşmələr bərk qaynaq tələb edir, lakin alətlər üzrə və texniki xidmət üçün sökmə lazım gələn yerlərdə bərk qaynağa icazə verilmir.

Cədvəl 2 – Boru materialları üzrə minimum tələblər – Buxar və hava

Tikişsiz, karbon polad (məsələn, ASTM A106-B, A53-B) və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı.

Tikişsiz, karbon polad (məsələn, ASTM A 234 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı)

Karbon polad (məsələn, ASTM A105 sinif 3000 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı)

Karbon polad ASTM A105 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı), tikiş ağzı və ya keçirmə.

Paslanmayan polad (ASTM A269 növ 304 və ya 316 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı)

Paslanmayan polad növ 304 və ya 316 (tədarükçünün standartı)

ANSİ sinif 300-dən aşağı və ya ona ekvivalent: yastı, qeyri-asbest tipli.

ANSİ sinif 600-dən böyük və ya ona ekvivalent: qeyri-asbest dolduruculu spiral sarğı 304 və ya 316 sarğıları və xarici mərkəzləşdirici halqalı.

Bax 6.1.22, 6.1.23 və 6.1.24.

Cədvəl 3 – Boru materialları üzrə minimum tələblər – Soyuducu su

Karbon polad (məsələn, ASTM A106-B, A53-B) və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı.

Karbon polad (məsələn, ASTM A234 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı)

Karbon polad (məsələn, ASTM A105 sinif 3000 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı)

Karbon polad ASTM A105 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı), tikiş ağzı və ya keçirmə.

Paslanmayan polad (ASTM A269 növ 304 və ya 316 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı)

Paslanmayan polad növ 304 və ya 316 (tədarükçünün standartı)

ANSİ sinif 300-dən aşağı və ya ona ekvivalent: yastı, qeyri-asbest tipli.

ANSİ sinif 600-dən böyük və ya ona ekvivalent: qeyri-asbest dolduruculu spiral sarğı 304 və ya 316 sarğıları və xarici mərkəzləşdirici halqalı.

Bax 6.1.28 və 6.1.29.

Bax 6.1.22, 6.1.23 və 6.1.24.

Cədvəl 4 – Boru materialları üzrə minimum tələblər – yağlama, idarəetmə və kipkəc yağı

Paslanmayan polad (ASTM A312 növ 304 və ya 316 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı). 10S və 40S Qrafikinin elektrik ərinti qaynağı olması istisna olmaqla, tikişsiz.

Austenit paslanmayan polad (ASTM A403 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı, növ 304 və ya 316 paslanmayan polad). 10S və 40S Qrafikinin elektrik ərinti qaynağı olması istisna olmaqla, tikişsiz.

Tikişsiz karbon polad (məsələn, ASTM A182, növ 304 və ya 316 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı), sinif 3000.

Üst-üstə düşən qaynaq qadağandır.

Paslanmayan polad (ASTM A182 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı, növ 304 və ya 316), tikiş ağzı və ya keçirmə. Üst-üstə düşən qaynaq qadağandır.

Karbon polad (məsələn, ASTM A105 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı), tikiş ağzı və ya keçirmə.

Paslanmayan polad (ASTM A269 növ 304 və ya 316 və ya Əlavə E-də yerləşən ekvivalent material təyinatı)

Paslanmayan polad növ 304 və ya 316 (istehsalçının təsdiqi ilə istehsalçının standartı)

ANSİ sinif 300-dən aşağı və ya ona ekvivalent: yastı, qeyri-asbest tipli.

ANSİ sinif 600-dən böyük və ya ona ekvivalent: qeyri-asbest dolduruculu spiral sarğı 304 və ya 316 sarğıları və xarici mərkəzləşdirici halqalı.

Bax 6.1.28 və 6.1.29.

Bax 6.1.22, 5.1.23 və 6.1.24.

Qeyd: Yivli birləşmələr bərk qaynaq tələb edir, lakin alətlər üzrə və texniki xidmət üçün sökmə lazım gələn yerlərdə bərk qaynağa icazə verilmir.

Cədvəl 5 – Minimum boru divarı qalınlığı

Minimum nominal boru ölçüsü

6.1.3. Boru sistemlərinə borular, izolyasiya klapanları, nəzarət klapanları, reduksiya klapanları, təzyiq reduktorları, jiklyör, termometrlər və termoparlar, manometrlər, vizual axın indikatorları, əlaqəli ventilyasiya və drenaj daxildir.

6.1.4. Tədarükçü bütün boru sistemlərini o cümlədən əsas vahidin baza ərazisindəyerləşən yağ konsolu baza ərazisində və ya köməkçi baza ərazisində quraşdırılan ləvazimatları təchiz edir. Borular bazanın sonunda flanslı birləşmələrlə sona çatır. Avadanlıq qoşqusu üçün bünövrə plitəsi müəyyən edildikdə, avadanlıq qoşqusunda olan boru sisteminin dərəcəsi istehsalçı tərəfindən müəyyənləşdirilir. İstehsalçı yalnız avadanlıq qruplaşmaları və bazadan kənar vasitələr arasında birləşdirici borunutəqdim etməlidir.

6.1.5. Boru sistemlərinin layihəsində aşağıdakılara nail olunur:

a) vibrasiyadan və ya yükləmədən, istismar və texniki xidmətdən zədələrin yaranmasının qarşısını almaq üçün düzgün dəstək və mühafizə;

b)istismar və texniki xidmət üçün eləcə də təmizləmə vasitəsi ilə düzgün elastiklik və normal əlçatarlılıq;

c) çıxış dəliklərinə mane olmadan maşının konturuna uyğunlaşdırılmış dəqiq və qaydasında olan sxemdə quraşdırma;

d) klapanlı ventilyasiya və qeyri-akkumulyasiya boru sxemlərindən istifadə edərək hava boşluğunun qarşısının alınması

e) boru sökülmədən aşağı nöqtələr vasitəsi ilə tam drenaj.

6.1.6. Borular praktiki mümkün olduqda, flansların və armaturların istifadəsini minimuma endirmək üçün əymə və qaynaq etmə yolu ilə hazırlanır. Qaynaq edilmiş flanslar avadanlıq birləşmələrində, bazanın kənarında və texniki xidmət rahatçılığı üçün tələb olunur. Əhalinin sıxlığı müşahidə olunan yerlərdə boru planına yardım etmək üçün vintsiz boru armaturlarından istifadəyə icazə verilir.

6.1.7. Boru vtulkaları istifadə edildikdə, kipləşdirici tikiş yerləri ilə qaynaq edilir. Qaynaq edilmiş boru vtulkaları yalnız filtrlərin fırladıla bilmədiyi yerlərdə nasos sorma filtrləri üzrə drenaj birləşmələrində icazə verilir.

Qeyd: Y filtrləri çox böyük ölçüdə drenaj birləşmələrinə malikdir. Vtulkalardan istifadəyə icazə verilərsə, drenaj klapanının daxil edilməsi üçün bütün boru və sistemin qaldırılması vacibdir.

6.1.8. Boru yivləri ISO 7-1-ə uyğun olaraq konusşəkilli yivdir.

Qeyd:bax. ANSİ/ASME B1.20.1 ISO

Flanslar poladdan hazırlanır və təzyiq konstruktiv koduna uyğun olmalıdır.

Qeyd: Əgər AMSE müəyyən olunarsa, flanslar ASME B16.5-ə uyğun olmalıdır (bax 4.4.).

6.1.9. Mufta-qaynaq edilmiş konstruksiya üzrə boru və muftanın dibində 1,5 mm (1/16 dyüm) qaynaqdan əvvəl boşluq olur.

Qeyd: Bax ASME B31.3-04, Şəkil 328.5.2B (3) və 328.5.2C.

6.1.10. 30 mm (11/4 dyüm), 65 mm (21/2 dyüm), 90 mm (31/2 dyüm), 125 mm (5 dyüm), 175 mm (7 dyüm) və ya 225 mm (9 dyüm) olan birləşmələr, borular, klapanlar və armaturlar istifadə edilmir.

6.1.11. Ərazi ND 15 (NPS ½), ND 20 (NPS ¾) və ya ND 25 (NJPS1) borusundan istifadəyə imkan vermədikdə, tətbiq olunduqda, cədvəl 1-4-ə uyğun olaraq təchiz edilən tikişsiz boru təchiz edilə bilər.

6.1.12. Minimum birləşmə ND 15 (NPS ½) ölçüsündə olur. Alət birləşmələri üçün 6.3.2-ə bax.

6.1.13. Tədarükçü tərəfindən təchiz edilmiş boru sistemləri sexdə hazırlanır və qurulur və lazımi dəstək göstərilir. Flanslı birləşmələr üçün bolt dəlikləri avadanlığın əsas üfüqi və şaquli mərkəz xəttinə paralel xətlər uzadılır.

6.1.14. Yivli dəliklər ANSİ/ASME B16.11-ə uyğun olaraq təchiz edilmiş bərk, dairəvi başlıqlı, polad tıxaclarla tıxaclanır. Minimum olaraq bu tıxaclar boru sisteminin maddi tələblərinə cavab verir. Sonradan çıxarılması tələb olunan tıxaclar korroziyaya davamlı materialdan hazırlanır. Plastik tıxaclardan istifadəyə icazə verilmir.

Qeyd: Bu bölmə yalnız borulara aiddir. Alət klapanı və avadanlıq, məsələn filtr, soyuducular üzrə tıxaclar özlərinin müvafiq bölmələrində əhatə olunur.

6.1.15. Qeyri-bərkitmə qaynağı ilə yivlənmiş birləşmələrdə müvafiq temperatur spesifikasiyasına cavab verən prosesə uyğun yiv sürtküsündən istifadə olunur. Lentdən istifadəyə icazə verilmir.

6.1.16. Paslanmayan poladdan olan calaq qaynağının keçidi inersiyalı qaz qövs qaynağı ilə hazırlanır. Doldurucu keçidlər yalnız inersiyalı qazla volfram elektrod qaynağı ilə və ya metal elektrodlu qövs qaynağı vasitəsi ilə hazırlanır. ND 150 (6,0) və ya daha iri ölçülü doldurucu keçidlərdə qoruyucu atmosferdə metalın qövs qaynağından təsdiq edildikdə istifadə edilir.

6.1.17. Xüsusi və ya təhlükəli xidmətdə borular, flanslar, araqatlar, alətlər və bərkidici halqalar, klapanlar və digər ləvazimatlar üzrə xüsusi tələblər istehsalçı tərəfindən müəyyən olunur.

6.1.18. Flanslar, nəzarət klapanı korpusları və ya başlıqları, reduksiya klapanları kimi tərkibində yağ, xüsusi və ya təhlükəli məhlullar və ya 500 kpa-dan artıq buxar olan komponentlər poladdan hazırlanır.

6.1.19. Xüsusi və ya təhlükəli məhlullar və ya 500 kpa-dan (75 psig) artıq buxar üzrə yivli birləşmələr bərkitmə tikişi ilə qaynaq edilir. Lakin, tökmə dəmir avadanlığı, alətlər və ya texniki xidmət üçün sökmə tələb edən yerlərdə bərkidici tikişli qaynağa icazə verilmir. Bərkitmə tikişi ilə qaynaq edilən birləşmələr müəyyən edilmiş kodlara uyğun olaraq hazırlanır. Kodlar müəyyən edilmədikdə, bərkitmə tikişi ilə qaynaq edilən birləşmələr ISO 15649-a uyğun aparılır.

6.1.20. Əllə idarə olunan blok və yandan keçmə klapanları boltlu qapağa və kipkəclərə malikdir. ANSİ sinif 900-dən böyük və ya ona bərabər xidmət qiymətləri üzrə, blok klapanları boltlu qapaqlı, qaynaq edilmiş qapaqlı və ya boltlu kipkəci olan qapaqsız konstruksiyadan ola bilər. Bu klapanlar təzyiq altında təkrar qablaşdırma üçün uyğun olmalıdır.

6.1.21. ANSI/API 594-ə uyğun olaraq nazik disk yoxlanış klapanlarından ND 40 (NBÖ) 11/2) və böyük ölçüdə təhlükəli proses qazı və buxarından başqa xidmətlər üzrə istifadə oluna bilər.

6.1.22. Başqa hal müəyyən edilməmişdirsə, blok klapanları nominal 13 Cr paslanmayan polad düzəlişi ilə təchiz edilir.

Qeyd:Müəyyən məhlul tətbiqetmələri alternativ detal üzləmə materialları tələb (məsələn, H2S xidməti) edə bilər. Bax 6.1.18).

6.1.23. Əsas xidmət bloku klapanın aşağı axın sensor xətlərində yerləşən yağ və qaz xidməti üzrə alət klapanları çubuqşəkilli alət klapanlarından olur, bu şərtlə ki, alət klapanları təsadüfi sökülmədən qorunmuş olsun. Klapanlar paslanmayan poladdan və ya korroziyaya davamlı plitəsi olan karbon poladdan və paslanmayan polad ştanqlardan hazırlanır.

6.1.24. Alət klapanında olan tıxaclar istehsalçının paslanmayan polad üzrə standart dizaynında hazırlanır.

6.1.25. Alətlərdə verilən buraxıcı klapanlar istehsalçının standart buraxıcı armaturundan hazırlanır. Bənd6.1.27-yə uyğun olaraq sınaq klapanları nəzərdə tutulduqda, buraxıcı klapanlar ötürülə bilər.

6.1.26. Əgər müəyyən olunarsa, sınaq klapanları bütün alətlərlə yanaşı təchiz edilir. Sınaq klapanları tıxaclı ND 15 (NPS ½) birləşməsi (6.1.25) ilə sonlanır. Əgər müəyyən olunarsa, yağ xətlərindəki sınaq klapanları rezervuara geri çıxarılır. Sınaq klapanları bənd 6.1.24-14ə uyğun olaraq təchiz edilmiş alət klapanları ilə birləşdirilə bilər.

6.1.27. Sıxma birləşmələri, klapanlar və borular üzrə boltlar ISO 15649-ə və ya müvafiq müəyyən edilmiş kodeksə uyğun olur. Minimum olaraq, ASME B1.1 və ya müvafiq müəyyən edilmiş kodeksin tələblərinə əsasən boltlar ASTM A193M-07, dərəcə B7 və ya ekvivalent materialdan hazırlanır və boltlarda ASTM A194M- A194M 07, dərəcə 2H və ya ekvivalent materiallı qaykalardan istifadə olunur.

6.1.28. Başqa hal müəyyən olunmamışdırsa, sancaqlardan istifadə edilir.

6.1.29. Əgər müəyyən olunarsa, hər bir enerji daşıyıcısı, məsələn hava və inersiyalı qaz təchizatı, soyuducu su təchizatı və əks xətlər və müəyyən olunmuş qaydada digər enerji daşıyıcıları qolla ayrılıb ümumi birləşməyəbirləşir.

6.1.30. Kollektor müəyyən olunmuş enerji daşıyıcısının eyni zamanda istifadəsini tələb edən bütün komponentlər vasitəsi ilə maksimum axını tutacaq həcmdə olur.

6.1.31. Əgər müəyyən olunarsa, klapanlar ISO 10438 standartının bu hissəsinin tələbləri ilə məcburi tələb olunanlarla yanaşı, istehsalçı tərəfindən müəyyən olunmuş standartlara uyğun olur.

6.1.32. Əgər müəyyən olunarsa, flanslı bağlayıcı klapanlar ISO 10438 standartının bu hissəsinin tələbləri ilə məcburi tələb olunanlarla yanaşı, ISO 10434 və ISO 15761 standartına uyğun olur.

1. Bu müddəanın məqsədi üçün ANSI/API 600 ISO 10434 standartının ekvivalentidir.

2. Bu müddəanın məqsədi üçün APİ STD 602 standartı ISO 15761 standartının ekvivalentidir.

6.1.33. Borular və ikiqat blok klapanları arasındakı komponentlər ikiqat blok klapanının hər hansı tərəfi üzrə daha kəskin xətt təsnifatına uyğun olur.

6.2.1. Maksimum axın şəraitində normal drenaj işçi temperaturunda axın zamanı bütün drenaj boruları ən çoxu yarım-dolu həcmə malik olmalıdır və elə təşkil olunmalıdır ki, uyğun drenajı təmin etsin (köpüklənmə şəraitinin olması mümkünlüyünü nəzərə alaraq). Üfüqi axınlar davamlı olaraq rezervuara doğru ən azı 40 mm/m (12 dyüm/ft) mailliyində olur. Əgər mümkün olarsa, yanlar (kəsişən müstəvidə birdən çox olmayaraq) axın istiqamətində ən azı 45º bucaq altında drenaj kollektorlarına daxil olur. Əksər yağ drenaj boruları üzrə minimum ölçü ND 40 (NPS 11/2) olur, lakin daxili kipkəc yağ drenajı boruları üçün minimum ölçü ND 25 (NPS1)-dir.

6.2.2. İşlənməyən dayaq halqası və mufta birləşməsindən istifadə olunmur. Yağ filtrlərinin aşağı axın təzyiqli boruları çirkin yığılmasına səbəb olacaq daxili maneələrdən təmiz olur. (Bax cədvəl 4).

6.2.3. Başqa hal müəyyən olunmamışdırsa, armaturlar daxil olmaqla boru və borular (keçirmə flanslar istisna olmaqla) paslanmayan poladdandır. (Bax cədvəl 4).

6.2.4. Yağ sisteminin yuyulması işlərində avadanlığın yastıqları (uyğun olduqda həmçinin kipkəcləri) dövrələnməsi nəzərə alınır.

6.3. Alət boruları və boruları.

6.3.1. Tədarükçü alət və alət panelləri üzrə bütün zəruri boruları, klapanları və armaturları təchiz edir. Panellər yalnız istehsalçının xarici borularına və sim xətlərinə yalnız birləşmə tələb etməklə, tam olaraq qurulur.

6.3.2. Təzyiqli alətlər və sınaq nöqtələri üzrə borular və avadanlıq üzrə birləşmələr bənd 6.1.5-ə uyğun olur. Bütün uzaqdan quraşdırılan alətlər üzrə ND 20 (NPS ¾) olan izolyasiya klapanı təchiz edilir. ND 15 (NPS ½) borular və borular, klapanlar və armaturlar izolyasiya klapanından sonra istifadə edilə bilər. Uyğun olduqda, eyni təzyiqi ölçən uzaqdan quraşdırılmış alətlər üzrə ümumi birləşmədən istifadə edilə bilər. Ümumi birləşmədəki hər bir alət üzrə ayrıca ikinci dərəcəli ND 15 (NPS ½) olan izolyasiya klapanı tələb olunur. Sınaq təzyiqi siqnalı və keçirmə cihazları üçün manometrdən istifadə edildikdə, manometr, siqnal və ya keçirmə cihazı üçün ümumi birləşmə tələb olunur.

6.3.3. Boru klapanlarında istehsalçının standart boru sonluğu və ya alət klapanı olur və istehsalçı tərəfindən təsdiq edilmiş qaydada paslanmayan poladdan olur.

6.4.1. Tədarükçü tərəfindən təchiz ediləcək proses borularının dərəcəsi və tələbləri müəyyən olunur.

6.4.2. Əgər müəyyən olunarsa, tədarükçü bütün borulara, ləvazimatlara (titrəyiş götürücü cihazlar, aralıq soyuducusu, ikinci dərəcəli soyuducu cihazlar, qaz ayırıcıları, hava sorma filtrləri və temperatur tikişlərinə) və dayaqlara avadanlıq və dayaqların aşağı və yuxarı axınında dərhal baxır. İstehsalçı və tədarükçü bu baxışın təsir dairəsini qarşılıqlı razılaşdırır.

6.5. Aralıq və ikinci dərəcəli soyuducu cihazlar.

6.5.1. Əgər müəyyən olunarsa, hər bir kompressiya mərhələsi arasında aralıq soyuducu cihazı təchiz edir.

6.5.2. Aralıq soyuducu cihazları hava ilə soyudulan və ya müəyyən olunmuş qaydada su ilə soyudulan olur.

6.5.3. İstehsalçı ikinci dərəcəli soyuducu cihazların tədarükçü tərəfindən təchiz edilib-edilməməsini müəyyən edir.

6.5.4. Aralıq və ikinci dərəcəli soyuducu cihazlar təzyiq konstruktiv koduna uyğun təchiz edilir.

6.5.5. Su ilə soyudulan, rəf və boru tipli aralıq və ikinci dərəcəli soyuducu cihazlar müəyyən olunmuş qaydada TEMA C və ya R Sinfinə uyğun layihələndirilir və konstruksiya olunur.

1.İstilik dəyişdiricilərinin və onların dayaq konstruksiyalarının pulsasiya ilə yaranan titrəmə ilə ehtiyatlı olmaq lazımdır.

2. Bu müddəanın məqsədi üçün ANSİ/APİ 660 ISO 16812 standartına ekvivalentdir.

6.5.6. İstehsalçı tərəfindən başqa hal təsdiq edilməmişdirsə, aralıq və ikinci dərəcəli soyuducu cihazlar boruların və kompressor komponentlərini sökmədən boru dəstələrinin çıxarılmasına imkan verəcək şəkildə konstruksiya olunur və təşkil edilir. Su boru tərəfində olur.

6.5.7. Fiksə edilmiş borucuq lövhəli istilik dəyişdiriciləri qaz keçidlərinə, yoxlanış çıxışlarına malik olur. Örtük xaricindəki yarıq diskləri xüsusi olaraq istehsalçı tərəfindən təsdiq edildikdə istifadə edilir.

6.5.8. Hava soyuducuları müəyyən olunduqda, onlar ISO 13706 standartına uyğun olur.

Qeyd: Bax ANSİ/APİ 661.

6.5.9. Başqa hal müəyyən olunmamışdırsa, aralıq soyuducu cihazlarda istifadə olunan hava ilə soyudulan istilik dəyişdiriciləri, avtomatik termorequlyatora malik olmalıdır. Bu tənzimləmə jalüzlər, dəyişən sürətli ventilyatorlar, dəyişən gedişli ventilyatorlar, tökmə klapanları və ya bunların bir neçəsi vasitəsi ilə aparılır. Nəzərdə tutulan tənzimləmə sistemləri istehsalçı tərəfindən təsdiq olunur.

6.5.10. Əgər müəyyən olunarsa su ilə soyudulan ikiqat boru aralıq və ikinci dərəcəli soyuducu cihazlar təchiz edilir. Çıxıntılı iki qat boru layihələndirməsi yalnız istehsalçı tərəfindən xüsusi olaraq təsdiq edildikdə təchiz edilir.

6.5.11. Aralıq soyuducu cihazlar ya platforma üzərində bütövlükdə ya da müəyyən olunmuş qaydada ayrıca qurulur.

6.5.12. Konstruksiya materialları müəyyən edilməlidir.

6.5.13. Tədarükçü tərəfindən kondensat ayırma və toplama vasitələri təchiz edildikdə, buna aşağıdakılar daxil olur:

a) mexaniki tökməli avtomatik drenaj kranı;

b) izolyasiya klapanlı ölçmə güzgüsü və kolleksiya çənlərindəki atma klapanları;

c) yüksək səviyyəli siqnalizasiya və kolleksiya çənindəki dəyişdirici mexanizm üzrə ayrıca birləşmələr və səviyyə relesi;

d) razılaşdırılmış tutuma və gözlənilən maye kondensat dərəcəsinə əsasən yüksək siqnalizasiya və dəyişdirici mexanizmə malik kolleksiya çənləri;

e) yüksək səviyyəli siqnalizasiya və kolleksiya çənindəki dəyişdirici mexanizm üzrə ayrıca birləşmələr və səviyyə relesi;

6.5.14. Əgər müəyyən olunarsa, tədarükçü kompressor mərhələləri (və ya sentrifuqal kompressor korpuslarının soploları), aralıq və ikinci dərəcəli soyuducu cihazlar arasında yığma borunutəqdim etməlidir. Aralıq mərhələ boruları borunun layihələndirilməsi kodeksinə (məsələn, ISO 15649) uyğun olmalıdır.

7.1.1. Sistemlər qaydalı şəkildə işə salma, stabil iş, anormal hala dair xəbərdarlıq və zədə baş verməsi halında əsas avadanlığın sönməsi üzrə alətlə təchiz edilir və nəzarət olunur.

7.1.2. Alətlər və quraşdırma istehsalçının texniki şərtlərinə və başqa hal müəyyən olunmamışdırsa, ISO 10438 standartının tələblərinə uyğun olmalıdır.

7.1.3. Başqa hal müəyyən olunmamışdırsa, nəzarət və alətlər açıq havada quraşdırılmaq üçün layihələndirilir və IP65-in tələblərinə IEC 60529 və NEMA 250 növ 4-də verilmiş qaydada cavab verir.

7.1.4. Başqa hal müəyyən olunmamışdırsa, alət və nəzarət terminal qutuları 60529 və NEMA 250 növ 4X-də verilmiş qaydada IP66-a uyğun olmalıdır.

7.1.5. Tətbiq olunduqda, nəzarət vasitələri və alətlər ANSI/API RP 551-ə uyğun olmalıdır.

7.1.6. Bütün nəzarət vasitələri və alətlər elə yerləşdirilməlidir ki, operatorlar asan görə bilsinlər və sınağa, tənzimləməyə və texniki xidmətə çıxış imkanı olsun.

7.1.7. Başqa hal müəyyən olunmamışdırsa, alətlərin bütün nəm metal hissələri austenit 300 növ paslanmayan poladdan hazırlanmalıdır.

Qeyd: Müəyyən maye tətbiqləri alternativ düzəliş materialları tələb edir.

7.2. Siqnalizasiya, sönmə və nəzarət sistemləri.

7.2.1.1. Başqa hal müəyyən olunmamışdırsa, işlək avadanlıqda dəyişdiriləcək söndürmə sensoru cihazları istisna olmaqla, bütün alətlərə və komponentlərə imkan yaradılması üçün zəruri klapanlar, dəyişdirici açarlar, asma xətlər (tağlar) və ya digər təsdiqlənmiş protokol təqdim edilməlidir.

7.2.1.2. Əgər müəyyən olunarsa, işlək avadanlıqda əvəzləməyə imkan yaratmaq üçün sönmə sensorları klapanlarla, asma xətlərlə və ya digər təsdiqlənmiş protokolla təmin edilməlidir. Sönmə sensorları üçün klapanlar açıq vəziyyətdə klapanların bağlanması vasitəsi ilə təmin edilməlidir.

7.2.1.3. 7.2.1.3. Əgər müəyyən olunarsa, nasos mühərrikləri üzrə əllə-avtomatik-idarə olunan (hand-auto (HA) və ya hand-off auto (HOA)) starter açarı təmin edilir. HA açarında ayrıca mexaniki yenidən yükləmə düyməsi ilə yalnız mexaniki işə salma və avtomatik start mövqeləri olur. HOA açarı təchiz edildikdə, sönmə vəziyyətində olan siqnalizasiyanı göstərmək üçün ayrıca kontakt dəsti olur.

Qeyd: HA nəzarət vasitəsinin mexaniki yenidən yükləmə düyməsi açar avtomatik start mövqeyində olan rezerv nasosun mexaniki şəkildə sönməsinə yalnız əsas nasos kafi təzyiq verdikdə (yəni, aşağı təzyiqli açarın (ATA) təzyiqin qalxma həddi relesi ödəndikdə)imkan verir.

Bloklanan sönmə mövqeli ayrıca elektrik ayırma açarı uzaq yerdə qoyulmalıdır və yalnız nasosa texniki xidmət zamanı və avadanlıq sönən zaman istifadə olunmalıdır. Bu normal olaraq mühərrikə nəzarət mərkəzində aparılır.

7.2.2. Siqnalizasiya və söndürmə sistemləri

7.2.2.1. Siqnalizasiya/söndürmə sistemi müəyyən olunmuş parametrlərdən biri siqnal nöqtəsinə çatdıqda siqnal vermək vəmüəyyən olunmuş parametrlərdən biri sönmə nöqtəsinə çatdıqda söndürməni həyata keçirmək üçün təmin edilir.

7.2.2.2. İstehsalçı tələb olunan siqnal və sönmələri müəyyən edir ki, buraya da minimum ISO 10438, Cədvəl 1-də, ISO 10438-3:2007, Cədvəl 3, ISO 10438-4:2007 сədvəl 1-də qeyd edilənlər daxildir.

Qeyd: Müxtəlif müəyyən olunmuş sxemlərdən istifadə qaydası IEC 61511-də (bütün hissələr) verilir.

7.2.2.3.Tədarükçü istehsalçıya avadanlığın qorunması üçün vacib hesab edilən əlavə siqnallarla və/və ya sönmələrlə bağlı məlumat verir.

7.2.2.4.İstehsalçı siqnalizasiya/sönmə sistemlərinin təchiz edilmə və avadanlıq tədarükçüsü tərəfindən qurulma dərəcəsini müəyyən edir.

7.2.2.5.Başqa hal müəyyən edilməmişdirsə, siqnal/sönmə sistemi aşağıdakı tələblərə uyğun olmalıdır:

a) Hər bir sönmə parametri üzrə siqnal nöqtəsinin normal iş şəraitindən əlaqəli sönmə nöqtəsindən daha az yayınma ilə müəyyən olunduğu siqnal verilir.

b) Sinqal nöqtəsinə çatan siqnal parametri eşidilən xəbərdarlıq, sayrışan işıq siqnalı və ya müəyyən olunmuş qaydada hər ikisini göstərir. Siqnalı hansı parametrin verməsini müəyyən etmək mümkün olur.

c) Sönmə nöqtəsinə çatan hər hansı sönmə parametri avadanlığın sönməsinə səbəb olur və eşidilən xəbərdarlıq və ya sayrışan işıq siqnalı və ya müəyyən olunmuş qaydada hər ikisini göstərir ki, bu da siqnalla bağlı olanlardan fərqli olur. Sönməni hansı parametrin verməsini müəyyən etmək mümkün olur.

d) Siqnalizasiya/sönmə sisteminin hər hansı komponenti nasaz olduqda, siqnal verilir və bu siqnal avadanlığın nasazlığı zamanı verilən siqnaldan fərqli olur.

Qeyd: Bunu aparmaq üçün sensor dəstləri tələb oluna bilər.

e) Sönmə sisteminin komponent nasazlığı sistemin sönmə vəziyyətini tanıya bilməməsi ilə nəticələndikdə avadanlıq avtomatik olaraq sönür və sinqal verir. Siqnallar avadanlığın nasazlığı nəticəsində yaranan sönmə siqnallarından fərqli olur (fasiləsiz iş sistemi).

f) Qeyri- fasiləsiz iş sistemi müəyyən olunarsa, sistemin siqnalizasiya vəziyyətini tanıya bilməməsinə səbəb olan nasazlıq bütün siqnal və sönmə proseslərini işlək saxlayır.

g) Avadanlıq işlək vəziyyətdə olarkən hər bir siqnal funksiyasının sınaqdan keçirilməsi mümkün olur.

h) Yekun sönmə cihazı istisna olmaqla (avtomatik dəyişdirici açar, buxar dayağı, drossel ventili, yanacaq klapanı və s), avadanlıq işlək vəziyyətdə olarkən hər bir sönmə funksiyasının sınaqdan keçirilməsi mümkün olur.

Qeyd: Dəyişdirici açarların sınaqdan keçirilməsi zamanı bütün siqnalların ötürülməsinə imkan verir.

7.2.2.6. Sönmənin ötürülməsi funksiyaları tədarükçü tərəfindən təchiz edilmiş paneldə təchiz edilən zaman tədarükçü dayaq dövrələrinin sınaq ötürmə rejimində olduğunu göstərmək üçün paneldə açıq görünən işıq olmalıdır. Başqa hal müəyyən olunmamışdırsa, sönmə sistemləri düymə bloklama açarı ilə və digər uyğun vasitələrlə təchiz edilir ki, bu da bu hissənin söndürülmədən sınaqdan keçirilməsinə imkan verir.

7.2.3. Siqnal və sönmə sxemləri

Həm sönmə, həm də siqnalizasiya açarları normal enerji təchiz edilmiş fasiləsiz iş dövrələri vasitəsi ilə birləşdirilir.

7.2.3.2.1. Sönmə funksiyaları yerli, birbaşa hərəkətə keçən, normal olaraq enerjidən ayrılmış dövrələrdə birləşdirilmiş açarlarla işə düşür.

7.2.3.2.2. Siqnalizasiya funksiyaları ayrıca və ya paneldə quraşdırılmış açarlara, çoxnöqtəli skan tipli monitora birləşdirilən yerli quraşdırılmış sensorlardan (müəyyən olunmuş qaydada elektron və ya pnevmatik) ibarətdir.

7.2.3.2.3. Çoxnöqtəli skan tipli monitorlardan istifadə edildikdə, hər bir funksiya üzrə siqnal ayarı ayrıca və müstəqil tənzimlənən olur.

7.2.3.3.1. Həm siqnalizasiya, həm də sönmənin müəyyən olunduğu hər bir funksiya üzrə üç ayrıca və müstəqil sensorlarla (başqa hal müəyyən edilməmişdirsə, elektron) təchiz edilir. Təfərrüatlı sxem istehsalçı ilə tədarükçü və ya sistemin və xidmət edilən avadanlığın tədarükçüsü arasında birgə şəkildə işlənir.

7.2.3.3.2. Hər bir sensor öz girişi üzrə üç müstəqil, çoxnöqtəli, elektron, skan tipli monitorların birinə birləşdirilir.

7.2.3.3.3. Üç alətdən sönmə və siqnalizasiya funksiyası çıxışları “üçdən ikisi” seçim məntiqi vasitəsi ilə birləşdirilir, siqnal və sönmə funksiyası işinin siqnal verməsinə səbəb olur. Eyni parametrə nəzarət edən iki sönmə funksiyasının işi ayrıca siqnal verir və avadanlığın sönməsinə səbəb olur. Sensorlardan hər hansı biri qüsurlu olarsa, qalan iki sensor sönmə üçün “iki sensordan birini” seçir. İkinci sensor qüsurlu olarsa, sistem avadanlığı söndürür.

7.2.3.3.4. Sönmə funksiyası ilə əlaqəli olmayan siqnal funksiyaları vahid sensorlarla təchiz edilir. Təfərrüatlı sxem istehsalçı ilə tədarükçü və ya sistemin və xidmət edilən avadanlığın tədarükçüsü arasında birgə şəkildə işlənir.

Qeyd: Sxemin aşağıdakı üstünlükləri vardır.

a) Sönmə və ya siqnal funksiyası sistemin hər hansı hissәsini enerjidən ayırmadan işlək halda sınaqdan keçirilə bilər.

b) Komponentin nasazlığı siqnal verir, lakin avadanlığın sönməsi ilə nəticələnmir.

c) Müasir, rəqəmsal alət texnologiyasından istifadə asanlaşır.

7.2.4. Siqnalizatorlar

7.2.4.1. Əgər müəyyən olunarsa, tədarükçü konsol-ölçmə cihazı-lövhədə quraşdırılmış və ya idarəetmə panelində quraşdırılmış siqnalizator təchiz edir.

7.2.4.2. Siqnalizator sistemi müəyyən olunduqda, tədarükçü əks siqnalizator təqdim edir. Siqnalizator minimum ehtiyat nöqtələrin 25%-inə malik olur və müəyyən olunarsa, üfləmə təşkil olunur. Minimum olaraq, funksiya siqnalı verildikdə və ya işə düşdükdə, uzaqdan siqnalın aktivasiyası üçün yekun (və ya ümumi) çıxış dövrəsi təmin edilir. İşin ardıcıllığı aşağıdakı qaydada müəyyən olunur:

a) Siqnal və ya sönmə səviyyəsinə çatmaq üçün ilk parametr işığın yanmasına və eşidilən cihaz səsinin yaranmasına səbəb olur.

b) Siqnal və ya sönmə vəziyyəti bütün siqnal və sönmələrdə eyni olan siqnal səssizləşdirmə düyməsinin işlədilməsi ilə tanınır.

c) Siqnal və ya sönmə vəziyyəti tanındıqda, səs verən cihaz səssizləşdirilir, lakin siqnal və ya sönmə vəziyyəti qaldıqca işıq stabil şəkildə yanmağa davam edir.

7.2.4.3. Digər parametr siqnal və ya sönmə səviyyəsinə çatdıqda, işıq, sayrışma vəziyyətinə qayıdır və səs cihazı səs verir, baxmayaraq ki, əvvəlki siqnal/sönmə vəziyyəti qeyd olunmuşdur və mövcuddur. Əgər müəyyən olunarsa, siqnalizator ardıcıllığı istehsalçı tərəfindən ISA 18.1-dən seçilir.

7.2.4.4. Əgər müəyyən olunarsa, ayrıca əks göstərici təmin edilir.

7.3.1.Alətlərin qurulması və yığma lövhə

7.3.1.1.Konsol, qaz kipkəci modulu və avadanlıq üzrə alətlər müəyyən olunmuş qaydada lokal və ya yığma lövhədə quraşdırıla bilər.

7.3.1.2. Yığma lövhələr ayrılıqda etiketlənmiş alətlərə malik olur, istehsalçı və tədarükçü arasında qarşılıqlı razılaşdırılmış qaydada yerləşdirilir.

7.3.1.3.Əgər müəyyən olunarsa, ümumi panel təmin edilir və buraya ötürücü avadanlıq və ötürmə üzrə paneldə quraşdırılmış alətlər daxildir. Bu cür panellər istehsalçının təsvirinə uyğun olaraq layihələndirilir və istehsal olunur. Panel sərbəst dayanır və müəyyən olunmuş qaydada qablaşdırmanın bazasında və ya maşının baza platasında və ya digər bir yerdə yerləşir. Paneldəki alətlər maşinistin idarəetmə yerindən operator üçün aydın görünür. Əgər paneldə göstərici lampalar olarsa, lampa sınağı üçün basma düymə təchiz edilir. Paneldə quraşdırılmış alətlər müəyyən olunur. Panelin içərisindəki simlər dəqiq şəkildə sim girişində olur.

7.3.1.4. Başqa hal müəyyən olunmamışdırsa, panel önləri ən azı 3 mm (1/8 dyüm) qalınlıqda polad plitədən hazırlanır, gücləndirilmiş olur, özü dayanıqlı, yuxarıdan və yanlardan bağlı olur. Yuxarılar və yanlar ən azı 12 ölçüdə olmalıdır. Əgər müəyyən olunarsa, panellər elektrik təhlükəsinin minimuma endirilməsi, maneənin qarşısının alınması, təhlükəsizlik və ya korroziyaya qarşı mühafizə üçün üfləməyə imkan verilməsi üçün panellər tam olaraq örtülür. Bütün alətlər panelin önündə gizli qurulur və bütün ayrıca bərkidicilər korroziyaya davamlı materialdan olur. Karbon polad panellərinin bütün daxili və xarici səthləri uyğun şəkildə hazırlanır və sənaye əsaslı boyama sistemi ilə üzlənir.

7.3.1.5.Paneldə və konsol-ölçmə cihazı-lövhədə qurulmuş alətlər istehsalçı tərəfindən müəyyən olunur (avadanlıq alətlərinin siyahısı üçün məlumat cədvəlinə bax).

7.3.1.6.Yığma lövhələr və panellər tam yığılır, borularla və simlə təmin edilir, bu istehsalçıdan xarici boru və sim dövrələrinə birləşməni tələb edir.

7.3.1.7. Nəzarət və ya alətlər üzrə birdən çox sim nöqtəsi tələb olunduqda, hər bir elektrik nəzarət cihazına və ya alətinə gedən simlər batareya klemmalı ümumi paylayıcı qutudan çəkilir. Başqa hal müəyyən olunmamışdırsa, müxtəlif AC və DC elektrik siqnallarının ayrılması üçün çoxsaylı paylayıcı qutular tələb olunur.

7.3.1.8. Əgər müəyyən olunarsa, bənd 7.3.1.7-də müəyyən olunmuş tələblərlə yanaşı siqnal ayırma tələbləri qoyulur.

7.3.1.9.Başqa hal müəyyən olunmamışdırsa, hər bir paylaşdırıcı qutu qablaşdırma və ya baza platasında qurulur.

Qeyd:Bəzi fundament plitəsində qurulmuş avadanlıq texniki xidmətin aparılması problemlərinə səbəb ola bilər ki, bu da yaxın yerə sahə simlərinin təchiz edilməsi üçün paylaşdırıcı qutuların boş yüklənməsi ilə yoluna qoyula bilər.

7.3.1.10. Bütün simlər, müəyyən olunmuş qaydada kanallarda, kabel novunda və ya örtüklərində qurulur.

7.3.1.11. Kontakt zolaqlarındakı, dəyişdirici açarlardakı və alətlərdəki elektrik şəbəkəsi və dayaqlar ayırd edilmək üçün etiketlənir. Əgər müəyyən olunarsa, istehsalçının etiketləməsi tədarükçünün standart etiketləməsinin yerinə tətbiq edilir.

7.3.1.12. Alətlər üzrə hava xidməti istisna olmaqla, alətlər və onların izolyasiya klapanları arasında buraxıcı klapanlar tələb olunur.

7.3.1.13. Düşən təzyiq nəticəsində aktivasiya olunan aşağı təzyiqli siqnallar və sönmələr təzyiq azalmasına nəzarət üçün buraxıcı klapanlarla və ya ventilyasiya birləşməsi ilə təchiz edilir ki, operator müvafiq manometrdə siqnal qurma təzyiqini görə bilsin. Artan təzyiqlə aktivasiya olunan yüksək təzyiqli siqnallar və sönmələr klapanlı sınaq birləşmələri ilə təchiz edilir ki, təzyiqin qaldırılması üçün daşınan sınaq nasosundan istifadə edilə bilsin.

7.3.2. Dəyişdirici açarlar

7.3.2.1. Siqnal/sönmə funksiyaları lokal qurulmuş açarlarla işə düşərsə, bu dəyişdirici açarlar bənd 6.3.2.2-6.3.27-yə uyğun olur.

7.3.2.2. Hər bir siqnal və sönmə açarı təftiş və texniki xidməti asanlaşdıracaq yerdə yerləşmiş ayrıca yerlə təchiz edilir.

7.3.2.3. Açarlar hermetik sıxılır, bir-polyuslu, iki-mövqeli növdən, 120 V AC-də minimum 5A tutumuna və120 V DC-də 0,5 A tutumuna malik olur. Civə açarlarından istifadə olunmur.

7.3.2.4.İstehsalçı siqnalların və sönmələrin işə salınması üçün açarların açıq (enerjidən ayırma) və ya bağlı (enerjiyə birləşdirmə) qoşulmasını müəyyən edir.

7.3.2.5. Siqnal və ya sönmə açarların örtükdən kənarda tənzimlənməsi mümkün deyil.

7.3.2.6. Əgər müəyyən olunarsa və ya təsdiq olunarsa, siqnal və sönmələrin ayrıca alətlərə qoşulması və ya ayrıca siqnal və ya sönmə kontaktlarının (açarlarının) təchiz edilməsi istisna olmaqla çox-nöqtəli alətlərdən istifadə oluna bilər.

7.3.2.7.Siqnal və sönmə açarları elə təşkil olunmalıdır ki, avadanlığın normal işinə müdaxilə etmədən elementin aktivasiya olunması daxil olmaqla, nəzarət dövrəsini sınaqdan keçirilməsinə imkan olsun.

7.3.3.1. Əgər müəyyən olunarsa, sensorlar təmin edilməlidir.

7.3.3.2.İstehsalçı çıxış siqnalı növünü, göstərici və ya qeyri-göstərici (kor) növünü, korpus növünü və elektrik təchizatı tələblərini müəyyən edir.

7.3.3.3. Sensorlar müəyyən olunmuş qaydada, analoq və ya rəqəmsal olur.

7.3.3.4. İstehsalçı elektrik sahəsinin təsnifatı ilə tələb olunan qaydada təhlükəsiz, alışmayan, partlamayan və ya qığılcıma qarşı təhlükəsiz (QT) sensorlar müəyyən edir.

Qeyd:Normal təhlükəsiz elektrik sahə təsnifatları üzrə sensorlarda birdən çox sensor yəni qığılcım təhlükəsi olmadan və partlama əleyhinə davamlı konfiqurasiyası ilə qurula bilər.

7.3.3.5.Başqa hal müəyyən olunmamışdırsa, sensorlar analoq, iki simli və 4 mA – 20 mA çıxışına malik olur.

7.3.3.6. Hər sensor elə yerləşdirilməlidir ki, təftiş və texniki xidmət asan olsun.

7.3.3.7. Hər bir göstərici sensor maneəsiz görüntüyə imkan verəcək şəkildə yerləşdirilir. Hesablayıcı qurğular müəyyən olunur.

7.3.3.8. Hər bir sensor elə quraşdırılmalıdır ki, avadanlığın normal işinə müdaxilə etmədən elementin aktivasiya olunması daxil olmaqla, nəzarət dövrəsini sınaqdan keçirilməsinə imkan olsun.

7.3.4. Temperatur göstəriciləri

7.3.4.1. Temperatur hiss edən elementlər ölçülən mayeyə uyğun formada genişlənmək üçün konfiqurasiya olunur.

7.3.4.2. Temperatur hiss edən elementlər yağ axınının göründüyü şüşələrdə yerləşə bilər.

7.3.4.3. Nömrə-yığıcı tipli temperatur indikatorları ağır rejimdə işləyən və korroziyaya davamlı olur. Onlar diametrinə görə ən azı 125 mm (5 dyüm) və iki-metallı növdən və ya su ilə dolan olmalıdır. Qara çap ölçmə cihazları üçün ağ fon standartdır. Temperatur göstəriciləri məlumat cədvəllərinə uyğun şəkildə yerləşir.

7.3.5. Termopar gilizi

Texnoloji mayelər ilə kontaktda və ya germetik vəziyyətdə olan, daşan maye xətlərində yerləşən temeperatur göstəriciləri və ya sensor elementləri ND 20 (NPS ¾), 300 seriyalı paslanmayan poladdan, ayrıla bilən bərk ştanqlı termopar gilizləri ilə təchiz edilməlidir. Yanan və ya toksiki qaz xidmətində termopar gilizlərində flanslı birləşmələrdən istifadə olunur. Boru ölçüsünə baxan zamannəzərə almaq lazımdır ki, iri boru ölçüləri termopar gilizləri ilə axının məhdudlaşdırılmasını kompensasiya etmək üçün tələb oluna bilər.

7.3.6. Termoparlar və davamlılıq temperatur detektorları.

7.3.6.1. Praktiki mümkün olduqda, termoparlar və davamlılıq temperatur detektorlarının yeri avadanlıq hissəsi işləyən zaman əvəz etməyə imkan verir. Termoparlar və davamlılıq temperatur detektorlarının giriş simləri termoparlar və davamlılıq temperatur detektorlarının kanal başlığında sona çatır. Tədarükçü temperatur detektorlarının kanal başlığından baza paylaşdırıcı qutuya kimi sim quraşdırır.

7.3.6.1. Əgər temperatur elementi başlıqları 60°C (140 °F)-dən yuxarı temperatur təsirinə məruz qalarsa, dörd divarlı bloklama konstruksiyalı və qablaşdırılmış (istiliyə davamlı) muftalı 20 mm (3/4 NPT) tunc şlanqdan istifadə edilir.

7.3.7. Səviyyə alətləri

Birbaşa aktiv olan səviyyə alətləri yerdəyişdicilərlə, üzgəclərlə, həmlə, ultrasəslə, sensor ilə, istiqamətli dalğa radarı və ya digər təsdiq edilmiş vasitə ilə idarə olunur. Başqa hal müəyyən olunmamışdırsa, sensor elementləri austenit paslanmayan poladdan hazırlanır. Rezervuar səviyyələrinin izahatı üçün Əlavə F-ə bax.

7.3.8. Təzyiq göstəriciləri

7.3.8.1.Təzyiq göstəriciləri məlumat cədvəllərinə uyğun yerləşdirilir.

Qeyd: Bu təzyiqin lokal qeydini bildirir, indikatorlar və ya təzyiq göstərən sensorlarla aparıla bilər.

7.3.8.2.Təzyiq indikatorları (hazır alət-hava indikatorları deyil) AISI standart növ, 316 paslanmayan polad burdon boru və paslanmayan polad hərəkətləri ilə 110 mm (412/2 dyüm) nömrə yığma və 15 mm (1/2 NPT) daxil olan paslanmayan polad birləşdirici detallarla təchiz olunur. Ağ fon üçün qara çap ölçmə cihazları normadır. Təzyiq sensoru elementləri AISI standart növ 316 paslanmayan poladdan hazırlanır.

7.3.8.3.Əgər müəyyən olunarsa, maye ilə dolu ölçmə cihazları və ya dempferlənmiş hərəkət ölçmə cihazları titrəyişli yerlərdə təchiz edilir.

7.3.8.4.Təzyiq göstəricisi dərəcələri elə seçilməlidir ki, normal işçi təzyiq dərəcənin mərkəzində olsun. Heç bir halda siferbaltdakı maksimum göstərici, tətbiq edilən reduksiya klapanı ayarının qeydi və üstəgəl 10%-dən az olmur.

7.3.8.5. Hər bir təzyiq göstəricisi artıq təzyiqin azaldılması üçün nəzərdə tutulmuş cihazla, məsələn disk daxil etmə, geri atma cihazları ilə təchiz edilir.

7.3.8.6.Tədarükçü bütün təzyiq göstəricilərini və sensorları məlumat cədvəllərində müəyyən olunmuş qaydada təchiz edir.

7.3.8.7.Lokal diferensial təzyiq göstəricisi filtrdə təmin edilir.

Qeyd:Bu filtr lokal ölçmə cihazına, göstəricisinə və ya göstərici sensorlarına görə ola bilər.

7.3.8.8.Diferensial təzyiq göstəriciləri içərisində korpus və paslanmayan polad hərəkətləri olan karbon və ya paslanmayan polad təzyiqi ilə təchiz edilir. Diferensial təzyiq göstəriciləri diapazondan kənarlaşma nəticəsində zədənin qarşısını almaq üçün nəzərdə tutulur. Siferbalt ağ fonda qara çap olmaqla minimal olaraq 110 mm (41/2 dyüm) olur.

Qeyd: Birbaşa təzyiq sensorları, qeyri-maqnetik ötürmə diferensial təzyiq göstəricilərinə diapazondan kənarlaşma zədə vura bilər. İşçi təzyiqi diferensial diapazonundan yüksək olduqda bu sistemlərdə onların seçilməsi zamanı zədənin qarşısının alınması üçün ehtiyat tədbirləri tələb oluna bilər.

7.3.9. Yağ görünüşlü axın indikatorları

7.3.9.1. Axın indikatorları hər bir yastıqdan, mexanizmdən və yağ kipkəcindən atmosferik yağ drenaj əks xəttində və başqa hal nəzərdə tutulmursa, hər bir davamlı yağlama muftasının çıxış borusunda quraşdırılır. Axın indikatorları bənd 7.3.9.5 istisna olmaqla, təzyiqli xətlərdə qurulmur.

Qeyd: Yağ drenaj göstəriciləri yağ rezervuarı və ya nasosunun avadanlığın bir hissəsi və ya kompakt paketin bir hissəsində olan avadanlıqlar üzrə praktiki olmaya bilər.

7.3.9.2. Əgər müəyyən olunarsa, axın göstəriciləri tam örtülü, quru mufta qoruyucularının drenaj xətlərində qurulur.

Qeyd: Quru mufta drenajında olan axınindikatorları quru mufta qoruyucusuna artıq yağ sızmasını aşkar etmək üçün istifadə edilə bilər.

7.3.9.3. Başqa hal müəyyən olunmamışdırsa, axın indikatorları:

a) Flansla təmin edilir;

b) Hər iki tərəfində şüşə olan linza tipli olur;

c) Polad korpus konstruksiyasına malik olur;

d) Yağ borusunun daxili diametrinin yarısından az olmayan diametrdə olur;

e) Minimal yağ axınını aydın şəkildə göstərməlidir.

Xətdə yağ axınına baxışı asanlaşdırmaq üçün hər bir axın göstəricisi şaquli müstəvidə linza şüşəsi ilə qurulur.

7.3.9.4.Yağ filtri və soyuducu ventilyasiya borusu üçün axın göstəriciləri təmin edilərsə, onlarda yivli birləşmələrdən istifadə oluna bilər.

7.3.9.5. Əgər müəyyən olunarsa, hər bir davamlı yağlama muftasına təzyiqli giriş xəttində məhdudlaşdırıcı axın göstəricisi qurula bilər.

7.3.10. Solenoid klapan

7.3.10.1.Birbaşa solenoidlə işləyən klapanlar yalnız təmiz, quru alət –hava və nəzarət yağ xidmətində istifadə olunur, F dərəcəli izolyasiyaya və davamlı xidmət reytinqinə malik olur. Digər xidmətlər üçün tələb olunduqda, solenoid pnevmatik klapanlar, hidravlik klapanlar pilot klapan rolunu oynayır.

7.3.10.2. Normal işə təsir edə biləcək davamlı xidmətlərdə vahid-spirallı solenoid klapandan istifadə edilmir, onlar fasiləli alət xidmətlərində istifadə oluna bilər.

7.3.10.3.Sönmə sxemləri üzrə davamlı enerji ilə təchiz edilmiş solenoidlərdən istifadə edildikdə, tədarükçü istehsalçıya spiral reytinqini və davamlı enerjili işə əsaslanan solenoid spiralın hesablanan xidmət müddətini verir. Söndürmə funksiyası üçün ikili spirallı solenoid müəyyən oluna bilər. Hər bir spiral solenoidin cərəyana qoşulmuş vəziyyətində saxlamaq imkanına malik olmalıdır. Ayrıca dövrələr hər spirala cərəyan verir.

7.3.11. Reduksiya klapanı və təzyiq təhlükəsizlik reduktoru

7.3.11.1. Tədarükçü onun tərəfindən təchiz edilmiş komponentlərdə və ya borularda qurulmuş reduksiya klapanı və təzyiq təhlükəsizlik reduktorlarını təchiz edir. Digər təzyiq təhlükəsizlik reduktorlarını istehsalçı təmin edir. Yalnız qaz və ya buxar xidməti üzrə təzyiq təhlükəsizlik reduktorlarının API RP 520 (bütün hissələr), və API STD 526 –da müəyyən olunmuş tələblərə cavab verməsi tələb olunur.

7.3.11.2. Tədarükçü sistem komponentləri ilə əlaqəli reduksiya klapanı və təzyiq təhlükəsizlik reduktorlarının həcmini və təzyiqini müəyyən edir. Akkumulyasiya daxil olmaqla təzyiq reduksiyası ayarlarında bütün mümkün avadanlıq növləri, komponent nasazlıqları və yağ sisteminin qaz-kipkəc modulu, komponentləri və boruların növləri nəzərə alınır.

7.3.11.3. Təzyiq təhlükəsizlik reduktorları təyin olunmuş təzyiqdən 10% artıq akkumulyasiyaya malik olmamalıdır.

7.3.11.4. Təzyiq təhlükəsizlik reduktorları hesablanmış sistem təzyiqindən 10 % artıq akkumulyasiyaya malik olmur.

7.3.11.5. Əgər müəyyən olunarsa, istilik ayırıcı klapanlar izolyasiya klapanları ilə bloklana bilən komponentlər üzrə təmin olunmalıdır.

7.3.12. Nəzarət klapanları və tənzimləyicilər

7.3.12.1. Nəzarət klapanları və qapalı tənzimləyicilər sistem təzyiqini saxlamaq, təzyiqi azaltmaq, axını tənzimləmək, diferensial təzyiqi saxlamaq və temperaturu tənzimləmək üçün qurulur.

7.3.12.2. Nəzarət klapanları və qapalı tənzimləyicilər paslanmayan poladdanhazırlanmış polad gövdəyə malik olur. Hava təchizatı və təzyiq sensor boruları paslanmayan poladdan hazırlanır. Korpusun təzyiq reytinqi və başlığı nasaz vəziyyətdə komponentin məruz qaldığı maksimal təzyiqdən az olmur.

7.3.12.3. Sxematika üzrə başqa hal müəyyən olunmamışdırsa, nəzarət klapanları və qapalı tənzimləyicilər üzrə nasazlıq rejimləri aşağıdakı kimidir:

a) əks təzyiq- nasazlıq bağlıdır;

b) təzyiqin azalması- nasazlıq açıqdır;

c) temperatur nəzarət klapanları - soyuducularla axının istiqamətinin dəyişdirilməsi üçün nasazlıq rejimi.

7.3.12.4. Birbaşa hərəkət edən klapanlar və qapalı tənzimləyicilər stabil vəziyyətə əsasən proporsional yayınmanı 10%-lə, maksimal keçicilər üzrə isə 25%-lə məhdudlaşdırmaq imkanı verən ölçüyə malikdir.

7.3.12.5. Nəzarət klapanları ya birbaşa hərəkət edən, ya da aşağıdakı xüsusiyyətlərlə pnevmatik işlənən olmalıdır.

a) Klapandan minimal axın axmaqla pnevmatik nəzarət klapanları 10%-dən az olmayan və klapandan gözlənən maksimal axın axmaqla 90%-dən çox olmayan açıq vəziyyətə malik olur;

b) Pnevmatik nəzarət klapanı aktivatoru və yayı sistemdə gözlənən maksimal təzyiqə qarşı açıq və ya bağlı olmaq imkanı olan həcmdə olmalıdır (reduksiya klapanı üstəgəl akkumulyasiya);

c) Birbaşa hərəkət edən nəzarət klapanları xarici sensor xəttinə malik olmalıdır;

d) Nəzarət klapanları vizual klapan ox vəziyyəti göstəricisinə malik olmalıdır.

7.3.12.6. Təzyiq nəzarət klapanının nasazlığı və ya funksiya pozuntusu təhlükə yaratdıqda və ya avadanlığa, komponentlərə ziyan dəyməsi ilə nəticələndikdə, rezervuara və ya drenaj kollektoruna boşalan əlavə təzyiq məhdudlaşdırıcı klapanı təchiz edilir. (Bax müvafiq sxemlər üzrə ISO 10438-2, Şəkil B.10 və B.11). Həmin əlavə təzyiq reduksiya klapanının ölçüsü üzrə layihə meyarları nasazlıq açıq rejimində təzyiq nəzarət klapanının ölçüsündən asılıdır, nasazlıq açıq rejiminə yağ asılılığı, artıq təzyiq və yastıq korpuslarının daşması daxildir. Təzyiqin azaldılması üzrə digər metodlar, yəni mexaniki dayaqlı qısa gedişli klapan tətbiq edilə bilər.

7.4. Elektrik sistemlər

7.4.1.İstehsalçı tərəfindən müəyyən olunmuş mühərriklər, elektrik alətləri, komponentlər və elektrik qurğular (sinif, qrup, bölmə və zona) sahə təsnifatına uyğun olurvə IEC 60079 (NFPA 70:2007, maddə 500, 501, 502 və 504) şamil olunan hissələrinin, müəyyən olunmuş və istehsalçının tələbi ilə müəyyən yerli kodekslərin tələblərinə cavab verir.

7.4.2. Mühərriklər, qızdırıcılar və alətlər üzrə elektrik enerjisi təchizatının xüsusiyyətləri müəyyənləşdirilməlidir.

7.4.3. Dövrənin enerjiyə birləşmiş olmasını göstərmək üçün hər bir qida dövrəsinin giriş tərəfində pilot işıq təmin olunur.

7.4.4.Baza platanın və ya modulun sərhədlərində elektrik enerjisi, nəzarət və alət simləri alov ləngidici və yağa, istiliyə, nəmliyə və silinməyə qarşı davamlı olur.

7.4.5.Baza platanın sərhədlərində və titrəyişli yerlərdə çoxdamarlı məftillərdən istifadə olunur.

7.4.6. Əgər müəyyən olunarsa, cihaz və nəzarət naqilləri titrəmə olmayan yerlərdə bərk naqillərdən istifadə olunmalıdır.

7.4.7. Rezin izolyasiyadan istifadə edildikdə, izolyasiya mühafizəsi üçün neopren rezin və ya yüksək temperaturlu termoplastik futlyar təmin edilir.

7.4.8. Məftillər ətraf mühit temperaturuna uyğun olmalıdır.

7.4.9. Başqa hal müəyyən olunmamışdırsa, kontakt zolaqlarındakı və elektrik komponentlərindəki simlər ayırd edilmək üçün daimi etiketlənir. Paylayıcı qutulardakı və idarəetmə panelindəki paylayıcı lövhələr ən azı 20% boş son nöqtəyə malik olur.

7.4.10. Texniki xidməti asanlaşdırmaq üçün bütün komponenetlərdə cərəyana qoşulmuş hissələr üzrə (terminal blokları və relelər) müvafiq aralar saxlanır. 600 V xidmət üzrə tələb olunan aralar aşağı gərginlik üçün də təmin edilir. Təsadüfi kontaktdan qorunmaq üçün bütün cərəyan qoşulmuş hissələrdə örtüklər olur.

7.4.11. İzolyasiya daxil olmaqla elektrik materialları korroziyaya davamlı olur və mümkün olduğu qədər qeyri-hiqroskopik olur. Tropik yerlərdə müəyyən olunarsa, materiallarda aşağıdakı qaydada işləmələr aparılır.

a) Hissələr (spirallar və sarğılar) göbələkdən qorunur.

b) Üzçəkmə və ya digər uyğun örtük vasitəsi ilə rənglənməmiş hissələr korroziyadan qorunur.

7.4.12. AC və DC üzrə dövrələr aydın şəkildə etiketlənir, ayrıca terminal bloklarına qoşulur və bir-birindən ayrılır.

7.4.13.Baza platanın sərhədində olan nəzarət, alət və elektrik simləri (temperatur elementləri simləri daxil olmaqla) müəyyən olunmuş qaydada titrəmənin azaldılması üçün düzgün bəndlənmiş və gərginlik səviyyələri arasında maneənin yaranmaması üçün izolyasiya olunmuş və ya qorunmuş formada bərk metal qanovlarda, kabel kanalında və ya örtükdə quraşdırılır.

7.4.14. Qanovlar elə təşkil olunur ki, qanov çıxarılmadan elementlərin çıxarılmasına imkan olsun. Qanovlar elektrik sinfinə uyğun olan və qanov çıxarılmadan texniki xidmətin aparılmasına imkan vermək üçün kifayət qədər uzun elastik metal qanovla sonlana bilər.

7.4.15. Bölmə 2-də yerləri üzrə elastik metal qanovlar maye keçirməyən termik bərkiməyə və ya termoplastik xarici örtüyə və armaturlara malik olur.

7.4.16. Bütün qanovlar mayenin sərbəst drenajına maneə olan dambanın yaranmasının qarşısını almaq üçün baza platasından yuxarıda qruplaşdırılır. Qanov texniki xidmətə giriş sahəsində yerləşməməlidir.

7.4.17. Drenaj boruları xaricdə quraşdırma zamanı borunun aşağı nöqtələrində quraşdırılır.

7.4.18. Əgər müəyyən olunarsa, drenaj boruları xaricdə quraşdırma zamanı borunun aşağı nöqtələrində quraşdırılır.

8.1.1.İstehsalçı təftiş və sınaqda iştirak etmə dərəcəsini müəyyən edir.

8.1.2. Əgər müəyyən olunarsa, istehsalçının nümayəndəsi, tədarükçünün nümayəndəsi və ya hər ikisi müvafiq fəsildə tam siyahının adını, tarixini qeyd edərək və yükləmədən əvvəl istehsalçıya göndərərək, müfəttişlərin siyahısına əsasən uyğunluğu göstərir.

8.1.3. Tədarükçüyə əvvəlcədən bildiriş verdikdən sonra istehsalçının nümayəndəsi avadanlığın istehsalının, sınağının və ya təftişinin aparıldığı tədarükçü və ya sub-tədarükçünün zavodlarına daxil ola bilər.

8.1.4. Tədarükçü sub-tədarükçülərə istehsalçının təftiş və sınaq tələblərini bildirir.

8.1.5.İstehsalçı şahidlik və ya müşahidəçilik təftişi üçün tələb olunan əvvəlcədən verilən bildirişin həcmini müəyyən edir.

8.1.6. Sexdə təftiş müəyyən olunarkən, istehsalçı və tədarükçü istehsalın saxlanması nöqtələrini və müfəttişlərin səfərlərini koordinasiya edir.

8.1.7. Şahidlik olunan mexaniki iş və ya iş sınağı ilkin sınağın uğurlu aparılmasının təsdiqini tələb edir.

8.1.8. Müəyyən olunmuş təftiş və sınaqlar üzrə avadanlıq, materiallar və enerji daşıyıcıları tədarükçü tərəfindən təmin edilir.

İstehsalçınınnümayəndəsi baxış üçün tədarükçünün keyfiyyət proqramına baxır.

8.2.1. Ümumi müddəalar

8.2.1.1. Tədarükçü ən azı 20 il müddətinə aşağıdakı məlumatları açıq saxlayır:

a) Materialların zəruri və ya müəyyən sertifikatlaşdırılması, məsələn, zavod sınağı hesabatları:

b) Spesifikasiya tələblərinin yerinə yetirildiyini yoxlamaq üçün sınaq məlumatları və nəticələr;

c) Bütün istilik işləmələrinin, istehsalın normal gedişində və təmir xidməti proseduru olaraq aparılmasından asılı olmayaraq, tam ayırd edilə bilən qeydləri;

d) Keyfiyyətə nəzarət sınaqlarının və təftişlərin nəticələri;

e) Bütün təmirin detalları;

f) İstehsalçı tərəfindən müəyyən olunmuş və ya qüvvədə olan sənədlərlə və ya qanunvericilik aktları ilə tələb olunan digər məlumatlar;

g) Material siyahısında olan bütün mallar üzrə alış texniki şərtləri;

h) Bütün istilik işləmələrinin tam ayırd edilə bilən qeydləri və radioqrafiya daxil olmaqla, sənədləşdirilmiş sınaqların və təftişlərin nəticələri.

8.2.1.2. Təzyiq göstərilən hissələr həmin hissələrin müəyyən təftişi və sınağı aparılana kimi rənglənmir.

Qeyd: Buxüsusi təzyiqli avadanlıqla bağlıdır. Yığma sistem təzyiqi sınağı rəngli komponentlərdə aparıla bilər.

8.2.1.3. Tənzimləyici borular, təzyiq kameraları, qaynaq kodu və ya standartı tələbləri ilə yanaşı istehsalçı aşağıdakıları müəyyən edə bilər:

a) Həmin hissələr səth və yeraltı müayinədən keçirilir;

b) Tələb olunan müayinənin növü, məsələn maqnit hissəciyi, maye nüfuzedici, radioqrafik və ultrasəs müayinəsi.

8.2.2. Təzyiq kameralarının və boru sistemlərinin material təftişi

8.2.2.1. Ümumi müddəalar

Qaynaq tikişlərinin və ya materialların maqnit hissəciyi, maye nüfuzedici, radioqrafik və ultrasəs müayinəsi tələb olunduqda və ya müəyyən olunduqda, bənd 8.2.2.2 – 8.2.2.5-dəki meyarlar o vaxt tətbiq edilir ki, istehsalçı tərəfindən başqa meyarlar müəyyən olunmamış olsun. Qaynaq tikişləri, tökmə polad və deformasiya materialı bənd 8.2.2.2 – 8.2.2.5-ə uyğun təftiş edilə bilər.

8.2.2.2. Radioqrafiya

8.2.2.2.1. Radioqrafiya ASTM E94-ə uyğun olmalıdır.

8.2.2.2.2. Qaynaq konstruksiyaları üzrə istifadə olunan qəbul standartı təzyiq konstruktiv koduna uyğun olmalıdır. Tökmələr üzrə istifadə olunan qəbul standartı təzyiq konstruktiv koduna uyğun olmalıdır.

8.2.2.3. Ultrasəs təftişi

8.2.2.3.1. Ultrasəs təftişi təzyiq konstruktiv koduna uyğun olmalıdır.

8.2.2.3.2. Qaynaq konstruksiyaları üzrə istifadə olunan qəbul standartı təzyiq konstruktiv koduna uyğun olmalıdır.

8.2.2.4. Hissəciyininmaqnit təftişi

8.2.2.4.1. Hissəciyininmaqnit təftişinin həm nəm, həm də quru metodları ASTM E709-auyğun olmalıdır.

8.2.2.4.2. Qaynaq konstruksiyaları üzrə istifadə olunan qəbul standartı təzyiq konstruktiv koduna uyğun olmalıdır.

8.2.2.5. Maye nüfuzedici təftiş

8.2.2.5.1. Maye nüfuzedici təftiş təzyiq konstruktiv koduna uyğun olmalıdır.

8.2.2.5.2. Qaynaq konstruksiyaları üzrə istifadə olunan qəbul standartı təzyiq konstruktiv koduna uyğun olmalıdır.

8.2.2.6. Pozitiv materialın müəyyən edilməsi (PMM)

Qeyd: PMM sınağına dair əlavə materialı API RP 578–dən əldə etmək olar.

8.2.2.6.1. Əgər müəyyən olunarsa, aşağıdakı ərinti materiallarının PMM sınağı aparılır:

a) Təzyiqli kipkəc çəni;

8.2.2.6.2. Bənd8.2.2.6.1-də qeyd edilən komponentlərdən başqa, digər materiallar, qaynaq tikişləri, konstruksiyalar, borular müəyyən olunmuş və tam təyin edilmiş qaydada, nümunə tələbləri də daxil olmaqla PMM sınağından keçirilir.

8.2.2.6.3. Təzyiqli konstruksiya üzrə PMM sınağı müəyyən olunduqda, qaynaq tikişləri daxil olmaqla konstruksiyanı təşkil edən komponentlər konstruksiya tam olduqdan sonra yoxlanır. Sınaq istilik işləməsindən əvvəl aparıla bilər.

Qeyd:Bu beynəlxalq standartın kontekstində təzyiqli konstruksiyalar təzyiqli kipkəc-yağ çənləri və müəyyən təzyiqli süzmə çənlərdir. Digər komponentlər bənd 8.2.2.6.2 ilə əhatə olunur ki, bunun üçün sınağın dərəcəsinin müəyyən olunması vacibdir.

8.2.2.6.4. PMM müəyyən olunduqda, kəmiyyət nəticələrini verən vasitələr istifadə olunur.

8.2.2.6.5. Zavod sınağı hesabatları, materialların sertifikatları, vizual plomblar və ya markalar PMM sınağı üçün əvəzedici hesab olunmur.

8.2.2.6.6. PMM nəticələri ASTM tənzimləyici standart hədlərində olur, bu, cihaz istehsalçısı tərəfindən müəyyən olunmuş qaydada PMM cihazının dəqiqliyinə imkan verir.

8.2.3. Mexaniki təftiş

8.2.3.1. Sistemin yığılması zamanı və sınaqdan əvvəl hər bir komponent və boruların, ləvazimatların təmiz, kənar materiallardan, korroziya məhsullarından və ikinci dərəcəli yanıq dəmirlərdən təmiz olmaları üçün təftiş olunur.

8.2.3.2. Əgər müəyyən olunarsa, istehsalçı avadanlığı və bütün ləvazimatları, təmiz olmaları üçün başlıqlar rezervuara qaynaq edilməzdən əvvəl rezervuardakı və ya dəyişdiricilərdəki dəliklər bağlanmazdan və boruların yekun yığılmasından əvvəl təftiş edir.

8.2.3.3. Əgər müəyyən olunarsa, hissələrin, qaynaq tikişlərinin vəistiliyin təsirinə məruz qalmış yerlərin bərkliyi sınaq vasitəsi ilə icazə verilən rəqəmlər daxilində olmaqla yoxlanır. Sınaq metodu, dərəcəsi, sənədləri və təsdiqi istehsalçı ilə tədarükçü arasında qarşılıqlı şəkildə razılaşdırılır.

8.3.1. Ümumi müddəalar

8.3.1.1. Birinci planlaşdırılan sınaq tarixindən ən azı altı həftə əvvəl tədarükçü istehsalçıya baxış və şərh üçün bütün iş sınaqları, o cümlədən nəzarət olunan parametrlərvə qəbul meyarları üzrə təfərrüatlı prosedurlar təqdim edir.

8.3.1.2. Bildiriş tələbləri bənd 8.1.5 ilə əhatə olunur; lakin hidro-sınaq və iş sınağı tələbləri avadanlığın sınağa hazır olma tarixindən ən azı beş iş gündən az olmur. Əgər sınaq təkrar planlaşdırılarsa, tədarükçü istehsalçıya təkrar sınaq tarixindən ən azı beş iş günü əvvəl məlumat verir.

8.3.2. Hidrostatik sınaq

8.3.2.1. Təzyiqli hissələr (köməkçi hissələr daxil olmaqla) maksimal icazə verilən işçi təzyiqinin (MİİT) 1,3 mislində hidrosınağı aparılan sistemdə komponentin hidro-sınaq təzyiqi ilə məhdudlaşdırılmamışdırsa, maye MİİT-nin minimum 1,5 misli olmaqla hidrostatik sınağı aparılır. Bu halda, hidro-sınaq MİİT-nin 1,3 mislində olur. Minimal hidro-sınaq təzyiqi 150 kPa-dan (1,5 bar; 20 psi) az olmur. Sınaq mayesi sınağı aparılan materialın sıfır-plastiklik keçid temperaturundan yüksək temperaturda olur. Bax ASTM E1003.

1. Sıfır-plastiklik temperaturu ən yüksək temperaturdur, bu temperaturda material müəyyən olunan plastik deformasiyası olmadan tam kövrək sınmaya məruz qalır.

2. ASME təzyiq konstruktiv kodu və digər təzyiq kameraları kodları MİİT-nin 1,3 misli qədər hidro-sınaq aparmağa imkan verir.

8.3.2.2. Hər qablaşdırmadakı yığılmış boru sistemi bənd 8.3.2.1-ə əsasən hisdrostatik sınaqdan keçirilir. Alternativ olaraq, əvvəlcədən razılıq alınmaqla, boru çarxları yığma hidro-sınaq əvəzinə ayrıca sınaqdan keçirilə bilər.

Çarxların, ələklərin çıxarılması və ya flansların boşaldılması orijinal hidro-sınağı qüvvədən salmır.

8.3.2.3. Əgər sınağı aparılan hissə materialın gücü sınaq temperaturunda həmin materialın gücündən az olan temperaturda işləməlidirsə, hidrostatik sınaq təzyiqi sınaq temperaturundakı material üzrə icazə verilən iş gərginliyini hesablanmış iş temperaturuna bölməklə alınan faktora vurulur. İstifadә olunan gərginlik qiymətləri borular üzrə boru sistem konstruktiv kodunda və ya rezervuarlar üzrə təzyiq konstruktiv kodunda verilənlərə uyğun olur. Əldə edilmiş təzyiq hidrostatik sınağın aparılacağı minimal təzyiqdir. Məlumat cədvəllərində faktiki hidrostatik sınaq təzyiqləri verilir.

Bu tələbin hidrosınaqdan əvvəl sınağı aparılan materiala tətbiqini yoxlamaq tövsiyə olunur, çünki çoxsaylı polad dərəcələrinin xassələri 200°C-yə (400 °F) kimi əhəmiyyətli dərəcədə dəyişmir.

8.3.2.4. Austenit paslanmayan polad materialların sınağının aparılması üçün istifadə olunan mayenin xlorid tərkibi 50 µq/q (50 ppm) qiymətini keçmir. Buxarın quruması nəticəsində austentik paslanmayan poladda xlorid çökməsinin qarşısının alınması üçün bütün qalıq maye sınaqdan sonra sınağı aparılan hissələrdən kənarlaşdırılır.

Qeyd: Xlorid tərkibi gərginlik korroziya çatlamasının qarşısını almaq üçün xlorid tərkibi məhdudlaşdırılır.

8.3.2.5. Təzyiq altında olan hissələrin tam müayinәsinә imkan yaratmaq üçün sınaqlar kifayət müddətə saxlanır. Hidrostatik sınaq o zaman kafi hesab olunur ki, minimum 30 dəqiqə müddətinə təzyiqli hissələrdə və ya birləşmələrdə sızma və ya axma müşahidəsi aparılmır.

8.4. Yükləməyə hazırlıq

8.4.1. Avadanlıq müəyyən olunmuş yükləmə növü üçün uyğun şəkildə hazırlanır. Hazırlıq yastıq və kipkəclərin təftişi istisna olmaqla, işdən əvvəl sökmə tələb olunmadan yükləmə vaxtından sonra altı ay müddətinə avadanlıq açıq havada saxlanmaya uyğun olmalıdır. Əgər uzun müddətə saxlama nəzərdə tutulursa, istehsalçının tövsiyə olunan proseduralarla bağlı tədarükçü ilə məsləhətləşməsi zəruridir.

8.4.2. Tədarükçü istehsalçıya API RP 686-96, Fəsil 3-də təsvir olunan qaydada, avadanlıq iş yerinə çatdıqdan sonra və işə salmadan əvvəl saxlama hazırlığının tamlığının qorunması üçün zəruri olan göstərişlər verir.

8.4.3. Sınaq və təftiş sona çatdıqdan sonra və avadanlıq istehsalçı tərəfindən buraxıldıqdan sonra avadanlıq yükləməyə hazır olur. Hazırlığa aşağıdakılar daxildir:

a) Maşın səthləri istisna olmaqla, bütün xarici səthlər yükləmə, saxlama və ya xidmət zamanı korroziyaya uğraya bilər. Rəngdə qurğuşun və ya xromat olmur.

Qeyd:Austenit paslanmayan polad səciyyəvi olaraq rənglənmir.

b) Korroziyaya davamlı səthlər istisna olmaqla, xarici maşın səthləri uyğun paslanmayan rənglə rənglənir.

c) Avadanlığın daxili təmiz olur, qalıqlardan, qaynaq sıçramalarından, kənar obyektlərdən təmiz olur və məhlulla təmizlənə bilən pas əleyhinə maddə səpilir və ya onunla yuyulur.

d) Yastıq korpuslarının və karbon polad yağ sistemlərinin komponentlərinin daxili səthləri sürtkü yağına uyğun paslanmayan yağla həll oluna bilən maddə ilə örtülür.

e) Flanslı dəliklər ən azı 5 mm (3/16 dyüm) qalınlıqlı metal tıxaclarla, elastomer araqatlarla və ən azı dörd tam diametrli boltlarla təmin edilir. Doldurulmuş dəliklərdə bütün xidmət üzrə tələb olunan qaykalar dəliklərin qorunması üçün istifadə olunur. Hər dəlik vaqon plombu ilə plomblanır ki, qoruyucu örtük plomb qırılmadan çıxarıla bilməsin.

f) Yivli dəliklər polad qalpaqlarla və ya dairəvi başlıqlı polad tıxaclarla ANSIIASME B 16.11-ə uyğun olaraq təmin edilir. Qalpaqlar və tıxaclar təzyiqli futlyar materialına bərabər və ya ondan yaxşı olur. Heç bir halda qeyri-metal (məsələn, plastik) qalpaq və ya tıxacdan istifadə olunmur.

g) Qaynaq üçün konusşəkilli dəliklər konusa kənar materialların düşməsinin və zədənin qarşısını almaq üçün nəzərdə tutulan tıxaclarla təmin edilir.

h) Qaldırma nöqtələri və qaldırma yayları avadanlıq qabında aydın şəkildə müəyyən olunur. Tövsiyə olunan qaldırma sxemi quraşdırma təlimatındakı kimidir.

i) Avadanlıq onun sıra və seriya nömrəsini göstərən vurma, korroziyaya davamlı metal etiketlərlə müəyyən olunur. Bundan başqa, konteynerli avadanlıq biri yükləmə konteynerinin içərisində, digəri xaricində olmaqla dublikat qablaşdırma siyahısı ilə yüklənir.

8.4.4. Turbo-ötürücülər tam qurudulur və APİ STD 611-ə əsasən yükləməyə hazırlanır.

8.4.5. Alınmış avadanlıq üçün təchiz edilmiş köməkçi boru birləşmələri tədarükçünın birləşmə cədvəli ilə və ya ümumi plan çertyoju ilə razılaşmaq üçün basma möhürlənir və ya daimi olaraq etiketlənir. Xidmət və birləşmə təyinatları qeyd edilir.

8.4.6. Montaj və komponentlər nəm və çirkin daxil olmasından tam qorunur. Əgər nəmin sorulması üçün kisədə buxar fazalı inhibitor kristalları iri boşluqlarda quraşdırılarsa, kisələr asan götürmə imkanı üçün əlçatan yerə əlavə olunur. Uyğun olduqda, kisələr flanslı örtüklərə vurulmuş simli qəfəslərdə quraşdırılır və kisənin yeri paslanmayan polad simin vurulduğu korroziyaya davamlı etiketlərlə qeyd edilir.

8.4.7. Əgər müəyyən olunarsa, istehsalçının standart quraşdırma təlimatının bir nüsxəsi qablaşdırılır və avadanlıqla göndərilir.

8.4.8. Yükləmə üçün çıxarılmış köməkçi boru üzərindəki birləşmələr yığma rahatçılığı üçün montaj qeydi ilə qeydlənir.

8.4.9. Boş komponentlər parafinə batırılır və ya plastik kisələrdə yerləşdirilir və karton qutulara qoyulur. Boş qutular yükləmə konteynerində etibarlı şəkildə bağlanır.

9.1.1.Tədarükçülərın verdiyi informasiya bənd 9.2 və 9.3-də müəyyən olunur. Tədarükçü çertyojunu və məlumat tələbləri formasını (bax əlavə C) doldurur, sorğu və ya sifarişdə qeyd edilmiş ünvana və ya ünvanlara göndərir. Bu formada çertyojların, əyrilərin və məlumatların sifariş zamanı razılaşdırılmış ötürülməsi üzrə qrafiki, eləcə də istehsalçı tərəfindən tələb olunan nüsxələrin sayı və növünü müəyyən edir.

9.1.2.Məlumatlar ötürmə (müşayiətedici) məktublarda, böyük hərflərlə və titul vərəqində və ya çertyojlar üzrə digər mühüm mövqedə aşağıdakı informasiyalarla müəyyən olunur:

a) İstehsalçının öz korporativ adı;

b) İş/layihə nömrəsi;

c) Avadanlıq sıra nömrəsi və xidmət adı;

d) Sorğu və ya sifariş nömrəsi;

e) Sorğu və ya sifariş nömrəsində müəyyən olunmuş digər identifikasiya;

f) Tədarükçünün identifikasiya təklif nömrəsi, istehsalat tapşırıq nömrəsi, seriya nömrəsi və qəbz yazışmasını tam müəyyən etmək üçün tələb olunan digər istinad.

9.1.3.Tədarükçünün zavodunda, sifariş öhdəliyindən dörd-altı həftə sonra koordinasiya iclası keçirilir. Başqa hal müəyyən edilməmişdirsə, tədarükçü bu iclasdan əvvəl minimal olaraq aşağıdakılara baxışın daxil olduğu gündəlik tərtib edir və paylayır:

a) İstehsalçının sifarişi, təchizatın tətbiq sahəsi, sub-tədarükçü məhsulları və əlaqə xətləri;

b) Məlumat cədvəlləri;

c) Tətbiq edilən texniki şərtlər və əvvəlcədən razılaşdırılmış istisnalar;

d) Məlumatların verilməsi, istehsal və sınaq üzrə qrafiklər;

e) Keyfiyyətə zəmanət proqramları və prosedurlar;

f) Təftiş, asanlaşdırma və sınaq;

g) Sxematik və material siyahısı;

h) İstismar və texniki xidmətə çıxış imkanı daxil olmaqla avadanlıq və borular üzrə fiziki istiqamətləndirmə.

i) Digər texniki predmetlər.

9.2.1.Ümumi müddəalar:

9.2.1.1.Tədarükçü nüsxələrin müəyyən olunmuş sayında orijinal təklifi sorğu sənədlərində müəyyən olunmuş ünvanlara göndərir. Minimal olaraq, təklifə bənd 9.2.2 və 9.2.3-də müəyyən edilmiş məlumatlar, o cümlədən sistemin və onun komponentlərinin ISO 10438 standartının bu hissəsi ilə uyğun olduğunu bildirən xüsusi bildiriş daxildir. Əgər sistem və komponentləri tam uyğun olmadıqda, tədarükçü hər bir yayınmanı göstərən və izah edən siyahı daxil edir. Tədarükçü istehsalçını nəzərdə tutulan alternativ layihələri qiymətləndirməsinə imkan yaratmaq üçün kifayət qədər məlumat verir. Bütün yazışma bənd 9.1.2-yə uyğun müəyyənləşdirilir.

9.2.1.2.Bütün əsas komponentlərin konstruksiya materialları tədarükçünün təklifində aydın şəkildə qeyd edilir. Material dərəcəsi daxil olmaqla, materiallar qüvvədə olan Beynəlxalq Standartlara istinadla müəyyən olunur. Bu təyinat mövcud olmadıqda, fiziki xassələri və kimyəvi tərkibi verən tədarükçünün material spesifikasiyası və sınaq tələbləri təklifə daxil edilir. Beynəlxalq Standartlar mövcud olmadıqda, beynəlxalq səviyyədə tanınan milli və ya digər standartlardan istifadə edilə bilər.

9.2.2.1.Tədarükçünün çertyojunda və məlumat tələbləri formasında (bax Əlavə C) qeyd edilən çertyojlar təklifə daxil edilir. Minimal olaraq, aşağıdakılar daxil edilir:

a) Tirdə quraşdırma paketi üzrə ümumi ölçüləri, texniki xidmət ölçüləri, ümumi kütlələri, quraşdırma kütlələrini və hər bir predmet üzrə ən böyük texniki xidmət kütləsini, eləcə də əsas istehsalçı birləşmələrinin ölçü və yerini göstərən ümumi sxem və ya kontur çertyoju;

b) Nəzərdə tutulan avadanlığın çarpaz kəsişən çertyojları;

c) Yanacaq, sürtkü yağı, nəzarət və elektrik sistemləri, eləcə də material siyahısı daxil olmaqla köməkçi sistemlərin sxematikası;

d) Yığılmış maşının və ya maşınların, əsas komponentlərin və köməkçi hissələrin qaldırılması metodunu göstərən cizgilər (bu informasiya a bəndində qeyd edilən çertyojlara daxil oluna bilər);

9.2.2.2.Əgər “səciyyəvi” çertyojlar, sxematika və material siyahısı istifadə edilərsə, düzgün kütlə və ölçü məlumatlarını göstərmək, faktiki avadanlığı və nəzərdə tutulan məhsulun əks olunması üçün onlar markalanır.

9.2.3.Texniki məlumatlar:

9.2.3.1. Təklifə aşağıdakı informasiyalar daxil edilir:

- İstehsalçının məlumat cədvəlləri, tədarükçünün tam informasiyaları daxil olmaqla və ədəbiyyatla təklifin tam təsviri verilməklə;

- Proqnoz edilən səs məlumatları (6.1.5);

- SÇMT forması (bax Əlavə C), bu, qrafiki göstərir ki, buna əsasən tədarükçü müqavilənin bir hissəsi olaraq müəyyən olunan məlumatları verməyə razılaşır;

- Sifarişin verilməsindən həftələr sonra avadanlığın yüklənməsi qrafiki;

- İşə salma və normal texniki xidmət məqsədləri üçün tövsiyə olunan ehtiyat hissələrinin siyahısı;

- Texniki xidmət üçün təchiz edilmiş xüsusi alətlərin siyahısı;

- Məlumat cədvəllərində müəyyən edilmiş meydança şəraitində işə salma, istismar və boş qalma müddətləri üçün tələb olunan xüsusi hava mühafizə və qışa hazırlığın təsviri (siyahıda istehsalçının təmin edəcəyi və tədarükçünün təchizat predmetinə daxil olan mühafizə qeyd edilir);

- Enerji daşıyıcılarının tam cədvəli, məsələn, buxar, su, elektrik, hava, qaz, sürtkü yağı tələb olunan yağın miqdarı və təchizat təzyiqi, yağın aparacağı istilik yükü, ad lövhəciyində nominal güc və yardımçı ötürücülərin işçi güc tələbləri (təqribi məlumat bu qaydada müəyyən olunur və aydın şəkildə seçilir);

- İstehsalçının sorğusunda müəyyən edilmiş xüsusi tələblərin təsviri;

- Avadanlığın tamlığını qorumaq üçün tələb olunan işə salma, söndürmə və işçi məhdudiyyətlər;

- Alternativ dizaynlı olan və istehsalçının qəbul etməsini tələb edən komponentlərin siyahısı.

9.2.3.2.Əgər istehsalçı tərəfindən müəyyən olunarsa, komponentlərin satınalınması seçilmiş komponentlərin istehsalçı tərəfindən nəzərdən keçirilməsi və qəbul edilməsi olmadan aparılmır. Əgər istehsalçı tərəfindən müəyyən olunarsa, konsolun istehsalı komponentlərin və boruların planının istehsalçı tərəfindən nəzərdən keçirilməsi həyata keçirilmədən aparılmır.

Tədarükçü istehsalçı tərəfindən müəyyən olunmuş və ya tədarükçü tərəfindən təklif olunan xüsusi və ya seçmə sınaqların hər biri üçün istifadə olunan prosedurların planını təchiz edir.

9.3.Müqavilə məlumatları

9.3.1.Ümumi müddəalar:

9.3.1.1.Müqavilə məlumatları tədarükçü tərəfindən razılaşdırılmış SÇMT formasına uyğun olaraq təchiz edilir. Hər bir çertyojun aşağı sağ küncündə sertifikatlaşdırma tarixininbənd 9.1.2-də qeyd edilən identifikasiya məlumatlarının, yenidən baxış nömrəsinin, tarixinin və adın qeyd edildiyi əsas yazısı olur. Eyni informasiyalar sub-tədarükçü predmetlәri daxil olmaqla bütün digər sənədlərə daxil edilir.

9.3.1.2.İstehsalçı tədarükçünün məlumatlarını aldığı zaman onu dərhal nəzərdən keçirir, lakin bu baxış xüsusi olaraq yazılı şəkildə razılaşdırılmadıqda, qaydadakı tələblərdən yayınma icazəsi təşkil etmir. Məlumatlar nəzərdən keçirildikdən və qəbul edildikdən sonra tədarükçü müəyyən olunmuş miqdarda təsdiqlənmiş surətlər təchiz edir.

9.3.1.3. Tədarükçü məlumatlarının tam siyahısı əsas çertyojların birinci buraxılışına daxil edilir. Bu siyahıda adlar, çertyoj nömrələri və hər bir qeyd edilmiş predmetin verilməsi qrafiki verilir. Bu siyahıda Əlavə C-də verilən SÇMT forması ilə bağlı məlumatlara istinad edilir.

Təchiz edilmiş çertyojlarda kifayət qədər informasiya verilir ki, bənd 9.3.6-da müəyyən edilən çertyojlarla və təlimatlarla istehsalçı sifariş edilmiş avadanlığı düzgün quraşdıra, istismar edə və ona texniki xidmət göstərə bilsin. Çertyojlar aydın şəkildə olur (iri həcmli çertyojdan kiçildilsə belə 8-lik minimal şrift ölçüsü) bәnd 8.3.1.1-ә uyğun olaraq müəyyən olunur və ANSI/ASME Y14.2M-ə uyğun olur. Minimal olaraq, hər çertyoja Əlavə C-də qeyd edilən çertyoj üzrədetallar daxildir.

9.3.3.Texniki məlumatlar

9.3.3.1.Məlumatlar Əlavə C-ə uyğun olaraq verilir və bənd 9.3.1.1-ə uyğun olaraq müəyyən edilir. Çertyojlarda, şərhlərdə və məlumatlarda dəyişiklik edilməsini zəruri edən texniki şərtlərə təkrar baxışlar tədarükçü tərəfindən qeyd edilir. Bu qeydlər istehsalçı tərəfindən tam, düzgün məlumat vərəqlərinin, sifariş texniki şərtlərinin verilməsi ilə nəticələnir.

9.3.3.2.Əgər müəyyən olunarsa, tədarükçü sınaq məlumatlarının təsdiqlənmiş nüsxələrini yükləmədən əvvəl istehsalçıya göndərir.

9.3.4.İşin gedişinə dair hesabat

Qeyd: Bu hesabatların məzmununa dair Əlavə C-nin (m) bəndinintəsvirinə baxın.

9.3.5.Hissələrin siyahısı və tövsiyə olunan ehtiyat hissələri:

9.3.5.1.Tədarükçü təchiz edilmiş avadanlıq və aksessuarlar üzrə tam hissələrin siyahısını təqdim edir. Bu siyahılara hissələrin adları, istehsalçının özünəməxsus hissə nömrələri və konstruksiya materialları (qüvvədə olan Beynəlxalq Standartlarda müəyyən olunur). Hər bir hissə tam olaraq müəyyən olunur və müvafiq çarpaz kəsişən, yığma tipli kəsimdə, hissələrlə görüntü üzrə izometrik çertyojlarda göstərilir. Standart ölçülərdən dəyişdirilən və ya xüsusi iş tələblərini yerinə yetirmək üçün sona çatan hissələr hissə nömrəsi ilə özünəməxsus şəkildə müəyyən olunur. Standart satınalınan predmetlər orijinal istehsalçı adı və hissə nömrəsi ilə müəyyən olunur.

9.3.5.2.Tədarükçü həmin tam hissə siyahısının hər birində işə salma və ya texniki xidmət ehtiyat hissələri kimi tövsiyə olunan hissələri və hər birinin tövsiyə olunan ehtiyat miqdarı qeyd edilir. Buraya tədarükçünün orijinal təklifinə daxil olan sub-təchizatçıların ehtiyat hissələrinə dair tövsiyələri daxil olmalıdır. Tədarükçü baxılmış çertyojların əldə edilməsindən dərhal sonra və sahədə işə salmadan əvvəl hissələrin sifarişinə və çatdırılmasına imkan yaratmaq üçün bu siyahıları vaxtında istehsalçıya göndərir. Ötürmə məktubu bənd 8.1.3-də qeyd edilən məlumatlarla müəyyən olunur.

9.3.6.Quraşdırma, istismar, texniki xidmət və texniki məlumatlara dair təlimatlar

Tədarükçü istehsalçının alış sifarişi ilə əhatə olunan avadanlığın quraşdırmasına, istismar etməsinə və ona texniki xidmət göstərməsinə imkan yaratmaq üçün kifayət qədər yazılır, təlimat və lazımı çertyojlar verir. Bu informasiyalar bənd 8.1.3-də qeyd edilən məlumatları göstərən örtük vərəqi, indeks vərəqi, ad və çertyoj nömrəsinə əsasən əlavə edilmiş çertyojların tam siyahısı ilə bir və ya bir neçə təlimatda tərtib edilir.Təlimat və ya təlimatlar xüsusi olaraq, alış sifarişi ilə əhatə edilmiş avadanlıq üzrə müəyyən olunur. “Səciyyəvi” təlimatlar məqbul sayılmır.

9.3.6.2.Quraşdırma təlimatı

Avadanlığın düzgün quraşdırılması üçün istifadə edilən bütün informasiyalar, son təsdiqlənmiş çertyojların verilməsi vaxtından gec olmayaraq verilən təlimatda tərtib edilir. Bu səbəbdən də, bu, iş və texniki xidmət təlimatından ayrıca ola bilər. Bu təlimatda tarazlaşdırma və sementləşdirmə prosedurları, normal və maksimal enerji daşıyıcısı tələbləri, ağırlıq mərkəzləri, quraşdırma müddəaları və prosedurlarına dair informasiyalar və digər quraşdırma məlumatları qeyd edilir. Düzgün quraşdırmaya aid olan bənd 9.2.2 və 9.2.3-də müəyyən edilən çertyojlar və məlumatlar bu təlimatın bir hissəsi olaraq göstərilir.

9.3.6.3.İstismar və texniki xidmət təlimatı

Tələb olunan istismar və texniki xidmət təlimatı bütün müəyyən olunmuş sınaqlar uğurla tamamlandıqdan sonra təchiz edilir. Bütün müəyyən olunmuş proses şəraitində işin əhatə olunması ilə yanaşı, bu təlimata həmçinin müəyyən ekstremal ətraf mühit şəraitində istismarı əhatə edən ayrıca hissələr də daxildir.

Qeyd: SÇMT tələb olunan sənəd tarixlərinin daxil edilməsinə imkan verir.

9.3.6.4.Texniki məlumat təlimatı

Əgər müəyyən olunarsa, tədarükçü sex sınağının sona çatmasından 30 gün sonra istehsalçıya texniki məlumatlar təlimatını verir.

Bu Əlavədə izahlı qeydlə birgə həm Sİ, həm də USC vahidlərindəki cədvəllərə keçid vardır.Şəkil A.1 – Predmet və əlavələr; Şəkil A.2 – Alət təchizatçıları; Şəkil A.3 – Yerli alətlər və panel. Şəkil A.1-də birinci səhifədə olan menyudan müvafiq vahidlər qrupunu seçin.

Vahidlər üzrə seçimlər aşağıdakı kimidir:

- Sİ vahidləri (MPa);

- Sİ vahidləri (kPa);

Şamil olunur Təklif Alış Zavod istehsalı

İnformasiyanı doldurmalı tərəf aşağıdakı qaydada qeyd olunur

Alıcı Satıcı hər hansı biri, ancaq alıcı tərəfindən olmadıqda satıcı

* ulduz işarəsi tələbi, dəyəri və ya meyarı müəyyən edir.

Mötərizədə () təyinatlar istinad edilmiş standartda izah olunur; prefikssiz nömrələr yarım-bənd nömrələridir, “T” prefiksli olanlar isə Əlavə “A” Şəkil nömrələridir.

Şamil olunan sənədlər

Lokal alətlər və Panel predmetləri (APİ 614/İSO 10438-1)

___________________________

Alət təchizatçıları (APİ 614/İSO 10438-1)

Nasos ötürücüləri (Mühərrik)

____________________________

Xüsusi təyinatlı yağ sistemləri (APİ 614/İSO 10438-2)

Nasos ötürücüləri (Turbin)

_____________________________

Ümumi təyinatlı yağ sistemləri (APİ 614/İSO 10438-2)

____________________________

Birbaşa qaz kipkəci dayaq modulları (APİ 614/İSO 10438-4)

___________________________

Əlavə sənədlər _______________________

___________________________

Əlavə sənədlər _____________________

Yağ tələbləri: Bax APl614/10438-1-t cədvəl (4.14, 4.15, 4.17, 4.18)

Quraşdırmam məlumatları: (həmçinin bax səhifə 2)

Spesifikasiyaya daxil edilmiş ümumi meydança məlumatları

Spesifikasiyaya daxil edilmiş enerji daşıyıcısı məlumatları

Boş saxlandıqda, bu texniki şərtin 2-ci səhifəsində verin

Yağ sistemi üçün mövcud sahə L__________W________H__________________ (ft)

Əsas avadanlığa nisbətən konsol yerini göstərən torpaq planı (4.3.2);

(konsol yerinə nisbətən avadanlıq torpaq planının cizgisini burada verin)

maksimal icazə verilən küy səviyyəsi ___dB keçmir və ya baxın_____________

Qış şəraiti Tropik şərait Minimal aralıq və tələb olunan komponentlərə çıxış (-2, 4.1.13, -3, 4.2.9) _____(ft)

Sahə təsnifatı: Sinif________________ Qrup_______________ Bölmə_______________ və ya baxın _________

Avadanlıq yağı tələb olunur:

Sürtkü yağı (-2, 4.1.1.8; -3, 4.2.7): Normal Keçirmədən sonra Kipkəc yağı – İş şəraiti diapazonu )(-2, 4.1.10):

_____(psig) təchizat təzyiqi

Proses reduksiya tənzimləməsi

Sex sınağı və sahə gedişi

Yağ növü /suvaşqanlığı

İdarəetmə yağı (neytral)

(-2, 4.1.7, -3, 4.2.6)

İdarəetmə yağı (keçici)

tələb olunan istilik yükü _________

Enerji daşıyıcısı məlumatları

Min.maks.temperaturu (ºF)

Giriş temperaturu (ºF)

Minimal əks axın (ºF)__

Maksimal delta p (Δp)

Ötürücülər (-2, 4.4.13.c)

Temperatur ____________

Temperatur _____________

Temperatur _____________

Temperatur ___________

Temperatur _____________

Temperatur ___________

Temperatur _____________

Temperatur __________

Temperatur ____________

Komp.təchizatçısı standartı

Sistem təchizatçısı standartına əsasən vahid

Yeni filtr elementi və etiketin qurulması

Təkliflə ehtiyat hissələri kotirovkası

Əlavə filtr elementi________ dəstləri daxildir

Müqavilədən sonra ehtiyat hissələri kotirovkası

____ay normal təchizat əsasında yuxarıdakılar

Doldurulmuş müfəttişin siyahısı

İş gedişi hesabatı (8.3.4)

Sistem və komponentlər

Şamil olunur Təklif Alış Zavod istehsalı

Diferensial manometrlər

Diferensial Təzyiq açarları

Termal reduksiya klapanları

Axın baxış indikatorları

Davamlılıq temperatur detektorları (DTD)

Alışdan əvvəl alıcının komponentlərə baxması və qəbul etməsi (8.2.3.2)

Şamil olunur Təklif Alış Zavod istehsalı

İnformasiyanı doldurmalı tərəf aşağıdakı qaydada qeyd olunur

Alıcı Satıcı hər hansı biri, ancaq alıcı tərəfindən olmadıqda satıcı

* ulduz işarəsi tələbi, dəyəri və ya meyarı müəyyən edir.

Mötərizədə () təyinatlar istinad edilmiş standartda izah olunur; prefikssiz nömrələr yarım-bənd nömrələridir,

“T” prefiksli olanlar isə Əlavə “A” Şəkil nömrələridir.

Lokal avadanlıq paneli

Uzaqdan avadanlıq paneli

Panelin identifikasiyası

Harada montaj olunmuşdur

Açıq yaxud tam örtülü

hava keçirməz _______________

Üflənmiş və ya təzyiqli

Üflənmiş və ya təzyiqli qaz

Sönmə sensoru cihazları üçün sönmə klapanları

Siqnalizator sistemi (6.2.4.1)

Günəş və hava dam böyüdülməsi

Rəngli tablo önü/içərisi

Sərhədlər: döşəmədən yuxarı maksimal hündürlük

Döşəmədən yuxarı ən alçaq predmet

Tələb olunan ehtiyat terminallar

Minimal məftil ölçüsü

Tələb olunan siqnal ayırma (6.3.1.8)

Digər panel və qapılar

Elektrik sahə təsnifatı

Panel elektrik təchizatı

Tələb olunan əlavə kəsiklər

Ötürücü və hərəkətə gələn avadanlıq uşun ümumi panel (6.3.1.3)

İcazə verilən çoxnöqtəli alətlər

Şamil olunur Təklif Alış Zavod istehsalı

İnformasiyanı doldurmalı tərəf aşağıdakı qaydada qeyd olunur

Alıcı Satıcı hər hansı biri, ancaq alıcı tərəfindən olmadıqda satıcı

* ulduz işarəsi tələbi, dəyəri və ya meyarı müəyyən edir.

Mötərizədə () təyinatlar istinad edilmiş standartda izah olunur; prefikssiz nömrələr yarım-bənd nömrələridir,

“T” prefiksli olanlar isə Əlavə “A” Şəkil nömrələridir.

Paneldə qurulmuş predmetlər haqqında məlumat əldə etmək üçün aşağıdakı kod hərflərə baxın:

L-boruda lokal montaj olunmuş B-Lokal avadanlıq paneli

F-öndə montaj olunmuş su şırnağı H-Alıcı üçün uzaqdan quraşdırılmış (maşın zalı)

S- öndə montaj olunmuş səth

R-panelin arxasında montaj olunmuş

Avadanlıq alətləri (6.3.1.1, 6.3.1.5)

Panel identifikasiyası

Panel identifikasiyası

Əsas turbinin birinci mərhələsi

Əsas avadanlıq stoporu

Əsas turbinin çıxarılması

Kompressor bloklaması

Əsas turbinin çıxış trubası

Kompressorun blokunun açılması

Çıxarılmadan sonra birinci mərhələ

Avadanlıq sürətinə nəzarət

Ejektor/Edektor buxarı

Kompressor giriş kontrolleri

Kompressor buraxıcısı

Alıcı tərəfindən İOS 18.1-dən seçilmiş ardıcıllıq (6.2.4.3)

Hər bir kompressor sorması

Ayrıca birinci indikator verilir (6.2.4.4)

Kompensasiya kamerası

Diferensial manometrlər

İstiqamətləndirici qanad mövqe cihazı

Əsas turbinin giriş buxarı

İstiqamətləndirici drossel klapanı

Təkan əleyhinə avadanlıq

Kompensasiya kamerası

Tutuma nəzarət avadanlığı

Nasos mühərrikləri üçün Hand-auto (HA) və ya Hand-off-auto starting açarı (6.2.1.3)

Əsas turbinin giriş buxarı

Əsas turbinin çıxış trubası

Əsas turbinin çıxarılması/induksiyası

Kompressor sorması /hər bölmə/

Kompressor buraxıcısı /hər bölmə/

Səviyyə indikatorları/kontrollerləri

Dayaq podşipnik metal temperaturu

Radial podşipnik metal temperaturu

Kaskadarası separator

Şamil olunur Təklif Alış Zavod istehsalı

İnformasiyanı doldurmalı tərəf aşağıdakı qaydada qeyd olunur

Alıcı Satıcı hər hansı biri, ancaq alıcı tərəfindən olmadıqda satıcı

* ulduz işarəsi tələbi, dəyəri və ya meyarı müəyyən edir.

Mötərizədə () təyinatlar istinad edilmiş standartda izah olunur; prefikssiz nömrələr yarım-bənd nömrələridir,

“T” prefiksli olanlar isə Əlavə “A” Şəkil nömrələridir.

Alıcı tərəfindən verilmiş siqnal (6.3.1.8)

Daxil edilməli məftillər (6.3.1.10) Metal boru kanalı Kabel kanalı Örtüklər

Açarlar məftillənir: açmaq (cərəyandan ayrılmış) bağlamaq (cərəyana birləşmiş) siqnal və sönmə funksiyalarını işə salmaq üçün (6.3.2.4)

Tələb olunan siqnal ayırma (6.3.1.8)

Sensorlar təchiz olunur(6.3.3.1, 6.3.3.2) Çıxış siqnal tipi ____ Korpus tipi__________

Analoq Rəqəmsal (6.3.3.3) Göstərici tipi Qeyri-göstərici (kor) tipi_________

Təhlükəsiz Qeyri-stimul partlamaya davamlı Ciddi təhlükəli İS) (6.3.3.4)

Maye ilə dolu və ya nəm hərəkət cihazları təchiz edilir (6.3.9.2)

Tam örtülü quru mufta qoruyucuları drenaj xətlərində qurulmuş axına baxış indikatorları (6.3.9.2)

Hər bir davamlı yağlanmış muftaya təzyiqli giriş xəttində qurulmuş məhdud axın indikatorları

Keçirmə dövrələri üçün tələb olunan davamlı cərəyana qoşulu solenoid (6.3.10.3)

İzolyasiya klapanları vasitəsi ilə bloklana bilən komponentlər üçün nəzərdə tutulmuş termal reduksiya klapanları

Mühərrik, qızdırıcı və alətlər üçün elektrik enerjisi təchizatının xüsusiyyətləri

Alət və nəzarət məftilləri titrəyiş olmayan sahələrdə bərk keçiricilər ola bilər. (6.4.2)

Quraşdırılmış məftillər (6.3.1.10, 6.4.13): Metal boru kanalı Kabel kanalı Örtüklər

İçəridə quraşdırma üzrə boru kanalı alçaq nöqtələrində nəzərdə tutulan kanal drenaj xətləri (6.4.18)

Elektrik materialları, izolyasiya daxil olmaqla, korroziyaya davamlı və qeyri-hiqroskopik tipli olur.

Sxemə əsasən siqnal/keçirmə məftili (6.2.3) 1 2 3

Hər bir siqnal verir: Eşidilən xəbərdarlıq Yanıb-sönən işıq Həm eşidilən xəbərdarlıq həm də yanıb-sönən işıq

Hər bir sönmə: Eşidilən xəbərdarlıq Yanıb-sönən işıq Həm eşidilən xəbərdarlıq həm də yanıb-sönən işıq

Cədvəl C.1 – Ümumi və xüsusi təyinatlı yağ sistemləri üzrə tətbiqetmələrə dair SÇMT (Təsvir haqqında əlavə məlumat əldə etmək üçün mətnə bax).

Ümumi və xüsusi təyinatlı yağ sistemləri üzrə tətbiqetmələrə dair SÇMT

Ümumi təyinatlı sistemlər üzrə minimum tələblər "Req'd". D qeydi ilə qeydlənib.

Təklif a – Tender iştirakçısı kağız nüsxələrin sayını/məlumatın elektron nüsxələrinin sayını göstərilmiş qaydada təchiz edir.

Baxış – tədarükçü kağız nüsxələrin sayını/məlumatın elektron nüsxələrinin sayını göstərilmiş qaydada təchiz edir.

Yekun - tədarükçü kağız nüsxələrin sayını/məlumatın elektron nüsxələrinin sayını göstərilmiş qaydada təchiz edir.

a)Təsdiqlənmiş ölçü kontur çertyoju və birləşmə siyahısı

Tədarükçünün etməli olduğu baxış

Tədarük-çüdən daxil olmuş baxış

Tədarük-çüyə qaytarıl-mış baxış

Tədarük-çünün etməli olduğu Yekun

Tədarük-çüdən daxil olmuş yekun

b)Komponent çertyojları və material siyahısı

c)Sistem sxematikası və komponent ölçü meyarları daxil olmaqla material siyahısı

d)komponent cədvəlləri

e)Elektrik və alət məftili diaqramı və material siyahısı

f) Elektrik və alət paylaşdırıcı qutu planı və birləşmə siyahısı

g)konsol sınağı proseduru

h)qaynaq prosedurları

i)hidrostatik sınaq qeydləri

j)İstismar sınağı qeydləri

l)quraşdırma, istismar və texniki xidmət təlimatları

m)İş icrası hesabatları

n)Ehtiyat hissələrinə dair tövsiyə və qiymət siyahısı

o)təzyiq kamerası sertifikatlaşdırma məlumatları

a Təklif çertyojları və məlumatlar sertifikatlaşdırılmamalıdır.

b İstehsalçı sütunda məlumatların təqdim edilməsi üçün istədiyi çərçivəni qeyd edə bilər.

c Tender iştirakçısı faktiki distribusiya qrafikini göstərmək və bu formanı təklifə daxil etmək üçün bu iki sütunu doldurur.

d Uyğun deyil bildirir ki predmet ümumiyyətlə, ümumi təyinatlı sistemlərə aid edilmir.

e) Xidmət GP sürtüküsü (GPL), SP sürtküsü (SPL, SP kipkəci (SPS, SP birgə sürtkü və kipkəci (SPLS və ya özü hərəkət edən qaz kipkəci modulu (GM) ola bilər.

Cədvəl C.1-də verilən təsvir siyahısının hər bir nömrəli predmetinin detalları aşağıdakı kimidir:

a) Yağ və quru qaz dəstək sistemi, o cümlədən aşağıdakılar üçün təsdiqlənmiş ölçü kontur çertyoju və birləşmələrin siyahısı:

- Bütün tip birləşmələrinin ölçüsü, rejimi və yeri;

- Təxmini ümumi daşıma ağırlığı;

- Ümumi ölçülər, texniki təmir aralığı və sökmə aralıqları;

- Fiksə edilmiş tam diametr nöqtəsindən baza plata ölçüləri, bolt dəliklərinin sayı və yeri; boltların keçməsinin vacib olduğu metal qalınlığı və tövsiyə olunan aralıq; ağırlıq mərkəzi və fundament layihəsi üçün detallar;

b) Yağ və quru qaz dəstək sistemi, o cümlədən aşağıdakılar üçün təsdiqlənmiş ölçü kontur çertyoju və birləşmələrin siyahısı:

- Filtr kontur çertyojları;

- Soyuducu kontur çertyojları (yağ sistemləri);

- Süzmə çəni və /ya təzyiqli kipkəc kontur çertyojları (yağ sistemləri);

- Ölçülü alət kəsmə çertyojları (yağ sistemləri);

- Yağ-nasos mufta çertyojları (yağ sistemləri);

- Yağ-nasos çevrə çertyojları (yağ sistemləri);

c) Aşağıdakılar daxil olmaqla, yağ və quru qaz dəstək sistemi, o cümlədən komponent ölçü meyarları üçün sistem sxematikası və material siyahısı:

- Stabil və keçici axınlar və hər istifadə nöqtəsində təzyiqlər;

- Nəzarət, siqnalizasiya və söndürmə ayarları (təzyiqlər, temperaturlar və axınlar);

- Maksimal yüklə hər nöqtədə təchizat temperaturları və istilik yükləri;

- Enerji daşıyıcıları tələbləri, o cümlədən elektrik, buxar, su və hava;

- Boru və klapan ölçüləri;

- Alətlər, təhlükəsizlik cihazları və nəzarət sxemləri;

d) Aşağıdakılar üzrə ayrı-ayrı komponent cədvəlləri:

- Soyuducu cədvəlləri;

e) Elektrik və alət məftil diaqramı və material siyahısı; sxematika bütün siqnal və sönmə limitlərini göstərir (təyin edilmiş nöqtələr);

f) Elektrik və alət sxem çertyojları, o cümlədən paylayıcı qutu konturu və birləşmələrin siyahısı;

g) Konsol sınaq prosedurları, o cümlədən xüsusi və ya seçmə sınaqlar;

h) Konstruksiya və təmir üçün qaynaq prosedurları;

i) Təsdiqlənmiş hidrostatik sınaq qeydləri;

j) İstismar sınaq qeydləri;

l) Aşağıdakıları təsvir edən quraşdırma, istismar və texniki xidmət təlimatları;

- İstismar limitləri (e bəndinə bax);

- Yağ tövsiyə və texniki şərtləri;

- Müntəzəm istismar prosedurları;

- Nasos, nasos kipkəci və s. kimi alınmış mexaniki komponentlərin texniki təmiri üzrə təlimat;

- Axın, təzyiq, temperatur və istilik yükləri daxil olmaqla iş məlumatları;

- Hazır məlumatlar, o cümlədən məlumat cədvəlləri (bax k bəndi) və sınaq qeydləri.

m) İş icrası hesabatları və çatdırma qrafiki, o cümlədən tədarükçünün geri alışları və vacib alışlar; əsas komponentlər hesabatlara mühəndislik, alış, istehsal və sınaq qrafikləri; planlı və faktiki tarixlər və faiz dərəcəsi qrafikdə hər bir mərhələdə göstərilir;

n) Ehtiyat səviyyəsinə dair tövsiyələr daxil olmaqla ehtiyat hissələri siyahısı;

o) Təzyiq kamerası sertifikatlaşdırma məlumatları, o cümlədən təzyiq kamerası hesabları, hidro-sınaq hesabatları və filtrlər, sistemdəki süzmə çənləri üzrə material zavod sınaq hesabatları.

D.1. Ümumi mülahizələr

Bu əlavə ISO 10438 standartının (bütün hissələr) istifadəçilərinə yağ və qaz filtrinin işi və yağ sisteminin təmizlik sınağına dair informasiya vermək üçün nəzərdə tutulmuşdur.

D.2. Filtrə aid texniki şərtlər

D.2.1 Ümumi xarakteristika

Filtrasiya üzrə əsas tələb müxtəlif mərhələdə maye və ya qaz axınından çirkləndiricilərin etibarlı şəkildə çıxarılmasıdır. ISO 10438-2 standartı yağdan xüsusi təyinatlı maşın yastıqları, mexanizmlər və ya yağ kipkəcləri üçün uzunmüddətli iş ərzində zərərli olan hissəciklərin çıxarılması üçün zəruri olan filtrləri təsvir edir. ISO 10438-3 standartı ümumi təyinatlı avadanlıq yastığı və mexanizmləri üçün iqtisadi qoruma tədbiri təşkil etmək, sürtkü yağından kifayət qədər hissəciklərin çıxarılması üçün nəzərdə tutulan filtrləri təsvir edir. ISO 10438-4 standartı quru qaz kipkəci üçün zərərli olan qaz maye mərhələsinə aid çirkləndiricilər və hissəciklərin çıxarılması üçün zəruri olan filtrləri təsvir edir.

D.2.2. Filtr elementinin etibarlılığı

Filtrlər etibarlı olmalı, sistemin normal istismarı zamanı nasaz olmamalı və ya tıxanmamalıdır, kəskin xətalar, hətta pulsasiya təzyiqi zamanı çirkləndiriciləri saxlaya bilməlidir. Bu səbəbdən, ISO 10438 sistemləri üzrə filtrelementlərinin dağılma və ya tutulmuş hissəciklərin ayrılması olmadan yüksək diferensiallara tab gətirə bilməlidir. (xüsusi dağıdıcı təzyiqlər üzrə ISO 10438 standartının digər hissələrinə bax).

D.2.2. Su çirklənməsi

ISO 10438-2 və ISO 10438-3-ə tələb əlavə edilmişdir ki, filtr elementinin tamlığını təmin etmək üçün yüksək temperaturlarda 5% su tərkibinə kimi suya davamlı olmalıdır. Yağın su ilə çirklənməsi filtr vasitəsinin işçi temperaturlarda suya uyğun olmaması səbəbindən bəzi elementlərin korlanmasına səbəb ola bilər.

Elementlər həmçinin su hopdura və filtr vasitəsinin şişməsi nəticəsində yüksək diferensial təzyiqlə üzləşə bilərlər. Qeyri-hidroskopik vasitələr üzrə seçmə tələb əlavə edilmişdir ki, uzun müddətli təsirə məruz qalma zamanı təmiz elementlərin təzyiq düşməsi iki dəfə artmır. Su ilə çirklənmənin problemə çevrildiyi yağ sistemlərinin istifadəçiləri qeyri-hidroskopik filtrləri nəzərə almalıdırlar. İstifadəçi yadda saxlamalıdır ki, su ilə çirklənmə müntəzəm əsaslarla mövcud olmur. Əgər su ilə çirklənmə olarsa, suyun mənbəyi müəyyən edilməli və düzəlişdirilməlidir. Düzəliş uyğun olmadıqda, ayrıca su kənarlaşdırma sistemi və ya yerində fırlanma axını filtri/koaqulyatoru nəzərə alınaraq su ilə çirklənməni nəzarətdə saxlamaq lazımdır.

Su ilə çirklənmə buxar turbini ilə çalışan yağ sistemi üçün problem ola bilər. Ümumi şəkildə su ilə çirklənmənin təsirinə məruz qalan digər sistemlərə aşağıdakılar daxildir:

- Məhsulun yeni hissəsinin ümumi anbardan və ya qorunmayan anbar barabanından təşkil olunduğu yağ sistemləri;

- Soyuduculardakı su təzyiqinin yağ təzyiqinə çatdığı yağ sistemləri;

- Nəm yerlərdə olan yağ sistemləri, xüsusilə, avadanlıq cədvəllə xidmət göstərirsə və su ilə çirklənmə nəticəsində problemlə üzləşə bilərsə.

ISO 10438 (bütün hissələr) sistemləri üzrə filtrlərin seçimində filtr elementi mikron ölçüsü reytinqi əhəmiyyətlidir. Əvvəlki standartlarda tələb 10 µm nominal rejim olmuşdur. Dəqiqləşdirmə qeydində (APİ 614-ün üçün buraxılışına bax) nominalın 10 µm sferik hissəciklər üzrə 90% səmərəli olduğu, mütləq isə 10 µ nominal rejim elementi üzrə 15 µm hissəciklər üzrə hesab edilirdi. Nominal və mütləq sözləri tədarükçülər tərəfindən vahid şəkildə tətbiq edilmir və 10 µm nominal filtrli bir filtrdən digərinə əhəmiyyətli iş fərqləri ola bilər.

Filtr elementlərinin müəyyən ölçüdə və ya daha iri hissəcik üzrə elementin beta əmsalı ilə rejiminin müəyyən olunması daha dəqiqdir. olaraq ifadə olunan beta əmsalında x filtr elementi rejimidir, mikrometrlə ifadə olunmuşdur, y isə hissəciklər x µm və ya daha iri hissəciklərin əmsalıdır; hissəciklərin sayı x µm və ya daha iri mövcud filtrə bölünür.

Nümunə 1: 10 µm rejimli filtr üzrə 10-a bərabər və ya böyük beta əmsalını göstərin: x = 10 µm; y ≥ 10.

Nümunə 2: 25 µm rejimli filtr üzrə 200-ə bərabər və ya böyük beta əmsalını göstərin: x = 25 µm; y ≥ 200.

Hissəciyin kənarlaşdırılması səmərəliliyini müəyyən etmək üçün faizlə ifadə olunmuş EPR-də, məlum beta əmsalı olan filtrdə tənlikdən (D.1) istifadə edin.

Misal 1-də, µm və daha iri hissəciklər üzrə β10 ≥ 10 və y ≥10 olduqda, minimum EPR aşağıdakı kimi hesablanır.

Misal 2-də, µm və daha iri hissəciklər üzrə β25 ≥ 200 və y ≥200 olduqda, minimum EPR aşağıdakı kimi hesablanır.

Hər növ filtr elementi üzrə mikron ölçüsünə qarşı çəkilmiş beta əmsalı əyrisi işlənə bilər. Bu ərinin mövqeyi və formasına filtr elementinin konstruksiya xüsusiyyətləri çox təsir edir. Bəzi filtr elementləri çox geniş iş zolağına malik ola bilər, digərləri dar zolağa malik ola bilər. Filtr elementinə nümunə, geniş iş zolağı olan A bir sıra əmsallara malikdir β2≥ β10≥10; β15≥200 və β25≥1000. Digər filtr elementi B dar zolaqla bir sıra əmsala malikdir β5≥2; β10≥10 və β15≥1000.

Hər iki misalda A və B, filtr elementi xüsusi təyinatlı sistemlər üçün məqbuldur. Əsas məsələ ondan ibarətdir ki, həm A, həm də B istehsalçısı fərqli nominal rejim verə bilər. Müəyyən mikron ölçüsü üzrə beta əmsalı müəyyən beta əmsalından böyük və ya ona bərabər olduqda, filtr məqbul deyildir.

Bir sıra hissəciklər üzrə filtrin səmərəliliyini müəyyən edən bir sıra faktorlar vardır. Təzyiq, axın diferensial təzyiqi, hissəcik ölçüsü, hissəcik forması, maye və yüklənmə dərəcəsi eyni növ element üzrə fərqli beta əmsalları ilə nəticələnə bilər. Geniş istifadə olunan standart hidravlik filtr vardır ki, bu, APİ STF 614 sürtkü və kipkəc sistemində rast gəlinən şərtlərə nisbətən oxşardır. ISO 10438-2 və ISO 10438-3 məqsədləri üçün filtr reytinqinin keçilməsi üçün ISO 16889 və ya ekvivalent çox-keçidli metod sınaq tələb olunur. ISO 16889 sınağının ətraflı təsviri D.2.8.2-də verilmişdir. Növ sınaq elementlərini təchiz edən filtr tədarükçülərı ISO 10438-2 və ISO 10438-3 ilə nəzərə alınan elementlər üzrə sınaq məlumatlarını verə bilər.

D.2.5. Hissəciklərin nisbi ölçüsü

Avadanlığadair mühafizəni təşkil etmək üçün filtrin komponentin aralıq dərəcəsində olan hissəcikləri çıxara bilməsi vacibdir. Təbəqə qalınlığı və hissəcik ölçüsü haqqında ətraflı məlumat almaq üçün D.1 və D.2 cədvəllərinə bax. ISO 10438-2, ISO 10438-3 və ISO 10438-4 ilə əhatə olunan sistemlərin çoxunda filtr rejimləri bu hissəciklərin kafi formal çıxarılmasını və müvafiq quraşdırılmış müddəti təmin edir.

D.1 və D.2 cədvəllərində verilmiş məlumatlara əsasən, daha incə filtrasiya texniki şərtindən istifadəyə meyllilik ola bilər, lakin bu, çox vaxt uyğun olmaya bilər. Filtr tələblərinin həddən artıq texniki şərtlərinin olması bahalı filtr sistemlərinə, tez-tez və bahalı element dəyişikliklərinə səbəb ola bilər.

ISO 10438 istifadəçiləri bilməlidirlər ki, filtrlər müəyyən ölçüdən kiçik hissəcikləri çıxarır. Filtrasiya səmərəliliyi, EPR və ya 1µm hissəcikləri üzrə beta əmsalı aşağı ola bilər, lakin bəziləri elementdə saxlanır. Filtr eyni saylı sistemə giriş kimi çıxardıqda, səviyyələr tarazlıq vəziyyətinə çatmazdan əvvəl filtrdə daha çox keçid keçməli olur. Müəyyən ölçüdən kiçik hissəciyin nə qədər səmərəli şəkildə saxlanması filtr konstruksiyasının funksiyasıdır.

İncə filtrasiyanın zəruri olduğu bir neçə istisna vardır. Buraya, məhdudiyyətsiz olaraq, çox yaxın daxili aralıqları olan elektrik hidravlik pilot klapanlı idarəetmə yağ sistemləri və yüksək surətli mexanizm tipli mufta üzrə yağ təchizatı sistemləri daxildir. Bu sistemlər ayrıca dupleks filtrlərin həssas komponentlərdən qabaqda,şaxəli axınında qurulması uyğundur. Bu filtrlər üzrə EPR komponent tələblərindən asılı olaraq qarşılıqlı şəkildə razılaşdırılmalıdır.

Cədvəl D.1 – Bəzi ümumi materialların hissəciklərinin nisbi ölçü müqayisəsi

İnsan görməsinin aşağı həddi

Cədvəl D.2 – Avadanlıq üzrə səciyyəvi dinamik plyonka qalınlığı

Servomexanizm klapanları

- Zolotnikdən xortuma

D.2.6 Quru qaz kipkəci filtrasiyası

Əksər hallarda kompressor quru qaz kipkəci üzrə kipkəc qaz filtrasiya sistemi iki funksiyanı yerinə yetirir. Birincisi kipkəc üzlərinin həddindən artıq aşınmasına və kipkəc kartricinin lillənməsinə səbəb olan qalıqların və kiçik hissəciklərin çıxarılmasıdır. İkincisi isə mayenin kipkəcə daxil olmasının və kipkəcin qəflətən nasazlığının qarşısını almaqdır.

Qaz təchizatının xarakteristikası bütün şərtlər üzrə tədarükçüyə verilmədikcə, quru qaz kipkəcləri üzrə qaz filtrasiyası səmərəli ola bilməz.100 °C (212 F) dərəcədən aşağı kipkəc qaz təchizatı quru, inert qaz damcıları şeh nöqtəsindən mürəkkəb karbohidrogen qarıığının şeh nöqtəsindəki damcıları və ya tarazlıqda karbohidrogen mayesinin aerosollarına kimi dəyişə bilər. Kipkəc qazının xarakteristikası kompressorun iş şəraitində əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər.

Tədarükçünün müvafiq kipkəc-qaz filtrlərini/ayırıcılarını təchiz etməsi üçün tədarükçünün işə salmadan tutmuş çökmə verməyə qədər bütün şərtlərdə təchizatın xarakteristikasının və qaz tərkibinin təsvirini tamamlaması vacibdir. Kipkəc qaz təchizatı kompressor tullantısından çıxarıldıqda, qaz tərkibi APİ 617 kompressor cədvəli 6-dan 2-də müəyyən edilə bilər. Vacibdir ki, istehsalçı, tədarükçü, quru qaz kipkəc təchizatçısı və quru qaz kipkəc konsol təchizatçısı tətbiq edilən şərtin, məsələn mayenin mümkün olduğu sınaq, layihədən kənar iş, işə salma, çöküntü vermə şərtinin müəyyən olunması üçün birlikdə işləsin. Mümkün şərtlər üzrə qaz təchizatını şeh nöqtəsinə, təzyiqə, təchizat temperaturuna və mühit temperaturuna xüsusi diqqət yetirilməlidir. Həmçinin, kipkəc qazının filtrlərə, filtr elementlərinə və elastomerlərə mümkün iş şəraitində uyğun olmasının təmin olunmasına da xüsusi diqqət yetirilməlidir.

Əksər quru qaz kipkəc sistemlərində iki qrup qaz filtrləri vardır; birincisi qazın ayrılması üçün, digəri isə kipkəc qazı üçün. Ayrılan qazinersiyalı, quru qazdır(məsələn azot). Tədarükçü tərəfindən xüsusi hallar müəyyən olunmamışdırsa, ayırma qazı filtrləri birləşmə qabiliyyəti tələb etmir.

Əgər kipkəc qazı nəzarət cihazının aşağı axınında işçi temperatura (nəzarət klapanında Coul/Tomson effekti daxil olmaqla) çox yaxın şeh nöqtəsinə malik olarsa, kipkəc qaz filtri/ayırıcısı filtrlə/birləşdirici ilə və ya iki ayrıca elementlə birləşmiş elementlə təchiz edilməlidir (bax ISO 10438-4:2007,4.2.7). ISO 16889-dakı çox keçidli sınaq metodu qaz filtrlərinə şamil edilmir.

Quru qaz kipkəc sistemlərində əhəmiyyətli olan iki funksiya birləşmə qabiliyyəti və filtrin/ayırıcının çirk tutma qabiliyyətidir. Quru qaz kipkəcləri 1µm damcıda olan aerozol mayesinin çıxarılması qabiliyyəti ilə yanaşı incə filtrasiya (β4≥85) tələb edir. Çoxlu maye olan zaman filtr/ayırıcı elementləri xidmətinin bir-keçidli xarakteri ilə birləşməklə bu, filtri tez yükləyə bilər. Filtr/ayırıcıya gedən maye rejimi filtr üzrə tədarükçünün dərc edilmiş tutumunun 50%-ni keçərsə, mayeni idarə etmək üçün filtr/ayırıcıdan əvvəl mexaniki sentrifuqal ayırıcı lazımdır.

Tədarükçünün dərc edilmiş ayırıcı tutumu stabil maye axınına və yeni təmiz elementlərə əsaslanır. Elementin iş vaxtı artdığı üçün ayırıcının yüklənməsinin qarşısını almaq və üfüqi borularda əmələ gələn kiçik qırıq maye kütlələrinin idarə olunması üçün vacibdir.

Kipləşdirici - qaz şeh nöqtəsinin kipləşdirici qazın axma temperaturlarına yaxın olduğu işlərdə aşağı nöqtələrin ayrılması və ya boruların mayenin kənarlaşdırıla bildiyi yerə meylləndirilməsi vacibdir. Bu həm keçirmə olan, həm də olmayan kipkəc qaz borusuna aiddir.

Əgər qaz axını bərk hissəciklərlə və ya çöküntü ilə çirklənərsə, incə filtr/ayırıcı elementləri sürətlə çıxa bilər. Çirkli qaz problem olarsa, münasib filtr/ayırıcı element xidmət müddəti əldə etmək üçün iri tutuma malik olan qoruyucu filtr lazım ola bilər. Praktiki mümkün olduqda, quru qaz filtri və ya filtr/ayırıcı üzrə elementin çirk tutuma qabiliyyəti altı ay müddətinə olmalıdır. Bəzi çirkli sistemlərdə tədarükçü və istehsalçı hansı dəyişmə tezliyinin mümkün və xərcsiz olduğuna əsaslanaraq münasib filtr tutum tələbinə baxmalı və onu razılaşdırmalıdır.

D.2.7 Filtrin tutum qabiliyyəti

ISO 10438-2 və ISO 10438-3 ilə əhatə olunan əksər sistemlərdə çirklənmə girişi sistem tam yuyulduqdan sonra vacib deyildir. Ümumiyyətlə, ISO 10438-2:2007, bənd 4.6.7 və ya ISO 10438-3:2007, bənd 4.7.7-nin tələblərinə cavab vermək üçün filtrlər kafi axın qabiliyyətinə və münasib xidmət müddətinə malikdir. Yuyulmadan sonra sistemdəki elementlərin xidmət müddəti əhəmiyyətli dərəcədə çirklənməyə səbəb olan filtrlərdə kənar problem olmasa, altı aydan çox olmalıdır.

ISO 10438 standartının bu hissəsinin istifadəçilərinə bu standartlardan istifadənin əsaslarına dair informasiya vermək üçün tətbiq olunan filtrasiya standartlarının qısa təsviri D.2.8.2 – D.2.8.5-də qeyd olunur. Əlavə məlumat üçün faktiki standarta baxılmalıdır.

ISO 16889 halqanın yuxarıaxın tərəfinə standart sınaq tozunun inyeksiya edilməsi ilə təkrar dövriyyəli halqadakı filtr elementlərinin növ sınağının dəqiq metodunu müəyyən edir. Sınaq nəticələrinin bildirilməsi standart formadadır və hər bir mikron ölçünün beta əmsalı təmiz – maksimal diferensial təzyiq dərəcəsi ilə orta rəqəmə gəlir. Bu orta rəqəm bərabər vaxt artımında aparılır. Səciyyəvi olaraq, sınaq məlumatları beş hissəcik ölçüsü üzrə götürülür. Sınaq 4 µm – 30 µm rejimi üçün və sınaq halqasındakı 4 l/dəq – 600 l /dəq (1 qal /dəq – 160qal/dəq) axın dərəcələrində etibarlıdır. Beş və ya daha çox hissəcik ölçüsü üzrə filtr elementinin orta beta rejimi ilə yanaşı, filtr elementi üçün çirkləndirici yüklənmə qabiliyyəti müəyyən olunur.

Uyğun nəticələrin alınması üçün filtr sınağı zamanı aşağıdakılar nəzarətdə saxlanır:

a) Yağ növü müəyyən texniki şərtə uyğun olur.

b) Sınaq mayesinin növünə spesifik miqyasda nəzarət olunur.

c) Sınaq çirkləndiricisi məlumat paylanma ilə məhdudlaşır və standartlaşdırılır (ISO orta sınaq tozu).

d) Avtomatik hissəcik sayğacı istifadə olunur və standarta uyğun kalibrlənir.

e) Avtomatik hissəcik sayğacı onlayn istifadə olunur və etibarlılıq proseduru vasitəsi ilə sistemdə düzgün olması təsdiq olunur.

f) Həcm-axınsistem əmsalı müəyyən olunur.

g) Sınaq şəraiti tərəddüdləri kütlə əsası, suvaşqanlıq, temperatur və sistem həcmi ilə axın, yuxarı axın çirklənməsi ilə məhdudlaşır.

ISO 16889 sınaq proseduru xidmətdəki elementlərin mümkün şəraitini yaxından stimullaşdıran halqada sürtkü yağı, nəzarət yağı və kipkəc yağı sistemlərində sınaq filtr elementlərinin növlərə ayrılması metodunu göstərir. ISO 10438-2-də və ISO 10438-3də istifadə olunan filtrlər ISO 16889-a əsasən növ sınağından keçirilmiş elementlərə malik olmalıdır. ISO 16889 sınaq diferensial təzyiqi də gözlənilən işçi diferensial təzyiq daxilində olmalıdır, çünki elementlərin bəzi növləri seçilmiş diferensial təzyiqdən asılı olaraq əhəmiyyətli dərəcədə fərqli beta əmsallarına malik ola bilər.

ISO 4406 yağ və ya hidravlik mayedəki bərk hissəcik çirkləndiricilərinin sayını müəyyən etməyin üsulunu göstərir. Kod iki miqyas məxrəcindən və ya dərəcəsindən ibarətdir ki, bu da mayenin hər milli litrinə 5 µm və 15 µm-dən böyük və ya ona bərabər olan hissəciklərin sayına əsaslanır. Hissəciklərinsayı mikroskopdan istifadə etməklə və ya avtomatik hissəcik sayğacı vasitəsi ilə aparılır. Nəticələr iki və ya üç dərəcəli saylar olaraq drop “/” işarəsi ilə ayrılmış formada (dərəcə nömrələrinin qismən sayı üzrə bax Cədvəl D.3) bildirilir. Ən kiçik ölçü dərəcəsi sayı birinci təqdim edilir.

Nümunə 1 1 ml nümunə üzrə aşağıdakı hissəcik konsentrasiyası və dərəcə sayları:

- 58000 hissəcik ≥ 2 µm:23,

- 4100 hissəcik ≥ 5 µm:19,

- 210 hissəcik ≥ 15 µm:15,

Nümunə 23/19/15 ISO dərəcəsiolaraq təyin edilir.

Nümunə 2 10 ml nümunə üzrə aşağıdakı konsentrasiya:

- 4100 hissəcik ≥ 5 µm,

- 210 hissəcik ≥ 15 µm:15,

- Dərəcə nömrələri aşağıdakı kimi müəyyən olunur.

Nümunə 16/12ISO dərəcəsiolaraq təyin edilir.

Cədvəl D.3 – ISO 4406 dərəcə nömrələri

Hər milli litrə hissəciklərin sayı

SAE Aeroskop Standartı 4059E (NAS 1638-I əvəz edir) təmizliyin təyin olunması üçün istifadə olunan digər standartdır. SAE AS 4059E 14 fərqli təmizlik siniflərini müəyyən edir. Hissəcik əsasını 100 ml maye təşkil edir. Hər bir sinif beş ölçü qrupunun hər birində hissəciklərin verilən sayını müəyyən edir: 5 µm – 15 µm, 15 µm – 25 µm, 25 µm - 50 µm, 50 µm- 100 µm və > 100 µm. Cədvəl D.4 istinad üçün verilir.

SAE AS 4059E və ISO 4406 standartlarından ISO 4406 standartı daha tez-tez istifadə edilir. SAE sinfinin istinad edilməsinin səbəbi ondan ibarətdir ki, ölçülmüş maye nümunəsinin standart aparatda filtr diski vasitəsi ilə filtrasiya edilməsi ilə və standart müqayisə disklərilə müqayisə etməklə bunu hesablamaq olur. Sahə vəziyyətində bu, daha çox tətbiq edilə bilər.

Cədvəl D.4 – SAE AS 4059E Təsnifatı

Seçilmiş hissəcik sayı dərəcələrində hissəciklərin sayı/100 ml

D.2.8.5 SAE AS 4059E ISO 4406-nın müqayisəsi

Cədvəl D.5 hər bir SAE sinfi üzrə təxmini ISO dərəcələri göstərilmişdir. Ekvivalent üç rəqəmli ISO dərəcəsinin verilməsi mümkün deyildir, çünki SAE 5 µm-dən kiçik hissəcikləri saymır. ISO dərəcəsindən SAE sinfinə konversiya yalnız təxmin oluna bilər (bax Cədvəl D.5) və faktiki hissəcik miqdarı çıxarıldıqdan sonra daha böyük dərəcəni göstərə bilər.

Cədvəl D.5SAE sinfi üzrəISO dərəcələri

Seçilmiş hissəcik ölçüləri üzrə hər milli litrdə hissəciklərin sayı

D.3. Sistem təmizliyi sınağı

D.3.1. Ümumi müddəalar

Xüsusi təyinatlı sürtkü yağı və kipkəc sistemi konsolları üzrə 100-lük ələk sınağının məqsədi yükləmə zamanı konsolda və ya istehsalçının təchiz etdiyi boru və ya komponentlərdə sistemin qalan hissəsini çirkləndirən və meydançadakı sistemin yuyulma müddətini artıracaq qalıqların qalmamasının təsdiq edilməsidir. Digər standartlarla tədarükçünün avadanlıq sınağına və ya texnikanın quraşdırılmasına istifadəçilər tərəfindən tətbiq edildiyi zaman bunun məqsədi filtrlərin aşağı axınında sistemdəki texnika komponentlərinə dərhal zərər yetirə biləcək qalıqların qalmamasının təsdiq edilməsidir.

D.3.2. Xüsusi təyinatlı sistemlər

Xüsusi təyinatlı yağ və ya kipkəc yağ sisteminin nə zaman işləmək üçün kifayət qədər təmiz olduğunun və ya tədarükçünün yağ sisteminin xüsusi təyinatlı texnikada zavod sınağının aparılması üçün nə zaman kifayət qədər təmiz olduğunun müəyyən edilməsi metodu ISO 10438-2, bənd 7.3.3.9ilə əhatə olunur. Bu tələb qurulmuş yağ və yağ-kipkəc sistemlərinin meydançada qiymətləndirilməsinə də şamil oluna bilər.

ISO 10438-2-ninbənd 7.3.3.9-un yerinə yetirilməsi üçün 100-lük ələk sınağından 1 saat keçirilmiş sistemlər cədvəlD.6-da qeyd edilən maksimal hissəcik sayından çox olmur.

Cədvəl D.6 – Hissəciklərin maksimal sayı

Qrafik 40 və ya aşağı

Sınaq ələklərindən istifadə uyğun filtr sistemi olan yağ sisteminin, xüsusi təyinatlı texnikanın işə salınmasına və ya sınağına nə zaman dəstək göstərməsinin etibarlı göstəricisidir. Bu sınağın üstünlüyü ondan ibarətdir ki, mayenin iri reprezentativ həcmi sınaq ələkləri ilə dövr olunur və xüsusi təyinatlı sistemin hazırlanması və yığılması zamanı daxil olan zərərli qalıqlar kənarlaşdırılır. Müvafiq prosedura uyğun olaraq bu sınaq aparıldıqda və sınaq ələkləri təchizat xəttindəki ələklərdə aşağı axının olduğu yerlərdə yerləşdikdə, sistem ələklərin aşağı axınındakı zərərli qalıqlardan təmiz olur.

100-lük ələklər sürtkü yağı və kipkəc yağ sisteminin işlədiyi avadanlıqda arzuolunmaz uzunmüddətli effekti olan kiçik hissəcikləri götürmür. ISO 10438-2:2007, bənd 7.3.3.9-da müəyyən olunmuş sınağın məqsədi sistemin uzun müddətdə necə işlədiyinin müəyyən olunması deyildir. Xüsusi təyinatlı sistemdə işləyən komponentlərin uzunmüddətli etibarlılığı filtr texniki şərtindən daha çox sistem dizayn funksiyasıdır. Digər faktorlar, məsələn zərərli ölçüdə olan hissəciklərin girişinə nəzarət və hissəciklərin çirklənməsi növü faktorları texnikanın uzunmüddətli etibarlılığına töhfə verən vacib faktorlardır.

ISO 10438-ün bəzi istifadəçiləri sistemin uzunmüddətli iş üçün kifayət qədər təmiz olması təmin olunması məqsədi ilə ISO 4406 və ya SAE AS 4059E-dən göstəricilər əlavə edilib. Tez-tez istifadə olunan ISO 4406 dərəcə texniki şərti 20/15/12-dir, (15/12 bu zaman 5 µm və daha iri hissəciklər sayılır) təxmini ekvivalent SAE tələbi Sinif 6-dır. Bəzi əhəmiyyətli və ya həssas xüsusi təyinatlı texnika üzrə ISO meyarı filtrlərin aşağı axınında 18/14/11 qədər ciddi ola bilər (14/11 bu zaman 5 µm olan hissəciklər sayılmır). Bu, təqribən SAE sinif 5-ə uyğundur (bax Cədvəl D.5).

İri yer tutumu olan iri konsolların zavod sınağı kontekstində aşağı hissəcik sayı tələbindən istifad, məsələn 5 µm-10 µm dərəcəsində kifayət qədər hissəciklərin kənarlaşdırılması üçün ISO dərəcə 14/11 filtrdən kifayət qədər sayda keçirmənin aparılmasından əvvəl ekstensiv dövriyyə ilə nəticələnə bilər.

Bu sınaq yalnız ələklərdə sistemin avadanlıq-təchizat birləşmələrinin zərərli qalıqdan təmiz olması göründükdən sonra etibarlı sayılır. Ehtimal olunur ki, ISO 10438-2-ninbənd 7.3.3.9-a uyğun olaraq konsol qalığının təftişi ilə hissəcik hesabı meyarının keçilməsi üçün kifayət qədər toz versin. Əgər belə olmazsa, hissəcik hesabı meyarları xüsusi təyinatlı konsol və sistem qorunması, yükləmə, saxlama və konstruksiya gedişində qaçılmaz olan kiçik çirklənmələr nəticəsində mütləq şəkildə keçiləcək.

Hissəciklərin miqdarının meyarları 100-lük ələklə təchizat xətlərinin sınağı ilə birgə istifadə olunan zaman quraşdırma meydançasında ümumi sistemin yuyulması zamanı faydalı ola bilər. 15/12 ISO sinfi meyarı (SAE sinif 6) əksər xüsusi təyinatlı avadanlığın işə salınması üçün münasibdir və hissəcik hesabı aşağıya meylli olduğu üçün hətta 16/13 ISO sinfi meyarı işə salınma üçün problem olmamalıdır. Ümumiyyətlə, avadanlıq pozuntusu və ya sistem filtrlərində çatışmazlıq olmadıqca, sistem davamlı xidmətin birinci və ya ikinci həftəsində14/11 ISO sinfi (SAE sinif 5) səviyyəsinə və ya daha yüksək səviyyəyə çatmalıdır.

Ümumiyyətlə, keyfiyyət sınağı vasitəsi ilə (məsələn, ISO 4406 və ya SAE AS 4059E-dən istifadə etməklə) quraşdırmadan başlayaraq istismara qədər öz sistemlərini izləmiş xüsusi təyinatlı sürtkü yağı və kipkəc yağ sistemlərinin istifadəçiləri qeyd etmişdir ki, sistemin işə salınmasından stabil hissəcik səviyyəsinə qədər ən azı bir dərəcə və ya sinif vardır.

ISO 10438-3:2007, 7.3.3.8 b) bəndi ümumi təyinatlı yağ konsollarının 100-lük ələk sınağını tələb edir. Bu sınaq nisbətən iri ümumi təyinatlı sistemlər üçün əsaslıdır. İri ümumi təyinatlı sistemlərin 100-lük ələk sınağına əlavə edilmiş xərcin faizi böyük deyildir.

Alternativ sınaq göstərir ki, ISO 4406 17/14 sinfi və ya SAE sinif 8 yağ konsolunun kifayət qədər təmiz olmasını təsdiq etmək metodu kimi əldə olunur. Çöküntülərin saxlanması üçün qarışmanın olmasının təmin olunmasına görə dövriyyə vaxtı seçilməsi vacibdir. Nümunə götürməzdən əvvəl, tövsiyə olunur ki, minimum dövriyyə vaxtı rezervuar tutumunun beş misli bölünsün nasosun normal axını olsun.

Ümumi təyinatlı yağ konsolundakı bəzi iri qalıqlar yalnız hissəciklərinsayının yoxlanması nəticəsində gözdən qaça bilər. Əgər yağ ISO 440617/14 sinfini keçmək üçün kifayət qədər təmizdirsə, onda sistemdə qalan qalığın sayı meydançada əlavə yuma işi tələb etmir. Meydançada sistemin işə salınmasından əvvəl yenə də tövsiyə olunur ki, bütün sistem yuyulsun. Avadanlıq yağ təchizatında Cədvəl D.5-ə əsaslanan100-lük ələk qiymətləndirməsi ümumi təyinatlı avadanlığın istifadəyə verilməsindən əvvəl aparılmalıdır.

D.3.4. Quru qaz kipləşdirmə konsol sınağı

Quru qaz kipləşdirmə konsol təmizliyi sınağı ISO 10438-4 bənd 7.3.3.3 ilə əhatə olunur. Bu sınaq həmçinin konsol 680 kPa (6,8 bar, 100 psig) təyin edilmiş vaxtda partladıqdan sonra 100-lük ələyin təftişinə əsaslanır. SAE AS 4059E və ISO 4406-dakı hissəciklərin hesablanması metodları kipkəc qaz modulu sınağına şamil olunmur, çünki onlar hidravlik sınaqlardır. Hissəcik sayı meyarından istifadənin 10 dəq. axın və partlama sınağı kontekstində qurulması çox çətindir və normal olaraq tələb olunmur.

Təmizlik sınağı proseduruna konsol istehsalçısı ilə baxılmalıdır. Mümkün olduqda, sınaq ələyi elə yerləşdirilməlidir ki, qaz ələklə aşağı axsın. Qaz konsolundan keçən axın yolu nəzərdən keçirilməlidir və axın məhdudiyyətlərinin, məsələn diafraqmanın, nəzarət klapanı haşiyəsinin sınaq üçün kənarlaşdırılması zəruri ola bilər.

Element üzrə dağılma diferensialına çatma mümkünlüyü olarsa və ya element hava axını üçün əhəmiyyətli maneə olarsa, konsol filtri/ayrıcı elementləri kәnarlaşdırır. Konsol filtri/ayrıcı elementlərinin kənarlaşdırılması yalnız yuxarı axın konsol boruları və komponentlərinin təmiz olduğu təsdiq edildikdən sonra aparılır.

Hava mənbəyi manometrinin [680 kPa (6,8 bar; 100 psig) minimum] yeri nəzərdən keçirilməlidir və bu, həmişə hava təchizatı filtrinin aşağı axını ilə olmalıdır. Aşağıdakı şəraitdə təzyiqin düşüb-düşməyəcəyinin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı tədarükçü ilə müqavilə imzalanmalıdır, əgər belə olarsa, bu düşmə nə dərəcədə məqbul olar. Həmçinin tövsiyə olunur ki, bir dəfəyə yalnız bir təchizat birləşməsi yoxlansın.

ISO 10438-4 kontekstində bu sınaq konsolların zavod sınağına şamil olunur. Bütün tərəflərin razılığı ilə bu sınaqdan istifadə, sistemin zavod sınağına və ya sahədə işə salmaya imkan vermək üçün kifayət qədər təmiz olmasını müəyyən etmək məqsədi ilə tədarükçünün sınaq stendi quru qaz kipkələşdirməyə dəstək konsolları və sahədə yığma quru qaz kipkələşdirməyə dəstək sisteminin sınağına da şamil oluna bilər.

Cədvəl E.1 - Materiallara dair beynəlxalq texniki şərtlər

Rezervuar (sürtkü yağı)

Dəniz latunu tikişsiz istilik dəyişdirici-si boru materialları

F.1Süzmə səviyyəsi (F.1 şəklində əsas predmet 1) ən yüksək səviyyədir, bütün sistem sönəndə burada rezervuardakı yağbu səviyyəyə çatır.

F.2 Maksimal işçi səviyyə (F.1 şəklində əsas predmet 2) avadanlığın normal istismarı zamanı yağın çatacağı ən yüksək səviyyədir.

F.3 Minimal işçi səviyyə (F.1 şəklində əsas predmet 3) avadanlığın normal istismarı zamanı yağın çatacağı ən aşağı səviyyədir.

F.4 Sorma itkisi səviyyəsi (F.1 şəklində əsas predmet 4) nasosun sorma səviyyəsindən yuxarıdakı səviyyədir (F.1 şəklində əsas predmet 5), burada nasos tökməni itirməyə başlayır. Nasosun sorma səviyyəsi nasosun sorma axını və xalis pozitiv sorma başlığı tələbləri ilə müəyyən olunur.

F.5 Doldurma tutumu süzmə səviyyəsindən aşağıdakı cəmi həcmdir.

F.6 Normal iş diapazonu maksimal və minimal iş səviyyələri arasındakı səviyyədir.

F.7 Saxlama həcmi minimal işçi səviyyədən aşağıdakı cəmi həcmdir.

F.8 Saxlama vaxtı çəkilmiş hava və ya qazın buraxılması üçün verilən vaxtdır.

F.9 Süzmə tutumu süzmə səviyyəsi ilə maksimal işçi səviyyə arasındakı həcmdir.

F.10 İşçi tutum minimum işçi səviyyə ilə sorma itkisi səviyyəsi arasındakı həcmdir.

2. Maksimal işçi səviyyə

3. Minimal işçi səviyyə

4. Sorma itkisi səviyyəsi

5. Nasos sorma səviyyəsi

6. İstehsalçının standart şüşə uzunluğu

a. İstehsalçının standart ölçmə şüşəsi bu sxemdə ölçmə cihazının aşağısı minimal işçi səviyyədən ən azı 50 mm aşağı olmaqla və artıq uzunluq maksimal işçi səviyyədən yuxarıda olmaqla istifadə oluna bilər.

b. Alternativ nasos sorma sxemləri.

Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin 8 oktyabr 2014-cü il tarixli 005 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.

___________________________________________________________________________________

Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 V

olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər

Hissə 2: Sınaq üsulları

___________________________________________________________________________________

1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən İŞLƏNİB HAZIRLANIB VƏ TƏQDİM EDİLİB.

2. Bu standartIEC 60227-2:1997“Polyvinyl chloride insulated cables of rated voltages up to and including 450/750V. Part 2: Test methods”standartınınautentiktərcüməsidir.

3. İLKDƏFƏ TƏTBİQ EDİLİR.

4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.

___________________________________________________________________________________

Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 V

olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər

Hissə 2: Sınaq metodları

Polyvinyl chloride insulated cables

of rated voltages up to

and including 450/750V

___________________________________________________________________________________

IEC 60227-nin bütün hissələrində müəyyən edilmiş sınaqların aparılması üsulları bu Standartda və aşağıdakı nəşrlərdə verilir:

IEC 60227-1:1993, Polyvinyl chloride insulated cables of rated voltages up to and including 450/750 V – Part 1: General requirements (Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 V olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər-Hissə 1: Ümumi tələblər)

IEC 60332-1: Tests on electric cables under fire conditions – Part 1: Test on a single vertical insulated cable. (Yanğın şərtləri altında olan elektrik kabelləri üzərində sınaqlar-Hissə 1: Tək şaquli izolyasiyalı kabel üzərində sınaq)

IEC 60811-1-1:1993: Common test methods for insulating and sheathing materials of electrical cables – Part 1: Methods for general application – Section 1: Measurement of thickness and overall dimensions – Test for determining the mechanical properties (Elektrik kabellərinin izolyasiya və örtük materiallarına dair ümumi sınaq metodları-Hissə 1: ümumi tətbiqat metodları-Hissə1: Qalınlıq və ümumi ölçülərin götürülməsi-Mexaniki xassələrin müəyyən edilməsi üçün sınaq)

1.2. Tətbiq olunan sınaqlar

Kabellərin növlərinə tətbiq edilən sınaqlar xüsusi spesifikasiyalarda verilir (IEC 60227-3, IEC 60227-4, və s.).

1.3. Sınaqların həyata keçirildiyi tezliyə uyğun olaraq sınaqların təsnifatı

IEC 60227-1 2.2-də göstərildiyi kimi müəyyən edilmiş sınaqlar, tipli sınaqlar (simvol T) və nümunə sınaqlardır (simvol S).

T və S simvolları xüsusi spesifikasiyaların müvafiq cədvəllərində istifadə olunur (IEC 60227-3, IEC 60227-4, və s.).

1.4. Nümunənin seçilməsi

Markalanma izolyasiya və ya örtükdə olduğu halda belə markalanmanı daxil etmək üçün sınaqlar üçün istifadə edilən nümunələr götürülür.

1.9-cu bənddə göstərilən sınaq üçün istisna olmaqla, çox damarlı kabellər üçün (müxtəlif rəngli - əgər varsa) üçdən çox olmayan damarlar yoxlanılmalıdır.

1.5. İlkin kondisiyalaşdırma

Bütün sınaqlar izolyasiyanın və ya örtük birləşmələrin ekstruziyasından ən azı 16 saat sonra həyata keçirilir.

1.6. Sınaq temperaturu

Başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa sınaqlar ətraf mühit temperaturunda həyata keçirilir.

1.7. Sınaq gərginliyi

Başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, pik qiymətin nisbəti ± 7% kənara çıxmalarla Ö2-ə bərabər olmaqla, sınaq gərginliyi üçün dəyişən cərəyan təxminən sinus-dalğa şəklində 49 Hz - 61 Hz aralığında olmalıdır.

1.8. Rənglərin və markalanmanın davamlılığının yoxlanılması

Bu tələb ilə uyğunluq istehsalçının adı və ya ticarət nişanının, damarların rənginin və ya rəqəmlərin markalanmasının aradan qaldırılması üçün pambıq və ya suda isladılmış parça ilə yüngülcə on dəfə silməklə yoxlanılmalıdır.

1.9. İzolyasiya qalınlığının ölçülməsi

İzolyasiya qalınlığı IEC 60811-1-1 8.1-ə uyğun olaraq ölçülür. Bir kabel nümunəsi bir-birindən 1 metr aralıqda olan kabellərin 3 yerindən götürülür.

Yoxlama beş və ya ondan az damara malik olan kabellərin hər birində və beşdən çox damara malik istənilən beş kabellər damarı üzərində aparılır.

Cərəyan keçirən damarın çıxarılması çətin olduqda, gərilmə funksiyasına malik aparatda dartılıb uzadılmalı, izolyasiyaya zərər vurmayan digər uyğun vasitələrlə genişləndirilir.

1.9.2. Nəticələrin qiymətləndirilməsi

Hər damardan izolyasiyanın üç hissəsindən əldə edilmiş 18-in (millimetr ilə) orta qiyməti iki onluq rəqəmə qədər hesablanır və aşağıdakı kimi yuvarlaqlaşdırılır ki, bu, izolyasiya qalınlığının orta qiyməti kimi qəbul edilir.

Hesablanmada ikinci onluqdan sonra rəqəm 5 və daha çox olduqda, ilk onluqdan sonra rəqəm növbəti rəqəmə qədər artırılır, məsələn, 1,74 yuvarlaqlaşdırılır 1,7 və 1,75 yuvarlaqlaşdırılır 1,8 -ə qədər.

Əldə edilən bütün qiymətlərin ən aşağı qiyməti istənilən yerdə izolyasiyanın minimum qalınlığı kimi qəbul edilir.

Bu sınaq onların IEC 60227-1, 5.2.4 qalınlıq nümunəsində hər hansı digər ölçmələr ilə birlikdə keçirilə bilər.

1.10. Örtük qalınlığının ölçülməsi

Örtüyün qalınlığı IEC 60811-1-1, 8.2-yə uyğun olaraq qiymətləndirilir.

Bir kabel nümunəsi bir-birindən 1 metr aralıqda olan kabellərin 3 yerindən götürülür.

1.10.2. Nəticələrin qiymətləndirilməsi

Örtüyün üç hissəsindən əldə edilmiş (millimetr ilə ifadə olunmuş) bütün qiymətlərin orta rəqəmi iki onluq rəqəmə qədər hesablanmalı və aşağıdakı kimi yuvarlaqlaşdırılmalıdır ki, bu, örtük qalınlığının orta qiyməti kimi qəbul edilir.

Hesablanmada ikinci onluqdan sonra rəqəm 5 və daha çox olduqda, ilk onluqdan sonra rəqəm növbəti rəqəmə qədər artırılır, məsələn, 1,74 yuvarlaqlaşdırılır 1,7 və 1,75 yuvarlaqlaşdırılır 1,8 -ə qədər. Əldə edilən bütün qiymətlərin ən aşağı qiyməti istənilən yerdə örtüyün minimum qalınlığı kimi qəbul edilir.

Bu sınaq IEC 60227-1, 5.5.4-ün qalınlıq nümunəsində hər hansı digər ölçmələr ilə birlikdə keçirilə bilər.

1.11. Ümumi ölçülərin və ovallığın ölçülməsi

1.9 və ya 1.10-cu bəndə uyğun olaraq qəbul olunmuş üç nümunədən istifadə edilir.

Hər hansı dairəvi kabelin və əsas ölçüsü 15 mm-dən çox olmayan düz kabellərin ümumi ölçülərinin və diametrinin ölçülməsi IEC 60811-1-1 8.3-ə uyğun olaraq həyata keçirilir.

Əsas ölçüsü 15 mm-dən çox olmayan yastı kabellərin ölçülməsi üçün mikrometr, bir profil-proyektoru və ya oxşar avadanlıqlar istifadə edilir.

Əldə edilən qiymətlərin ortalaması orta ümumi ölçü kimi qəbul edilir.

Dairəvi örtüklü kabellərin ovallığının yoxlanılması üçün kabelin eyni kəsiyində iki ölçmə aparılır.

2.1. Cərəyan keçirən damarların elektrik müqaviməti

Cərəyan keçirən damarın elektrik müqavimətini yoxlamaq üçün hər belə damarın müqaviməti uzunluğu ən azı 1 metr olan kabelin bir nümunəsi əsasında ölçülür və hər bir nümunənin uzunluğu ölçülür.

Zəruri olduqda, nümənənin 20 ° C və 1 km uzunluğuna gətirilməsi aşağıdakı düstur ilə əldə olunur:

t Selsi dərəcəsi ilə ölçmə zamanı nümunənin temperaturudur

R20 Om / kilometrdə 20 ° C-də müqavimət

Rt Om ilə t ° C –də kabelin L metrlik müqaviməti

L Metrlə nümunə kabelin uzunluğu, (tam nümunənin və fərdi damarların və ya məftillərin uzunluğu).

2.2. Tamamlanmış kabellər üzrə aparılan gərginlik sınağı

Kabel heç bir metal qata malik olmadıqda, nümunə üçün seçilən kabel çatdırılan kimi suya batırılır.

Nümunə üçün seçilən kabelin uzunluğu, suyun temperaturu və batırılma müddəti IEC 60227-1 üzrə Cədvəl 3-də verilmişdir.

Gərginlik öz növbəsində hər bir cərəyan keçirən damar və başqa bir-biri ilə bağlı olan bütün naqillər arasında, metal təbəqəyə (əgər varsa), yaxud suya, sonra bir-biri ilə bağlı olan bütün cərəyan keçirən damarlar və metal təbəqə, yaxud su arasında tətbiq edilir.

Gərginlik və onun tətbiqi müddəti hər bir hal üçün IEC 60227-1, Cədvəl 3-də verilir.

2.3. Damarlar üzrə gərginlik sınağı

Bu sınaq yastı simli şnurlar deyil, örtüklü kabellər və yastı örtüksüz damarlar üçün tətbiq olunur.

Bu sınaq 5 m uzunluqda kabel nümunəsi üzrə həyata keçirilir. Bu və ya hər hansı digər örtük və ya doldurucular damarlara zərər vurmadan kənarlaşdırılır.

Yastı örtüksüz şnur halında izolyasiyada damarlar arasında qısa bir kəsmə edilir və damarlar 2 m uzunluğunda əl ilə ayrılır. Hər bir hal üçün gərginlik və onun tətbiq müddəti IEC 60227-1, Cədvəl 3 –də verilmişdir.

IEC 60227-1 Cədvəl 3-də göstərildiyi kimi damarlar suya batırılır və gərginlik naqillər və su arasında tətbiq edilir.

Hər bir hal üçün gərginlik və onun tətbiqinin müddəti IEC 60227-1, Cədvəl 3 –də verilmişdir.

2.4. İzolyasiya müqaviməti

Bu sınaq bütün kabellər üçün tətbiq olunur. Bu 2.2-ci bəndində təsvir edilmiş sınağa tətbiq edilmədikdə daha əvvəl 2.3-cü bəndində təsvir edilmiş sınağa təqdim olunan uzunluğu 5 m damar nümunələri üzərində tətbiq edilir.

Nümunə əvvəlcədən müəyyən temperatura qədər qızdırılmış suya batırılır, nümunənin hər sonunda təxminən 0,25 m uzunluğu su üzərində saxlanılır.

Nümunələrin uzunluğu, suyun temperaturu və batırılma müddəti IEC 60227-1, Cədvəl 3-də verilmişdir.

80 V və 500 V arasında gərginlik daha sonra cərəyan keçirən damar və su arasında tətbiq edilir.

İzolyasiya müqaviməti, gərginliyin tətbiq edilməsi 1 dəqiqə sonra ölçülür və bu qiymət 1 km-ə uyğun olmalıdır.

Nəticədə əldə olunan qiymətlərin heç biri xüsusi spesifikasiyalarda nəzərdə tutulmuş minimum izolyasiya müqavimət qiymətindən aşağıda olmamalıdır (IEC 60227-3, IEC 60227-4, və s.).

Xüsusi spesifikasiyalarda (bax IEC 60227-3, IEC 60227-4) göstərilən izolyasiya müqavimətinin qiymətləri 1 × 10 Om × m xüsusi həcmi müqavimətə əsaslanır və aşağıdakı düstur vasitəsi ilə hesablanır:

R mega om/kilometrində olan izolyasiya müqaviməti

D izolyasiyanın nominal xarici diametri

d cərəyan keçirən damarın məhdudlaşdırılmış dairəsinin diametri və ya simli şnurlar üçün, izolyasiyanın nominal daxili diametri

3.1. Elastiklik sınağı

IEC 60227-1, 5.6.3.1-ci bəndində tələblər verilir.

Bu sınaq simli şnurlar, sabit məftil üçün elastik cərəyan keçirən damarlar və təkdamarlı kabellər və ya damarları 2,5 mm daha çox nominal kəsik sahəsinə malik olan çoxdamarlı elastik kabellər üçün tətbiq edilmir.

Bu sınaq şəkil 1-də göstərilən cihaz vasitəsilə həyata keçirilir. Bu cihaz daşıyıcı C, sınaqdan keçiriləcək kabelin hər nümunəsi üçün daşıyıcı və dörd şkiv üçün hərəkətverici sistemdən ibarətdir. Daşıyıcıda (C) eyni diametri olan iki şkiv (A və B) quraşdırılır. Bu aparatın hər ucunda olan iki stasionar şkiv A və B şkivlərindən müxtəlif diametrdə ola bilər, lakin hər dörd şkiv elə quraşdırılmalıdır ki, nümunə onların arasında üfüqi şəkildə yerləşsin. Daşıyıcı təxminən 0,33 m / s sabit sürətlə 1 m məsafədə hərəkət istiqamətinin hər fasiləsi arasında dövrlər edir (irəli-geri hərəkəti).

Şkivlər metaldan hazırlanmalı və dairəvi kabellər üçün yarımdairəvi formalı çuxura və yastı kabellər üçün yastı çuxura malik olmalıdır. Saxlayıcı sıxaclar (D) elə bərkidilməlidir ki, dartılma həmişə daşıyıcıdan kənarda hərəkətdə olan kütlə ilə tətbiq edilsin. Bir saxlayıcı sıxacdan onun dəstəyinə qədər məsafə, digər sıxac onun dəstəyinə söykənərkən, maksimum 5 sm olmalıdır.

Daşıyıcının işləmə mexanimzi elə olmalıdır ki, hərəkət bir istiqamətdən digərinə dəyişdikdə, daşıyıcı hamar və təkansız çevrilsin.

3.1.3. Nümunə hazırlanması

5 m uzunluqda elastik kabelin nümunəsi Şəkil 1-də göstərildiyi kimi hər sonluğu kütlə ilə yüklü olan şkivlər üzərində dartılmalıdır. Bu kütlənin çəkisi və A və B şkivlərinin diametri Cədvəl 1-də verilir.

Yüngül polivinilxlorid örtüklü kabel

Adi polivinilxlorid örtüklü kabel

Yüngül polivinilxlorid örtüklü kabel

Adi polivinilxlorid örtüklü kabel

Adi polivinilxlorid örtüklü kabel

Oyuğun ən aşağı nöqtəsində ölçülən diametr.

Bu cədvəldə göstərilməyən, 7 və 18 aralığında olan kabellərin,damarların nömrələri ilə kabellər, qeyri-üstünlük verilən kabel növləridir. Onlar çəkinin kütləsini və damarların növbəti daha yüksək müəyyən nömrəsində eyni cərəyan keçirən damar üçün şkiv diametrinin ölçüsünü istifadə edərək sınaq edilə bilər.

3.1.4. Damarların cərəyan yüklənməsi

Cərəyan yüklənməsi üçün aşağı gərginlik və ya təxminən 230/400 V gərginlik istifadə edilə bilər.

Elastiklik sınağı zamanı kabel nümunəsi aşağıdakı kimi yüklənmiş olmalıdır:

–iki və üç damarlı kabellər: bütün damarlar 1A/mm+10% yüklənmiş olmalıdır.

– dörd və beş damarlı kabellər: üç damarlı 1A/mm+10% yüklənmiş olmalı və ya bütün damarlar Ö 3/n A/mm+10% yüklənmiş olmalıdır.

Burada n damarların sayıdır.

Beşdən artıq damarı olan kabellər yüklü edilə bilməz. Bu damarlar üzərində siqnal cərəyanı tətbiq edilir.

3.1.5. Damarlar arasında gərginlik

İki damarlı kabellər üçün cərəyan keçirən damarlar arasında gərginlik 230 V dəyişən cərəyan olmalıdır. Üç və ya daha çox damara malik kabellər üçün üç cərəyan keçirən damara üç fazalı 400 V dəyişən cərəyanı olan gərginlik birləşdirilir, digər damarlar isə neytrala birləşdirilir. Üç yanaşı damar sınaqdan keçirilir. İki qatlı konstruksiyalı kabellər üçün xarici qatın damarları sınaqdan keçirilir.Bu həmçinin aşağı gərginlikli cərəyan yüklənmə sistemini istifadə edərkən tətbiq edilir.

3.1.6. Nasazlıqların aşkar edilməsi (əyilmə aparatın quruluşu)

Əyilmə aparatı elə qurulmalıdır ki, sınaq zamanı aşağıdakılar baş verdiyi təqdirdə sınaq dayandırılmalıdır:

– cərəyanın kəsilməsi;

– cərəyan keçirən damarlar arasında qısa qapanma;

– sınaq nümunəsi və şkivlər arasında qısa qapanma (əyilmə aparatı).

IEC 60227-1, 5.6.3.2-ci bəndində tələblər verilir.

Müvafiq uzunluğa malik şnurun nümunəsi Şəkil 2-də göstərildiyi kimi müəyyən edilir və çəkisi 0,5 kq kütlə ilə yüklənmiş olur. Cərəyan keçirən damarlar vasitəsilə təxminən 0,1 A cərəyan buraxılır. Cərəyan keçirən damarın oxlarının müstəvisinə perpendikulyar bir istiqamətdə geri və irəli əyilir. Bununla iki yekun mövqe vertikalın hər iki tərəfində 90 ° bucaq əmələ gətirir. Əyilmə 180° bucaq altında hərəkətdir. Əyilmə sürəti dəqiqədə 60° təşkil edir. Nümunə sınaq ilə uyğun deyilsə, bu daha sonra təkrarlanan sınaqlar ilə uyğunluq təşkil edən iki əlavə nümunə ilə təkrar olunmalıdır.

Tələblər IEC 60227-1-in 5.6.3.3-cü bəndində verilir.

Müvafiq uzunluğa malik şnur nümunəsinin biri sərt bir dəstəyə əlavə edilir və 0, 5 kq çəkiyə malik kütlə ilə əlavə nöqtəsindən 0,5 m aşağıda nümunəyə bərkidilir. Cərəyan keçirən damar vasitəsilə təxminən 0,1 A cərəyan keçirilir. Kütlə bərkidilmiş yerə qaldırılır və sonra buraxılır. Prosedur 5 dəfə təkrar olunur.

3.4. Damarların ayrılması üçün sınaq

Tələblər IEC 60227-1-nin 5.6.3.4-cü bəndində verilir.

Bu sınaq yastı örtüksüz şnurlar üçün tətbiq edilir.

Şnurun qısa nümunəsi üzərində damarlar arasında izolyasiyada kəsiklər edilir.

5 mm/s sürət ilə onları ayırmaq üçün lazım olan güc gərilmə funksiyasına malik aparat vasitəsilə ölçülməlidir.

3.5. Statik elastiklik sınağı

Tələblər IEC 60227-nin xüsusi hissələrində verilir.

Bu sınaq 2,5 mm-ə qədər və bu rəqəm daxil olmaqla cərəyan keçirən damarların çarpaz sahələri ilə kabellər üçün tətbiq edilir.

Sınaqdan əvvəl kabel (20 ±5) C °-də 24 saat ərzində şaquli vəziyyətdə sınaq edilir. (3 ± 0,05) m uzunluğa malik nümunə Şəkil 3-də göstərilən oxşar bir aparatda sınaq edilir. İki sıxaclar, A və B, torpaq səviyyəsindən ən azı 1,5 m hündürlükdə yerləşdirilməlidir.

Sıxac A quraşdırılır və sıxac B sıxac A səviyyəsində üfüqi hərəkət edir. Nümunənin ucları bir ucu A sıxacında, digər ucu isə A sıxacından I = 0,20 m məsafədə olan daşınar B sıxacında şaquli birləşmiş olmalıdır ( sınaq zamanı şaquli qalır). Kabel təxminən 3-cü şəkildə nöqtəli xətlərlə göstərilən formanı alır. Hərəkətli sıxac B hərəkətsiz A sıxacından Şəkil 3-də bütöv xətlərlə göstərilən “U” hərfi formasını aldıqda kənar edilir və sıxacdan kabelin yan səthləri ilə keçən iki şaquli xətt arasında yerləşdirilir. Bu sınaq iki dəfə həyata keçirilir. İlk sınaqdan sonra kabel sıxacda 180° çevrilir.

İki şaquli xətt arasında ölçülmüş l –in orta iki qiyməti müəyyən edilir. Sınaq nəticələri qənaətbəxş olmadıqda, nümunə üçün kabelin təxminən 20 dəfə kiçik ölçüdə bir barel diametr üzrə makarada iki dəfə sarğılanmaq yolu ilə hazırlanır; bir dəfə sarınmadan sonra nümunə 180° sərbəst çevrilməlidir. İlkin hazırlıqdan sonra nümunə yuxarıda göstərilən qaydada sınaqdan keçirilməli və müəyyən tələblərə cavab verməlidir.

3.6. Lift kabellərin mərkəzi özəyinin zərbəyə davamlılığı

Tələblər IEC 60227-1-in xüsusi hissələrində verilir.

1 m uzunluqda kabel nümunəsi tamamlandıqdan sonra dartılmalıdır.

Nümunənin iki ucundan təxminən 0,20 m məsafədə bütün örtük və damarlar çıxarıldıqdan sonra gərginlik hesablanan mərkəz daxil olmaqla, mərkəzi özək 300 m kabelin çəkisinə uyğun olan zərbə gücünə məruz qalır.

Güc 1 dəqiqə tətbiq edilir.

Sərbəst asılan kütlə və ya sabit güc tətbiq edə biləcək uyğun mexaniki sınaq aparatı istifadə edilə bilər.

Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin 8 oktyabr 2014-cü il tarixli 005 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.

___________________________________________________________________________________

Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 V

olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər

Hissə 6: Lift kabellər və elastik birləşmələr üçün kabellər

___________________________________________________________________________________

1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən İŞLƏNİB HAZIRLANIB VƏ TƏQDİM EDİLİB.

2. Bu standartIEC 60227-6:2001 “Polyvinyl chloride insulated cables of rated voltages up to and including 450/750 V – Part 6: Lift cables and cables for flexible connections”standartınınautentiktərcüməsidir.

3. İLKDƏFƏ TƏTBİQ EDİLİR.

4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.

___________________________________________________________________________________

Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 V

olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər

Hissə 6: Lift kabellər və elastik birləşmələr üçün kabellər

Polyvinyl chloride insulated cables

of rated voltages up to

and including 450/750V

Part 6: Lift cables and cables for flexible connections

___________________________________________________________________________________

IEC 60227-in bu hissəsi sabit nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 V olan dairəvi və yastı lift kabellər və elastik birləşmələr üçün kabellərə dair xüsusi texniki detalları göstərir.

Hər bir kabel IEC 60227-1-də verilən müvafiq tələblərinə və IEC 60227-in bu hissəsinin xüsusi tələblərinə uyğundur.

Bu standartda aşağıdakı normativ sənədlərə istinad olunub:

Qeyd: Tarix göstərilmiş istinadlar üçün yalnız göstərilən nəşr tətbiq olunur. Tarix göstərilməmiş istinadlar üçün isə istinad olunan sənədin ən son nəşri (hər hansı bir dəyişiklik də daxil olmaqla) tətbiq olunur.

IEC 60096-0-1:1990, Radio-frequency cables – Part 0-1: Guide to the design of detailed specifications – Coaxial cables (Radio-tezlik kabelləri – Hissə 0-1: Müfəssəl spesifikasiyaların layihəsinə dair müddəa – Koaksial kabellər).

IEC 60227-1:1993, Polyvinyl chloride insulated cables of rated voltages up to and including 450/750 V – Part 1: General requirements (Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 V olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər –Hissə 1: Ümumi tələblər).

IEC 60227-2:1997, Polyvinyl chloride insulated cables of rated voltages up to and including 450/750 V – Part 2: Test methods (Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 V olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər Hissə 2: Sınaq metodları).

IEC 60228:1978, Conductors of insulated cables (AZS IEC 60228-2014 Kabellərin cərəyan keçirən damarları).

IEC 60332-1:1993, Tests on electric cables under fire conditions – Part 1: Test on a single vertical insulated wire or cable (Yanğın şərtləri altında elektrik kabelləri üzərində aparılan sınaqlar –Hissə 1: Tək şaquli izolyasiyalı naqil və ya kabel üzərində sınaq).

IEC 60502-1:1997, Power cables with extruded insulation and their accessories for rated voltages from 1 kV (Um = 1,2 kV) up to 30 kV (Um = 36 kV) – Part 1: Cables for rated voltages of 1 kV (Um = 1,2 kV) and 3 kV (Um = 3,6 kV) (Ştamplanmış izolyasiyalı elektrik kabelləri və onların ləvazimatları 1 kV-dən yüksək 1 kV (Um = 1,2 kV)-dən 30 kV (Um = 36 kV)-dək nominal gərginliklər üçün – Hissə 1: 1 kV (Um = 1,2 kV) və 3 kV (Um = 3,6 kV) nominal gərginliklər üçün kabellər).

IEC 60811-1-1:1993, Common test methods for insulating and sheathing materials of electric cables – Part 1: Methods for general application – Section 1: Measurement of thickness and overall dimensions – Tests for determining the mechanical properties (Elektrik kabellərinin izolyasiya və mühafizə materiallarına dair ümumi sınaq metodları –Hissə 1: Ümumi tətbiqat metodları – Bənd 1: Qalınlıq və ümumi ölçülərin aparılması – Mexaniki xassələr üçün sınaqlar).

IEC 60811-1-2:1985, Common test methods for insulating and sheathing materials of electric cables – Part 1: Methods for general application – Section 2: Thermal ageing methods (Elektrik kabellərinin izolyasiyası və mühafizəsinə dair ümumi sınaq metodları – Hissə 1: Ümumi tətbiqat metodları – Bənd 2: Termal yaşlanma metodları).

IEC 60811-1-4:1985, Common test methods for insulating and sheathing materials of electric cables – Part 1: Methods for general application – Section 4: Test at low temperature (Elektrik kabellərinin izolyasiya və mühafizə materiallarına dair ümumi sınaq metodları – Hissə 1: Ümumi tətbiqat metodları –Bənd 4: Aşağı temperaturda aparılan sınaq).

IEC 60811-3-1:1985, Common test methods for insulating and sheathing materials of electric cables – Part 3: Methods specific to PVC compounds – Section 1: Pressure test at high temperature – Tests for resistance to cracking (Elektrik kabellərinin izolyasiya və mühafizəsinə dair ümumi sınaq metodları – Hissə 3: PVC maddələrinə dair metodlar – Bənd 1: Yüksək temperaturda təzyiq sınağı – Çatlamaya müqavimət sınağı)

IEC 60811-3-2:1985, Common test methods for insulating and sheathing materials of electric cables – Part 3: Methods specific to PVC compounds – Section 2: Loss of mass test – Thermal stability test (Elektrik kabellərinin izolyasiya və mühafizə materiallarına dair ümumi sınaq metodları – Hissə 3: PVC maddələrinə aid metodlar – Bənd 2: Çəki sınaq itkisi –İstilik sabitlik sınağı).

3.2. Nominal gərginlik

•300/500 V -Nominal kəsik sahəsi 1 mm-dənartıq olmayan cərəyan keçirən damara malik kabellər üçün;

•450/750 V - 1 mmartıq olan cərəyan keçirən damar üçün.

3.3.1.Cərəyan keçirən damar

Cərəyan keçirən damarların sayı: 3, 4, 5, 6, 9, 12, 16, 18, 20 və ya 24

Kəsik sahələrinin birləşməsi və onlara məxsus cərəyan keçirən damarların sayı aşağıdakı Cədvəl 1-də verilir:

Cərəyan keçirən damarların sayı

Mötərizə içində qiymətlərə üstünlük verilmir.

Cərəyan keçirən damarlar IEC 60228-in Sinif 5 cərəyan keçirən damarlar üçün verilən tələblərə uyğun olmalıdır.

Yan mövqedə damarların naqilləri mis və polad məftillərdən ibarət ola bilər.Bu cərəyan keçirən damarların nominal həndəsi kəsiyinin sahəsi digər naqillərin nominal həndəsi kəsik sahəsinə bərabər olmalıdır və maksimum müqavimət eyni nominal kəsik sahəsinin mis cərəyan keçirən damarın maksimum müqavimətindən iki dəfədən çox artıq olmamalıdır.

İzolyasiya hər cərəyan keçirən damar ətrafında tətbiq olunan PVC / D tipli polivinilxlorid qarışığı olmalıdır.

İzolyasiya qalınlığı Cədvəl 4-də, 2-ci sütunda verilən müəyyən qiymətlərə uyğun olmalıdır.

İzolyasiya müqaviməti Cədvəl 4-də, 3-cü sütunda göstərilmiş qiymətlərdən az olmamalıdır.

3.3.3.İzolyasiya olunmuş damarların və bərkidici elementlərinyerləşməsi (əgər varsa)

Damarlar paralel qoyulmalıdır. Lakin, iki, üç, dörd və ya beş damarların qrup halında qoyulmasına hər qrup daxilində qoparmaq üçün ip yerləşdirildiyi hallarda icazə verilir. Bu izolyasiyaya zərər vurmadan damarları ayırmağa imkan yaradacaq.

Tekstil materialdan bərkidici elementlərdənistifadə edilə bilər.

Metaldan bərkidici elementlərdəndə istifadə edilə bilər; Bu halda onlar sürtülməyə davamlı izolyasiya materialı ilə örtülməlidir.

Damarlar qruplaşdırılmış olduqda, qruplar aşağıdakı Cədvəl 2-yə uyğun olmalıdır:

Qrupları ayıran boşluğun nominal qiyməti e, Cədvəl 5, 2-ci sütunda verilir (bax Şəkil 1).

Bu boşluq (clearance)e1orta qiyməti üçün heç bir tələb yoxdur. Lakin, qrupları ayıran boşluğun nominal qiyməti e1 daha az ola bilər, o, şərtlə ki, fərq nominal qiymətin 0,2 mm + 20%-dən artıq olmasın.

Bu örtük damarlar ətrafında tətbiq olunan PVC/ST5 tipli bir polivinilxlorid kompaunduolmalıdır.

Örtük çökəkliklərin formalaşmasının qarşısını almaq və damarlara birləşməməsi üçün tətbiq edilməlidir.

Örtüyün qalınlığı Cədvəl 5, 3-cü sütunda verilmiş e2və e3 müəyyən qiymətləriilə uyğun olmalıdır (həmçinin bax Şəkil1).

E2 və e3 orta qiyməti müvafiq müəyyən qiymətlərdən az olmamalıdır. Lakin, hər hansı bir yerdə qalınlıq müəyyən qiymətdən daha az ola bilər, o şərtlə ki, fərq 0, 2 mm + müvafiq müəyyən qiymətin 20%-dan çox olmasın.

Qeyd - Bu şəkil Cədvəl 5-də istinad edilən örtüyün və boşluğun qalınlığınıgöstərir və faktiki konstruksiyanı təmsil etmir.

3.3-cü bəndin tələblərinə uyğunluqbaxışvasitəsilə və ya kabelin düzbucaqlı eninə kəsiyi istisna olmaqla, Cədvəl 6-da verilən sınaqlar vasitəsiilə həyata keçirilməli və aşağıdakı dəyişikliklər və əlavələr nəzərə alınmalıdır. Tətbiq oluna bilən hallarda, 3.4.1 -3.4.5-ci bəndlər daxil olmaqla Cədvəl6-da göstərilən müvafiq sınaqlarla birlikdə nəzərdənkeçirilməlidir.

3.4.1. Örtüklər üçün yüksək temperaturda təzyiq sınağı

Kabelin kiçik tərəfləri tam dairəvi şəkildə olduqda, bu sınaq IEC 60811-3-1 8.2 uyğun olaraq kiçik tərəflərin birində həyata keçirilir. Sıxılma gücünü hesablamaq üçün IEC 60811-1-1, 8.1.4-cü bənddə müəyyən edildiyi kimi D kabelin kiçik ölçüsü və δ örtüyün e3 orta qalınlığıdır.

Kiçik tərəflər yastı və ya təxminən yastı olduqda, Şəkil 1-də təsvir olunan kimi bu sınaq aşağıdakı kimi dəyişdirilmiş üsul ilə IEC 60811-3-1, 8.2-ci bəndə uyğun olaraq həyata keçirilir:

a) Sınaq nümunəsinin hazırlanması

Zolaq kabelin ox istiqamətində, kabelin geniş tərəfindən kəsilməlidir.

Daxili tərəfində yalnız kənarlar cilalanaraq və ya kəsilərək çıxarılmalıdır. Sınaq edilən zolağın eni 20 mm-dən artıq olmamaqla ən azı 10 mm olmalıdır. Zolağın qalınlığı sıxılma güc F tətbiq olunduğu yerdə ölçülməlidir.

b) Sınaq aparatında sınaq nümunəsinin mövqeyi

Zolaq kabelin damarının diametrinə təxminən bərabər diametrə malik mandrel ətrafında əyilmiş olunmalıdır;zolağın uzunsov oxu mandrelin oxuna şaquli olmalıdır.Təmin etmək lazımdır ki, zolağın daxili səthinin mandrelin dövrəsinin ən azı 120° üzərində kontakta olması həyata keçirilməlidir (bax şəkil 2).Sınaq aparatın metal ülgücü sınaq nümunəsnini ortasında yerləşdirilir.

c) Sıxılma gücünün hesablanması

IEC 60811-3-1 Standartın 8.2.4-cü bəndinə bax; d (mm) güc tətbiq olunan yerdə zolaq qalınlığıdır. D (mm) mandrel diametri plus iki qat d qiyməti.

Oyuğun dərinliyi yuxarıda təsvir olunan kimi orijinal qiymət D ilə əlaqədar olmalıdır.

3.4.2. Aşağı temperaturda tamamlanmış kabellər üzrə təsir sınağı

IEC 60811-1-4, 8.5.4-cü bənddə göstərilən çəkicin kütləsinin qiymətləri, yastı kabelin kiçik ölçüsünə uyğun olaraq seçilməlidir.

3.4.3. Elastiklik sınağı

Bu sınaq lift kabellər üçün tətbiq edilmir (Bu kabellər üçün daha uyğun sınağa baxılır).

Bu sınaq nominal cərəyan keçirən damarın kəsiyinin sahəsi yalnız 0,75 mm, 1mm, 1,5 mm, 2,5 mm və ya 4 mm olan və beşdən artıq olmayan damarların sayı ilə kabellər üçün həyata keçirilir.

Kabelin hər sonunda yüklənmiş çəkininkütləsi və A və B Şkivlərin diametrləri aşağıdakı Cədvəl 3-də verilmiş kimi olmalıdır.

Cərəyan keçirən damarların nominal eninə kəsik sahəsinin çevik birləşmələri üçün yastı polivinilxlorid örtüklü kabel

3.4.4. Statik çeviklik sınağı

Bu sınaq IEC 60227-2 3.5 uyğun olaraq həyata keçirilir.

Məsafə l ' 0,70 m- dən çox olmamalıdır.

3.4.5. Odadavamlılıq sınağı

Bu sınaqda alova kabelin yastı tərəfinin ortasında təsadüf edilir.

3.5. İstifadəsi üçün təlimat

Kabelin lift və qaldırıcılarının bu növü üçün sərbəst asılmış uzunluq 35 m-dən böyük olmayan və sürəti 1,6 m/s-dən artıq olmayan qurğular üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu hüdudlardan kənarda kabellərin istifadə edilməsi, məsələn, bərkidici elementlərin əlavə edilməsi ilə, istehlakçı və istehsalçı arasında müzakirə mövzusu olmalıdır.

Bu xüsusi dəqiqləşdirilmə 0 ° C-dən aşağı temperaturda istifadə etmək üçün kabellərə tətbiq olunmur.

Normal istifadədə maksimal cərəyan keçirən damarın temperaturu: 70 °C.

Qeyd: Digər prinsiplər nəzərdən keçirilir.

Cərəyan keçirən damarların müqaviməti

Müvafiq damarlar üzərində gərginlik sınağı:

- 1 500 V -daU0/U 300/500 V və 0,6 mm qədər izolyasiya qalınlığı üçün

- 2 500 V –da U0/U 450/750 V və 0,6 mm artıq izolyasiya qalınlığı üçün

Gərginlikli reytinqinə görə tamamlanmış kabel üzrə gərginlik sınağı:

- 2 000 V –da U0/U300/500 V üçün

- 2 500 V -daU0/U450/750 V üçün

70 C dərəcədə izolyasiya müqaviməti

Konstruksiyanı əhatə edən öhdəliklər və ölçüxüsusiyyətləri

IEC 60227-1 və IEC 60227-2

Konstruksiya tələbləri ilə uyğunluğun yoxlanılması

Yoxlama və əl ilə sınaq

Izolyasiya qalınlığının ölçülməsi

Örtük qalınlığının ölçülməsi

İzolyasiyanın mexaniki xassələri

Köhnəlmədən əvvəl zərbəyə davamlılıq sınağı

Köhnəlmədən sonra zərbəyə davamlılıq sınağı

Örtüyün mexaniki xassələri

Köhnəlmədən əvvəl zərbəyə davamlılıq sınağı

Köhnəlmədən sonra zərbəyə davamlılıq sınağı

Yüksək temperaturda təzyiq sınağı

Bu standartın 3.4.1 bəndinə bax

Aşağı temperaturda elastiklik və təsir gücü

Aşağı temperaturda izolyasiya üçün elastiklik sınağı

Aşağı temperaturda örtük üçün elastiklik sınağı

Aşağı temperaturda örtük üçün uzanma sınağı

Tamamlanmış kabel üzrə təsir sınağı

Bu standartın 3.4.2 bəndinə bax

Tamamlanmış kabelin mexaniki gücü

Bu standartın 3.4.3 bəndinə bax

Statik elastiklik sınağı

Bu standartın 3.4.4 bəndinə bax

Bu standartın 3.4.5 bəndinə bax

4.2. Nominal gərginlik

•300/500 V 1 mmartıq olmayan nominal kəsik sahələrinə malik cərəyan keçirən damarlar və kabellər üçün;

•450/750 V 1 mmartıq olan cərəyan keçirən damarlar üçün.

4.3.1.Cərəyan keçirən damar

Kəsik sahələrinin birləşməsi və onlara məxsus cərəyan keçirən damarların sayı aşağıdakı Cədvəl 7-də verilir:

Cərəyan keçirən damarlar üçün göstərilən üstünlük verilən sayları başqa damar sayı və ya daha çox damarı olan kabellərin tikintisinə mane etmir.

2,5 mm qədər və bu rəqəm daxil olmaqlak maksimum müqavimətinin qiymətləri 5% artırılması istisna olmaqla, sinif 5 cərəyan keçirən damarlar IEC 60228 verilən tələblərə uyğun olmalıdır. Naqillər düz və qalaylanmış olmalıdır.

Aşağıdakı telekommunikasiya vahidləri kabelin hər hansı bir qatına daxil edilə bilər:

– ekranlaşdırılmış rabitə cütləri və ən azı 0,5 mm nominal kəsik sahəsinə

malik cərəyan keçirən damar ilə ekranlaşdırılmış tək damarlar.

Rabitə cütlərinin cərəyan keçirən damarları və tək damarlarSinif 5 cərəyan keçirən damarlar üçün olan IEC 60228-in tələblərinə uyğun olmalıdır.

Hər hansı telekommunikasiya qovşağı uyğun preslənmiş qeyri-metal örtük və ya yapışdırıcı lent ilə təmin edilir.

4.3.2. Nəzarət və güc damarları üçün izolyasiya

Bu izolyasiya növü hər cərəyan keçirən damar ətrafında tətbiq olunan PVC/ D polivinilxlorid mürəkkəbi olmalıdır.

İzolyasiya qalınlığı Cədvəl 8, 2-ci sütunda verilən müəyyən qiymətlərə uyğun olmalıdır.

İzolyasiya müqaviməti Cədvəl 8, 3-cü sütunda verilmiş qiymətdən az olmamalıdır.

4.3.3. Damar, mərkəzi özək və telekomunikasiya vahidləri və doldurucuların toplantıları əgər varsa

Lift kabellər üçün əlavə doldurucular və ya telekommunikasiya hissələri ilə damarlar, mərkəzi ürək ətrafında burulur.

Mərkəzi özək aşağıdakılardan ibarətdir

a) kəndir, cut və ya oxşar material, və ya

b) bərkidici elementlərinvə ya

c) a) və b) birləşməsi.

Bərkidici element ya qeyri-metal material və ya qeyri-keçirici, aşınmaya qarşı davamlı material ilə örtülmüş metaldan ibarətdir.

Qeyd:Bu örtüyün məqsədi bərkidici elementin qırıq liflər ilə damarlara zərər vurmasının qarşısını almaqdır.

Doldurucular olduğu təqdirdə quru pambıq və ya digər uyğun lifli materialdan ibarətdir.

Lift kabellərdən başqa avadanlıqlar üçün istifadə edilən kabellər üçün mərkəzi özək və / və ya bərkidici element əlavədir.

Damarlar elə yığılmalıdır ki, 6-, 9- və12-damarlı kabellər üçün bir qat və 12-dən 30-a qədər damarlara malik kabellər üçün bir və ya iki qat yaratsın.

Belə bir halda, qatların sayı müvafiq olaraq artırıla bilər. Damarların yığılması praktiki olaraq dairəvi kəsiyə malik olmalıdır.

Yerləşdirilmiş kabellərin yüksəkliyi mərkəzlərdən keçən dairənin diametrindən 11 dəfə artıq olmamalıdır.

4.3.4. Damar yığımı örtüyü

Hörgü və ya bir lentdən ibarət örtük tamamlanmış damar yığımı üzərində tətbiq oluna bilər.Bu hörgü təbii material (məsələn, pambıq və ya emal olunmuş pambıq) və ya sintetik material (məsələn, süni ipək) əsasında hazırlanmalıdır. Bu hörgü düyün və ya boşluqlarsız bərabər olmalıdır.

Lent izolyasiya və örtük materialları ilə uyğun təbii və ya sintetik materiala əsaslanmalıdır. Bu uyğun tətbiq olunmalıdır.

Ekran damaryığımının örtüyü üzərinə tətbiq oluna bilər.

Ekran maksimum 0,21 mm diametri ilə düz və ya qalaylanmış, tablanmış mis naqillərdən simmetrik tətbiq olunan tel hörgülüsündən ibarətdir.

Bu hörgü mis tel hörgülü və ya çarpaz-damarlı uyğun tekstil liflərindən (məsələn, poliester) olan mis məftil ekrandan ibarətdir.

Mis hissəsi ilə bağlı hörgünün uyğun metoda əsasən hesablanmış örtük faizi, ən azı 85% olmalıdır (məsələn, IEC 60096-0-1).

Örtük damar yığımının və ya ekranın örtükləri (əgər varsa) üzərində tətbiq olunan PVC/ST5 növünün polivinilxlorid qarışığı olmalıdır.

4.3.4-cü bənddə göstərilən hörgüdən başqa, altında olan qata zərər vermədən örtüyü kənar etmək mümkündür.

Örtüyün qalınlığı Cədvəldə 9 verilən müəyyən qiymətlərə uyğun olmalıdır.

Ekran daxil olmaqla, əgər varsa.

4.3-cü bəndin tələbləri ilə uyğunluq yoxlama və Cədvəl 11-də verilmiş sınaqlar vasitəsi ilə yoxlanılmalıdır.

4.4.1.Elastiklik sınağı:

4.4.1.1. Lift kabellər üçün elastiklik sınağı:

4.4.1.1.1. Sınaq cihazı

Mexaniki elastiklik mexanizm eyni hündürlükdə quraşdırılmış və üfüqi bir-birinə doğru və bir-birindən uzaq sadə harmonik hərəkət edən, ani sürətləri bərabər olaniki çərçivədən ibarətdir. Çərçivələrmaksimum sürətlənməyə4 m/s-da çatırlar və dövrləri bir saat ərzində (1 500 ± 10) tamamlayırlar (bir dövrü çərçivənin mövqeyinin kənar mövqedən daxili mövqeyə və sonra orijinal kənar mövqeyə qaytarılması hesab edilir).

Hər çərçivə kabel üçün birləşən taxta split sıxıcı bloklardan ibarət olan konik "daxiletmə" bölməsinə əlavə olunan roker borunu dəstəkləyir. Dəstək elementləri olan kabel sınaq nümunələri üçün sıxaclar bu elementlərin təhlükəsizliyini təmin edir.

Kabel sıxac mil nöqtələri arasında məsafə çox ucqar mövqedə çərçivə ilə (1 700 ± 10) mm və dərin mövqedə çərçivə ilə (760 ± 10) mm olmalıdır (Şəkil 3).

4.4.1.1.2.Sınaq aparatının qurulması

Sınaq aparatınınçərçivələri ucqar mövqeyində yerləşdirilir və kabel nümunəsi elə ölçüdə kəsilir ki, ucları bərkidildiyində statik mərkəz üzrə elastiklik(40 ± 5) mm olsun(elektrik birləşmələrinin təmin olunması üçün nümunənin uclarında lazımi uzunluqda izolyasiya olunmuş damarlar saxlanılmalıdır; bax şəkil 3).

Daha sonra sınaq aparatının çərçivələribir-birinə daha yaxın mövqedə yerləşdirilir və kabelin hər ucu sıxılır; eyni zamanda digər möhkəmləndirici elementlər də sıxılır.Sıxılmanın konusşəkilli hissəsi epoksi və ya poliuretan qatran mürəkkəbi ilə doldurulur.

Qeyd: Kabel sıxacları daxilində cərəyan keçirən damarların vaxtından əvvəl zədələnməsininqarşısını almaq üçün bu sıxaclarelastiklik baxımından etibarlı olmalıdır.

4.4.1.1.3. Kabelin elektrik birləşmələri

Kabelin izolyasiya olunmuş damarları fasiləsiz olaraq ardıcıl elektrik dövrəsinə birləşdirilməlidir.

Dövrənin ucları 12 V gərginlikli sabit cərəyan mənbəyinə qoşulmalı və kabel damarlarının dövrəsinin davamlılığına nəzarət olunmalıdır.Elektrik dövrəsinin davamlılığının pozulması hallarında sınaq aparatının avtomatik olaraq söndürülməsi təmin edilməlidir. Həftə ərzində fasilələrlə yüksək gərginlikli (5 dəqiqə ərzində 1,5 kV dəyişən cərəyan və ya 2,5 kV sabit cərəyan) kabellərin sınaqları nəzərdə tutulmalıdır.

4.4.1.1.4. Sınaq tələbləri

Nümunəniquraşdırdıqdan sonra sınaq aparatında 3 000 000 dövrü elastikliksınağı həyata keçirilir.Elastikliksınağı yüksək gərginlikli sınaqların həftədə bir dəfə fasilə istisna olmaqla davamlı olaraq fasiləsizaparılır. Cərəyan keçirən damarların elektrik dövrəsinin davamlılığısınaq boyunca fasiləsiz yoxlanılır.

Elastiklik sınağı zamanı cərəyan keçirən damarların davamlılığıda heç bir nasazlıq olmamalıdır. Yüksək gərginlikli sınaq zamanı isə heç bir əyilmə və ya izolyasiya nasazlığıbaş verməməlidir.

4.4.1.2. Digər kabel növləri üçün elastiklik sınağı(qeyri-lift kabellər)

Qeyri-lift kabellər üçün elastiklik sınağı Cədvəl 10-da göstərilən modifikasiya ilə həyata keçirilir.

Elastik bağlantılar üçün dairəvi polivinilxlorid örtüklü kabel:

- nominal kəsiyinin sahəsi 1 mm-dən çox olmayan

- nominal kəsiyinin sahəsi 1,5 mm və 2,5 mm

- nominal kəsiyinin sahəsi 4 mm

4.4.2. Statik elastiklik sınağı

Bu sınaq IEC 60227-2,3.5-ə uyğun olaraq həyata keçirilir.

Məsafə lsınaq üçün kabelin ölçülmüş ümumi diametrindən 30 dəfə çox olmamalıdır.

4.4.3.Dartılma zamanı bərkidici elementin möhkəmliyi

İstehsalçı və istifadəçi arasında digər razılıq yoxdursa, mərkəzi özəyin dartılması zamanı möhkəmlik bərkidici element IEC 60227-2, 3.6-cı bəndin tələblərinə uyğun olaraq yoxlanılmalıdır.

Sınaq zamanı mərkəzi özək və ya bərkidici elementdə fasilə olmamalıdır.

4.4.4. Digər sınaqlar

Digər sınaqlar və tələblər istehsalçı və istifadəçi arasında qarşılıqlı razılaşma əsasında əlavə edilə bilər.

4.5. İstifadə üzrə təlimat

Lift və qaldırıcılar üçün kabelin bu növü sərbəst asılma uzunluğu 45 m-dən çox olmayan və hərəkət sürəti 4,0 m / s çox olmayan qurğular üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Maksimum icazə verilən sərbəst asılma uzunluğu və digər tələblərə dair qeyd olunmuş hədlərdən kənara çıxmaqla kabellərdən istifadə üçün yerli, regional, milli və digər təlimatlara müraciət edilməsi tələb olunur.

Bu standartda kabellər üçün qeyd olunan xüsusiyyətlər 0 ° C-dən aşağı temperaturda istifadə etmək üçün nəzərdə tutulmamışdır.

Normal istifadədə cərəyan keçirən damarların maksimal temperaturu: 70 °C.

Cərəyan keçirən damarların müqaviməti

Müvafiq damarlar üzərində gərginlik sınağı:

- 1 500 V –da U0/U 300/500 V və izolyasiya üçün

- 2 500 V –da U0/U450/750 V və izolyasiya üçün

Gərginlik reytinqinə görə tamamlanmış kabel üzrə gərginlik sınağı:

- 2 000 V -da U0/U300/500 V üçün

- 2 500 V-da U0/U450/750 V üçün

70 C dərəcədə izolyasiya müqaviməti

Konstruksiyanı əhatə edən öhdəliklər və ölçülü xüsusiyyətləri

IEC 60227-1 və IEC 60227-2

Konstruksiya tələbləri ilə uyğunluğun yoxlanılması

Yoxlama və əl ilə sınaq

İzolyasiya qalınlığının ölçülməsi

Örtük qalınlığının ölçülməsi

İzolyasiyanın mexaniki xassələri

Köhnəlmədən əvvəl zərbəyə davamlılıq sınağı

Köhnəlmədən sonra zərbəyə davamlılıq sınağı

Örtüyün mexaniki xassələri

Köhnəlmədən əvvəl zərbəyə davamlılıq sınağı

Köhnəlmədən sonra zərbəyə davamlılıq sınağı

Yüksək temperaturda təzyiq sınağı

Aşağı temperaturda elastiklik və təsir gücü

Aşağı temperaturda izolyasiya üçün elastikliksınağı

Aşağı temperaturda örtük üçün elastikliksınağı

Aşağı temperaturda örtük üçün uzanma sınağı

Tamamlanmış kabel üzrə təsir sınağı

Tamamlanmış kabelin mexaniki gücü

-Bərkidici elementlə təchiz olunan mərkəzi özəyin zərbəyə davamlılığı

Bu standartın 3.4.3 bəndinə bax

Bu standartın 4.4.1.1 bəndinə bax

Bu standartın 4.4.1.2 bəndinə bax

Statik elastikliksınağı

Bu standartın 4.4.2 bəndinə bax

Kabel örtüyünün ölçüsünü müəyyən etmək üçünhesabi hesablama metodu aşağıdakı əlavə məlumatı nəzərə alaraq, IEC 60502-1 Əlavə A uyğun olmalıdır.

A.2.Cərəyan keçirən damarlar

IEC 60502-1 Cədvəl A.-in qiymətləri, eləcə də aşağıdakı Cədvəldə A.1 əlavə qiymətləri tətbiq edilir:

A.3. Qoyulmuş damarlar üzərində diametr

IEC 60502-1-in Cədvəl A.2 qiymətləri, eləcə də aşağıdakı Cədvəldə A.2əlavə qiymətləri tətbiq edilir:

Bir qatda damarların yığılması

Yığılmış qeyri-metal damarların örtüyünün qalınlığı nəzərə alınmır.

A.5. Konsentrik cərəyan keçirən damarlar və metal ekranlar

Diametrin artırılması hörmə naqilindörd dəfə artıq diametrinəbərabərdir.

Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin 8 oktyabr 2014-cü il tarixli 005 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.

___________________________________________________________________________________

Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 V

olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər

Hissə 3: Stasionar birləşmə üçün örtüksüz kabellər

___________________________________________________________________________________

1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən İŞLƏNİB HAZIRLANIB VƏ TƏQDİM EDİLİB.

2. Bu standartIEC 60227-3:1997“Polyvinyl chloride insulated cables of rated voltages up to and including 450/750V. Part 3: Non-sheathed cables for fixed wiring”standartınınautentiktərcüməsidir.

3. İLKDƏFƏ TƏTBİQ EDİLİR

4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.

___________________________________________________________________________________

Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 V

olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər

Hissə 3: Stasionar birləşmə üçün örtüksüz kabellər

Polyvinyl chloride insulated cables

of rated voltages up to

and including 450/750V

Part 3: Non-sheathed cables for fixed wiring

___________________________________________________________________________________

IEC 60227-in bu hissəsi stasionar birləşmə üçün nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 V olan polivinilxlorid izolyasiyalı təkdamarlı örtüksüz kabellər üçün xüsusi texniki qaydaları müəyyən edir. Bütün kabellər IEC 60227-1 verilmiş tələblərə cavab verməlidir və kabellərin fərdi növləri bu hissənin xüsusi tələblərinə uyğun olmalıdır.

1.2. Normativ istinadlar

Bu standartda aşağıdakı normativ sənədlərə istinad edilmişdir:

IEC 60227-1:1993, Polyvinyl chloride insulated cables of rated voltage up to and including450/750 V

Part 1: General requirements (IEC 60227-1:1993, Nominal gərginliyiən çoxu 450/750 V-dək olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər – Hissə 1: Ümumi tələblər)

IEC 60227-2:1979, Polyvinyl chloride insulated cables of rated voltage up to and including450/750 V – Part 2: Test methods (IEC 60227-2:1979, Nominal gərginliyi 450/750 V-dək olan polivinil xlorid izolyasiyalı kabellər – Hissə 2: Sınaq Metodları)

IEC 60228:1978, Conductors of insulated cablesFirst supplement 60228A (1982), amendment 1 (1993) (IEC 60228:1978, İzolyasiyalı kabellərin keçiriciləri İlkin əlavə 60228A (1982), düzəliş 1 (1993))

IEC 60332-1:1979, Tests on electric cables under fire conditions – Part 1: Test on a single vertical insulated wire or cable (IEC 60332-1:1979, Yanğın şərtləri altında elektrik kabelləri üzərində aparılan sınaqlar – Hissə 1: Tək şaquli izolyasiyalı naqil və ya kabel üzərində aparılan sınaq)

IEC 60811-1-1:1993, Common test methods for insulating and sheathing materials of electriccables – Part 1: Methods for general application – Section One: Measurement of thickness and overall dimensions – Tests for determining the mechanical properties Amendement 1 (1988). Amendment 2 (1989) (IEC 60811-1-1:1993, elektrik kabel materiallarının izolyasiyası və örtülməsinə dair ümumi sınaq metodları – Hisə 1: Ümumi tətbiqetmə metodları – Hissə Bir: Qalınlığın və ümumi ölçülərin götürülməsi – Mexaniki xassələrin müəyyən edilməsi üçün sınaqlar Əlavə 1 (1988). Düzəliş 2 (1989))

IEC 60811-1-2:1985, Common test methods for insulating and sheathing materials of electric cables – Part 1: Methods for general application – Section Two: Thermal ageing methods Amendment 1 (1989) (IEC 60811-1-2:1985, Elektrik kabel materiallarının izolyasiyası və örtülməsinə dair ümumi sınaq metodları – Hissə 1: Ümumi tətbiq etmə metodları – Hissə İki: İstilik yetişmə metodları Düzəliş 1 (1989))

IEC 60811-1-4:1985, Common test methods for insulating and sheathing materials of electriccables – Part 1: Methods for general application – Section Four: Tests at low temperature (IEC 60811-1-4:1985, Nominal gərginliyi 450/750 V-dək olan polivinil xlorid izolyasiyalı kabellər – Hissə 1: Ümumi tətbiq etmə metodları – Hissə dörd: Aşağı temperaturda aparılan sınaqlar)

IEC 60811-3-1:1985, Common test methods for insulating and sheathing materials of electric cables – Part 3: Methods specific to PVC compounds – Section One: Pressure test at high temperature – Tests for resistance to cracking (IEC 60811-3-1:1985, Nominal gərginliyi ən coxu 450/750 V-dək olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər – Hissə 3: PVC maddələrinə aid metodlar – Hissə Bir: Yüksək temperaturda təzyiq sınağı – Sınmaya davamlıq sınaqları)

IEC 60811-3-2:1985, Common test methods for insulating and sheathing materials of electric cables – Part 3: Methods specific to PVC compounds – Section Two: Loss of mass test – Thermal stability tests (IEC 60811-3-2:1985, Nominal gərginliyi 450/750 V-dək olan polivinil xlorid izolyasiyalı kabellər – Hissə 3: PVC maddələrinə aid metodlar – Hissə İki: Kütlə sınaq itkisi – İstilik sabitlik sınaqları)

2.2. Nominal gərginlik

2.3.1.Cərəyan keçirən damar

Cərəyan keçirən damarların sayı: 1.

Cərəyan keçirən damarlar IEC 60228 tələblərinə uyğun olmalıdır:

– sinif 1 bərk cərəyan keçirən damarlar üçün;

– sinif 2 qapalıcərəyan keçirən damarlar.

İzolyasiya cərəyan keçirən damar ətrafında tətbiq olunan PVC/C tipli polivinil xlorid qarışığı olmalıdır.

İzolyasiya qalınlığı Cədvəl 1-in 3-cü sütununda verilmiş müəyyən qiymətlərə uyğun olmalıdır.

İzolyasiya müqaviməti Cədvəl 1-in 5-ci sütununda verilən qiymətlərdən az olmamalıdır.

Orta ümumi diametr 1-ci cədvəlin 4-cü sütununda verilən yuxarı həddən çox olmamalıdır.

Yuxarıda 2.3-cü bəndin tələbləri ilə uyğunluq yoxlama və Cədvəl 2-də verilən sınaqlar vasitəsilə yoxlanılmalıdır.

2.5. İstifadə qaydası

Normal istifadədə cərəyan keçirən damarın maksimal temperaturu: 70 °C.

Qeyd – Digər prinsiplər nəzərdən keçirilir

Cərəyan keçirən damarın müqaviməti

2 500 V-da gərginlik sınağı

70°C – də izolyasiya müqaviməti

Konstruksiya və xarici ölçülərin yoxlanılması

Konstruktiv parametrlərə uyğunluğun yoxlanılması

İzolyasiya qalınlığının ölçülməsi

Yoxlama və əl ilə sınaqlar

Ümumi diametrin ölçülməsi

İzolyasiyanın mexaniki xassələri

Köhnəlmədən əvvəl dartılmada

Köhnəlmədən sonra dartılmada möhkəmlik sınağı

Yüksək temperaturda təzyiq sınağı

Aşağı temperaturda elastiklik və zərbəyə davamlılıq

İzolyasiya üçün əyilmə sınağı

İzolyasiya üçün uzanma sınağı

İzolyasiya üçün davamlılıq sınağı

Yalnız kabelin ümumi diametri sınaq üsulu ilə müəyyən edilmiş məhdudiyyətlər artıq olduqda tətbiq edilir.

3.2. Nominal gərginlik

3.3.1.Cərəyan keçirən damar

Cərəyan keçirən damarların sayı: 1.

Sinif 5 cərəyan keçirən damarlar üçün IEC 60228 verilən tələblərə uyğun olmalıdır.

İzolyasiya cərəyan keçirən damar ətrafında tətbiq olunan PVC/C tipli polivinilxlorid qarışığı olmalıdır.

İzolyasiya qalınlığı Cədvəl 3-ün 2-ci sütununda verilmiş müəyyən qiymətlərə uyğun olmalıdır.

İzolyasiya müqaviməti Cədvəl 3-ün 4-cü sütununda verilən qiymətlərdən az olmamalıdır.

Orta ümumi diametr Cədvəl 3-ün 3-cü sütununda verilən yuxarı həddən çox olmamalıdır.

Yuxarıda 3.3-cü bənd tələbləri ilə uyğunluq yoxlama və Cədvəl 4-də verilən sınaqlar vasitəsilə yoxlanılmalıdır.

3.5. İstifadə qaydası

Normal istifadədə cərəyan keçirən damarın maksimal temperaturu: 70 °C.

Qeyd – Digər prinsiplər nəzərdən keçirilir.

Təsvir olunan sınaq üsulu

Cərəyan keçirən damarın müqaviməti

2 500 V-da gərginlik sınağı

70°C – də izolyasiya müqaviməti

Konstruksiya və xarici ölçülərin yoxlanılması

Konstruktiv parametrlərə uyğunluğun yoxlanılması

İzolyasiya qalınlığının ölçülməsi

Yoxlama və əl ilə sınaqlar

Ümumi diametrin ölçülməsi

İzolyasiyanın mexaniki xassələri

Köhnəlmədən əvvəl dartılmada

Köhnəlmədən sonra dartılmada möhkəmlik sınağı

Yüksək temperaturda təzyiq sınağı

Aşağı temperaturda elastiklik

İzolyasiya üçün əyilmə sınağı

İzolyasiya üçün uzanma sınağı

Yalnız kabelin ümumi diametri sınaq üsulu ilə müəyyən edilmiş məhdudiyyətlər artıq olduqda tətbiq edilər.

4.2.Nominal gərginlik

4.3.1.Cərəyan keçirən damar

Cərəyan keçirən damarların sayı: 1.

Sinif 1 cərəyan keçirən damarlar üçün IEC 60228 verilən tələblərə uyğun olmalıdır.

İzolyasiya cərəyan keçirən damar ətrafında tətbiq olunan PVC/ C tipli polivinilxlorid qarışığı olmalıdır.

İzolyasiya qalınlığı Cədvəl 5-in 2-ci sütununda verilmiş müəyyən qiymətlərə uyğun olmalıdır.

İzolyasiya müqaviməti Cədvəl 5-in 4-cü sütununda verilən qiymətlərdən az olmamalıdır.

Orta ümumi diametr Cədvəl 5-in 3-cü sütununda verilən yuxarı həddən çox olmamalıdır.

Yuxarıda 4.3-cü bəndin tələblərinə uyğunluq yoxlama və Cədvəl 6-da verilən sınaqlar vasitəsilə yoxlanılmalıdır.

Normal istifadədə cərəyan keçirən damarın maksimal temperaturu: 70 °C.

Qeyd – Digər prinsiplər nəzərdən keçirilir.

Cərəyan keçirən damarın müqaviməti

2 000 V-da gərginlik sınağı

70°C – də izolyasiya müqaviməti

Konstruksiya və xarici ölçülərin yoxlanılması

Konstruktiv parametrlərə uyğunluğun yoxlanılması

İzolyasiya qalınlığının ölçülməsi

Yoxlama və əl ilə sınaqlar

Ümumi diametrin ölçülməsi

İzolyasiyanın mexaniki xassələri

Köhnəlmədən əvvəl dartılmada

Köhnəlmədən sonra dartılmada möhkəmlik sınağı

Yüksək temperaturda təzyiq sınağı

Aşağı temperaturda elastiklik

İzolyasiya üçün əyilmə sınağı

Yalnız kabelin ümumi diametri sınaq üsulu ilə müəyyən edilmiş məhdudiyyətlər artıq olduqda tətbiq edilər.

5.2.Nominal gərginlik

5.3.1.Cərəyan keçirən damar

Cərəyan keçirən damarların sayı: 1.

Sinif 5 cərəyan keçirən damarlar üçün IEC 60228 verilən tələblərə uyğun olmalıdır.

İzolyasiya cərəyan keçirən damar ətrafında tətbiq olunan PVC/ C tipli polivinilxlorid qarışığı olmalıdır.

İzolyasiya qalınlığı Cədvəl 7-nin 2-ci sütununda verilmiş müəyyən qiymətlərə uyğun olmalıdır.

İzolyasiya müqaviməti Cədvəl 7-nin 4-cü sütununda verilən qiymətlərdən az olmamalıdır.

Orta ümumi diametr Cədvəl 7-nin 3-cü sütununda verilən yuxarı həddən çox olmamalıdır.

Yuxarıda 5.3-cü bəndin tələbləri ilə uyğunluq yoxlama və Cədvəl 8-də verilən sınaqlar vasitəsilə yoxlanılmalıdır.

Normal istifadədə cərəyan keçirən damarın maksimal temperaturu: 70 °C.

Qeyd – Digər prinsiplər nəzərdən keçirilir.

Cərəyan keçirən damarın müqaviməti

2 000 V-da gərginlik sınağı

70°C – də izolyasiya müqaviməti

Konstruksiya və xarici ölçülərin yoxlanılması

Konstruktiv parametrlərə uyğunluğun yoxlanılması

İzolyasiya qalınlığının ölçülməsi

Yoxlama və əl ilə sınaqlar

Ümumi diametrin ölçülməsi

İzolyasiyanın mexaniki xassələri

Köhnəlmədən əvvəl dartılmada

Köhnəlmədən sonra dartılmada möhkəmlik sınağı

Yüksək temperaturda təzyiq sınağı

Aşağı temperaturda elastiklik

İzolyasiya üçün əyilmə sınağı

Yalnız kabelin ümumi diametri sınaq üsulu ilə müəyyən edilmiş məhdudiyyətlər artıq olduqda tətbiq edilər.

6.2.Nominal gərginlik

6.3.1.Cərəyan keçirən damar

Cərəyan keçirən damarların sayı: 1.

Sinif 1 cərəyan keçirən damar üçün IEC 60228 verilən tələblərə uyğun olmalıdır

İzolyasiya cərəyan keçirən damar ətrafında tətbiq olunan PVC/ C tipli polivinilxlorid qarışığı olmalıdır.

İzolyasiya qalınlığı Cədvəl 9-un 2-ci sütununda verilmiş müəyyən qiymətlərə uyğun olmalıdır.

İzolyasiya müqaviməti Cədvəl 9-un 4-cü sütununda verilən qiymətlərdən az olmamalıdır.

Orta ümumi diametrCədvəl 9-un 3-cü sütununda verilən yuxarı həddən çox olmamalıdır.

6.3-cü bəndin tələbləri ilə uyğunluq Cədvəl 10-da verilən sınaq vasitəsi yoxlanmalıdır.

Normal istifadədə maksimal cərəyan keçirən damarın temperaturu: 90 °C.

Termoplastik axına qarşı qoruma mümkün olduğu hallarda aşağı izolyasiya müqavimətinə yol verilə bilər, 90°C dərəcədə davamlı istifadə üçün yararlı PVC qarışığı aşağı ümumi iş müddəti üçün 105°C dərəcəyəqədər temperaturda idarə oluna bilər.

Qeyd – Digər prinsiplər nəzərdən keçirilir.

Cərəyan keçirən damarın müqaviməti

2 000 V-da gərginlik sınağı

90°C – də izolyasiya müqaviməti

Konstruksiya və xarici ölçülərin yoxlanılması

Konstruktiv parametrlərə uyğunluğun yoxlanılması

İzolyasiya qalınlığının ölçülməsi

Yoxlama və əl ilə sınaqlar

Ümumi diametrin ölçülməsi

İzolyasiyanın mexaniki xassələri

Köhnəlmədən əvvəl dartılmada

Köhnəlmədən sonra dartılmada möhkəmlik sınağı

Yüksək temperaturda təzyiq sınağı

Aşağı temperaturda elastiklik

İzolyasiya üçün əyilmə sınağı

7.2.Nominal gərginlik

7.3.1. Cərəyan keçirən damar

Cərəyan keçirən damarların sayı: 1.

Sinif 5 Cərəyan keçirən damarlar üçün IEC 60228 verilən tələblərə uyğun olmalıdır

İzolyasiya cərəyan keçirən damar ətrafında tətbiq olunan PVC/ C tipli polivinilxlorid qarışığı olmalıdır.

İzolyasiya qalınlığı Cədvəl 11-in 2-ci sütununda verilmiş müəyyən qiymətlərə uyğun olmalıdır.

İzolyasiya müqaviməti Cədvəl 11-in 4-cü sütununda verilən qiymətlərdən az olmamalıdır.

Orta ümumi diametr Cədvəl 11-in 3-cü sütununda verilən yuxarı həddən çox olmamalıdır.

7.3-cü bəndin tələbləri ilə uyğunluqyoxlama və Cədvəl 12-də verilən sınaq vasitəsilə yoxlanılır.

7.5. İstifadə qaydası

Normal istifadədə maksimal cərəyan keçirən damarın temperaturu: 90 °C.

Termoplastik axına qarşı qoruma mümkün olduğu hallarda aşağı izolyasiya müqavimətinə yol verilə bilər, 90°C-də davamlı istifadə üçün yararlı PVC qarışığı aşağı ümumi iş müddəti üçün 105°C-ə qədər temperaturda idarə oluna bilər.

Qeyd – Digər prinsiplər nəzərdən keçirilir.

Cərəyan keçirən damarın müqaviməti

2 000 V-da gərginlik sınağı

90°C – də izolyasiya müqaviməti

Konstruksiya və xarici ölçülərin yoxlanılması

Konstruktiv parametrlərə uyğunluğun yoxlanılması

İzolyasiya qalınlığının ölçülməsi

Yoxlama və əl ilə sınaqlar

Ümumi diametrin ölçülməsi

İzolyasiyanın mexaniki xassələri

Köhnəlmədən əvvəl dartılmada

Köhnəlmədən sonra dartılmada möhkəmlik sınağı

Yüksək temperaturda təzyiq sınağı

Aşağı temperaturda elastiklik

İzolyasiya üçün əyilmə sınağı

Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin 8 oktyabr 2014-cü il tarixli 005 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.

___________________________________________________________________________________

Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 V

olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər

Hissə 4: Stasionar birləşmə üçün örtüklü kabellər

___________________________________________________________________________________

1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən İŞLƏNİB HAZIRLANIB VƏ TƏQDİM EDİLİB.

2. Bu standartIEC 60227-4:1997“Polyvinyl chloride insulated cables of rated voltages up to and including 450/750V. Part 4:Sheathed cables for fixed wiring”standartınınautentiktərcüməsidir.

3. İLKDƏFƏ TƏTBİQ EDİLİR

4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.

___________________________________________________________________________________

Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 V

olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər

Hissə 4: Stasionar birləşmə üçün örtüklü kabellər

Polyvinyl chloride insulated cables

of rated voltages up to

and including 450/750V

Part 4: Sheathed cables for fixed wiring

___________________________________________________________________________________

IEC 60227-in bu hissəsi sabit 300/500 V nominal gərginlikli stasionar yüngül polivinilxlorid örtüklü kabellər üçün xüsusi texniki detalları göstərir.

Bütün kabellər IEC 60227-1-in verilmiş tələblərinə cavab verməli və hissənin xüsusi tələblərinə uyğun olmalıdır.

1.2. Normativ istinadlar

Bu standartda aşağıdakı normativ sənədlərə istinad edilmişdir:

IEC 60228:1978, Conductors of insulated cables (İzolyasiya kabel keçiriciləri)

IEC 60332-1:1979, Tests on electric cables under fire conditions – Part 1: Test on a single verticalInsulated wire or cable (Yanğın şərtləri altında elektrik kabelləri üzərində aparılan sınaqlar –Hissə 1:Tək şaquli izolyasiyalı naqil və ya kabel üzərində sınaq)

IEC 60719:1992, Calculation of the lower and upper limits for the average outer dimensions ofcables with circular copper conductors and of rated voltages up to and including 450/750 V (dairəvi mis keçiriciləri və nominal gərginlik hədləri 450/750 V olan kabellərin orta xarici ölçüləri üçün aşağı və yuxarı hədlərinin hesablanması)

IEC 60811-1-1:1985, Common test methods for insulating and sheathing materials of electriccables – Part 1: Methods for general application – Section One: Measuring of thickness andoverall dimensions – Tests for determining the mechanical propertieAmendment 1 (1988). Amendment 2 (1989) (Elektrik kabellərinin izolyasiyası və örtülməsi üçün ümumi sınaq metodları –Hissə 1: Ümumi tətbiqat metodları – Hissə Bir: Qalınlıq və ümumi ölçülərin götürülməsi –Mexaniki xassələrin müəyyən edilməsi üçün sınaqlar Düzəliş 1 (1988).Düzəliş 2 (1989))

IEC 60811-1-2:1985, Common test methods for insulating and sheathing materials of electriccables – Part 1: Methods for general application – Section Two: Thermal ageing methodsAmendment 1 (1989) (elektrik kabel materiallarının izolyasiyası və örtülməsi üçün ümumi sınaq metodları– Hissə 1: Ümumi tətbiqat metodları – Hissə İki: İstiliklə yetişdirmə metodları Düzəliş 1 (1989))

IEC 60811-1-4:1985, Common test methods for insulating and sheathing materials of electriccables – Part 1: Methods for general application – Section Four: Tests at low temperature (Elektrik kabellərinin izolyasiyası və örtülməsi üçün ümumi sınaq metodları –Hissə 1: Ümumi tətbiqetmə metodları – bölmə dörd: Aşağıda temperaturda aparılan sınaqlar)

IEC 60811-3-1:1985, Common test methods for insulating and sheathing materials of electriccables – Part 3: Methods specific to PVC compounds – Section One: Pressure test at hightemperature – Tests for resistance to cracking (Elektrik kabellərinin izolyasiyası və örtülməsi üçün ümumi sınaq metodları –Hissə 3: PVC maddələrinə aid metodlar – Hissə Bir: Yüksək temperaturda təzyiq sınağı –Çatlamaya müqavimət sınağı)

IEC 60811-3-2:1985, Common test methods for insulating and sheathing materials of electriccables – Part 3: Methods specific to PVC compounds – Section Two: Loss of mass test –Thermal stability tests (IEC 60811-3-2:1985, Elektrik kabellərinin izolyasiyası və örtülməsi üçün ümumi sınaq metodları – Hissə 3: PVC maddələrinə aid metodlar – Hissə İki: Kütlə itki sınağı –İstilik sabitlik sınaqları)

2.2.Nominal gərginlik

2.3.1.Cərəyan keçirən damar

Cərəyan keçirən damarların sayı: 2, 3, 4 və ya 5.

Cərəyan keçirən damarlar IEC 60228-in tələblərinə uyğun olmalıdır:

– Sinif 1 cərəyan keçirən bərk damarlar üçün;

– Sinif 2 burulmuşcərəyan keçirən damarlar üçün.

İzolyasiya hər cərəyan keçirən damar ətrafında tətbiq olunan PVC/ C tipli polivinil xlorid qarışığı olmalıdır.

İzolyasiya qalınlığı Cədvəl 1-in 3-cü sütununda verilmiş müəyyən qiymətlərə uyğun olmalıdır.

İzolyasiya müqaviməti Cədvəl 1-in 8-ci sütununda verilən qiymətlərdən az olmamalıdır.

2.3.3.Damarların yığılması

Damarlar birlikdə burulmalıdır.

Burulmuş damarlar vulkanizasiya olunmamış rezin və ya plastik kompaunddan ibarət ekstrudasiya edilmiş daxili örtük ilə əhatə edilir.

Bu, damarların asanlıqla ayrılmasını mümkün edəcək.

Örtük daxili örtük ətrafında tətbiq olunan PVC / ST 4 növünün polivinilxlorid qarışığı olmalıdır.

Bu sıx yerləşdirilməli vədaxili örtüyü zədələnməməklə çıxarılmalıdır.

Bu örtüyün qalınlığı Cədvəl 1, Sütun 5-də verilmiş müəyyən qiymətlərə uyğun olmalıdır.

2.3.6. Xarici diametr

Orta xarici diametr Cədvəl 1-də, Sütun 6 və 7-də verilmiş hədlər daxilində olmalıdır.

2.3-ün tələblərinə uyğunluq yoxlama və Cədvəl 2-də verilən sınaqlar vasitəsi ilə yoxlanılmalıdır.

2.5. İstifadə qaydaları

Normal istifadədə cərəyan keçirən damarın maksimal temperaturu: 70 °C.

Qeyd – Digər prinsiplər nəzərdən keçirilir.

Cədvəl 1 - 60227 IEC 10 üçün ümumi məlumat

Qeyd – orta xarici diametrin aşağı və yuxarı limitləri IEC 60719: 1992-ə uyğun olaraq hesablanmır.

Cədvəl 2 - 60227 IEC 10 növü üçün sınaqlar

Cərəyan keçirən damarların müqaviməti

2000 V-da damarlar üzrə gərginlik sınağı

2 000 V da tamamlanmış damarlar üzrə gərginlik sınağı

70 °C temperaturda izolyasiya müqaviməti

Konstruksiya və xarici ölçülərin yoxlanılması

Konstruktiv parametrlərə uyğunluğun yoxlanılması

Yoxlama və əl ilə sınaqlar

İzolyasiya qalınlığının ölçülməsi

Örtük qalınlığının ölçülməsi

Ümumi diametrin ölçülməsi

İzolyasiyanın mexaniki xassələri

Köhnəlmədən əvvəl dartılmada möhkəmlik sınağı

Köhnəlmədən əvvəl dartılmada möhkəmlik sınağı

Örtüyün mexaniki xassələri

Köhnəlmədən əvvəl dartılmada möhkəmlik sınağı

Köhnəlmədən əvvəl dartılmada möhkəmlik sınağı

Qeyri-çirklənmə sınağı

Yüksək temperaturda təzyiq sınağı

Aşağı temperaturda elastiklik və təsir gücü

Aşağı temperaturdaizolyasiya üçün əyilmə sınağı

Aşağı temperaturdaörtük üçün əyilmə sınağı

Aşağı temperaturdaörtük üçün uzanma sınağı

Aşağı temperaturdatamamlanmış kabel üzrə təsir sınağı

Kabelin xarici diametri sınaq üsulunda göstərilən həddən yalnız artıq olduqda tətbiq edilir.

Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin 8 oktyabr 2014-cü il tarixli 005 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.

___________________________________________________________________________________

Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 V

olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər.

Hissə 7: İki və ya daha artıq cərəyan keçirən damara

malik ekranlı və ekransız elastik kabellər

___________________________________________________________________________________

1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən İŞLƏNİB HAZIRLANIB, “Sənaye məhsullarının standartlaşdırılması üzrə Texniki Komitə”də (ТК – 16) MÜZAKİRƏ EDİLİB (06 iyun 2014-cü il tarixli TK-16-2/1-2014saylı protokol) VƏ TƏQDİM EDİLİB.

2. Bu standart IEC 60227-7 “Polyvinyl chloride insulated cables of rated voltages up to and including 450/750 V. Part 7: Flexible cables screened and unscreened with two or more conductors”standartınınautentiktərcüməsidir.

3. İLKDƏFƏ TƏTBİQ EDİLİR

4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.

___________________________________________________________________________________

Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 V

olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər

İki və ya daha artıq cərəyan keçirən damara

malik ekranlı və ekransız elastik kabellər

Polyvinyl chloride insulated cables of rated

voltages up to and including 450/750 V

Flexible cables screened and unscreened

with two or more conductors

___________________________________________________________________________________

Bu standart nominal gərginliyi ən çoxu 300/500 V olan polivinil xlorid izolyasiyalı, ekranlı və ekransız nəzarət kabellərinə dair texniki tələbləri müəyyən edir.

Bütün kabellər IEC 60227-1-də verilmiş ümumi tələblərə və hər bir konkret kabel tipi isə bu standartın konkret tələblərinə uyğun olmalıdır.

Bu standartda aşağıdakı normativ sənədlərə istinad olunub. Tarixi göstərilmiş istinadlar üçün yalnız göstərilən nəşr tətbiq olunur. Tarixi göstərilməmiş istinadlar üçün isə istinad olunan sənədin ən son nəşri (hər hansı bir dəyişiklik də daxil olmaqla) tətbiq olunur

Qeyd: IEC 60811 seriyalı standart hal-hazırda təkrar baxılma mərhələsindədir və bu, onun hissələrinin yenidən nəzərdən keçirilməsinə aparacaqdır. Bunun təsviri və eləcədə indiki və planlaşdırılan hissələr arasındakı müqayisə cədvəli IEC 60811-100-də verilir.

IEC 60227-1:2007: Polyvinyl chloride insulated cables of rated voltages up to and including 450/750V – Part 1: General requirements (nominal gərginliyi ən çoxu 450/750 olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər – Hissə 1: Ümumi tələblər)

IEC 60227-2:1997: Polyvinyl chloride insulated cables of rated voltages up to and including 450/750V – Part 2: Test methods. Amendment 1 (2003) (nominal gərginliyi ən çoxu 450/750V olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər – Hissə 2: Sınaq metodları)

IEC 60228: Conductors of insulated cables (İzolyasiyalı kabel keçiriciləri)

IEC 60332-1-2: Tests on electric and optical fibre cables under fire conditions – Part 1-2: Test for vertical flame propagation for a single insulated wire or cable – Procedure for 1 kW pre-mixed flame (Yanan elektrik və optiki lifli kabellər – Hissə 1-2: tək izolyasiyalı naqil və ya kabel üçün şaquli alovun yayılması ilə bağlı sınaq – 1 kVt əvvəlcədən qatışdırılmış alov üçün prosedur)

IEC 60502-1:2004: Power cables with extruded insulation and their accessories for rated voltages from 1 kV (Um = 1,2 kV) up to 30 kV (Um = 36 kV) – Part 1: Cables for rated voltages of 1 kV ((Um = 1,2 kV) and 3 kV (Um = 3,6 kV). Amendment 1 (2009) (1 kV (Um = 1,2 kV)-dən 30 kV (Um = 36 kV)-dək olan nominal gərginliklər üçün ştamplı izolyasiyası və onların yardımçı vasitələri ilə birlikdə elektrik kabelləri– Hissə 1: nominal gərginlikləri 1 kV ((Um = 1,2 kV) və 3 kV (Um = 3,6 kV) olan kabellər)

IEC 60719:1992: Calculation of the lower and upper limits for the average outer dimensions of cables with circular copper conductors and of rated voltages up to and including 450/750 V (Mis dairəvi keçiriciləri və nominal gərginlikləri 450/750V-dək olan kabellərin orta xarici ölçüləri üçün yuxarı və aşağı hədlərin hesablanması)

IEC 60811-1-1:1993: Insulating and sheathing materials of electric and optical cables – Common test methods – Part 1-1: General application – Measurement of thickness and overall dimensions – Tests for determining the mechanical properties. Amendment 1 (2001) (Elektrik və optiki kabellərin izolyasiyası və örtüyü– Ümumi sınaq metodları – Hissə 1-1: Ümumi tətbiqat – Qalınlıq və ümumi ölçülərin götürülməsi – mexaniki xassələrin müəyyənləşdirilməsi üçün sınaqlar)

IEC 60811-1-2:1985: Insulating and sheathing materials of electric cables – Common test methods – Part 1-2: General application – Thermal ageing methods. Amendment 1 (1989). Amendment 2 (2000) (Elektrik kabellərinin izolyasiya və örtük materialları – Ümumi sınaq metodları –Hissə 1-2: Ümumi tətbiqat – İstiliklə yetişmə metodları)

IEC 60811-1-4:1985: Insulating and sheathing materials of electric and optical cables – Common test methods – Part 1-4: General application – Tests at low temperature. Amendment 1 (1993), Amendment 2 (2001) (Elektrik və optiki kabellərin izolyasiya və örtük materialları –Ümumi sınaq metodları – Hissə 1-4: Ümumi tətbiqat – Aşağı temperaturda sınaqlar)

IEC 60811-2-1:1998: Insulating and sheathing materials of electric and optical cables – Common test methods – Part 2-1: Methods specific to elastomeric compounds – Ozone resistance, hot set and mineral oil immersion tests. Amendment 1 (2001) (Elektrik və optiki kabellərin izolyasiyası və örtüyü – Ümumi sınaq metodları – Hissə 2-1: Elastomer maddələrə aid metodlar – Ozona müqavimət, qaynar dəst və mineral yağ batırma sınaqları)

IEC 60811-3-1:1985: Insulating and sheathing materials of electric and optical cables –Common test methods – Part 3-1: Methods specific to PVC compounds – Pressure test at high temperature – Tests for resistance to cracking. Amendment 1 (1994), Amendment 2 (2001) (Elektrik və optiki kabellərin izolyasiyası və örtüyü –Ümumi sınaq metodları – Hissə 3-1: PVC maddələrinə aid metodlar – Yüksək temperaturda təzyiq sınağı – Çatlamaya müqavimət üçün sınaqlar. 1 saylı Düzəliş (1994), 2 saylı Düzəliş (2001))

IEC 60811-3-2:1985: Insulating and sheathing materials of electric and optical cables – Common test methods – Part 3-2: Methods specific to PVC compounds – Loss of mass test – Thermal stability test. Amendment 1 (1993), Amendment 2 (2003) (Elektrik və optiki kabellərin izolyasiyası və örtüyü – Ümumi sınaq metodları – Hissə 3-2: PVC maddələrinə aid metodlar – Kütlə sınağı itkisi – İstilik sabitlik sınağı. 1 saylı Düzəliş (1993), 2 saylı Düzəliş (2003))

IEC 62153-4-3:2006: Metallic communication cable test methods - Part 4-3: Electromagnetic compatibility (EMC) - Surface transfer impedance - Triaxial method (Metal rabitə kabelinin sınaq metodları - Hissə 4-3: Elektromaqnit uyğunluğu (EMC) - Səthlə ötürmə müqaviməti -Üç oxlu sınaq metodu)

Ekranlı kabellər üçün 60227 IEC 74

Ekransız kabellər üçün 60227 IEC 75

3.2 Nominal gərginlik

3.3.1 Cərəyan keçirən damar

Cərəyan keçirən damarların sayı: 2÷60

Cərəyan keçirən damarların üstünlük verilən sayları: 2, 3, 4, 5, 6, 7, 12, 18, 27, 36, 48 və 60.

Cərəyan keçirən damarlar IEC 60228-də Sinif 5 üçün verilmiş tələbləri ödəməlidir.

İzolyasiya hər bir cərəyan keçirən damarın üzərinə çəkilən PVC/D tipli polivinil xlorid kompaundu (IEC 60227-1-ə baxın) olmalıdır.

İzolyasiyanın qalınlığı Cədvəl 1 və ya Cədvəl 2-nin 2-ci sütununda verilmiş nominal qiymətə uyğun olmalıdır. İzolyasiya müqaviməti Cədvəl 1-də 8-ci sütun və ya Cədvəl 2-də 6-cı sütunda verilmiş qiymətdən az olmamalıdır.

3.3.3 Damarların və əgər varsa, doldurucuların yığılması

Damarlar birlikdə, uyğun olarsa bir neçə konsentrik qatda, burulmalıdır.

Mərkəzi damara icazə verilmir, amma birinci qatda beş və ya daha artıq damar olan kabellərdə müvafiq materialdan mərkəz doldurucusu istifadə olunmalıdır. Üç və ya daha artıq damardan ibarət yığılmalarda yaşıl-sarı rəngli bir damar olmalıdır.

Hər bir qatın üzərinə lent çəkilə bilər. Bu lent damarları qismən və yaxud da tam şəkildə örtə bilər. Lent damarlara yapışmamalıdır.

İki damarlı kabellərdə damarlararası araboşluqları digər doldurucular və yaxud da ara boşluqlarını dolduran örtük ilə doldurulmalıdır.

3.3.4 Ekranlı kabellər üçün daxili örtük

Yığılmış damarların üzərinə çəkilən daxili örtük PVC/ST5 tipli polivinilxlorid kompaundu (IEC 60226-1-ə baxın) olmalıdır. Bütün kabellər üçün daxili örtüyün qalınlığı aşağıdakı düstur ilə hesablanır:

Burada, Df –IEC 60502-ə (Əlavə A, A.2.1, A.2.2 və A.2.3) uyğun olaraq yığılmış damar üzərində hesablanmış hesabi diametrdir və haradakı, 0,5 mm, 0,75 mm və 1,0 mm en kəsik sahəsinə malik cərəyan keçirən damarların (A.2.1-də verilməyən) hesabi diametri (dl) müvafiq olaraq 0,8 mm, 1,0 mm və 1,1 mm götürülməlidir.

Üstünlük verilən damar sayına malik kabellər üçün daxili örtüyün qalınlığının hesablanmış qiymətləri Cədvəl 1-in 3-cü sütununda verilir.

Qeyd: 10 və ya daha artıq damardan ibarət kabellər olduqda, nominal qiymətlər iki və ya daha artıq qatda olan damar yığılmasına tətbiq olunur.

Örtüyün qalınlığının orta qiyməti hesablanmış qiymətdən az olmamalıdır. Lakin, hər hansi bir yerdə qalınlıq hesablanmış qiymətdən az ola bilər, bir şərtlə ki, bu fərq (0,1 mm + hesablanmış qiymətin 15%-i)-dən çox olmasın.

Daxili örtük burulmuş damar yığımının araboşluqlarını doldura bilər, lakin o, damarlara yapışmamalıdır.

Ekranlı kabellər üçün ekran adi (çılpaq) və yaxud da qalaylanmış mis məftillərin hörgüsü formasında daxili örtüyün üzərinə çəkilir.

Üstünlük verilən damar sayına malik kabellər üçün mis məftillərin diametri Cədvəl 1-in 4-cü sütununda verilmiş qiymətlərə uyğun olmalıdır.

Digər kabellər üçün aşağıda verilmiş maksimal qiymətlər tətbiq olunur:

– d≤10,0 mm olduqda 0,16 mm

– 10 mm<d≤20,0 mm olduqda 0,21 mm

– 20 mm<d≤30,0 mm olduqda 0,26 mm

– d>30,0 mm olduqda 0,31 mm

Burada, d – hörgüaltı hesabi diametrdir və bu diametr burulmuş damarların hesabi diametrinin üzərinə daxili örtüyün nominal qalınlığının iki mislini əlavə etməklə hesablanır.

Ekranın effektivliyi ötürmə müqavimətinin ölçülməsi ilə müəyyən olunur. Əldə olunmuş qiymət 30 MHs-də 250 Ω/km-i aşmamalıdır.

3.3.6 Örtük və ya xarici örtük

Örtük və ya xarici örtük PVC/ST9 tipli polivinilxlorid kompaundu (IEC 60226-1-ə baxın) olmalı və aşağıdakı qaydada şəkilməlidir:

– ekranlı kabellərin ekranı üzərinə xarici örtük kimi

– ekransız kabellərin burulmuş damarları üzərinə örtük kimi

Könüllü olaraq ekran və xarici örtük arasına hər hansı bir lent də çəkilə bilər.

Bütün kabellər üçün örtüyün və ya xarici örtüyün qalınlığı aşağıdakı düstur ilə müəyyən olunmalıdır:

Burada, dL ekranlı kabellərdə ekran üzərində və ya ekransız kabellərdə burulmuş damarların yığılması üzərində hesabi diametrdir.

Hesabi diametr IEC 60502-1-ə (Əlavə A) və bu standartın 2.3.4 bəndinə uyğun olaraq hesablanır. Hörgülü ekrana görə diametrdə yaranan artım Cədvəl 1-in 4-cü bəndində verilmiş hörgü məftilinin diametrinin dörd mislinə bərabərdir.

Üstünlük verilən damar sayına malik kabellərdə örtüyün və xarici örtüyün qalınlıqlarının hesablanmış qiymətləri Cədvəl 1-in 5-cü sütununda və Cədvəl 2-nin 3-cü sütununda (2.3.4-də verilmiş Qeydə baxın) verilir. Örtüyün və xarici örtüyün hər ikisi üçün qalınlıqla bağlı tələblər IEC 60227-1-in 5.5.3 bəndində müəyyən olunanlar tətbiq olunur.

Ekransız kabellərdə örtük burulmuş damar yığımının araboşluqlarını doldura bilər, lakin o, damarlara yapışmamalıdır. Ekranlı kabellərdə xarici örtük kip oturmalı, lakin ekrana yapışmamalıdır.

Bütün kabellər praktiki olaraq yumru formaya malk olmalıdırlar.

3.3.7 Damarın identifikasiyası

Yaşıl və sarı damar istisna olmaqla (əgər varsa) bütün damarlar IEC 60227-1-in 4.2 bəndinə uyğun olaraq rəqəmlərlə identifikasiya olunmalıdır.

Kabellərin orta xarici diametri IEC 60719-a uyğun olaraq müəyyən olunmuş həddlər daxilində olmalıdır. Üstünlük verilən damar sayına malik kabellər üçün IEC 60719-a uyğun olaraq həddlər Cədvəl 1-in 6 və 7-ci sütunlarında və yaxud Cədvəl 2-nin 4-cü və 5-ci sütunlarında verilir. (2.3.4-də verilmiş Qeydə baxın)

Bu standartın 2.3 bəndinin tələblərinə uyğunluq vizual baxış/yoxlama və Cədvəl 3-də verilmiş sınaqlarla yoxlanılır.

3.5 İstifadə üzrə təlimat

Bu kabellər avadanlıq alətləri və mexaniki əl alətləri də daxil olmaqla istehsal proseslərində istifadə olunan avadanlıqların hissələrinin qarşılıqlı birləşdirilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur. Kabellərin güc mənbəyinə birbaşa birləşdirilməsinə yol verilir. Ekranlı kabellər üçün fasiləsiz elastiklik tövsiyə olunmur. Əgər bu kabellərin hər hansı biri istifadə zamanı hərəkət etməsi tələb olunmursa, tranşelərdə, stelajlarda və s. yerlərdə quraşdırılması məsləhət görülür.

Orta səviyyəli elektromaqnit təsirlərə ras gəlinən yerlərdə ekranlı kabellər tövsiyə olunur.

Bu kabellər +5÷+40 C olan yerlərdə və yalnız binaların daxilində istifadə üçün layihələndirilir.

Normal istifadə zamanı cərəyan keçirən damarın maksimal nominal temperaturu: 70 C.

Örtüyün maksimal temperaturu: 60 C.

Cərəyan keçirən damarların müqaviməti

İzolyasiyanın nominal qalınlığına uyğun olaraq damarların gərginlik sınağı:

- 1500 V-da (qalınlıq ən çoxu 0,6 mm olduqda)

- 2000 V-da (qalınlıq 0,6 mm-dən çox olduqda)

2000 V-da hazır kabelin gərginlik sınağı

70C-də izolyasiya müqaviməti

Ekranlı kabellər üçün ötürmə müqaviməti

Konstruksiya və xarici ölçülərin yoxlanılması

Konstruktiv parametrlərə uyğunluğun yoxlanılması

İzolyasiyanın qalınlığının ölçülməsi

Örtüyün və ya daxili örtüyün və ya xarici örtüyün qalınlığının ölçülməsi

Xarici diametrin ölçülməsi:

İzolyasiyanın mexaniki xüsusiyyətləri

Köhnəlmədən əvvəl dartılmada möhkəmlik sınağı

Köhnəlmədən sonra dartılmada möhkəmlik sınağı

Daxili örtüyün mexaniki xüsusiyyətləri

Köhnəlmədən əvvəl dartılmada möhkəmlik sınağı

Köhnəlmədən sonra dartılmada möhkəmlik sınağı

Örtüyün və ya xarici örtüyün mexaniki xüsusiyyətləri

Köhnəlmədən əvvəl dartılmada möhkəmlik sınağı

Köhnəlmədən sonra dartılmada möhkəmlik sınağı

Yüksək temperaturda təzyiq altında sınaq

Örtük və ya xarici örtük

Aşağı temperaturda sınaq

İzolyasiya üçün əyilmə sınağı

Örtük və ya xarici örtük üçün əyilmə sınağı

Örtük və ya xarici örtük üçün uzanma sınağı

Örtük və ya xarici örtük

Hazır kabelin mexaniki möhkəmliyi

Ekransız kabellər üçün elastiklik sınağı

Örtüyün və xarici örtüyün yağa davamlılıq sınağı

bu cədvəldə verilmiş bütün normativ sənədlərdə istinad olunan normativ sənədlər

bölməsində verilmiş buraxılışlara istinad edir.

IEC 60227-1-in 5.3.1 bəndinə də baxılmalıdır.

yalnız orta xarici diametri ən çoxu 12,5 mm olan kabellərə tətbiq olunur

yalnız orta xarici diametri 12,5 mm-dən böyük olan kabellərə tətbiq olunur

Ekranlı kabellərin daxili örtüyü də də həmçinin yoxlanılmalıdır.

18-dən çox damara malik kabellərə şamil olunmur.

Bu standartın əhatə etdiyi kabel tipləri bu standartın istinad rəqəmi ilə müşaiyət olunan iki rəqəmlə identifikasiya olunur.

Birinci rəqəm kabelin əsas sinfini göstərir; ikinci rəqəm əsas sinif daxilində xüsusi tipi göstərir.

Siniflər və tiplər aşağıdakı kimidir:

0. Stasionar birləşmə üçün örtüksüz kabellər

01. Cərəyan keçirən sərt damara malik ümumi təyinatlı təkdamarlı örtüksüz kabel (60227 IEC 01).

02. Cərəyan keçirən elastik damara malik ümumi təyinatlı təkdamarlı örtüksüz kabel (60227 IEC 02).

05. Daxili çəkilişlər üçün temperaturu 70 C olan cərəyan keçirən bərk damara malik təkdamarlı örtüksüz kabel (60227 IEC 05).

06. Daxili çəkilişlər üçün temperaturu 70 C olan cərəyan keçirən elastik damara malik təkdamarlı örtüksüz kabel (60227 IEC 06)

07. Daxili çəkilişlər üçün temperaturu 90 C olan cərəyan keçirən bərk damara malik təkdamarlı örtüksüz kabel (60227 IEC 07).

08. Daxili çəkilişlər üçün temperaturu 90 C olan cərəyan keçirən elastik damara malik təkdamarlı örtüksüz kabel (60227 IEC 08).

1. Stasionar çəkiliş üçün örtüklü kabellər

10. Yüngül polivinilxlorid örtüklü kabel (IEC 60227-10).

4. Yüngül sinif örtüksüz elastik kabellər.

41. Yastı incə şnur (IEC 60227-41).

42. Yastı örtüksüz şnur (IEC 60227-42).

43. Dekorativ zəncirlər üçün şnur (IEC 60227-43).

5. Normal sinif örtüklü elastik kabellər.

52. Yüngül polivinilxlorid örtüklü şnur (IEC 60227-52).

53. Adi polivinilxlorid örtüklü şnur (IEC 60227-53).

56. Cərəyan keçirən damarının maksimal temperaturu 90 C olan termodayanıqlı yüngül sinif PVC örtüklü şnur (IEC 60227-56).

57. Cərəyan keçirən damarının maksimal temperaturu 90 C olan termodayanıqlı adi sinif PVC örtüklü şnur (IEC 60227-57).

7. Xüsusi sinif örtüklü elastik kabel

71f. Yastı polivinilxlorid örtüklü lift kabelləri və elastik birləşmələr üçün kabellər (IEC 60227-71f).

74. Yağa davamlı polivinilxlorid örtüklü, ekranlı elastik kabel (IEC 60227-74).

75. Yağa davamlı polivinilxlorid örtüklü, ekransız elastik kabel (IEC 60227-75).

Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin 8 oktyabr 2014-cü il tarixli 005 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.

___________________________________________________________________________________

Gəmilərin elektrik avadanlıqları.

Hissə 376: 150/250 V (300 V) nəzarət və

idarəetmə dövrələri üçün kabellər

___________________________________________________________________________________

1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən İŞLƏNİB HAZIRLANIB, “Sənaye məhsullarının standartlaşdırılması üzrə Texniki Komitə”də (ТК – 16) MÜZAKİRƏ EDİLİB (06 iyun 2014-cü il tarixli TK-16-2/1-2014 saylı protokol) VƏ TƏQDİM EDİLİB.

2. Bu standart IEC 60092-376:2003 “Electrical installations in ships. Part 376: Cables for control and instrumentation circuits 150/250 V (300 V)” standartının autentik tərcüməsidir.

3. İLK DƏFƏ TƏTBİQ EDİLİR.

4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.

___________________________________________________________________________________

Gəmilərin elektrik avadanlıqları

150/250 V (300 V) nəzarət və idarəetmə

dövrələri üçün kabellər

Electrical installations in ships

Cables for control and instrumentation

circuits 150/250 V (300 V)

___________________________________________________________________________________

Bu standart gəmi və dəniz avadanlıqlarınnın nəzarət və idarəetmə dövrələrində istifadə olunan ekranlı və ekransız kabellərə tətbiq olunur. Nominal gərginliyi 150/250 V (300 V) olan bu kabellər ekstruziya olunmuş bərk izolyasiyaya malikdir və stasonar avadanlıqlar üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Müxtəlif kabel tipləri bu standartın 8-ci bəndində verilir. Bu standartda başqa bir tələb göstərilməyənə qədər konstruksiyaya dair tələblər və sınaq metodları IEC 60092-350-də verilmiş tələblərə və metodlara uyğun olmalıdır.

Qeyd: Tələb olunarsa, verilmiş odadavamlı kabellər (iş qabiliyyətini saxlayan kabellər) üçün əlavə ehtiyat tədbirlər görülür.

Bu standartın məqsədi aşağıdakılardır:

– IEC 60092-352 standartının tələblərinə uyğun olaraq quraşdırıldıqda təhlükəsizliyi və etibarlılığı təmin olunan kabelləri standartlaşdırmaq;

– təhlükəsizliyə birbaşa və ya dolayı təsir göstərən belə kabellərin xüsusiyyətlərinə və istehsalat tələblərinə dair normaları müəyyən etmək;

– bu tələblərə uyğunluğu yoxlamaq üçün metodları müəyyən etmək.

Bu standartda aşağıdakı normativ sənədlərə istinad olunub. Tarixi göstərilmiş istinadlar üçün yalnız göstərilən nəşr tətbiq olunur. Tarixi göstərilməmiş istinadlar üçün isə istinad olunan sənədin ən son nəşri (hər hansı bir dəyişiklik də daxil olmaqla) tətbiq olunur.

IEC 60228: Conductors of insulated cables (İzolyasiyalı kabel keçiriciləri)

IEC 60092-350:2001: Electrical installations in ships – Part 350: Shipboard power cables –General construction and test requirements (Gəmilərdə olan elektrik qurğuları – Hissə 350: Gəmi göyərtəsində olan elektrik kabelləri –Ümumi konstruksiya və sınaq tələbləri)

IEC 60092-351: Electrical installations in ships – Part 351: Insulating materials for shipboard and mobile and fixed offshore units power, telecommunication, and control data cables (Gəmilərdə olan elektrik qurğuları – Hissə 351: Gəmi göyərtəsi, mobil və sabit dəniz qurğularının enerji, telekommunikasiya və nəzarət məlumat kabelləri üçün izolyasiya materialları)

IEC 60092-352: Electrical installation in ships – Part 352: Choice and installation of cables for low-voltage power systems (Gəmilərdə olan elektrik qurğuları – Hissə 352: Aşağı gərginlikli elektrik sistemləri üçün kabellərin seçimi və quraşdırılması)

IEC 60092-359: Electrical installations in ships – Part 359: Sheathing materials for shipboard power and telecommunication cables (Gəmilərdə olan elektrik qurğuları – Hissə 359: Gəmi göyərtəsində olan elektrik və telekommunikasiya kabelləri üçün örtük materialları)

IEC 60331-21: Tests for electric cables under fire conditions – Circuit integrity – Part 21: Procedures and requirements – cables of rated voltage up to and including 0,6 / 1 kV (Yanğın şərtləri altında olan elektrik kabelləri üçün aparılan sınaqlar – Dövrənin tamlığı – Hissə 21: Prosedur və tələblər – 0,6 / 1 kV da daxil olmaqla, nominal gərginlikli kabellər)

IEC 60332-1: Tests on electric cables under fire conditions – Part 1: Test on a single vertical insulated wire or cable (Yanğın şərtləri altında elektrik kabelləri üzərində sınaqlar – Hissə 1: Tək şaquli izolyasiyalı naqil və ya kabel üzərində aparılan sınaq)

IEC 60332-3-22: Tests on electric cables under fire conditions – Part 3-22: Test for vertical flame spread of vertically-mounted bunched wires or cables – Category A (Yanğın şərtləri altında elektrik kabelləri üzərində sınaqlar – Hissə 3-22: Şaquli montaj edilmiş naqil və ya kabel dəstlərinin şaquli alovun yayılması ilə bağlı aparılan sınaq – A Kateqoriya)

IEC 60811 (all parts): Common test methods for insulating and sheathing materials of electric cables (bütün hissələr): (Elektrik kabellərinin izolyasiya və örtük materialları üçün ümumi sınaq metodları)

IEC 61034-1: Measurement of smoke density of cables burning under defined conditions – Part 1: Test apparatus (Verilmiş şərtlər altında yanan kabellərin tüstü sıxlığının ölçülməsi –Hissə 1: Sınaq aparatı)

IEC 61034-2: Measurement of smoke density of cables burning under defined conditions – Part 2: Test procedure and requirements (Verilmiş şərtlər altında yanan kabellərin tüstü sıxlığının ölçülməsi –Hissə 2: Sınaq prosedur və tələbləri)

IEC 60092-353: Electrical installations in ships – Part 353: Single and multicore non-radial field power cables with extruded solid insulation for rated voltages 1 kV and 3 kV (Gəmilərdə olan elektrik qurğuları – Hissə 353: 1 kV və 3 kV nominal gərginlikləri üçün ştamplanmış bərk izolyasiyası olan tək və çox damarlı qeyri-dairəvi sahə elektrik kabelləri)

Bu standartda aşağıda və IEC 60092-350-də verilmiş termin və təriflərdən istifadə edilib:

3.1 cütdamarlı (ikidamarlı) qrup

aralıq doldurucular və yaxud binder lent(lər) ilə və yaxud bunlar olmadan burulmuş iki damardan ibarət qrup

aralıq doldurucular və yaxud binder lent(lər) ilə və yaxud bunlar olmadan burulmuş üç damardan ibarət qrup

aralıq doldurucular və yaxud binder lent(lər) ilə və yaxud bunlar olmadan burulmuş dörd damardan ibarət qrup

3.4 elektrostatik ekran

kabeli əhatə edən və kabelin damarları, cütdamarlı, üçdamarlı və yaxud dörddamarlı qrup(lar) daxilində elektrik sahəsini məhdudlaşdıran və/və ya kabelin damarlarını, cütdamarlı, üçdamarlı və yaxud dörddamarlı qrup(lar)ı xarici elektrik təsirlərindən mühafizə edən torpaqlanmış metal qat.

ekran ilə təmasda olan və kabelin uzunluğu boyunca qısa ötürməni və bununla da kiçik müqaviməti təmin etməklə elektrostatik ekranı torpaqlamaq funksiyasına malik izolyasiya olunmamış cərəyan keçirən damar

bir cütdamarlı, üçdamarlı və yaxud dörddamarlı qrupdan ibarət olan, ekransız və yaxud fərdi elektrostatik ekrana malik kabel

birdən çox cütdamarlı, üçdamarlı və yaxud dörddamarlı qrupdan ibarət olan, ekransız və yaxud hər bir qrupun üzərinə ayrı-ayrılıqda çəkilən, yaxud da burulmuş konstruksiya olduqda yığılmış damar qruplarının üzərində çəkilən elektrostatik ekrana (ümumi ekran) malik kabel

kabeli xarici mexaniki təsirlərdən qorumaq üçün istifadə olunan metal məftillərdən hörülən qat

Qeyd 2: Mis məftillərdən olan hörgü zirehi torpaqlandıqda, ümumi elektrostatik ekran funksiyası rolunu da oynaya bilər.

çoxdamarlı kabeldə yığılmış damarları (əgər varsa doldurucuları) əhatə edən və sonradan üzərinə növbəti qatlar çəkilən qeyri-metal üzlük.

Standart nominal gərginlik U0/U (Um) aşağıdakı kimidir:

U0 – kabelin layihələndirildiyi, cərəyan keçirən damar ilə torpaq və yaxud metal örtük arasında sənaye tezlikli nominal gərginlikdir;

U – kabelin layihələndirildiyi, cərəyan keçirən damarlar arasında sənaye tezlikli nominal gərginlikdir;

Um – avadanlıqda istifadə oluna bilən ən yüksək sistem gərginliyinin maksimal qiymətidir.

Dəyişən gərginliyin ən çoxu 1,5 mislinə qədər olan sabit gərginlik tətbiq oluna bilər, bir şərtlə ki, torpağa nəzərən gərginlik 250 V-dan çox olmasın.

Qeyd: Dövrələr aşağı tam müqavimət (impedans) mənbəyindən qidalandırıldıqda, cərəyan keçirən damarının en kəsiyi minimum 1.5 mm olan 600/1000V kabellər üçün IEC 60092-353-ə diqqət yetirilməlidir.

İzolyasiya kompaundları IEC 60092-351-dən seçilməlidir.

Örtük kompaundları IEC 60092-359-dən seçilməlidir.

7.1 Mənşəyin göstərilməsi və gərginliyin identifikasiyası

Mənşəyin identifikasiyası (istehsalçının adı və yaxud ticarət markası), nominal gərginlik (U0/U) və konstruksiya (damarların, cütdamarlı, üçdamarlı və yaxud dörddamarlı qrupların sayı) xarici örtüyün üzərində çap edilir və ya basmanaxış üsulu ilə vurulur. Bundan əlavə, lent üzərinə çap olunmuş identifikasiyaya da yol verilir.

Çoxdamarlı kabellər üçün nümunə:

Çoxqruplu kabellər üçün nümunə:

Örtük üzərində xarici metal hörgü zirehi çəkildiyi halda, metal hörgünün al-tında yerləşdirilən əmtəə nışanı və ya yazılı lent ilə identifikasiyaya icazə verilir.

Əgər hər hansı bir markalanmanın sonu ilə növbəti identik markalanmanın başlanğıcı arasındakı məsafə aşağıdakıları aşmırsa istehsalçının adının və ya ticarət markasının markalanması fasiləsiz hesab olunur:

a) 550 mm, markalanma örtüyün üzərində olduqda;

b) 275 mm, bütün digər hallarda

7.3 Davamlılıq və dayanıqlılıq

Çap olunan markalanma davamlı və dayanıqlı olmalıdır. Bu tələbə uyğunluq bu standartın 16.2 bəndində verilmiş sınaqla yoxlanılır.

7.4 Dəqiqilik, rahat oxunabilmə

İstehsalçının adının və yaxud ticarət markasının markalanması dəqiq və rahat oxuna bilən olmalıdır.

Əmtəə nışanlarının rəngləri, əgər varsa, tanınmaq üçün asan olmalı, yaxud da zərurət olarsa təmizləndikdə tanına bilmək üçün asan hazırlanmalıdır.

7.5 Damarın identifikasiyası

Çoxdamarlı kabellərin daxilində və yaxud cütdamarlı, üçdamarlı yaxud dörddamarlı qrupun (qrupların) damarları daxilində damarların identifikasiyası aşağıda verilmiş metodlardan birinə uyğun olaraq edilir.

7.5.1 Çoxdamarlı kabellər

İdentifikasiya mərkəzdən 1 rəqəmi ilə başlamaqla hər bir damar üzərində rəqəmlərin yazılması ilə aşağıdakı qaydada edilməlidir.

7.5.1.1 İdentifikasiya

İdentifikasiya damarın bütün uzunluğu boyunca bərabər intervallarla yazılan aşağıdakı işarələrdən ibarətdir:

a) ərəb rəqəmləri ilə standart rəqəm;

b) bu standart rəqəmin altından çəkilən və rəqəmin oxunma istiqamətini göstərən tire

7.5.1.2 İşarələrin düzülüşü (yerləşdirilməsi)

İki ardıcıl işarə bir-birinin əksinə yerləşdirilməlidir. İşarələrin düzülüşü Şəkil 1-də göstərilir.

Standart rəqəm bir rəqəmdən ibarət olduqda tire onun altında yerləşdirilir; standart rəqəm iki rəqəmdən ibarət olduqda isə rəqəmlərdən biri digərinin altında yerləşdirilir və tire aşağıdakı rəqəmin altında qoyulur.

7.5.1.3 Ara məsafəsi və işarələrin ölçüləri

İşarələrin ölçüləri və ara məsafəsi Cədvəl 1-də verilir. Burada

D – damarın nominal diametri;

e – işarənin minimal eni;

h – rəqəmin minimal hündürlüyü;

i – işarədə iki ardıcıl rəqəm arasında və eləcə də tire ilə rəqəm arasında təqribi məsafə;

d – iki ardıcıl işarə arasında maksimal məsafə.

Rəqəm 1 olduqda onun minimal eni bu cədvəldə verilmiş ölçünün yarısına bərabərdir

7.5.1.4 İdentifikasiyanın görünüşü

İdentifikasiya dəqiq və rahat oxuna bilən olmalı və damarın rəngindən fərqli rəndə olmalıdır. Çoxdamarlı kabellərdə damarların bütün işarələri eyni rəngdə olmalıdır.

7.5.2 Tək-qruplu və çox-qruplu kabellər

Tək-qruplu və çox-qruplu kabellərın damarları müvafiq identifikasiya metodları ilə təmin olunmalıdır.

7.6 Qrupun identifikasiyası

Sifarişçi tərəfindən tələb olunduqda çox-qruplu kabelin ayrı-ayrı qruplarının identifikasiyası üçün rəqəmlərlə işarələnmiş lent(lər)dən istifadə olunmasına icazə verilir.

Qeyd: Əlavə A-da tipik rəng kodlarına dair məlumat verilir.

Gəmilərdə və dəniz qurğularında stasionar avadanlıqların nəzarət və idarə-etmə dövrələri üçün 150/250 V (300 V) nominal gərginlikli ekranlı və ekransız kabellər IEC 60092-351-də verilmiş materialların biri ilə izolyasiya olunmuş və aşağıdakı qaydada yığılmış cərəyan keçirən mis damarlardan ibarət olmalıdır.

a) ekransız, seçimdən asılı olaraq lent tipli qurşaq izolyasiyası ilə təmin edilən, aşağıda (1)÷(5) bəndlərində verilmiş konstruksiyalardan birinə uyğun hazırlanan, konsentrik qatlarda burulan damarlar;

b) axın naqili ilə ümumi elektrostatik ekran və seçimdən asılı olaraq lent tipli qurşaq izolyasiyası ilə təmin edilən, aşağıda (1)÷(5) bəndlərində verilmiş konstruksiyalardan birinə uyğun hazırlanan, konsentrik qatlarda burulan damarlar;

c) cütdamarlı, üçdamarlı və yaxud dörddamarlı qrup əmələ gətirmək üçün birlikdə burulan damarlar; hər bir qrupa axın naqili ilə birlikdə fərdi qaydada ekran çəkilir, daha sonra qruplar birlikdə burulur, seçimdən asılı olaraq lent tipli qurşaq izolyasiyası və yaxud lent tipli ekran ilə təmin edilir və aşağıda (1)÷(5) bəndlərində verilmiş konstruksiyalardan birinə uyğun olaraq hazırlanır;

d) cütdamarlı, üçdamarlı və yaxud dörddamarlı qrup əmələ gətirmək üçün birlikdə burulan damarlar; bu ekransız qruplar, axın naqilli ümumi elektrostatik ekran ilə birlikdə burulur, seçimdən asılı olaraq lent tipli qurşaq izolyasiyası ilə təmin edilir və aşağıda (1)÷(5) bəndlərində verilmiş konstruksiyalardan birinə uyğun olaraq hazırlanır.

2) i) daxili örtük və xarici örtük – ikiqat örtüklü;

ii) dolğu və xarici örtük.

3) dolğu, metal zireh və xarici örtük;

4) xarici metal zireh ilə təkqat örtük;

5) daxili örtük, metal zireh və xarici örtük.

Örtüyün çarpaz tikilmə prosesi izolyasiyanın xüsusiyyətlərində və ya formasında arzu olunmayan dəyişikliklərə səbəb olursa, çarpaz bağlı olmayan izolyasiya istifadə olunmamalıdır.

Kabel halogensiz kabeldirsə, onun bütün qeyri-metal komponentləri də halogensiz olmalıdır.