Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 noyabr 1998-ci il tarixli 26 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Beynəlxalq (regional) və dövlətlərarası standartların, normaların, qaydaların və tövsiyələrin Azərbaycan Respublikası ərazisində tanınması və tətbiq edilməsi Qaydaları”nın 3, 6 və 7-ci bəndlərini və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2009-cu il 31 avqust tarixli 155 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsi haqqında” Əsasnamənin 8.12 və 8.45-ci bəndlərini rəhbər tutaraq qərara alınır:
1. Beynəlxalq standartlar əsasında hazırlanmış aşağıdakı dövlət standartları təsdiq edilsin.
1.1. AZS 795-2014 (API RP 551-1993) “Proses ölçmə cihazları” (1 nömrəli əlavə).
1.2. AZS 796-2014 (ASME PTC 19.3 TW-2010) “Termogilizlər. İşçi xarakteristikalarının təyin edilməsi üçün sınaqların aparılması” (2 nömrəli əlavə).
1.3. AZS 797-2014 (ASME B16.20-2007) “Flans boruları üçün metal araqatları. Halqa birləşməli, spiral sarğılı və örtüklənmiş” (3 nömrəli əlavə).
1.4. AZS 768-1-2014 (IEC 60227-1:2007) “Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750V olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər. Hissə 1: Ümumi tələblər” (4 nömrəli əlavə).
1.5. AZS 798-1-2014 (IEC 60664-1:2007) “Aşağı gərginlikli sistemlərdə işləyən avadanlıqlar üçün izolyasiyanın əlaqələndirilməsi. Hissə 1: Prinsip, tələb və sınaqlar” (5 nömrəli əlavə).
1.6. AZS 799-2-1-2014 (IEC 61241-2-1:1994) “Alışan tozların mövcud olduğu zaman istifadə olunan elektrik aparatları. Hissə 2: Sınaq metodları - Bölmə 1: Tozun minimum alışma temperaturunun müəyyən olunması metodu” (6 nömrəli əlavə).
1.7. AZS 800-2014 (API STD 620-2013) “Aşağı təzyiqli, böyük tutumlu qaynaq edilmiş rezervuarların dizaynı və konstruksiyası” (7 nömrəli əlavə).
1.8. AZS 801-2014 (ASTM D 1883 - 07) “Laboratoriya tərəfindən yoxlanılmış-sıxılmış torpaqların Kaliforniya möhkəmlilik əmsalına dair standart sınaq metodları” (8 nömrəli əlavə).
1.9. AZS 802-1-2014 (IEC 60072-1:1991) “Fırlanan elektrik maşınlarının ölçüləri və ölçü ardıcıllıqları Hissə 1: 56-dan 400-ə qədər dayaq nömrələri və 55-dən 1080-ə qədər flans nömrələri” (9 nömrəli əlavə).
1.10. AZS 803-2014 (APİ STD 611-1997) “Neft, kimya və qaz sənayesi sahələri üçün ümumi məqsədli buxar turbinləri” (10 nömrəli əlavə).
2. Qanunvericilik və hüquq ekspertizası şöbəsinə (R.Vəliyev) tapşırılsın ki, bu Qərarın 1-ci bəndi ilə təsdiq edilmiş dövlət standartlarının Azərbaycan Respublikasının Hüquqi Aktların Dövlət Reyestrinə daxil edilməsi üçün 3 gündən gec olmayaraq Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyinə göndərilməsini təmin etsin.
3. Texniki tənzimləmə və standartlaşdırma şöbəsinə (N. Tağıyev) tapşırılsın ki, bu Qərarın 1-ci bəndi ilə təsdiq edilmiş dövlət standartlarının qeydiyyata alınmasını təmin etsin.
4. Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutuna (S.Abdullayev) tapşırılsın ki, bu Qərarın 1-ci bəndi ilə təsdiq edilmiş dövlət standartlarının texniki tənzimləmə və standartlaşdırma üzrə texniki normativ hüquqi aktların dövlət fondununa daxil edilməsini təmin etsin.
5. Ümumi şöbəyə (X.Həsənovaya) tapşırılsın ki, aidiyyəti struktur bölmələrini bu Qərarla tanış etsin.
6. Bu Qərarın icrasına nəzarəti öz üzərimdə saxlayıram.
Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin “26” dekabr 2014-cü il tarixli 010 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.
1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən işlənib hazırlanıb və təqdim edilib.
2. Bu standart API RP 551:1993 “Process Measurement Instrumentation” standartının autentik tərcüməsidir.
3. İlk dəfə tətbiq edilir.
4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.
___________________________________________________________________
Proses ölçmə cihazları
Process measurement instrumentation
___________________________________________________________________
Bölmə 2-6 üzrə material daha əvvəl artıq çap edilmədən API Tövsiyə edilən Təcrübə 550, Hissə 1-in bir neçə bölmələrində təqdim olunub:
a. Bölmə 2- API Tövsiyə edilən Təcrübə 550, Hissə I, Bölmə 1, “Axın.”
b. Bölmə 3- API Tövsiyə edilən Təcrübə 550, Hissə I, Bölmə 2, “Səviyyə.”
c. Bölmə 4- API Tövsiyə edilən Təcrübə 550, Hissə I, Bölmə 4, “Təzyiq.”
d. Bölmə 5-API Tövsiyə edilən Təcrübə 550, Hissə I, Bölmə 3, “Temperatur.”
e. Bölmə 6 - API Tövsiyə edilən Təcrübə 550, Hissə I, Bölmə 8, “Kipləşdiricilər, təmizləmələr və qış şərtləri üçün izolyasiya.”
Bu tövsiyə olunan təcrübədə əhatə olunan cihazların quraşdırılması üçün prosedurlar bir çox təcrübədən keçmiş qurğuların qiymətləndirilməsinə əsaslanır. Onlar ən davamlı dəqiq nəticələr gətirən, praktik və təhlükəsiz olduğu sübut edilən quraşdırma təcrübələrini əks etdirir. Proses və ətraf mühitin mühafizəsi bölmə 6-da ümumiləşdirilmiş formada əhatə olunur. Tələb olunduqda, proses və ətraf mühitin qorunmasının xüsusi halları bölmə 2-5-də əhatə olunur.
Çən ölçüsü bölmə 3-ün əhatə dairəsi xaricindədir. Tətbiq olunan nəşr bu bölmədə istinad edilir.
Müvafiq hallarda, quraşdırma çertyojları, xəbərdarlıq qeydləri və şərhlər daxil edilir. Adətən boru standartlarında geniş əhatə olunan klapan və boru kəmərləri əksər quraşdırma çertyojlarına daxil edilmir.
1.2 Normativ istinadlar
Aşağıdakılar standartlar, kodlar və xüsusiyyətlər haqqında ən son nəşr və ya təftiş, müəyyən dərəcədə, bu tövsiyə olunan təcrübənin bir hissəsini təşkil edir:
ANSI MC 96.1 Temperature Measurement: Thermocouples (Temperaturun ölçülməsi: Termocütlər)
API RP 550 Manual on Installation of Refinery Instruments and Control Systems, Pari I, "Process Instrumentation and Control," Section 7. "Transmission Systems" (out of print) (Neft Emalı Zavodunun nəzarət-ölçü cihazları və idarəetmə sistemlərinin quraşdırılmasına dair vəsait," Bölmə 7. "Transmissiya sistemləri" (çapı dayandırılmışdır))
RP 550 Manual on Installation of Refinery Instruments and Control Systems, Part III, "Fired Heaters and Inert Gas Generators” (out of print) (Neft Emalı Zavodunun nəzarət-ölçü cihazları və idarəetmə sistemlərinin quraşdırılmasına dair vəsait, Hissə III, "Alov qızdırıcıları və inert qaz generatorları” (çapı dayandırılmışdır)
RP 552 Signal Transmitters and Air Supplies (in press) (Siqnal ötürücüləri və hava kompressorları (nəşr olunur))
RP 554 Control Centers, Instruments, and Control Systems (in press) (İdarəetmə mərkəzləri, nəzarət-ölçü cihazları və idarəetmə sistemləri(nəşr olunur))
RP 555 Process Analyzers (in press) (Proses analizatorları (nəşr olunur))
Std 606 Compact Carbon Steel Gate Valvesqxtended Body (Kompakt karbon polad drossel klapanlarının korpusu)
Pub1 2218 Fireproofing Practices in Petroleum and Petrochemical Processing Plants (Neft Emalı və Neft-Kimya Zavodlarında yanğından mühafizə təcrübələri)
RP 2350 Overfill Protection for Petroleum Storage Tanks (Neft rezervuarlarının həddindən artıq dolmadan mühafizə)
Std 2545 Method of Gaging Petroleum and Petroleum Products (Neft və neft məhsullarının qiymətinin müəyyən edilməsi metodu)
Manual of Petroleum Measurement Standards, Chapter 4, “Proving Systems”; Chapter 5, “Metering”;(Neft ölçü standartları üzrə vəsait, Fəsil 4, “Sınaq sistemləri”; Fəsil 5, “Ölçmə”;)
Chapter 6, “Metering Assemblies”; Chapter 7, “Temperature Determination”; Chapter 14, “Natural Gas Fluids Measurement,” Section 3, “Concentric, Square-Edged Orifice Meters,” Part 1, “General Equations and Uncertainty Guidelines”; Chapter 18, “Custody Transfer” (Fəsil 6, “Ölçü cihazları”; Fəsil 7, “Temperaturun müəyyən edilməsi”; Fəsil 14, “Təbi maye qazların ölçülməsi,” Bölmə 3, “Koaksial, kvadrat kənarlı ölçü diafraqmaları,” Hissə 1, “Ümumi bərabərlik və qeyri-müəyyənlik təlimatları”; Fəsil 18, “Nəticənin ötürülməsi”)
ASME B 16.5 Pipe Flanges and Flanged Fittings (Boru flansları və flanslı fitinqlər)
PTC 19.3 Performance Test Code-Temperature Measurement (İşçi parametrlərin müəyyən edilməsi üçün sınaq metodu – Temperaturun ölçülməsi)
ASTM STP 470B Manual on the Use of Thermocouples in Temperature Measurement (Temperatur ölçmələrində termocütdən istifadə olunması üzrə vəsait)
NFPA 70 National Electrical Code (Milli elektrotexnika qaydaları)
Bu bölmədə adətən emal proses sənayesində axın ölçməsi üçün istifadə edilən göstərici, qeydedici və ötürücü kimi axın ölçmə cihazların quraşdırılması üçün tövsiyə olunan təcrübə müzakirə edilir. Sayğacın işi və qəbul edilərək ötürülən axın həcminin ölçülməsi Neft Ölçmə Standartlarının API Təlimatının 4,5,6 və 18 Bölmələrində əhatə olunur.
Bəzi əsas prosedurlar, təcrübələr və tədbirlər bu tövsiyə olunan təcrübə boyu müzakirə edilən axın cihazlarında tətbiq edilir. Tətbiq oluna bilən hallarda, bu bölmədə əhatə olunan material sonrakı bölmələrdə müzakirələrin bir hissəsi hesab edilməlidir. Axının ölçülməsi üçün ümumi cihazlar aşağıdakı kateqoriyalara bölünür:
a. Diferensial sayğaclar - axını əsas element vasitəsilə axının səbəb olduğu diferensial təzyiqdən ölçür. Axın yaranan diferensial təzyiqin kvadrat kökünə mütənasibdir. Bu diferensial diafraqma, membran və ya manometrlər ilə hiss olunur.
b. Dəyişən sahə sayğaclar (rotametrlər) - dibindən boru vasitəsilə axın dərəcəsinin mövqe funksiyası olduğunu güman edilən, şaquli konik boru daxilində sal prinsipi üzərində işləyir. Bu sal ölçülən mayenin sıxlığından daha böyük sıxlığa malik olmalıdır. Axınının keçməli olacağı həlqəvi sahə balans nöqtəsində daralan borunun daxili sahəsi və sal başlığı sahəsi arasında fərqdir. Daim, alt üst boru daxili sahəsi olduğundan artır. Borunun daxili sahəsinin daim artır və dibindən yuxarıya qədər davamlı dəyişən olur, halbuki sal başlıq sahəsi dəyişməz olaraq qalır, dəyişən sahə termini sayğacın bu növünü təsvir etmək üçün istifadə olunur. Daimi diferensial təzyiqdə, axın sahəyə birbaşa mütənasibdir.
c. Maqnit sayğaclar - tələb olunan elektrik keçiriciliyə malik, hər hansı mayenin axın həcmi dərəcəsini ölçən sayğaclardır. Sürət Faradayın elektromaqnit induksiya qanunu istifadə edilərək müəyyən edilir.
d. Turbin sayğaclar - tezliyi axın selində yerləşən rotordan maqnetik seçilmiş və axın dərəcəsinə xətti bağlı olan, impulsunun zəncirvari çıxışı ilə həcmli maye axınını hesablayır.
e. Həcmli sayğaclar - sayğac korpusu vasitəsilə keçən mayenin mexaniki ardıcıl həcmi seqmentləri ilə axını ölçür.
f. Burulğanlı sayğaclar - yüksək və aşağı təzyiqli sahələrdə burulğan zəncir yaratmaq üçün axın selində bir maneə kimi istifadə edilir.
g. Xüsusi sayğaclara - tez-tez xüsusi proqramlar üçün istifadə olunan kütləvi (yəni, Koriolis və istilik), hədəf və səs sayğaclar kimi qurğular daxildir. Xüsusi proqramlar ilə bağlı bu qurğuların istehsalçıları ilə məsləhətləşmələr aparılmalıdır.
2.2.2 Ötürülmə təcrübəsi
Karbohidrogenlər və ya proseslərdə işlənən digər mayelər nəzarət otağında yerləşən hər hansı cihazlara borular ilə verilməməlidir. Standart sənaye təcrübəsi axın ölçülməsini elektrik və ya pnevmatik siqnala çevirməlidir və siqnalı uzaqdan qəbul edən cihazlara ötürməlidir. Bu həmçinin uzun boru kəmərləri və ya digər üsullarla tələb olunduğu yerli qurğularda axın ölçülməsini ötürmək üçün standart təcrübədir. Nümunələrə prosesdə istifadə edilən mayelərdə yaranan bərk hissəciklərin tıxanmaya səbəb olması və ya maye səviyyəsinin yüksəlməsi ilə yaranan fərqlərin başlıq hissəsinin problemlərinə gətirib çıxaracağı kimi hallar da daxildir. Donmanın qarşısını almaq üçün, izolyasiya və istilik xətləri də minimuma endirilir və ya ötürülmə sistemlərinin istifadəsi ilə aradan qaldırılır.
Bütün yerli quraşdırılmış axın cihazları pillə, platformalar, sabit gediş yolları və ya quraşdırılmış nərdivanlardan asanlıqla əlçatan olmalıdır. Cihazlardan aşağıda buraxılan boş yerdə mövcud olduğu yuvarlanan platform istifadə edilə bilər.
2.2.4 Yerli göstərici
Yerli göstərici arzu olunan və qeyri-göstərən ötürücülərin istifadə olunduğu yerdə, çıxış göstəriciləri təmin edilməlidir. Nəzarət-klapan stansiyasında, axın əl ilə nəzarət edə biləcək avadanlıqlarda axın göstəricisi, lazım olduqda əl ilə nəzarətə imkan yaratmaq üçün klapan yerindən aydın görünən və oxunaqlı olmalıdır. Bu axın sayğacı ötürücünün kalibrləməsində istifadə edilməməlidir.
Vibrasiya məruz olduğu yerlərdə quraşdırılmış olduqda, cihazların əksəriyyəti zərər, anormal sürtülmə və ya qəzaya həssasdır. Axının sistemi və ya avadanlığın hər hansı bir hissəsi vibrasiya məruz qalırsa, təsir edilən cihazlar vibrasiyasız dayaqlar ilə təmin edilməlidir.
Pulsasiyalı axının ölçülməsi çətindir və ondan uzaq dayanmaq lazımdır. Başlıq tipli sayğaclar, həcmli sayğaclar və turbinlər kimi mexaniki hərəkətli cihazlar pulsasiyalı-axın avadanlıqlarda istifadə edilməməlidir. Ölçülməsi etibarlı deyil və pulsasiya mexaniki komponentləri vaxtından əvvəl yeyilməsinə kömək edə bilər.
2.2.7 Təmizləmə və kipləşdirmə
Özlü maye və ya korroziyalı proses mayelər qiymətləndirildikdə və ya bərk və ya suspenziya mövcud olduğu yerlərdə tıxanma ehtimalı olduqda, diferensial ötürücünün həssas başlığının həssas xətləri diafraqma kipləşdirmə vasitəsilə və ya təmizlik impuls xətləri ilə qorunmalıdır. Diafraqma kipləşdirici ölçülən maye üçün münasib olan islanmış hissələrə malik olmalıdır və materiallar korroziyaya davamlı olmalıdır (bax: Bölmə 6).
Cihazların proses bağlantıları tətbiq olunan boru kəmərləri və material spesifikasiyalarına uyğun olaraq təchiz və quraşdırılmış olmalıdır. Bütün boru kəsmədən sonra təmizlənməlidir və montajdan əvvəl xarici maddələrdən təmizlənməlidir. Boru alternativi olaraq, uyğun materialdan hazırlanmış borular istifadə edilə bilər. Bu mövzu ümumilikdə layihə boru kəmərləri spesifikasiyası ilə əhatə olunur.
2.3.1 Diferensial təzyiqli sayğaclar
2.3.1.1 Əsas elementlər
2.3.1.1.1 Ümumi müddəalar
Diferensial təzyiq axın ölçülməsinin ən çox istifadə edilən metodudur. Diferensial təzyiq yaradılması üçün istifadə olunan əsas elementlər adətən 2.3.1.1.2 -2.3.1.1.6 vasitəsilə təsvir edilənlərin növlərindən biridir.
2.3.1.1.2 Açılış plitəsi
İti-(kvadrat-) kənarlı konsentrik açılış plitəsi, onun aşağı dəyəri və adaptasiyasına və müəyyən edilmiş əmsalların mövcudluğuna görə ən çox istifadə olunan elementidir. Əksər xidmətlər üçün açılış plitələri korroziyaya davamlı materiallardan, adətən 304 və ya 316 paslanmayan polad növündən hazırlanır. Digər materiallar xüsusi xidmətlər üçün istifadə olunur. Eksantrik açılışlar və ya seqment plitələr çox çirkli mayelər, suspenziyalar və ya nəm qazlar üçün istifadə olunmalıdır; kvadrant açılışlar özlü mayelər üçün istifadə olunmalıdır. Açılış plitələrin üstünlüklərinə yaxşı təkrarlanması, quraşdırma rahatlığı, boru ölçüsündən asılı olmayaraq bir ötürücünün istifadəsi, aşağı qiymət, mövcud növlərin və materialların geniş müxtəlifliyi və onların dəyişdirilə biləcəyi nisbi rahatlıq daxildir. Açılış plitələrin məhdudiyyətlərinə maye və eroziyaya yüklənmiş xarici material tərəfindən zərərə qarşı onların zəiflənməsi daxildir. Açılış plitələri üçün borunun girişində və çıxışında düz boru tələb olunur. Açılış plitələr haqqında ətraflı məlumat üçün bax: Neft Ölçmə Standartlarının API Təlimatı Fəsil 14 Bölmə 3, Hissə 1
2.3.1.1.3 Axın ucluğu
Ölçü diafraqması ilə müqayisədə axın ucluqları daha az istifadə olunur. Onların əsas üstünlükləri boru ölçüsündən asılı olmayaraq bir ötürücü növünün istifadə olunması və yaxşı təkrarlanması, başlıq hissəsinin daimi sıradan çıxması riskinin aşağı olması və verilmiş diametr üçün eyni şərtlər altında ölçü diafraqması ilə əldə edilə bilən təxminən 65 faiz daha böyük axın gücüdür. Axın ucluq kipləşdiricisi üçün borunun girişində və çıxışında düzbucaq formalı boru tələb olunur (bax: Şəkil 1). Axın ucluğunun məhdudiyyətləri yüksək qiymət, ölçü diafraqması ilə müqayisədə geniş məlumatların olmaması, özlü mayelər üzrə məhdud tətbiq olunması və axın kalibrləməsinin tövsiyə olunma faktıdır.
2.3.1.1.4 Dirsəkli sayğac
Dirsəkli sayğaclar sürəti kifayət qədər olan və yüksək dəqiqlik tələb olunmayan qurğularda istifadə olunur. Dirsəkli sayğacların üstünlüklərinə yaxşı təkrarlanması, yüksək səviyyədə qənaət, quraşdırma rahatlığı, iki istiqamətli olmaq qabiliyyəti, çox aşağı təzyiq zərəri, giriş boru kəmərləri üçün minimum tələb və boru ölçüsündən asılı olmayaraq bir ötürücü növünün istifadəsi daxildir. Dirsək sayğacların məhdudiyyətlərinə onların aşağı sürətli xidmətlər üçün yararlı olmaması, zəif dəqiqliyi və verilən axını dərəcələri üçün aşağı diferensialı daxildir.
2.3.1.1.5 Venturi və ölçmə borular
Yüksək gücün və minimum zərərin kritik amillər olduğu yerlərdə Venturi və ölçmə borular istifadə olunur. Onların üstünlükləri yaxşı təkrarlanması, aşağı daimi zərər, suspenziya və çirkli mayelərdə tətbiqi və boru ölçüsündən asılı olmayaraq bir ötürücü növünün istifadə olunmasıdır (bax: Şəkil 1). Venturi və ölçmə boruların məhdudiyyətlərinə yüksək qiymət (onlar adətən ən bahalı diferensial təzyiq istehsalçılarıdır) və əlavə dəstək tələb edə biləcək, quraşdırma ölçüsü və çəki daxildir. Giriş və çıxış borusunun düz istiqaməti Venturi və ya axın borularu üçün tələb olunur.
Şəkil 1-Axın ucluğu, venturi borusu və axın boruları
2.3.1.1.6 Pito borular və Pito Venturi borular
Pito borular və pito venturi borular minimum təzyiq düşməsi tələb olunan və dəqiqlik əsas narahatlıq olmadığı yerlərdə istifadə olunur. Pito borular və pito venturi boruların üstünlüklərinə çox aşağı qiymət, orta hesabla növ mövcudluğu, boru ölçüsündən asılı olmayaraq bir ötürücü növünün istifadəsi və isti kran ilə axına əlavə etmək imkanı daxildir. Pito borular və pito venturi boruların məhdudiyyətlərinə aşağı dərəcəli diferensial ötürücü və dəqiqlik üçün axını profilindən asılılığı onların tələbinə daxildir. Pito venturi daha böyük ölçü tələb edir və quraşdırma aralıq məsafələr üçün xüsusi diqqət tələb edir. Giriş və çıxış borunun düz borusu pito borular və pito venturi borular üçün tələb olunur (Şəkil 2).
2.3.1.2 Diferensial ölçü cihazları
2.3.1.2.1 Ümumi müddəalar
Ölçmə cihazlarının bir neçə növləri əsas element tərəfindən istehsal olunan diferensialı müəyyən etmək üçün istifadə olunur. Axın diferensialın kvadrat kökünə mütənasibdir: buna görə də, aşağı axın oxunuşda dəqiqliyi saxlamaq üçün 3:1-dən böyük bir sıra tövsiyə olunmur. Birdən çox ötürücülər və ya mikroprosessor əsaslı ötürücülər sıranı artırmaq üçün istifadə edilə bilər. Axının ölçülməsi və ya diferensial cihazın kalibrini ölçmək üçün, manometr və ya diferensial girişi oxumaq üçün dəqiq ölçü testi istifadə olunmalıdır. Bu kalibrləmə qurğular metr intervalındakı kimi eyni ədədlərlə bitirilməlidir (məsələn, su düym). Pnevmatik nəticələri cihazın eyni növü üzrə oxumaq olar. Elektron cihazlar dəqiq voltmetr və ya ampermetr tələb edir. Ümumi axını əl ilə axın qrafiki planimetr vasitəsilə inteqrə edərək və ya sayğac inteqrator ilə təchiz edərək əldə edilə bilər. Düzəlişlər orijinal axın hesablamalardan kənarlaşma üçün axan axının şəraitində dəyişikliklər üçün tətbiq edilməlidir. Ən çox istifadə olunan diferensial təzyiq ölçü cihazları 2.3.1.2.2 və 2.3.1.2.3 vasitəsilə təsvir edilir.
Şəkil 2-Pito boru montajı
2.3.1.2.2 Diafraqma ötürücüləri
Diafraqma tipli diferensial təzyiq ötürücülər emal hissələrdə geniş şəkildə istifadə olunur. Yuxarı həddin qorunması və nəmlənməni təmin etmək üçün ötürücünün korpusu və ya kapsulu maye ilə doldurulur. Ötürmə siqnal pnevmatik və ya elektron ola bilər. Onların aşağı hərəkətinə görə, bu cihazlar ümumiyyətlə kondensat qab olmadan istifadə edilə bilər. Yer əlçatan və minimum vibrasiya olduqda xətti montaja üstünlük verilir. Qaz sayğaclar hər hansı kondensatı qurutmaq üçün xətdən yuxarıda montaj edilir. Maye sayğaclar qeyri-bərabər statik başlıqlardan səhvlərə səbəb ola biləcək hissetmə xətlərində qaz və ya buxar sıxılmasının qarşısını almaq üçün xətdən aşağıda montaj edilir.
2.3.1.2.3 Membranlı sayğaclar
Membran sayğaclarda membran kalibrli yay sistemi ilə üzbəüz yerləşdirilir və silfon artıq təzyiq altında olduqda qırılmasının qarşısını almaq üçün və pulsasiyanın sakitləşməsini təmin etmək üçün doldurulur. Silfon sayğaclar xətti və ya uzaqdan yerüstü quraşdırılmış ola bilər və ya adekvat dəstəyi ilə platformalarda quraşdırıla bilər. Kipləşdirmə kameralar və ya kondensat qazanlar istifadə edilə bilər; lakin 3/4-düym (20-millimetr) 1 kub düymdən az (16,4 kub santimetr tam miqyaslı kənarlaşma ilə) cihazlar üçün buxarda kondensat qab və ya qatılaşa bilən buxar xidmətində hidravlik kipləşdirici kimi çıxış etmək üçün üç ağızlı boru kifayət qədər həcmə malikdir. Əgər 1 kub düym (16,4 kub santimetr) daha çox kənarlaşma varsa və ya alətin diferensialı yerdəyişmə sütunu ilə müqayisədə aşağı olduqda, müntəzəm kondensat qablardan istifadə olunmalıdır.
Diferensialı təzyiq axını qurğuların quraşdırılmasının əsas element növündən asılı olmayaraq ümumiyyətlə eynidir və 2.3.1.3.2 - 2.3.1.3.4-də təsvir olunan amillər nəzərə almağı tələb edir.
2.3.1.3.2 Sayğacın yerləşdirilməsi
Ötürücülər üçün monoblok montaja üstünlük verilir. Monoblok montaj mümkün olmadıqda, sayğac yerdən platformalar, gediş yolları və ya digər daimi çıxış vasitələrdən 4 və ya 5 fut yuxarıda (1.2 və ya 1.5 metr), rahat hündürlükdə quraşdırılmış olmalıdır.
2.3.1.3.3 İmpuls xətləri
Uzaq məsafədən idarə olunan cihazlar üçün impuls xətləri 3 fut monoblok ötürücülər üçün və 20 fut (6 metr) çox olmamaqla mümkün qədər qısa olmalıdır. Maye ölçülməsi üçün xətlər aşağı açılış kranlarından bir fut üçün ən azı 1 düym olmalıdır.
Sayğac boru cəlb edilmiş xidmət üçün boru spesifikasiyasına uyğun olaraq hazırlanmış və quraşdırılmış olmalıdır. Sayğac impuls naqillər üçün 304 növünü və ya minimum xarici düym diametri ilə daha yaxşı paslanmayan polad borular /2düym (15 millimetr) istifadə etməyə üstünlük verilir. Xüsusi hallarda və ya istifadəçi üstünlük verdikdə, /2 düym (15 millimetr) Cədvəl 80 və ya daha ağır boru istifadə edilə bilər. Bütün yerli quraşdırılmış qurğular dona bilən, həddindən artıq qatı ola bilən və ya soyuq havada hidratları formalaşdıra bilən su və ya proses mayelərin impuls xətləri Bölmə 6 uyğun olaraq quraşdırılmış olmalıdır.
Sayğaca birləşdirən borular və boru xətləri qeyri-dəqiqlik sayğac mənbəyidir. Xüsusi çəki, temperatur və ya xətlərdə su və ya qazın miqdarındakı fərqlərə görə, digərləri ilə müqayisədə maye başlığının aparıcı xəttdə hər metr üzrə daha çox maye hasil etməsi mümkündür. Məsələn, əgər sayğac açılışdan 100 düym (2,5 metr) aşağıdadırsa, bir tərəfi su ilə, digər tərəfi 0,65 xüsusi çəkiyə malik maye ilə dolu sayğac, 100 - düym (2.5 metr) üçün sıfır səhv tam miqyasın 35 faizi olacaq. Qeyd edək ki, əksər karbohidrogen axınlar sudan ibarətdir. Sayğac və ya ötürücü kranların sayğac kranına yaxın montaj edilməsi xüsusi çəkidə fərqlər və ya buxar bağlamasından olan baş səhvi azaldır.
2.3.1.3.4 Manifold sayğacı
Manifoldlar sıfır yoxlanılması və bu proses xidmətdən sayğacın izolyasiyası üçün bütün diferensial təzyiq ölçü cihazlar üzrə tövsiyə olunur. Xüsusi manifold klapanlar rahat, etibarlı, sadələşdirilmiş qurğuları təmin edir və adətən fərdi blok- ötürmə klapan toplantıların alternativi kimi istifadə olunur.
Güclü əlaqələndirilmiş ötürücülər üçün klapan sistemi buraxma flansda texnoloji proses blokları və cihazda tarazlaşdırıcı buraxma klapanı tələb edilir. Qısa impuls xətləri birbaşa ötürücüyə montaj edilmiş klapanı xüsusi qoruyucu manifold klapan ilə bağlayır. Bu manifold klapanlar istehsalçılarının əksər ötürücülərinə uyğun adaptasiya edilə bilər (bax: Şəkil 3).
Yerüstü və ya uzaqdan idarə olunan qurğular əlavə mülahizələr tələb edir. Açılış flanslarda klapan sistemi yaxın kipləşdirilmiş ötürücülərlə eynidir, lakin sayğacda klapan sistemi müxtəlif konfiqurasiyaları tələb edir (bax: Şəkil 4).
Xüsusi proses və ya texniki mülahizələr drenaj və ya sovurma klapanlar, kondensat damcı ayaqları və ventilyasiyanın əlavə olunmasını tələb edə bilər. Bəzi xidmətlərdə sayğacları prosesdən qorumaq və ya sayğac naqillərində buxar kondensasiyanın səbəb olduğu potensial səhvləri azaltmaq lazımdır. Buxar və sıxıla bilən buxar xidmətində, baş sayğacın hər tərəfində maye təzyiqin bərabər saxlanılmasını bir vasitə təmin edilməlidir. Əlavə tələblərə kipləşdirmə və təmizləmə daxil ola bilər (Şəkil 5). Onlar sonra bu bölmədə müzakirə olunur.
2.3.2 Dəyişən-sahə sayğacları
Həyəcan siqnalları ilə və ya onlar olmadan dəyişən sahə cihazları göstəricilər, ötürücülər, qeydedici cihazlar, yerli nəzarətçilər, toplayıcı maşınlar və bunların bir neçə kombinasiyası kimi qəbul edilir. Onlar tez-tez digər cihazların və texnoloji avadanlığın həssas elementləri üçün üfürmə cihazları kimi istifadə olunur. Digər tipik istifadələrə aşağıdakı mayelərin ölçülməsi daxildir:
a. Mayeləşdirilmiş neft qazı və digər uçucu mayelər.
b. Bərkimə və ya donma qarşısını almaq üçün istilik tələb edən mayelər. (İstifadə buxar və ya digər orta istilik səviyyəsini istifadə edən örtüklü sayğaclar mövcuddur.)
Bərk hissəciklər ilə suspenziyalar və ya axınlar. (Sayğacın tətbiqi ilə bağlı istehsalçısına müraciət edilməlidir.)
Dəyişən sahə sayğacların üstünlüklərinə geniş axın (məsələn, l0:1), xətti ötürücü çıxışı və qaz sıxılmasının minimal təsiri daxildir. Dəyişən sahə sayğacların məhdudiyyətlərinə bütün materiallarda onların mövcud olmaması; istehsalçıları tərəfindən təmin edilən və müşahidə olunan özlülük məhdudiyyətləri; adətən əlavə boru tələb edən onların uzununa quraşdırılması ehtiyacı; kalibrləmənin yoxlanılması çətinliyi; qaz avadanlığının minimum geri təzyiqi üçün tələb; metal hissəciklər toplandıqda, onların ikili maqnetik göstəriciləri və ya ötürücülər səhvlər məruz qalması; bloklar və axıtma kanalı təmin edilənə qədər bu cihazların xidmətdən çıxarılması üçün proses xətlərinin bağlanması üçün tələb daxildir.
Dəyişən sahə sayğacı vibrasiyadan azad yerdə quraşdırılmalıdır və xidmət və ya yoxlama üçün təsadüfi daşınma üçün kifayət qədər boşluğa malik olmalıdır. Sayğaclar texniki oxunaqlı və istismarı üçün asanlıqla əlçatan olmalıdır. Ümumiyyətlə, sayğac tənzimləmə xidmətində istifadə edildikdə, o drossel nöqtəsinin girişinə mümkün qədər yaxın qoyulmalıdır. Dəyişən sahə sayğacları həmişə sayğacın üstündə çıxış bağlantısı və altındakı giriş ilə bağlı, şaquli quraşdırılmış olmalıdır.
Əksər dəyişən sahə axın ölçülmə giriş boru tənzimləmələrindən asılı deyil. Sayğac girişinin, heç bir dirsəklər, şar və ya drossel klapanlar və digər fitinqlərin mahiyyətcə ölçmə dəqiqliyinə heç bir təsiri yoxdur, əgər onlar sayğacın girişində 5 boru diametrindən yaxın deyilsə.
Şaquli və ya üfüqi bağlantılar əvəzlənən olduqda, üfüqi bağlantılar tövsiyə edilir. Horizontal bağlantılar rahat təmizləmə portları kimi tıxanmış şaquli açılışların istifadə edilməsinə icazə verir. Əksər dəyişən sahə sayğacların layihəsi fitinq kənarlarının 90 dərəcə dönməsinə icazə verir. Dəyişən sahə sayğacları üçün boru bağlantıları Şəkil 6-da göstərilir. Bütün boru kəmərləri düzgün dəstəklənməlidir və sayğac korpusunun üzərində hər hansı gərginliyin qarşısını almaq üçün diqqət yetirilməlidir. Zirehli sayğaclar karbohidrogenlərin ölçülməsi üçün istifadə olunmalıdır.
Sayğac xidmət göstərdiyi zaman, əməliyyat şəraiti bağlamaya imkan vermədiyi hallarda blok və qoruyucu klapanlar təmin edilməlidir. Qoruyucu xətt və klapanlar sayğac ilə eyni ölçüdə olmalıdır. Blok və qoruyucu klapanlar dəyişən sahə sayğacın girişində və çıxışında quraşdırılmış olmalıdır. Drenaj klapan təmin edilməlidir. Qoruyucu ilə dəyişən sahə sayğac quraşdırılması üçün, sayğacın xidməti zamanı, qoruyucu klapanın sıx bağlı olmasına diqqət yetirmək lazımdır.
Şəkil 3—Yaxın qoşulmuş diferensial-təzyiq axın ölçmə cihazları
2.3.3 Maqnit axın sayğaclar
Maqnit axın sayğacı adekvat elektrik keçiriciliyə malik, hər hansı maye axınının həcm sürətini ölçür. Əksər neft karbohidrogenlərin maqnit sayğac ilə ölçülməsi üçün kifayət qədər keçiriciliyə malikdir. Buna görə də, neft sənayesi avadanlıqlarında istifadəsi müəyyən su, turşular, emulsiya və digər keçirici mayelərdə məhdudlaşır. Maqnetik axın sayğacı iki hissədən ibarətdir - proses xəttə birbaşa quraşdırılmış əsas element və elektron ötürücüyə quraşdırılmış ikinci element. Sayğac axın dərəcəsinə mütənasib bir siqnal yaradır.
Maqnitli axın sayğacları tıxacsız olduğundan şlamlar üçün qoruyucu boru və elektrodlar proses axını ilə əlaqədə olduğuna görə isə korroziya yaradan mayelər üçün geniş tətbiq olunur. Onlar cüzi təzyiq düşməsi arzu edilən çox qatı məhlullar üçün uyğundur.
Maqnetik sayğacların aşağıdakı üstünlükləri var:
a. Onların dəqiqliyi adətən tam miqyasın ±05 faizi olur. Faktiki axın sürətinin təxminən 1-1 1/2 faizinə nail olmaq mümkündür.
b. Onlar yalnız axın selinin sürətinə cavab verir və buna görə də sıxlıq, özlülük və statik təzyiqdən asılı deyil.
c. Onlar 10:1 və ya daha çox diapazona malikdir.
d. Onlar iki istiqamətli axını ölçmək üçün istifadə edilə bilər.
e. -40 ° F-dan +500 "F (-40 ° C +260 ° C) qədər maye temperatur əldə edilə bilər.
f. Kvadrat düym başına 30,000 funt (204 meqapaskal) tam vakuumdan maye təzyiqlər tənzimlənə bilər.
g. Təzyiq düşməsi cüzidir.
h. Ölçülərin geniş müxtəlifliyi 1/10 düym (2,5 mm) yuxarı mövcuddur.
Maqnetik sayğaclar aşağıdakı xüsusiyyətləri ilə məhdudlaşır:
a. Proses maye ümumiyyətlə santimetr başına 2 mikromdan daha böyük keçiriciliyə malik olmalıdır. (Xüsusi keçiricilik vahidləri santimetr başına 0.1 mikrom kimi aşağı keçiriciliyi ilə mayelər üçün mövcuddur.)
b. Eroziyalı avadanlıqlarına xüsusi diqqət göstərmək tələb olunur.
c. Onlar asanlıqla yerində kalibrlənə bilməz.
d. Onların qiyməti ortadan yüksəyə qədərdir.
e. Böyük ölçüləri çox ağır olur.
Maqnit axın sayğacların əsas elementinin boru kəmərinə quraşdırılması diqqətlə həyata keçirilməlidir. Qoruyucu borunun zərər görməməsi və torpaqlama tələblərini təmin etmək üçün xüsusi diqqət yetirilməlidir. İstehsalçının quraşdırma tövsiyələrinə, o cümlədən giriş və çıxış boru tələbləri nəzərə alınmaqla, riayət olunmalıdır.
Ötürücü borunun möhkəm parçası üzərində inşa edilir, lakin o dəqiq cihaz kimi idarə olunmalıdır. Ötürücü, yer səviyyəsindən və ya kifayət qədər məsafə ilə platformadan əlçatan olmalıdır ki, zəruri halda ən azı yuxarı korpusu çıxarmaq mümkün olsun. Kifayət qədər keçmə hər hansı yoxlama plitələrin aradan qaldırılması üçün mövcud olmalıdır.
Maqnetik axın ötürücü boru (şaquli, üfüqi və ya bir bucaq) istənilən vəziyyətdə quraşdırıla bilər, lakin onu dəqiq ölçülməni təmin etmək üçün maye ilə dolu işə salınmalı. Boru şaquli quraşdırılmışdırsa, borunun dolu olduğunu təmin etmək üçün axın alt üst olmalıdır. Boru horizontal quraşdırılmış olduqda, elektrod oxu şaquli müstəvidə olmamalıdır. Axın xətti boyunca hərəkət edən köpüklərin kiçik zənciri elektrodun maye ilə kontaktına mane ola bilər. Abraziv suspenziya ölçüldükdə, düzbucaqlı borunun sol tərəfində və yuxarı axın ilə şaquli montaj tövsiyə olunur. Bu tənzimləmə prosesi daha bərabər paylayır.
Şəkil 4- Maye və qaz xidməti üçün uzaqdan quraşdırılan diferensial təzyiq axın sayğacı
1. Sayğac naqilləri mümkün qədər (maksimum 20 fut) qısa saxlanılmalıdır.
2. Ölçmə tələb olunan zaman, əksər cihazlar üçün ¾-düym üçlük adətən kifayət qədər kondensat həcmini təmin edir
3. Tarazlaşdırılmış buraxma kanalı ilə ikinci dərəcəli proses blok klapanlar təmin edilməlidir. Üç və ya beş-klapan manifoldlar istifadə edilə bilər.
4. Ölçü diafraqması üzərində maye sayğaclar üçün izolyasiya künclüyü hər kranın altında təmin edilməlidir.
5. Ölçü diafraqmasından yuxarıda buxar sayğaclar üçün kranların üzərində davamlı maillik təmin edilməlidir.
6. Ölçü diafraqması altında quru qaz sayğaclar üçün damcı qabı tələb olunmur.
7. Ölçü diafraqması altında nəm qaz sayğaclar üçün impuls naqilin yuxarı hissəsi açılışa geri maili olmalıdır və müvafiq ölçülü damla qablar aşağı sayğac bağlantılarında təmin edilməlidir.
8. Lazımsız impuls xətti bloklar tələb olunmadıqda tək-boru-fitinqli qoruyucu klapan istifadə edilə bilər.
Şəkil 5-Buxar və ya sıxılan buxar xidməti üçün uzaqdan quraşdırılan diferensial təzyiq axın sayğacı
1.Ümumiyyətlə, 3/4-düym üçlüklər kifayət qədər güclü kondensat qabları təmin edir.
2. Tələb olunduqda, sovurma bağlantıları üç və ya beş-klapan manifold blok üzərində təmin edilməlidir. Blok və ya alət vasitəsilə sovurma yüksək temperatur nəticəsində zədələnə bilər.
3. Üçlük və ya qablar yuxarı kran ilə eyni səviyyədə quraşdırılmalıdır.
4. Naqillər 1:12 və ya daha çox mailli olmalıdır.
5. Havalandırma klapanları əlavə olsa da, arzu olunandır. Onların havalandırma diafraqması normal operator yanaşması əsasında olmalıdır.
6. Rezervuarlar buxar və ya sıxıla bilən buxar üçün hidravlik kipləşdirməni təmin etmək məqsədilə sayğacın üzərində quraşdırılarkən, impuls naqillər aşağı qış temperaturu tələb olunan hallar istisna olmaqla, yalnız diafraqma kran və qab arasında izolyasiya edilməlidir.
7. Bu sayğac diafraqmadan yuxarıda olduqda, izolyasiya tələb olunmur və qab aşağı qış temperaturu tələb olunan hallar istisna olmaqla, kranlarda quraşdırılır.
8. Müvafiq möhür təmin etmək üçün naqillər şəkildə göstərildiyi kimi, uyğun aşağı və ya kənar bağlantıya bağlanmalıdır.
9. Lazımsız impuls xətti bloklar tələb olunmadıqda, tək-boru-fitinqli qoruyucu klapan istifadə edilə bilər.
Şəkil 6- Dəyişən-sahə sayğac borulama konfiqurasiyası
2.3.3.3 Elektrik quraşdırma
Maqnitli axın sayğacları üçün enerji, istehsalçı tərəfindən müəyyən olunmuş yol verilən həddə uyğun gərginlik və tezlikdə təmin edilməlidir.
Xüsusi aşağı tutumlu kabeldən yaradılan siqnalı əsas elementdən ötürücüyə keçirmək üçün istifadə olunur. Siqnal kabeli elektrik kabelinə yaxın və ya elektrik təchizatının eyni dövrəsində quraşdırıla bilməz. İstehsalçının tövsiyələrinə riayət olunmalıdır.
Personal təhlükəsizliyi və qənaətbəxş axın ölçülməsi üçün zəruri olan müvafiq torpaqlamanın əhəmiyyəti həddindən artıq qiymətləndirilə bilməz. Torpaqlama üçün istehsalçının təlimatlarının diqqətlə təqib edilməsi lazımdır. Eyni torpaq potensialına fasiləsiz elektrik kontaktı axan maye, boru kəmərləri və maqnit sayğac arasında zəruridir. Maye keçiriciliyi aşağı olduqda bu davamlı əlaqə xüsusilə vacibdir. Kontaktın necə əldə olunması sayğacın quruluşundan və qonşu borunun qeyri- xətti metal, xətti metal və ya qeyri-metal olmasından asılıdır. Sayğac korpusundan boru kəmərlərinə hər zaman birləşdirici tələb olunur. Sayğac qeyri - metal boruda quraşdırılıbsa, həmişə maye ilə torpaqlama etmək lazımdır. Daxili torpaqlama ötürücüdə təmin edilmiş hallar istisna olmaqla, bu bağlantı flanşlar arasında metal torpaqlama halqası vasitəsilə əldə edilir. Torpaqlama bağlantısı çox vacibdir və tövsiyə olunan kimi sistem düzgün fəaliyyət göstərdikdə quraşdırılmış olmalıdır.
Əksər maqnit axın sayğaclar sıçrayışlı və ya partlayışlı qutulara əlavə olaraq, siqnal və enerji əlaqələrə malikdir. Bu qoşulma istehsalçının təlimatları və hər hansı bir müvafiq kodlarına uyğun möhürlənməlidir.
2.3.3.4 Başlanğıc və kalibrləmə
Maqnit axın sayğaclar daha az maneəli olduğu üçün, heç bir xüsusi prosedurlar başlanğıc zamanı müşahidə edilməməlidir, lakin elektrik düzəlişlər tez-tez əlavə olunmalıdır. Bu prosedurları ilə bağlı istehsalçının talimatları müraciət edilməlidir.
2.3.4 Turbinli sayğaclar
Dəqiqlik və dəyişiklik diapazonunun tənzimlənməsi tələb olunduğu hallarda, turbinli sayğaclar istifadə olunur. Onlar əsasən təhvildə və konveyer məhsul qarışımında tətbiq edilir. Turbin sayğaclarının impuls çıxışları texniki vahidlərdə birbaşa cəmləmə üçün miqyaslaşdırıla bilər. Turbinli sayğacların çıxışları avadanlığın nəzarəti və ya qeyd edilməsi üçün uyğundur və toplu nəzarət avadanlıqlar üçün ideal şəkildə əlverişlidir. Özlülük səbəbiylə qeyri-xəttilik üçün kompensasiya də mövcuddur.
Turbinli sayğacların aşağıdakı üstünlükləri var:
a. 0,10 faiz və ya daha yaxşı bir təkrarlama dərəcəsi ilə 0,25 faiz dəqiqlik normaldır. (Yüksək dəqiqliyi əldə etmək üçün müəyyən formada sayğac tövsiyə olunur.)
b. Diapazon sayğac dizaynı, maye özlülüyü, sıxlıq və sayğac ölçüsündən asılı olaraq dəyişir.
c. Müəyyən bir xətt ölçüsü üçün yüksək axın dərəcəsi əldə edilir.
d. Çox aşağı axın dərəcələri üçün dizaynlar mövcuddur.
e. Turbinli sayğaclar temperatur və təzyiq dərəcələri üçün geniş diapazonda mövcuddur.
f. Xüsusi turbinli sayğaclar iki istiqamətli axın üçün mövcuddur.
Turbini sayğaclar aşağıdakı xüsusiyyətləri ilə məhdudlaşır:
a. Proses axını çirkli və ya qeyri- sürtgülü olduqda, onlar yeyilmə və ya zərərə həssas olur.
b. Onlar sürətinin artması və impulslu axınından yaranacaq zərərə həssasdırlar.
c. Onlar texniki xidmət tələb edir və bir hesablanan dəyişiklik və ya digər texniki xidmətdən sonra yenidən kalibrləməsi üçün istehsalçıya qaytarılmasını tələb edə bilər.
d. Yüksək özlülük və aşağı sıxlıq onların diapazonuna təsir edir.
e. Onların qiyməti nisbətən yüksəkdir.
f. Onlar süzgəcləri tələb edir.
g. Kalibrləmə dəqiqliyi saxlamaq üçün nəzarət vasitəsi tələb olunur.
Turbinli sayğaclar birbaşa proses xətinə quraşdırılır. Bu xətt vibrasiyadan nisbətən azad olmalıdır. Birləşməli quraşdırılmış sayğac aparatları, birbaşa oxuyan qeydedici aparatların asanlıqla oxuna və istismar edilə bilən yerdə quraşdırılmalıdır.
Turbinli sayğaclar normalda üfüqi xətlərdə quraşdırılır, amma şaquli yuxarı axın xətlərində də quraşdırıla bilər. Bu sayğacın kalibrlənməsi üçün olan mövqeyini müəyyən etmək lazımdır. Quraşdırılmış mövqedə kalibrləmə tələb olunur.
Turbinli sayğaclardan ölçmələrin dəqiqliyi və təkrarlanması giriş və çıxış borudan asılıdır. Kifayət qədər uzun düz giriş və çıxış üçün əlavə olaraq, yüksək dəqiqlik məqsədilə sıra düzləndiriciləri tələb olunur.
2.3.4.2.3 Buraxıcı boru kəmərləri
Turbinli sayğaclar üzrə buraxıcı boru kəmərlərə olan ehtiyac tətbiq sahəsi əsasında müəyyən edilir. Texniki məqsədlər üçün sayğacın izolyasiya olunması və ya hissələrə ayırması lazım ola bilər. Bağlanması arzuolunmaz hesab edilən yerlərdə, davamlı xidmət avadanlıqlarında blok və tökmə klapanlar sayğac işləyən zaman, proses əməliyyatını təmin etmək üçün lazımdır. Sayğacın sökülməsini tələb edə bilən şəraitlərə zərərə səbəb olan xarici material, köhnəlmə və ya bərk depozitlər daxildir. Sayğac dairəvi olduqda, sayğaca tələb olunan giriş və çıxış boru kənarında yerləşdirilmiş xətti ölçülü blok klapan ilə əsas boruda olmalıdır. Boru tökmə klapanlar qiymətləndirmə səhvlərinin qarşısını almaq üçün müsbət bağlana bilən olmalıdır. Buraxıcı boru kəməri quraşdırmasının açıq drenajı olmalıdır. Nəticənin ötürülməsi üzrə tətbiqetmələr üçün dolama kanallarına icazə verilmir.
Bütün turbinli sayğaclı qurğular sayğac rotorun zərər dəyməsinin qarşısını almaq üçün süzgəclərə malik olmalıdır. Süzgəc rotor və diyircəkli yastıqçaları zədələyə biləcək bir ölçüdə hissəciklərin aradan qaldırılmasına qadir olmalıdır. Süzgəc tələb olunan sayğacın yuxarı hissəsində yerləşdirilməlidir.
2.3.4.3 Elektrik quraşdırma
Turbinli sayğacdan gələn siqnal, onu səs-küyə xüsusilə həssas edən, aşağı səviyyəli impulsdur. Siqnal məftillərin qoruyucusu saxta hesablamaların aradan qaldırılması üçün tövsiyə olunur. Ötürülmə məsafələr 10 fut (3 metr) çox olduqda, ilkin gücləndirici tövsiyə olunur. İstehsalçının təlimatlarına ətraflı məlumat üçün müraciət edilməlidir.
2.3.4.4 İşə salınma və kalibrləmə
İlkin işə salınmada turbinli sayğacın zədələnməməsi üçün xüsusi diqqət yetirilməlidir. Proses xətti yuyulub və hidrostatik sınaqdan keçdikdən sonra bu sayğac xidmətə qoşulmalıdır. Süzgəclər istifadə olunarsa, onlar əməliyyat zamanı vaxtaşırı yuyulmalı və sonra təmizlənmiş olmalıdır. Qəfil hidravlik təsir və ya sürət həddinin aşması nəticəsində çarx bıçaqların zədələnməməsi üçün axın sayğaca yavaş-yavaş tətbiq edilməlidir.
Ötürücülük həcm vahidinə düşən yaranan elektrik impulslar ilə ifadə edilən kalibrləmə amili, adətən K (metr) amili adlanır. K amili maye şəraitindən asılıdır, sayğac kalibrləndikdə müəyyən edilir və xüsusi sayğac rotoruna xasdır. Sayğac rotorun K amilləri eyni sayğac korpusu ölçüsü daxilində dəyişir. Heç bir sahə tənzimlənməsi əsas sensor üçün edilə bilməz.
2.3.5 Həcmli sayğacları
Həcmli sayğacların dairəvi disk, dəyişən piston, yivli rotor, fırlanan (pərli çarx və pərli) və oval formalı növləri var. Həcmli sayğacları sayğacın sahəsindən keçən mayenin mexaniki olaraq tutulması ilə ardıcıl həcmli seqmentlər üzrə axını ölçür. Seqmentlərinin sayı mil fırlanmaya çevrilir. Dişli mexanizm və kalibrator müvafiq həcmli vahidləri mil fırlanmasına çevirir.
Maye temperaturu dəyişdikcə, temperatur tənzimləyiciləri nəticələri düzəltmək üçün işə düşür. İmpuls generatorları nəzarət sayğacı və ya uzaq məsafədən oxuma üçün impuls nəticələrini təmin etmək məqsədi daşıyır. Həcmli sayğacları geniş axın diapazonları üzrə mükəmməl təkrarlanma üçün istifadə olunur. Onlar qəbul edilərək ötürülən və məhsul qarışdırma əsaslı tətbiq sahələrində ağır və ya qatı mayelər üçün istifadə olunur.
Həcmli sayğaclarının aşağıdakı üstünlükləri var:
a. Müyəssər dəqiqlik faktiki axınının 0.05-0.15 faizidir. Yüksək dəqiqliyin təmin edilməsi sayğacın formasının təsdiqini tələb edir. Tipik təkrarlama 0.02-0.05 faizdir.
b. Diapazon normalda 10: l. Həcmli sayğacları xüsusilə ağır və ya qatı maye ilə mükəmməl diapazon və dəqiqliyə malikdir.
c. Həcmli sayğacları müxtəlif ölçüdə istehsal olunur.
Həcmli sayğaclarının aşağıdakı mənfi cəhətləri var:
a. Onlar mexaniki yeyilməyə məruz qalır.
b. Onlar qarşılıqlı əvəzlənə bilən deyil və xidmətə uyğun təmin olunmalıdır.
c. Onlar filtr süzgəcləri tələb edir.
d. Onların quraşdırılması xüsusi diqqət tələb edir.
Həcmli maye sayğacları proses kəmərinə birbaşa quraşdırılır və vibrasiya mənbəyinə çevrilə bilir. Adekvat əsaslar (istehsalçının tövsiyələrinə baxın) təmin edilməlidir.
Həcmli sayğaclar adətən üfüqi xətlərdə quraşdırılır. Müəyyən növləri xüsusi şaquli xətlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Sayğac elə quraşdırılmalıdr ki, sayğacın korpusu kəmərinin gərginliyinə məruz qalmasın. Boru kəmərləri elə təşkil edilməlidir ki, sayğac həmişə maye ilə dolu olsun. Buxar buraxılması ehtimalının aradan qaldırılması üçün, adekvat geri təzyiq tələb oluna bilər.
Fasiləsiz proses xidməti üçün həcmli sayğaclar ətrafında dairəvi axıtma borusu tövsiyə olunur. Təhvili üçün dairəvi axıtma borusuna icazə verilmir. Həcmli sayğaclar həmişə sayğacın zədələnməməsi və ya həddindən artıq köhnəlməsinə səbəb olan xarici maddənin qarşısını almaq üçün, adekvat süzgəc ilə yüklü olmalıdır; hörgü ölçüsü istehsalçının tövsiyələri müşahidə olunmalıdır. Həddindən artıq miqdarda dağıntılar mayeyə yükləndiyi yerlərdə, süzgəc təzyiq düşməsinə nəzarət edilməlidir.
Həcmli sayğacların quraşdırılması boru kəmərlərinə hava və ya buxarın daxil olmasının qarşısını almaq üçün nəzərdə tutulmalıdır. Dizayn buna icazə vermədiyi halda, hava aradan qaldırıcıları hesab edilməlidir. Aradan qaldırıcılar hava və ya buxar çıxıntıları sayğacı qorumaq üçün qeyri-adekvat sızma tutuma malik ola bilər; belə aradan qaldırıcılar çıxarılıb və ya əvəz olunmalıdır.
2.3.5.3 İşə salınma və kalibrləmə
Həcmli sayğaclar ilkin başlanğıc zamanı zədələnə və ya məhv edilə bilər. İstehsalçının təlimatlarına, eləcə də aşağıdakı ümumi qaydalara işə salınma vaxtı riayət edilməlidir:
a. Həcmli sayğaclar və hava aradan qaldırıcıları boru kəmərləri yuyulduqdan və hidrostatik sınaqdan keçirildikdən sonra xətdə quraşdırılmalıdır.
b. Boru kəmərləri yuyulduqdan sonra sayğac və süzgəc səbəti quraşdırılmalıdır.
c. Süzgəc təzyiq düşməsinə nəzarət edilməlidir və süzgəclər tələb olunan kimi təmizlənmiş olmalıdır.
d. Boru kəmərlərindən ventilyasiyaya həddindən artıq diqqət yetirilməlidir. Axın hidravlik şokun qarşısını almaq üçün yavaş-yavaş tətbiq edilməlidir.
e. Məhsul ötürülmə sayğacları ilkin olaraq özünü təsdiqləməlidir və müntəzəm fasilələrlə olmalıdır. Məhsul ötürülmə xidməti üçün borulama sayğacın asan istismarı üçün nəzərdə tutulmalıdır.
2.3.6 Burulğanlı sayğaclar
2.3.6.1 Ümumi müddəalar
Kobud gövdəli maneə maye və ya qaz axınına yerləşdirildiyi zaman burulğanlı hərəkət yaradılır. Yüksək və aşağı təzyiqli sahələrin bu hərəkəti korpusda və ya boru divarındakı sensorlar ilə ölçülə bilər. Təzyiq dəyişiklikləri tezliyi maye axın sürətinə xəttidir. Axın hər bir boru kəmərində kəsiyinin sahəsi və sürəti funksiyası olduğundan, tezlik və axın arasında birbaşa əlaqə mövcuddur. Burulğanlı sayğaclar geniş diapazon və dəqiqlik tələb edən avadanlıqlarda istifadə olunur.
Burulğanlı sayğaclar, adətən aşağıdakı xidmətlərdə istifadə olunur:
d. Böyük diapazonu tələb olunan yüngül karbohidrogenlər.
e. Böyük diapazonu tələb olunan qaz axını.
Burulğanlı sayğaclar aşağıdakı xüsusiyyətlərə malikdir:
a. Geniş diapazon (10,000 yuxarıda Reynolds rəqəmlər üçün).
b. 1 nisbətində dəqiqlik dərəcəsi.
c. Ölçülərin geniş diapazonu.
e. İmpuls və analoq çıxışların mövcudluğu.
Burulğanlı sayğaclar aşağıdakı məhdudiyyətlərə malikdir:
a. İnşaat materiallarının məhdud diapazonu mövcuddur.
b. Burulğanlı sayğaclar ümumiyyətlə suspenziya və ya yüksək özlülük mayelər üçün uyğun deyil.
c. İstifadəçilər kalibrləməni nəzarət edə bilmir.
d. Turbulent axın tələb olunur.
e. Burulğanlı sayğacların diapazon məhdudiyyətləri var.
f. Süzgəclər tələb oluna bilər.
g. Burulğanlı sayğaca impulslu axın təsir göstərə bilər.
Burulğanlı sayğac proses borusuna birbaşa quraşdırılır və adətən boru kəmərləri ilə dəstəklənir. Onlar hər hansı bir vəziyyətdə quraşdırıla bilər. Burulğanlı sayğac elə quraşdırılmalıdır ki, sayğac korpusu boru gərginliyinə məruz qalmasın. Maye çalışmalarda boru elə təşkil edilməlidir ki, sayğac dolu saxlanılsın. Fəaliyyət şərtləri bağlanmasına yol vermədikdə, blok və ötürmə klapanlar təmin edilməlidir.
2.3.6.3 İşə salınma və kalibrləmə
Burulğanlı sayğaclar bəzən xətdə dağıntı nəticəsində yeni qurğuların başlanğıcı zamanı zədələnmiş olur. Sayğac quraşdırıldıqdan əvvəl xətt yuyulmalıdır və hidrostatik test olunmalıdır.
Sürət profili kritik olduğundan flanslı sayğaclar quraşdırıldıqda, ucların axın selinə dik çıxmaması vacibdir.
Burulğanlı sayğacların sahə kalibrləməsi çeviricinin elektriklə əhatə olunmasına və ya impuls çıxış növü üzrə yenidən hesablama amilinin təshih edilməsi ilə məhdudlaşır.
2.3.7 Kütləvi sayğaclar
Kütləvi sayğacların iki əsas növü var və emal sənayesində məhdud şəkildə istifadə edilir. Bu cihazların quraşdırılması və istifadəsində istehsalçının tövsiyələrinə yaxından riayət olunmalıdır.
Bu bölmə bu cihazların xüsusiyyətlərini və fəlsəfəsini ümumiləşdirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur.
2.3.7.2 Kütləvi sayğaclar -Koriolis
Koriolis kütləvi sayğacları birbaşa kütləvi vahidləri ölçür. Təbii tezlikdə titrəmə boru vasitəsilə maye axını Koriolis qüvvəsi istehsal edir. Ortaya çıxan boru çökməsi yaradılan kütləvi axına proporsional ölçülür və işarə olunur.
Koriolis sayğacı mayelərlə o cümlədən, yüklənmiş qazın məhdud miqdarı ilə mayelər və suspenziyalar ilə istifadə edilə bilər. Maye sıxlığı düzgün vahid fəaliyyət üçün kifayət qədər yüksək olduqda, Koriolis sayğacı quru qazlar və artıq isidilmiş buxar ilə istifadə edilə bilər.
Koriolis sayğacları qeyri-müdaxiləli olmasına baxmayaraq, bəzi layihələndirilmələrdə sayğac vasitəsilə axın yolu dolayı olur. Bundan əlavə, kəsiyinin sahəsi giriş proses borusundan çox kiçik olduğu üçün axın ümumiyyətlə iki borulara ayrılır. Bu səbəbdən, hər hansı orta faza üçün diqqətlə quraşdırılmamış bir sayğacı qurmaq nisbətən asandır. Təzyiq enməsi qeyri-aqresiv elementlərin digər növlərindən əhəmiyyətli dərəcədə yüksək ola bilər, uçucu mayelər kavitasiya və qığılcım ilə bağlı problemlər ola bilər. Koriolis sayğacları ilə başlanğıc problemləri adətən düzgün quraşdırılmaması ilə əlaqədardır. Quraşdırma istehsalçının tövsiyələrinə uyğun olaraq ciddi olmalıdır. Tələb olunan zaman təzyiq saxlanılması qutuları mövcuddur. Bu sayğaclar sürət profilinin təhrif olunması ilə təsirə məruz qalmır. Koriolis sayğacları ümumiyyətlə, digər növlərdən daha çox başa gəldiyinə baxmayaraq, onlar əlavə elementlərə ehtiyac olmadan kütləvi axın dərəcəsini ölçür. Bu sayğaclar üçün avadanlıqlar onların dəqiqliyi daha yüksək dəyərə əsaslandıran çətin mayelər və ya avadanlıqlara məhdudlaşdırılıb (göndərmə, təhvili və beton və qarışdırma xidmətləri kimi).
2.3.7.3 Kütləvi sayğac- Termal
Termal kütləvi axın sayğacların ümumiyyətlə iki növü var - qızğın korpusdan axına istilik zərər dərəcəsini ölçən və isti korpusdan keçdikdə axın temperaturunu ölçənlər. Kütləvi axın, temperatur və təzyiqdən (limitlər çərçivəsində) asılı olmayan istilik keçiriciliyi və xüsusi istilik kimi mayenin fiziki xassələrindən nəticə çıxarmaq olur.
Bir layihələndirmədə, axın xətti paraleldə quraşdırılmış üç termistor muncuqlardan ibarət sayğac detektor kanalı vasitəsilə keçərkən, istilik mənbəyi mayenin istiliyini artırır. Mərkəzi termistor cərəyan mənbəyi ilə qızdırılır və digər ikisi giriş və çıxışda bərabər məsafədə yerləşdirilir. Maye içinə istilik daşıması nəticəsində, iki xarici termistorlar arasında gərginlik, kütləvi axın ölçünü yaradır. Axın selində çirk, axını ən çox emal edən ötmə kanaldan daha kiçik diametri olan detektorlar kanalını tıxaya bilər.
İstilik sayğacın başqa bir növündə, batırma zondlama elementi maye axının daha yüksək bir daimi temperatur ilə qızdırılır və sensor keçən maye molekulların soyutma effektinə cavab verir. Bir mühit temperatur sensoru, kütləvi axın dövrənin ayrılmaz hissəsi olaraq, proses temperaturların geniş diapazonu üzərində dövrəni ödəyir. Nəzərdə tutulan axın dərəcəsi mayenin bir neçə xassələri ilə bağlı olduğu üçün sayğaclar xüsusi maye üçün kalibrlənir.
Bu bölmədə adətən neft emalı proseslərində qarşılaşan maye, bərk səviyyələri və maye-maye interfeys səviyyələrini göstərən, qeyd edən və nəzarət edən cihazlar və bu cihazların ümumi tətbiqi, quraşdırılması üçün daha çox istifadə olunan tövsiyə xarakterli təcrübə müzakirə olunur.
Səviyyə ölçü cihazlarının geniş diapazonu mövcuddur. Seçilməsi və müvafiq quraşdırması aşağıdakı dəyişənlərdən asılıdır: (a) boru kəmərinin növü, maye və ya cəlb edilən material (yəni, bərk, qranullar, mayelər və ya maye-maye və ya maye-köpük interfeysi), (b) prosesin şəraitləri (yəni, təzyiq, temperatur, xüsusi çəkisi, qaynama nöqtəsi, özlülük və süzülmə nöqtəsi), (c) yerinə yetirmək üçün alət (monitorinq, iki pozisiyalı və modullaşdırıcı tənzimləyici və ya həyəcan siqnalı) və (d) elektron və ya pnevmatik olan siqnal.
Alətlərinin altı növü əhatə olunur:
a. Boruşəkilli ölçü cihazlar, zirehli ölçü cihazlar və maqnit ölçü cihazlar da daxil olmaqla, yerli quraşdırılmış ölçü cihazları ( bax 3.3).
b. Yerdəyişmə, diferensial təzyiq, hidrostatik-təzyiq, nüvə, ultrasəs və tutum / radio-tezlik növləri də daxil olmaqla, səviyyə ötürücüləri (bax: 3.4).
c. Yerdəyişmə, kürəşəkilli üzgəc və diferensial təzyiq növləri də daxil olmaqla, yerli montaj edilmiş idarəedici blok (bax: 3.5)
d. Səviyyə kommutatorları (bax: 3.6).
e. Çən ölçü cihazları (bax: 3.7).
f. Kipləşdiricilər, təmizləmələr və atmosfer təsirindən mühafizə daxil olmaqla, köməkçi vasitələr (bax: 3.8).
Bəzi ümumi prosedurlar, təcrübələr və tədbirlər bu bölmədə müzakirə olunan alətlərin praktiki olaraq hamısına şamil olunur. Tətbiq olunduğu yerdə, 3.2.2 -3.2.9 - da müzakirə edilən material hər bir sonrakı müzakirələrin bir hissəsi hesab edilməlidir.
Şüşə cihazlar daxil olmaqla, bütün yerli quraşdırılmış maye səviyyəli cihazlar yerdən, platformalardan, sabit gediş yollarından və ya sabit nərdivanlardan asanlıqla əlçatan olmalıdır. Sərbəst girişi alətlərin altındakı bölgədə mövcud olduqda, texniki məqsədlər üçün yayma platformalar tez-tez istifadə olunur.
Kalibrləmə və istismar üçün girişə imkan vermək üçün ümumi xidmətdə xarici quraşdırılmış səviyyəli cihazlara üstünlük verilir. Daxili quraşdırılmış cihazlar, adətən xarici cihazların istifadə edilə bilmədiyi xidmətləri və ya texniki bağlama üçün məqbul olan 10 xidmət məhduddur.
Maye səviyyə nəzarət klapanı ilə tənzimləndiyi bütün avadanlıqlarda, səviyyənin bəzi göstəriciləri-ölçü şüşəsi, qəbuledici manometrlər və ya başqa göstərici - zəruri uzaqdan nəzarət üçün nəzarət-klapan yerindən aydın oxunaqlı olmalıdır. Nəzarət sisteminə nəzarət-klapan stansiyasından əl ilə idarə etmək mümkün olmadıqda, klapanda səviyyəsinin belə göstəricisi zəruri deyil. Səviyyə göstərən cihazlar boru kəmərdə elə yerləşdirilməlidir ki, cihazlar əməliyyat keçidlərindən görünən olsun.
3.2.4 Boru kəmərlərinə qoşulmalar
Maye sürəti saniyədə 2 futdan az (0.6 metr) olmadıqca, səviyyə-cihaz qoşulmaları axın xətləri və ya sonluqlara deyil, birbaşa borularda edilməlidir (daimi və ya aralıq).
Boru qoşulmaları və birləşmələri heç bir boşluq və ya ayırıcılar baş vermədən quraşdırılmalıdır. Boşluqlar qaçılmaz olduğu yerlərdə, drenaj klapanlar aşağı nöqtələrdə təmin edilməlidir. Drenaj klapan üçün minimum tövsiyə ölçüsü /4 düym edir.
3.2.5 Birdən çox cihazların montajı
Ölçü şüşələr daxil olmaqla, iki və ya daha çox cihazlar hər hansı bir avadanlıq üçün tələb olunan zaman (ölçü şüşə və nəzarətçi və ya bir ölçü şüşə və siqnal keçidləri), borularda açılışların sayı minimum saxlandığı üçün cihazlar quraşdırılmış olmalıdır. Təklif olunan üsullar 3.3.3.3 və 3.4.2.3-də əhatə olunur. Blok klapanlar adətən boru ucluğu və təzyiq boru arasında istifadə olunur.
Bağlayıcı klapanlar üçün qoşulma növləri, inşa materialları və diapazonu klapanı bağlı olan avadanlığın texniki spesifikasiyalarına uyğun olmalıdır. Bu, birbaşa avadanlığa və ya avadanlığa birləşmiş təzyiq borusuna quraşdırılmış bütün blok klapanlara tətbiq edilir.
3.2.6.2 Yerləşməsi və ölçüsü
Blok klapanlar kəmər qoşulmasında və ya təzyiq borusu üzərində elə yerləşdirilməlidir ki, hər cihaz izolyasiya edilə bilsin. Klapanlar təzyiq borusuna qoşulduqda, qoşulmaların ölçüsü ən azı /4 düym olmalıdır. Kəmər bağlantısı flanslı ucluq olduqda və blok klapan birbaşa ucluğa quraşdırılma zamanı qoşulmanın ölçüsü ən azı 1 düym olmalıdır. Kəmər bağlantısı bitişdirici və blok klapan təzyiq boru nasosuna quraşdırılmış olduqda, qoşulmanın ölçüsü ən azı /4 düym olmalıdır. Kəmər və blok klapanlar arasında fitinqlər və ya boru minimuma endirilməlidir.
3.2.7 Gərginlik boşalması
Qablar və ağır ölçü cihazları, idarəedici bloklar və ya ötürücülər arasında qoşulmalar, belə cihazların düzgün dəstəklənməsi ilə (istifadə edildiyi yerlərdə, germetik qablar) gərginlikdən azad edilməlidir. Buna istilik genişləndirilməsi fərqlərini kompensasiya etməyə zəruri olan yerlərdə, tənzimləyici və ya dirsəkli boru tənzimləyicilərini quraşdırmaqla nail olunur.
Bəzi səviyyə cihazları vibrasiyaya məruz qaldığı halda, korlana və ya xarab ola bilər. Vibrasiya təsirlərini minimuma endirmək üçün, belə cihazlar vibrasiya mənbəyinə bağlı olmayan, sərt dəstəyə quraşdırılmış olmalıdır. Belə tənzimləmə vibrasiya mənbəyi və cihaz arasında çevik borular və ya kəmər bağlantısını tələb edir. Bundan əlavə, zərbəyə davamlı dəstəklər nəzərdə tutulmalıdır. Bəzi cihazlar vibrasiya təsirlərinə həssas olduğundan, onlar diqqətlə seçilməlidir.
3.2.9 Drenaj və havalandırma
/4 düym ölçüsü olan drenaj klapanlar səviyyə cihazların alt birləşmələrində quraşdırılmalıdır. Təhlükəli xidmətlərdə, drenajlar və zəhərli-buxar ventilyasiya dəlikləri cihazlardan təhlükəsiz tullantı sahəsinə kənarlaşdırılmalıdır. Havalandırma klapanlar ümumiyyətlə lazım deyil, lakin istədiyiniz zaman quraşdırıla bilər. Tıxanmış havalandırma qoşulmalar havalandırma klapanları təmin edilməyən qurğularda təmin edilməlidir. ABŞ Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyi tərəfindən yaradılmış tələblərinə müraciət olunmalıdır.
3.3 Yerli miqyasda quraşdırılmış göstərici ölçü cihazları
Yerli miqyasda quraşdırılmış göstərici ölçü cihazlarına zirehli ölçmə şüşələr, maqnit cihazlar və diferensial təzyiq səviyyəsi göstəriciləri daxildir.
3.3.2 Boruşəkilli ölçü şüşələri
Boruşəkilli ölçü şüşələr qurğular üçün tövsiyə olunmur.
3.3.3 Zirehli ölçü şüşələri
Zirehli ölçmə şüşələrin (çox vaxt "düz şüşə" adlanan) ən çox istifadə edilən növləri şəffaf (görmə vasitəsilə) və refleks cihazlardır. Maqnetik cihazlar xüsusi avadanlıqlar və ya yüksək təzyiq xidməti üçün mövcuddur (bax:3.3.4). Şəffaf cihazlar turşu, kaustik və ya çirkli (və ya tünd rəngli) mayelərin iştirak etdiyi qurğularda istifadə edilməlidir; yüksək təzyiqli buxar avadanlıqlarda; maye-maye interfeys xidməti üçün; və arxa tərəfdən şüşəni işıqlandırmaq üçün lazım olan hər hansı bir avadanlıqda. İstismar şəraitləri məqsədiylə və istismar şəraitlərinə uyğun olaraq işıq saçan cihazlar müvafiq kodekslərə və istehsalçının tövsiyələrinə uyğun olaraq alınmış və quraşdırılmış olmalıdır.
Refleks cihazlar C4 və ağır karbohidrogenlər də daxil olmaqla, bütün digər təmiz xidmətlərdə istifadə edilməlidir. Onlar həmçinin, öz növbəsində prizmaların effektivliyini azaldan, metal arxa divarını örtülməmiş qoyaraq, cihazın daxili boya və ya digər örtüyün həll etmədiyini təmin edən, yüngül karbohidrogenlər və C3 üzrə istifadə edilə bilər. Qaynaya bilən mayelərin iştirak etdiyi istismar avadanlıqlar üçün böyük-kamera refleksi və ya şəffaf ölçü şüşəsi istifadə olunur. Bu cihazlar qaynayan mayelərin səviyyəsini göstərməyə və ya cihazda artıq təzyiq üçün nəzərdə tutulmuşdur.
3.3.3.2 Ölçü cihazların yığımı
Birdən çox bir bölməli ölçü şüşələr daha uzun şüşələri əvəz etmək üçün istifadə olunur. Tövsiyə edilən kəmər qoşulmaları Şəkil 7-də göstərilir. Bu qoşulmalar adətən bağlantılar arasında dörd bölmə və ya 5 futa qədər məhduddur. Daha uzun şüşələr tez-tez 400 ° F (200 ° C) aşağı temperaturda qeyri-kritik əlavələr üçün istifadə olunur. Bəzi şirkətlər 400 ° F (200 ° C) yuxarı temperaturda uzunluğu üç bölməyə qədər məhdudlaşdırır. Bir çox şirkətlər avadanlıqları kvadrat düym başına 900 funt təzyiqə qədər məhdudlaşdırır. Dörd və ya daha çox bölmələr istifadə edərkən, əlavə dəstək tələb oluna bilər. Kənarlaşma və ya genişləndirilmə ilmələri temperatur genişlənməsi və sıxılmanı kompensasiya etmək üçün tələb oluna bilər.
3.3.3.3 Çoxsaylı ölçü cihazların montajı
Geniş səviyyə diapazonlar üst-üstə düşən ölçü şüşələrin vasitəsilə müşahidə olunur. 4/3 düym ölçüdə olan ölçü kranları ümumiyyətlə çoxsaylı cihazlarda istifadə olunur. Boru kəmərin bağlantısı flanslı ucluq olduğu və blok klapan ucluqda birbaşa montaj olduğu yerlərdə minimum ölçüsü 1 düym olmalıdır. Bir çox neft emalı zavodları avtomatik ölçü kranlarının şar formalı klapanları üzərində tələb olunan texniki-xidmət böyük olduğu üçün fərdi blok klapanlarının və üçağızlı borunun istifadəsinə üstünlük verir. Qurğuların hər iki növü Şəkil 7-də göstərilir.
Ölçü şüşəsinin qırılması təhlükəli vəziyyət yarada bildiyi zaman (boru yüngül fraksiyalardan və ya zəhərli mayelərdən ibarət olduqda), artıq-axın klapanları boru və ölçü şüşə arasında quraşdırılmalıdır. Şirkət standartları C3 və C4 xidmətləri üçün "şüşə" ölçü şüşələrinin istifadəsini məhdudlaşdıra bilər. Şüşə yanğın söndürmə fəaliyyətləri zamanı parçalansa, sınıq ölçü şüşəsi potensial orta yanacaq mənbəyini təşkil edir.
İnterfeys müşahidəsi şəffaf ölçü şüşələrin istifadə olunmasını tələb edir. Şəkil 8 maye-maye və maye-buxar interfeysi müşahidə olunarkən, üfüqi kəmərlər üzərində çoxsaylı cihazların montajının iki ən çox istifadə olunan və tövsiyə edilən üsullarını göstərir. Hər interfeysin hər fazasında həmişə biri qiymətləndirilən kəmər bağlantıları təşkil olunmalıdır.
3.3.3.4 Ölçü şüşələrin mühafizəsi
Ölçü şüşələri buxar və mayelər, misal üçün kvadrat düym başına 250 funt təzyiq buxar (1675 kilopaskal), xlorid turşusu, amin, yeyici maddə tərəfindən hücuma məruz qala bilər. Bu hallarda, şüşə daxilində bir nazik qoruyucu lent tövsiyə olunur.
Günəş işığı bəzi plastiklərin rəngsizləşdirir, belə ki, lent seçilən zaman bu nəzərə alınmalıdır. Prizmalara təsirsiz olduğu halda, belə qoruyucular refleks cihazlarda istifadə edilə bilməz.
Şəkil 8. Üfüqi boruların və interfeysin ölçülməsi üçün ölçü-şüşənin montaj tədbirləri
3.3.4 Maqnetik ölçü cihazları
Maqnetik cihazlar (a) idarə olunan mayelər səbəbindən meydana gələn, ehtimal olunan şüşə çatışmazlığı və (b) zəhərli qazlar, alışqan maye və sairə buraxılması yol verilmədiyi hallarda mayeni ölçmək üçün istifadə olunur. Tipik quraşdırma germetik qeyri-maqnetik kamera daxilindəki üzgəcdən və kameranın xaricində quraşdırılmış göstərici səviyyəsini maqnetik olaraq hərəkətə gətirən və ya əlaqələndirən cihazdan ibarətdir. Boru kəmərinə quraşdırılması adətən flanslı xarici kənar hissələrin montajına oxşar flanslı birləşmələr və klapanlar vasitəsilə həyata keçirilir (bax: Şəkil 9).
Maqnetik cihazlar qüvvələrin maqnit sahələrə təsir edəcək yerlərdə istifadə edilməməlidir. Bura polad dəstək kəmərlər, qızdırıcısı məftillər və buxar-izlənilmə borulardan ibarət olan sahələr daxildir.
3.4 Səviyyə ötürücüləri
Səviyyə ötürücülərinə yerdəyişmə, diferensial təzyiq, nüvə radiasiya, ultrasəs və tutum / radio tezlik daxil olmaqla, ölçü prinsiplərini geniş istifadə edən pnevmatik və elektrik çıxış sistemləri daxildir. Elektron cihazlar üçün ötürücülər və ya çeviricilər qaynar xətlərə, kəmərlərə və ya digər avadanlıqlara çox yaxın yerləşdirilməməlidir. Belə yerlərdə ötürücülərin yerləşdirilməsi kalibrləmə çətinlikləri və elektron komponentlərin sürətlə pisləşməsi ilə nəticələnə bildiyindən, temperatur istehsalçının müəyyən etdiyi limiti aşdıqda, yerləşməyə yol vermək olmaz. Vibrasiya üçün mexaniki və ya elektron komponentlərin həssaslığı müəyyənləşdirilməlidir və zəruri olduqda, vibrasiyanı azaltmaq üçün əlavələr montaj edilməlidir.
Şəkil 9--Tipik maqnetik ölçü cihazı
Səviyyə yüksəlişləri ilə qarşılaşdıqda, elektron səviyyə ötürücülərin reaksiyasının sürətinə görə ehtiyatlı olmaq lazımdır; belə yerlərdə ötürücülər sönmə ilə təmin olunmalıdır.
3.4.2 Yerdəyişmə ötürücüləri
Yerdəyişmə ötürücüləri tıxanmış və ya çıxış siqnalı üzərində qəbuledici tipli yerli göstərici ilə təmin edilə bilər. Bəzi pnevmatik hissələr səviyyə ötürülməsi və yerli səviyyədə nəzarət üçün sabit zolaqlarla ikili pilot ilə təchiz olunmuşdur.
Bu üzgəc özü nisbətən az hərəkət etdiyi üçün ehtiyatla istifadə olunmalıdır; misal üçün, yüksək özlü maddələr üzgəcə yapışa bilər və onun kalibrləməsinə təsir göstərə bilər. Bir kənar ötürücü xidmətdən istifadə edildikdə, maye üfürmə və ya istilik izlənilməsi gözdən keçirilməlidir.
Hidravlik rezonans meydana gələ biləcək və ya maye səthində qaynama baş verdiyi xidmətlərdə kənar ötürücülərin avadanlıqlarında istifadə olunmalıdır. Həcmi ötürücülər nadir hallarda vakuum xidmət və ya uçucu mayeli xidmət üçün istifadə olunur. 0 ° F (-18 ° C) aşağı və ya təxminən 400 ° F (200 ° C) yuxarı temperatur xidmətlərində həcmi ötürücülərin qəzanın qarşısını almaq üçün proses temperaturdan ötürücü mexanizmi izolyasiyaedici vasitə ilə təmin edilməlidir.
Kəmərdə maye yüksək temperaturda olarsa və xarici qısqac temperaturu aşağı olarsa, sal oxuma sıxlıqda olan fərq nəticəsində səhv olacaq. Temperatur fərqi üçün kompensasiyası quraşdırılma üzrə təmin edilə bilər, ancaq fərq dəyişirsə, bir səhv təqdim olunacaq.
3.4.2.3 Boru kəmərləri üzərində xarici-qısqac həcmi ötürücülərin quraşdırılması
Xarici-qısqac həcmi ötürücülərin quraşdırılması üçün kəmərə qoşulmalar ucluqlar, blok klapanları və xidmət üçün seçilmiş fitinqlər vasitəsilə edilməlidir (bax: Şəkil 10, 11, və 12).
Ötürücü və nəzarət qurğuları paralel ölçü şüşələri ilə təmin edilməlidir. Müstəqil səviyyədə göstərici üçün adətən kranların ayrıca dəsti tövsiyə olunur.
3.4.2.4 Boru kəmərlərinə qoşulmalar
Əksər texniki proseslərdə, səviyyə ötürücüləri və idarəedici bloklar 1/2 və ya 2-düym flanslı qoşmalara malik olmalıdır.
3/4 düym və ya daha böyük ölçüdə həmişə drenaj rəzələri təmin edilməlidir, bir və ya daha çox dəlik tələb olunduqda və ya arzu olunduqda, onların ölçüsü 3/4 düym və ya daha böyük olmalıdır və Şəkil 11-də göstərilən kimi quraşdırılmalıdır.
3.4.2.5 Xarici-qısqac həcmi vahidinin və təzyiq borunun quraşdırılması
Geniş səviyyəli diapazonlar üçün və ya kəmərlərin qoşulmalarını minimuma endirmək üçün Şəkil 12-də göstərildiyi kimi təzyiq boru və üst-üstə düşən ölçü şüşələri istifadə edilə bilər. Adətən 2 və ya 3 düym borulara malik olan təzyiq borusu cihazlar üçün mexaniki dəstək kimi və burulğanın və ya ötürücünün istismarı sayəsində yaranan köpük müdaxiləsinin qarşısını almaq üçün kompensator kimi xidmət edir. Təzyiq boruların geniş səviyyə diapazonları istifadə olunduqda və ya əhəmiyyətli çəkidə çoxsaylı cihazlar istifadə olunduqda, üfüqi boru kəmərləri üzərində əlavə dəstəyi təmin etmək lazımdır.
Şəkil 10- Xarici-örtüklü tənzimləyici cihazlar
Şəkil 12–də göstərilən qurğu, ötürücünün və ya idarəedici blokun xidmət zamanı və ya xidmətdən kənar vaxtda rezervuar ilə birbaşa kalibrləməsinə imkan verir. Bu blok, drenaj və havalandırma klapanın manipulyasiyası ilə edilə bilər, belə ki, maye səviyyəsi ölçü şüşəsində ötürücü ilə paralel olaraq yuxarı və aşağı hərəkət edir.
Diferensial kəmərin və nəzarətçinin genişləndirilməsinə görə boru kəmərində ucluq boşluğu yaxın qoşulmuş quraşdırılmalarda kirtikdir; xüsusilə yan bağlantılar istifadə olunduqda. Əhəmiyyətli diapazonun səviyyələri ötürüldüyü hallarda, bu ötürücülərin digər növlərini istifadə etməyə üstünlük verilə bilər.
3.4.2.6 Daxili sallar
Bəzən, sal kəmərin daxilində quraşdırıla bilir. Məsələn, buxar izləməsinin qarşısını almaq arzu edildikdə, kəmər ucluğu və cihazın başlıq tökməsi xidməti tərəfindən tələb olunan növü və spesifikasiyalı qoşulma flansları ilə təmin edilməlidir. Mümkün olduğu hallarda, ümumiyyətlə buxar-izlənən xarici salların istifadəsinə üstünlük verilir. Daxili sallara, xüsusilə izolyasiya edilə bilməyən kəmərlər üzərində yol vermək olmaz. Salların və millərin aradan qaldırılması üçün geniş boşluqlar təmin edilməlidir. Yan montaj tələb olunursa, sal çıxış üçün ehtiyat edilməlidir, məsələn, baca.
Təlimatlar çoxlu daxili sal qurğularda tələb olunur. Yan-montaj edilən sallar üçün adətən sakitləşdirici quyu (bax:Şəkil 13) bu məqsəd üçün nəzərdə tutulmuşdur. Halqavari naqillər emulsiya xidməti üçün xüsusilə əlverişlidir.
3.4.3 Diferensial-təzyiq ötürücüləri
Diferensial- təzyiq ötürücüləri xarici-qısqac ötürücülərdən daha tez cavab verir və sabit nəzarət üçün daha az diapazon tələb edir.
3.4.3.2 Aşağı-sal struktur ötürücüləri
Aşağı struktur ötürücülərin avadanlıqlara uzaqdan nəzarət və maye səviyyəsini uzaqdan göstərən və ya qeyd edən cihazlar daxildir. Ötürücünün bu növü (adətən kor növü) adətən tənzimlənən diapazona malikdir və yüksək aşırım-yüksəklik / yatırılması qabiliyyətinə malik ola bilər. Qəbuledici tipli göstərici yerli göstəriş üçün ötürücünün çıxışında təmin edilə bilər.
Kəmər qoşulmaları xidmət üçün tövsiyə edilən materialın boru fitinqlər və ya /2-və ya /4 düym borular və boru parçaları vasitəsilə edilə bilər. Kəmər qoşulmaları ən azı /4 düym ölçüdə olmalıdır (bax: 3.2.6.2).
Şəkil 11-Təzyiq borusu ilə xarici-örtüklü tənzimləyici idarəedici blok
Ötürücü dəstək üçün öz borularından asılı olmamalıdır, lakin xomut və ya kronşteynlə quraşdırılmış olmalıdır. Tipik qurğular Şəkil 14-də göstərilir. Şəkil 14 Panelin A-da göstərildiyi kimi, sabit təzyiq ötürücünün xarici və ya künclük işarəsi üzərində təmin edilə bilər. Ölçü elementinin ölçü dəyişiklikləri ilə yerdəyişməsi minimum olduğundan, hətta sıxılan buxarlar ilə heç bir kipləşdirmə qabı tələb olunmur.
Şəkil 15-də çənə birbaşa montaj edilən bir flanslı qoşulmuş ötürücü göstərilmişdir. Ötürücünün bu növü suspenziyaları və ya qatı mayeləri ölçmək üçün faydalı istifadə olunur. Tələb olunarsa, həssas membran kəmərin daxili ilə eyni səviyyədə quraşdırıla bilər. Korroziyaya xidmətləri üçün müxtəlif membranlı materiallar mövcuddur. Şəkil 15-də tipik quraşdırma göstərilir.
Hidravlik rezonans baş verdiyi və ya qaynayan maye maye səthinin şiddətli təşviqatına səbəb ola bildiyi yerlərdə, diferensial təzyiq cihazı istifadə edilə bilər, (a) onun çıxışı yüngülcə isladıla bilər və (b) kipləşdirici maye xarici künclüklərdə qaynamanın qarşısını almaq üçün istifadə edilə bilər.
Vakuum xidmət və ya uçucu mayelər üçün uyğun kipləşdirici maye və ya üfürmə xidmət üçün hər iki ayaq istifadə olunmalıdır. Xarici kipləşdiricilər istifadə edildikdə, ötürücünün bu növü sabit xarici təzyiqi saxlamaq və düzgünlüyünü təmin etmək üçün kipkəc qabı istifadə etməyi tələb edir (bax: Bölmə 6).
3.4.4 Hidrostatik-təzyiq ötürücüləri
Hidrostatik təzyiq barboter boru və təzyiq ötürücü vasitəsi ilə və ya bir membran və ya körük- hərəkətli ötürücü vasitəsilə birbaşa boru kəmərinə montaj edilə bilər. Ötürücünün sonuncu növü çöküntü ilə kilidləməyə səbəb olmayacaq nöqtədə flanslı ucluq üzərində quraşdırılmış olmalıdır.
Barboter borular üfürmə qaz axını nəticəsində təzyiq enmə səhvlərinin qarşısını almaq üçün ölçülü olmalıdır. Onlar elə quraşdırılmış olmalıdır ki, açıq kənarları blok edə bilməsin və onlar dəstəklənməlidir, lazım gəldikdə turbulent və ya mexaniki gərilmə onları əyib və ya qıra bilməsin. Daha böyük dəqiqlik üçün birləşdirən kabellər sızdırmamalıdır. Barboter tipli ötürücülər adətən qapalı və ya təzyiq altında sistemlərdə istifadə olunmur.
3.4.5 Nüvə səviyyəli ötürücülər
Daxili və ya xarici cihazların digər növlərinin istifadə edilə bilmədiyi yerlərdə kokslaşma və ya vakuum qüllələr kimi nüvə səviyyəli cihazlar istifadə edilir.
Nüvə səviyyəli cihazlar radiasiya detektorları tərəfindən hiss olunan, beta- və ya qamma-şüalarının vasitəsilə ölçür. Radioaktiv mənbə elə yerləşdirilir ki, kəmər mənbə və detektorlar arasında olsun.
Kəmər boş olduqda, hesab dərəcəsi yüksəkdir və səviyyə artdıqca hesab dərəcəsi azalır. Detektorlar tərəfindən ölçülən radiasiya gücü kəmərdə olan maddənin sıxlığı və qalınlığından, mənbə və detektorlar arasındakı məsafədən və kəmər divarından və izolyasiya qalınlığından asılıdır. Diapazon mənbəyin ölçüsü ilə məhdudlaşır (tətbiqi üçün seçilmiş zavod). Birdən çox mənbələr bəzən geniş diapazonları ölçmək üçün istifadə olunur ( bax: Şəkil 16).
Şəkil 12-Xarici-qisqac cihazı və çoxsaylı nişangah ölçü cihazları ilə təzyiq boru
Qeyd: Şəkil 10-da göstərildiyi kimi, cihaz yan və alt və ya yan və yan qoşulmalara bağlana bilər.
Şəkil 13-Tipik sakitləşdirici quyu
Mənbə konteynerin dizaynı, mənbənin ölçüsü və yeri, mənbənin xidmət tərzi bütün yerli, dövlət və federal tələblərinə uyğun olmalıdır. Zavodlardan tələblər və təhlükəsizlik prosedurları ilə tanış olan lisenziyalı təhlükəsizlik personalına malik olması tələb olunur.
İstifadəçi yanğın təhlükəsizliyi tələblərinə, eləcə də nüvə cihazların istifadəsini məhdudlaşdıran cari dövlət və federal qaydalara uyğun olduğunu təmin etmək üçün mənbə konteynerin layihəsini nəzərdən keçirməlidir.
Tənzimləyici tələblər səbəbindən, nüvə səviyyəli cihazlar istehsalçılarının təlimatları və nüvə kodlarına uyğun olaraq quraşdırılmalıdır.
3.4.6 Ultrasəs səviyyəli ötürücülər
3.4.6.1 İdarə olunması
Ultrasəs ötürücülər məkan vasitəsilə səyahət edən səs dalğaları üçün tələb olunan vaxtı ölçür. Səs ötürücüsü (çeviricisi) ölçülən səviyyəli səthini əks etdirən elektrik impulsu səs dalğalarına çevirir. Əks olunan siqnal eyni və ya başqa çevirici tərəfindən aşkar olunur.
Səviyyə səthindən yuxarıda medium vasitəsilə səs sürəti, müəyyən edilə bildiyi üçün siqnal ötürülməsindən qəbula qədər qiymətləndirilmiş səviyyəyə mütənasibdir. Səsin sürəti temperatur, tərkib və buxar sahə yüksəlişi ilə dəyişir.
Ultrasəs vahidlər güclü elektrik sahələr olan yerlərdə quraşdırıla bilməz (mühərrikləri, rele, elektrik generatorları və s).
Tətbiq parametrləri ultrasəs cihazların düzgün istifadəsini təmin etmək üçün diqqətlə təhlil edilməlidir. Proses təzyiq və temperatur, nisbi rütubət, qazların və buxarların konsentrasiyaları kimi amillər səs sürətinə təsir edəcək. Bu dəyişənlər üçün kompensasiya mövcuddur.
3.4.7 Tutum/radio-tezlikli səviyyə ötürücüləri
Kondensator bir izolyator ilə ayrılmış iki keçirici plitələrdən ibarətdir. Onun tutumu plitələrin sahəsinin, onların arasındakı boşluq və izolyatorun dielektrik sabitinin bir funksiyasıdır.
Şəkil 14-Diferensial-təzyiq-səviyyə cihazların tipik montajı
Tutum səviyyəli ötürücü səviyyənin ölçüləcək kəmərə daxil edilən, şaquli ölçü elementdən ibarətdir. Ölçü elementi düz (örtülməmiş metal) və ya izolyasiya material ilə örtülməlidir və kondensatorun plitələrindən biri kimi çıxış edir.
Kəmər elektrik keçirici olduqda və ölçülən material (maye və ya dənəvər) izolyator olduqda, düz həssas element adətən istifadə olunur. Bu halda, boru kəməri digər plitə kimi xidmət edir. Ölçülən materialın dielektrik sabiti dəyişdirilən hava, buxar və ya qazdan fərqli olduğundan, ölçmə elementi və çən arasında elektrik tutum səviyyə ilə dəyişir. Ölçülən material elektrik keçirici olduqda, izolyasiyalı ölçmə element istifadə olunur. Bu halda, element bir qab kimi, örtük izolyator kimi xidmət edir və ölçülən material digər qab kimi çəni əvəz edir. Bu kondensator plastinin ölçüsü və buna görə də onun gücü səviyyə ilə dəyişir. Tutum və müqavimət cərəyanı ölçən daha mürəkkəb sxemlər sensor formalaşdırılması və tərkibi dəyişiklikləri düzəldə bilər.
Maye-maye interfeysi ölçüldükdə və bir faza sulu olduqda su fazası ölçülür, belə ki, izolyasiya fazasındakı tutumda dəyişiklik nisbətən əhəmiyyətsizdir.
Sxem istehsalçıdan istehsalçıya geniş dəyişir belə ki, seçim istehsalçı ilə diqqətlə nəzərdən keçirilməlidir.
Ölçü elementi şaquli olmalıdır və borunun divarı və ya daxili ilə təmasda olmamalıdır. Konteyner divarları və orta qeyri-keçirici avadanlıqların tətbiqi, keçirici materialdan hazırlanmış əks elektrod (torpaqlanma şəraitində) tələb edə bilər. Nöqsan və torpaq istinad növü istehsalçı ilə nəzərdən keçirilməlidir.
İstifadəçi yanğın təhlükəsizliyi üçün vericinin kipləşdiricisinin dizaynını nəzərdən keçirməlidir və bu partlayış və ya daxili təhlükəsizlik tələblərinə cavab verən elektrik dizayn və elektron dövrənin tərtibatını nəzərdən keçirməlidir.
Daxildə quraşdırılmış vericilər üçün aşağıdakılar mövcuddur:
a. Konsentrik örtük təchiz olunduqda, ilkin kalibrləmə imkanları.
b. Avadanlıq çalışdığı zaman iş şəraitində quraşdırıla bilən və ya imtina edilə bilən vericiləri.
c. Maye qazlardan isti katalizator qabarcıqlarına qədər temperatur diapazonunu əhatə edən vericiləri.
Xarici qısqacda tutum/radio-tezlik verici ilə kamerada temperatur səbəbindən aşağı maye səviyyəsi ilə nəticələnən sıxlıq fərqi, böyük dərəcədə sıx mayenin yüksək dielektrik sabiti ilə kompensasiya edilir; bu səbəbdən göstərilən səviyyə rezervuarın maye səviyyəsinə yaxın olacaq (bax: Şəkil 17).
Şəkil 15- Flans tipli diferensial-təzyiq-səviyyə ötürücüsü
Qeyd: Kompensasiya yaş ayaqda ilkin hidrostatik təzyiqi balanslaşdırmaq üçün mövcuddur.
3.5 Müəyyən yerdə quraşdırılmış idarəedici bloklar
Bütün təzyiq rezervuarlarında istifadə edilən, müəyyən yerdə quraşdırılmış idarəedici bloklara tənzimləyici, qısqaclı üst-üzgəc, daxili üst-üzgəc və diferensial təzyiq növləri daxildir.
3.5.2 Tənzimləyici idarəedici bloklar
Tənzimləyici idarəedici blokların quraşdırılması üçün tövsiyə olunan təcrübələri ötürücülərin ekvivalent növləri ilə eynidir və 3.4.2-də təsvir olunur. "İkiqat-pilot" kənar cihazları bir buykadan həm yerli nəzarəti, həm də ötürülməni təmin edir.
Şəkil 16- Nüvə səviyyə ötürücüsü üçün tipik hazırlıq
3.5.3 Daxili top-üzgəcli idarəedici bloklar
Daxili top-üzgəcli idarəedici bloklar bəzən kokslaşma xidməti üçün materiallar və nəticədə cihazın xarici-qısqac növündə üzgəc fəaliyyətinin qarşısını alan hissəciklərdən və ya maddələrdən ibarət mayelər, sulu asfalt və ya parafinli mayelər üçün istifadə olunur. Sərt kokslaşma avadanlıqlarda üzgəci təmiz, mili sərbəst və qablaşdırmanı uyğun şəraitdə saxlamaq üçün buxar və ya yuyulma-neft təmizləməsini istifadə etmək arzu olunur.
Şəkil 17-Tutum/radio-tezlik-tipli səviyyə ötürücüsü
Bu üzgəc boru kəməri daxilində turbolentliyə məruz qaldıqda qoruyucular, məftillər və digər müddəalar üzgəc üzrə turbulentliyin effektlərini aradan qaldırılmaq üçün edilməlidir. Bu cür cihazlar üçün pnevmatik boru və ya elektrik naqillər API Tövsiyə edilən Təcrübə 552 qeyd edilən transmissiya təcrübələrinə uyğun olmalıdır.
3.5.3.3 Əlavə göstərici
3.5.3.1 və 3.5.3.2-də qeyd edildiyi kimi, ağır xidmətlərdə idarəedici bloklara başqa cihaz növü əlavə edilməlidir (məsələn, diferensial təzyiq, tutum / radio tezlik və ya başqa xüsusi növ).
3.5.4 Diferensial-təzyiq idarəedici blokları
Diferensial təzyiq səviyyə ötürücülərin ən geniş yayılmış istifadəsi ayrıca quraşdırılmış qəbuledici-kontroller ilə olan istifadəsidir. Diferensial -təzyiq idarəedici bloklarının quraşdırılması əsasən diferensial təzyiq ötürücüləri üçün olan quraşdırma ilə eynidir (bax: 3.4.3.1 və 3.4.3.2).
3.6 Səviyyə kommutatorları
Yüksək və ya aşağı səviyyəli həyəcan siqnallarını başlamaq üçün istifadə edilən cihazlar üçün əsas mülahizələr 3.4 və 3.5 müzakirə olunduğu kimi üzgəc ölçüsü istisna olmaqla, mümkündür. Çeviricilərin bəzən digər növləri (məsələn, pnevmatik transmissiya sistemlərində qəbuledicidə təzyiq çeviriciləri, qeyri-təzyiqli çənlər üzərində hidrostatik-təzyiq təzyiq-hərəkətli çeviricilər, təzyiqli və ya qeyri-təzyiqli boru kəmərləri üzərində tutum/radio-tezlik və diferensial təzyiq-hərəkətli çeviricilər) istifadə olunur. Həyəcan siqnalları və qoruyucu cihazların ətraflı müzakirəsi üçün API Tövsiyə edilən Təcrübə 554-ə baxın.
3.6.2 Üzgəc çeviricilərin montaji
Üzgəc çeviricilərin quraşdırılması 3.4.2-də əhatə edilmiş kənar ötürücülərin quraşdırılması ilə eynilik təşkil edir. Paralel ölçü şüşə ilə yüksək və aşağı səviyyəli həyəcan çeviricilərin tipik quraşdırılması Şəkil 18-də göstərilmişdir. Qoruyucu cihazlar kimi istifadə edilən səviyyə çeviriciləri digər cihazlardan asılı olmayaraq, boruya ayrı-ayrı bağlantılara malik olmalıdır.
Şəkil 18 - Paralel ölçü şüşə ilə yüksək və aşağı-səviyyəli siqnal çeviricilərin tənzimləməsi
3.6.3 Digər çeviricilərin montajı
Belə tutum / radio-tezlik və səs çeviriciləri kimi elektron çeviricilər, Şəkil 18-də göstərilən tənzimləmədə olduğu kimi, rezervuar və ya xarici qısqaclarda quraşdırıla bilər.
Pnevmatik ötürücü dövrələrdə təzyiq çeviriciləri adətən blok klapan ilə və tez-tez bir tıxanmış test üçlük ilə quraşdırılır. Həssas təzyiq-hərəkətli çevirici və ya diferensial təzyiq-hərəkətli çevirici yüksək və ya aşağı hidrostatik təzyiq çöküntü ilə bloka məruz olmayan bir nöqtədə yerləşdirilərək, çən və ya boruya birbaşa montaj edilməlidir.
Çeviricilərin hərəkəti kritik olduqda və ya zavod standartları və qaydaları (məsələn, Əməyin Təhlükəsizliyi və Sağlamlığı İdarə edilməsi) periodik çevirici sınaqlarının keçmələri tələb olunduqda, bu çənin üzərində həyəcan nöqtəsində hidravliki qoşulma quraşdırmaqla və sensorun quraşdırıldığı yaxın torpaq səviyyəsi kamerasının boru birləşməsiylə edilə bilər. Həyəcan səviyyəsinə çatdıqda, maye boru vasitəsilə axır və həyəcan siqnalını aktivləşdirərək kameranı doldurur. Sınaq üçün faktiki mayenin bir hissəsi kameraya, onu doldurmaq üçün tökülür. Bu tənzimləmə ümumi dinamik testini təmin edir və personalın çənə dırmaşmağı tələb olmadan xidmət edir.
Bəzi hallarda, elektron çeviricilər, basma düymələri ilə hərəkətə gətirilən xüsusi test sxemlər və ya xüsusi proqramlaşdırılmış mikroprosessor ilə təmin edilə bilər.
Üzgəc və ya yerdəyişmə səviyyə cihazların üzgəc və ya buykanı yuxarı basmaqla sahə bölmənin yoxlanılmasına imkan verən qol və ya çəkəni ola bilər. Bu testin etibarlı olması üçün yoxlanılması zamanı istifadə olunan güc məhdudlaşdıran bəzi vasitələr tələb olunur. Üzgəc və ya əlavə porşen sıxılmış olduqda, ling texnikin köməyi olmadan onu azad edə bilər.
3.6.5 Daşqından qorunma
API Tövsiyə edilən Təcrübə 2350 daşqından mühafizə haqqında məlumat verir.
Bu bölmədə müzakirə edilən səviyyə ötürücüləri zavod daxili qeyri inventar saxlama çənlər üçün istifadə edilə bilər. İnventar ya digər yüksək dəqiqlik ölçüsü üçün API Standart 2545-ə istinad edin.
3.8.1 Kipləşdiricilər və təmizləmə
Maye səviyyə cihazları ilə əlaqədar kipləşdirici çəni və ya təmizləməni istifadə etmək bəzən lazımdır (bax: Bölmə 6).
3.8.2 Atmosfer təzyiqlərdən mühafizə
Atmosfer təzyiqlərdən mühafizə haqqında bölmə 6 –da bəhs edilir.
Bu bölmədə, adətən neft emalı proseslərində rast gəlinən təzyiqlərə və diferensial təzyiqə nəzarət etmək üçün istifadə edilən indikator, qeydedici və cihazların quraşdırılması üçün tövsiyə olunan təcrübə müzakirə edilir. Bu cihazlar təzyiq ölçənlər və çeviricilər, təzyiq ötürücüləri və yerli quraşdırılan kontrollerlər və qeydedicilərdir.
Müəyyən ümumi proseduralar, təcrübələr və tədbirlər bu bölmədə müzakirə olunan bütün cihazlara tətbiq olunur. Tətbiq oluna bilən hallarda, 4.2.2- 4.2.10–da müzakirə edilən material sonrakı hər bir müzakirənin bir hissəsi hesab edilməlidir.
4.2.2 Tətbiqi təcrübəsi
Sızma vəziyyətində nəzarət otağında təhlükəli və ya başqa arzuolunmaz karbohidrogenlər və ya digər proses mayelər mərkəzi nəzarət otağında yerləşən hər hansı cihaza qoşulmalıdır. Belə mayelərin təzyiqini qəbul edən cihazlara elektrik və ya pnevmatik şəkildə ötürmə sənaye təcrübəsidir. Uzun borular və ya kapilyar sistem tələb olunan yerlərə, həmçinin mayelərin təzyiqini yerli qurğulara ötürmək təcrübədir. Nümunələrə bərk hissəciklərin iştirak etdiyi hallar da daxildir. Donmanın qarşısını almaq üçün izolyasiya və uzun bacaların qızdırılması transmissiya sistemlərinin istifadəsi ilə ləğv edilə bilər.
Yerli quraşdırılmış təzyiq cihazları yer üstündən, platformalar, sabit gediş yolları və ya sabit nərdivanlardan asanlıqla əlçatan olmalıdır. Cihazların altında boş yerə sərbəst giriş üçün bəzən yuvarlanan platforma istifadə edilir.
Şəkil 19 -Ümumi proses bağlantını paylaşan təzyiq cihazları üçün boru
4.2.4 Yerli göstərici
Yerli göstəricilər arzu olunduğu yerlərdə və göstərici (elektron və pnevmatik) ötürücülər, çeviricilər və yerli quraşdırılmış təzyiq kontrollerlər istifadə olunduqda, bu cihazlar birbaşa prosesə bağlı təzyiq cihazlar ilə (Şəkil 19), çıxış göstəriciləri və ya hər ikisi ilə əlavə edilməlidir. Hətta çıxış göstərici tam diapazonlu proses təzyiq ölçü ilə təchiz olunduqda yatırılmış-sıfır təzyiq ötürücü əlavə edilməlidir.
Təzyiq nəzarət klapan stansiyasında əl ilə nəzarət oluna bilən avadanlıqlarda təzyiqin bəzi göstəriciləri, zəruri olduqda əl ilə nəzarətə imkan yaratmaq üçün klapan yerindən aydın görünən və oxunaqlı olmalıdır. Nəzarət sistemi nəzarət klapan stansiyasından əl ilə idarə olunmadıqda, belə göstərici istifadə olunmur.
Vibrasiyaya məruz qalan yerlərdə quraşdırıldıqda, təzyiq cihazların əksəriyyəti zərərə, anormal yeyilməyə və ya nasaz işə həssasdırlar. Təzyiq sistemin və ya avadanlığın hər hansı bir hissəsi vibrasiyaya məruz qalırsa, cihaz vibrasiyadan uzaq dəstəkdə quraşdırılmış olmalıdır. Burulmuş borular, zirehli şlanq və ya kapilyar sistem təzyiq mənbəyi və cihaz arasında təmin edilməlidir.
Porşenli nasosların və kompressorların pulsasiyalı təzyiqlərini ölçən cihazlar vaxtından əvvəl hərəkətlərin çatışmazlığını və ya təzyiq elementləri qarşısını almaq üçün pulsasiyalı nəmləşdiricilər ilə təchiz edilməlidir. İynə klapan, üzən sancaqlar, və ya məsaməli metal cihazlar tez-tez bu məqsəd üçün istifadə olunur (Şəkil 20). Maye dolu hallarda göstərən manometrlər də pulsasiya-xidmət avadanlıqları üçün hesab edilməlidir.
4.2.7 Təmizlənmə və kipləşdirmə
Özlü maye və ya korroziyalı proses mayelərin təzyiqləri ölçüldükdə və ya bərk hissəciklər mövcud olduğu yerlərdə tıxanma mümkün olduqda, cihaz kipləşdirilə, təmizlənə bilər və ya bir membranlı kipləşdirici və ya qoruyucu tərəfindən qoruna bilər (Şəkil 20).
Şəkil 20-Pulsasiya, korroziya, suspenziya və ya donan maye xidmətində manometrlər üçün borular
Diafraqma kipləşdirici yuyulma bağlantısı və korroziyaya müqavimət göstərmək üçün uyğun materialın islanmış hissələrinə malik olmalıdır. Uyğun doldurma mayelərin mövcudluğuna görə kapilyar borularla və ya onlarsız diafraqma kipləşdiriciləri daha geniş qəbul edilmiş olur. Qeyri -alışma qabiliyyəti, aşağı buxar təzyiqi və genişləndirilmənin aşağı əmsalı istifadə edilən mayelərə xas olan xüsusiyyətdir. İstilik izləməsini azaltmaq üçün mühit temperaturlarda donan, bütün mayelər üzrə diafraqma-kipləşdiricili təzyiq cihazlarına üstünlük verilir. İstehsalçılar kipləşdirici və kapilyar ilə cihazları tam təmin edə bilər.
Tələb olunan dəqiqlik dolu sistem vahidləri üçün tədqiq edilməlidir. Səhvlər artdıqca, diapazon azalır. Kapilyarı istilik izləməsi və ya proses borular kimi hər hansı dəyişən istilik mənbəyindən təcrid etdikdə ehtiyatlı olmaq lazımdır. Təzyiq-diferensial-həssas cihazları bərabər uzunluğu olan bir cüt kapilyar boruları istifadə edir və istilik genişləndirilmə səbəbindən səhvi azaltmaq üçün eyni yola riayət edilməlidir. Kapilyar istiqamətləndiricilər uzunluq səbəbindən reaksiya vaxtı artdığı üçün mümkün qədər qısa saxlanılmalıdır. Reaksiya vaxtına temperatur və maye doldurulma növü təsir edə bilər.
Təmizlik adətən axıcı-bərk xidmətdə təzyiq cihazları üçün istifadə olunur. Kipləşmə, üfürmə miqdarı və metodları, üfürmə nöqtələrinin yeri haqqında əlavə məlumat üçün bölmə 6-ya baxın.
4.2.8.1 Ölçü və dizayn
Cihazlara qoşulan proses qoşulmalar tətbiq olunan boru kəmərləri və material spesifikasiyalarına uyğun olaraq təchiz və quraşdırılmış olmalıdır. Boru seçilən zaman, 1/2 düymlük Qrafiki 80 boru və fitinqlər istifadə olunmalıdır. Borular seçilən zaman, xarici ½ diametri və ya 3/8 düym və 0.035 düym minimum qalınlığı ilə borular ümumiyyətlə məqbul sayılır. Korroziya azaltmaq və ya aradan qaldırmaq üçün, təmizlənmə və boyanın hesabına aradan qaldırılması üçün paslanmayan polad məqbul olduğu yerlərdə karbon polad və ya yüngül borular bəzən istifadə edilir.
1/2 düym nominal boru ölçüsündən daha kiçik qoşulmalara malik cihazlar üçün xətt ölçüsü cihazda azaldılmalıdır. Prosesi qoşulmada ilk blok klapan boru kəmərləri spesifikasiyalarına uyğun olmalıdır və normal ölçüsü 3/4 düym (ölçüsü 1/2 düym minimum olmalıdır; bax: Şəkil 19). Bəzi şirkətlər API Standartı 606 –ya uyğun olaraq kiçik boru kəmərləri üçün uzun-gövdəli rəzə klapanı istifadə etməyə üstünlük verirlər. Bəzi istifadəçilər eyni dərəcəli klapanları istifadə edir, kollektorda orta klapanlar üçün daha az sərt spesifikasiyalara yol verilir. Qoşulmuş cihazın zərər görməsinin qarşısını almaq üçün, cihaz hidrostatik test zamanı ayrılmalıdır.
Bütün boruların kəsilməsindən sonra tilişkələri qırılmalı, kəsmələrdən və digər xarici materialdan üfürülərək təmizlənməlidir. Bu mövzu adətən tətbiq olunan proses boru kəmərləri spesifikasiyası ilə əhatə olunur.
4.2.8.3 Qısa qoşulmalar
Təzyiq cihazın daha yaxşı və qənaətli quraşdırılması, əlverişlilik və görünmə tələblərinə uyğun olaraq, adətən cihazın mümkün qədər proses qoşulmaya yaxın qoşulması ilə əldə edilir (bax: Şəkil 21). Bu təcrübə, az material və istilik izlənməsini tələb edir, buxar tələlərin və maye təzyiq problemlərini aradan qaldırır, sızma və tıxanma ehtimalını azaldır.
4.2.8.4 Uzun qoşulmalar
Proses blok klapan cihazın yerləşdiyi nöqtədən əlçatan olmadıqda, əlavə blok klapan və buraxılış klapan cihaza quraşdırılmalıdır.
Bir neçə təzyiq ölçən cihazlar bir proses təzyiq kranından kollektora qoşulduqda, yaxşı təcrübə hər bir təzyiq cihazı üçün ayrı-ayrı blok və buraxılış klapanları tələb edir (Şəkil 19).
Şəkil 21-Boru kəmərləri ilə dəstəklənən təzyiq ölçən cihazlar
4.2.8.5 Boru kəmərlərin elastikliyi
Cihaz təzyiqli boru kəmərlərinə elə quraşdırılıb və dəstəklənməlidir ki, isti boru kəmərlərin və ya boruların genişlənməsindən yaranan təsirlər cihaz üzrə boru kəmərlərinin müvəffəqiyyətsizliyinə və ya gərginliyinə səbəb olmasın. Boru kəmərlərinin yüksək dərəcədə elastikliyi tələb olunan yerlərdə yüksək təzyiqli zirehli şlanq və ya burulmuş borular istifadə edilə bilər.
İstehsalçının standart halı adekvat deyilsə, mühit şəraitində yerli quraşdırılmış cihazları qorumaq üçün qutular təmin edilməlidir. Bu qutularda pnevmatik cihazlardan havanı, nə də elektron cihazlardan istilik israfını məhdudlaşdırmaq olmaz. Sahə təsnifatı NFPA 70, digər milli və yerli kodları tələblərinə cavab verən xüsusi qutular tələb edə bilər.
4.2.10 Element və birləşdirici (islanmış) materiallar
Materiallar proses maye və ekoloji şərtlərdən korroziya tab gətirmək üçün seçilmiş olmalıdır. Burdon borular və körük kimi birbaşa təzyiq elementləri nazikdir və minimum korroziyaya səbəb ola bilər.
316 paslanmayan polad növü elementləri, birləşdiriciləri və digər islanmış hissələri üçün korroziyalı xidmətdə ən çox istifadə olunan materialdır. Bürünc adətən hava, şirin su və təsirsiz qazlar üçün istifadə olunur. Monel, xlorid korroziya paslanmayan polada mənfi təsir göstərə biləcək yerlərdə, kaustik və duz həlli üçün üstünlük təşkil edən materialdır. Digər materiallar xüsusi hallar üçün mövcuddur, lakin ciddi korroziya şəraitində uyğun ayırıcı diafraqmanın istifadə edilməsi daha ümumi seçim hesab edilir (bax: 4.2.7).
4.3 Təzyiq ölçən cihazlar və çeviricilər
Yerli sahə-cihaz panellər üzrə montaj üçün göstərilən Burdon-boru təzyiq cihazları və çeviricilər geriyə bağlı olmalıdır. Səthi və sahə quraşdırılmış cihazlar və çeviricilər alt qoşulmuş olmalıdır. Mexaniki güc üçün tövsiyə edilən qoşulma ölçüsü 1/2 düymdur.
Cihaz və ya çevirici əgər proses qoşulmaya yaxın qoşulursa, boru kəməri ilə dəstəklənə bilər (bax: Şəkil 21). Vibrasiya gözlənildikdə, yaxşı təcrübə sərbəst dəstək tələb edir (bax: 4.2.5, 4.2.8.5 və Şəkil 22).
4.3.3 Təhlükəsizlik cihazları
Hər bir manometr prosesi disk və ya geriyə atqı kimi artıq təzyiqi azaltmaq üçün nəzərdə tutulmuş bir cihaz ilə təchiz olunmalıdır. Belə cihaz təzyiq elementi uğursuz olduqda, şüşə və ya qutunun partlamasına mane ola bilər. Bəzi istifadəçilər eyni zamanda yüksək təzyiq xidmətində cihazlar üçün möhkəm ön ölçü cihazın layihələndirilməsini tələb edir. Cihazlar əlavə təhlükəsizlik olan təhlükəsiz şüşə və ya plastik pəncərə ilə təchiz edilə bilər. Ölçü cihazların dəstəkləri elə tərtib olunmalıdır ki, partlayış diski örtülmüş olmasın. Sahə cihazları boyanmış olmamalı və istilik izləmə üzərində izolyasiya diski və ya geri atqısını örtməməli və yaxud məhdudlaşdırmamalıdır. Sürət yoxlanması ilə və ya o olmadan artıq təzyiq kəsikləri məhdud diapazon üzrə mövcuddur.
Sifonlar və ya "hörük" kondensat kipləşdiricilər kondensat drenaja imkan vermək üçün ölçü cihazları proses qoşulmadan yuxarıda quraşdırılmış olduqda, buxar və ya digər isti sıza bilən buxar üçün təmin olunmalıdır. Sifonlar istilik və temperatur səhvləri səbəbiylə cihazı zərərdən qoruyur. Yaxın qoşulmuş sifonlar əksər cihaz istehsalçılarında mövcuddur (bax: Şəkil 23).
Şəkil 22- Sahə-quraşdırılmış cihaz dəstəkləri
4.3.5 Qutu materialı və ölçüsü
Təzyiq ölçən cihazların qutuları paslanmayan polad, alüminium və ya plastikdən hazırlanır. Plastik –qutulu cihazlar temperaturun plastiki deformasiya edən yerlərdə istifadə edilməməlidir. 314 və 414-düym ölçüdə qutular adətən proses maye xidmətində məqbuldur.
4.4 Təzyiq ötürücüləri
4.2.8.1-də müzakirə edildiyi kimi, proses bağlantısı ilk blok klapan tətbiq edilən proses boru spesifikasiyasına uyğun olaraq, ölçüsü ümumiyyətlə ¾ düym təşkil edir. Cihaz bağlantıları üçün ən ümumi ölçü ½ düym edir.
4.4.2 Quraşdırma təlimatları
Təzyiq ötürücünün quraşdırılması müxtəlif amillərin diqqətli hesablanmasını tələb edir. Fiziki xüsusiyyətləri və proses mayenin əməliyyat şəraitini bilmək vacibdir. Bəzi qaydalar aşağıdakılardır (bax: Şəkil 24):
a. İmpuls borular mümkün qədər qısa olmalıdır.
b Daha böyük, ağır ötürücülər proses qoşulmadan savayı başqa vasitələrlə dəstəklənməlidir.
c. Çöküntü və ya miqyasın mümkün iştirakından, xəttin altındakı kranların yerləşdirilməsi qaçınılmalıdır.
d. Buxar kimi maye və ya sızılan-buxar xidmətində ötürücülər qazın cihaza daxil olmasının qarşısını almaq üçün avtomatik havalandıran olmalıdır (yəni, proses qoşulma altında cihaza doğru bütün maili xətləri ilə qoşulmuş ).
e. Qaz xidmətində ötürücülər mayenin cihaza daxil olmasının qarşısını almaq üçün avtomatik drenaj edən olmalıdır (yəni, proses qoşulma üstündə cihaza doğru bütün maili xətləri ilə qoşulmuş ).
f. Quraşdırma ətraf mühit və proses temperaturlardan ötürücünü qorumalıdır. Proses temperatur ötürücü hüdudlarından kənarda olarsa, aşağıdakı tədbirlər ötürücü temperaturun istehsalçının texniki tələbləri çərçivəsində olduğunu təmin etmək üçün istifadə edilə bilər:
1. Ötürücüdə proses mayenin temperaturunu azaltmaq və ya qaldırmaq üçün izolyasiyasız borunun kifayət qədər uzunluğunun təmin edilməsi.
2. Ötürücünün üfürmə ilə təmizlənməsi. Üfürmə zamanı sürtünmə təsirini minimuma endirmək üçün kifayət qədər diametrli boru istifadə olunmalıdır (bax: Bölmə 6).
3. Diafraqmalı kipləşdirici və kapilyarı istifadə etməklə ötürücüyə təzyiqin ötürülməsi.
4.4.3 Diferensial – təzyiq ötürücüləri
Üfürmə aşağı diferensial xidmətləri üçün zəruri olduqda, üfürmə dərəcəsinin səhv oxunuşa səbəb olmamasına xüsusi diqqət yetirmək lazımdır (bax: Bölmə 6; misal üçün bax: Şəkil 25). Diferensial təzyiq ötürücü ötürücünün aşağı təzyiqli qoşulmasını atmosferə açıq qoyaraq, aşağı ölçü təzyiqini ölçmək üçün istifadə edilə bilər.
Şəkil 23-İsti sızıla bilən buxar xidmətində tələb olunan sifon ilə ölçü cihazları
Qeyd: Borular qaz-kondensatı proses xəttə drenaj üçün maili şəkildə olmalıdır.
Şəkil 24- Qaz, maye və buxar xidmətləri üçün təzyiq ötürücülərin tipik montajı
4.5 Müəyyən yerdə montaj edilmiş idarəedici bloklar və qeydedicilər
Müəyyən yerdə quraşdırılmış idarəedici bloklar və qeydedicilər üçün prosesi bağlantısı tələbləri ötürücülər üçün olan tələblərə oxşardır (bax: 4.4.1).
Ümumiyyətlə, cihazlar qoşulma prosesindən asılı olmayaraq dəstəklənməlidir. Boru adətən istifadə olunan yerüstü və platforma strukturları üzərində dayanır. Platformadan əlçatan olmayan cihazlar, platform və ya məhəccərlərdən deyil, platformanın struktur poladından dəstəklənməlidir.
Boru kəmərlərindən və ya dövrədən cihaza təzyiqin qarşısını almaq üçün diqqət yetirilməlidir (API Tövsiyə Təcrübə 550, Hissə 1, Bölmə 7).
4.5.3 Montaj tədbirləri
Ötürücülər üçün quraşdırma qaydaların çoxu yerli quraşdırılmış cihazlar üçün müvafiqdir (bax: 4.4.2).
Şəkil 25-Qüllənin bölməsi və ya reaktor üzrə təzyiq diferensial ölçülməsi üçün sxem
Bu bölmə emal prosesi xidmətlərində temperaturu ölçmək və göstərmək üçün cihazların montajında ümumi təcrübələri və aşağıdakıları təqdim edir:
a. Ölçü nöqtəsində temperaturu göstərin.
b. Proses dəyişən yerli nəzarəti üçün temperaturu istifadə edin.
c. O nöqtədə indikator, qeydedici, siqnalizasiya və / və ya nəzarət üçün uzaq bir yerə temperaturu ötürün.
Ölçü cihazları və köməkçi cihazların daha ümumi növləri müzakirəyə daxildir: termocütlər, müqavimət temperatur detektorları, dolu sistem cihazları, rəqəmsal termometrlər, termistorlar və radiasiya pirometrləri. Termocüt gilizlər onların tələblərinə görə əksər avadanlıqlarda temperatur sistemlərinin bir hissəsi kimi müzakirə olunur. Avtomatik termotənzimləyicilər, multiplekserlər və rəqəmsal cihazlar da daxil edilir. Ötürmə sistemləri API Tövsiyə edilən Təcrübə 552 müzakirə edildiyi üçün temperatur ötürülməsi bu bölmədə yalnız qısaca müzakirə olunur. Ötürücünün temperaturunun ölçülməsi Neft Ölçmə Standartlarının API Təlimatı Fəsl 7- də əhatə olunur.
Emal mayelərə termohəssas cihazların birbaşa məruz qalması adətən mümkün deyil. Termogilizlər (bax: Şəkil 26-28) təqdim edilmiş istilik inersiyasına baxmayaraq zavodun fəaliyyəti dövründə termoelementləri qorumaq və bu elementlərin çıxarılmasına imkan yaratmaq üçün temperatur ölçüsündə çalışır. Bütün termohəssas elementlər və onların quyu dibləri arasında yaxşı əlaqə saxlaması vacibdir.
5.2.2 Birləşdirmənin uzunluğu
Daxili uzunluq, U (bax: Şəkil 26), termohəssas elementlərin sərbəst sonluğundan və ya quyudan rezervuara və yaxud boruya qədər (xarici yiv və ya digər əlavə vasitələr daxil olmamaqla) olan məsafədir.
5.2.3 Dalmanın uzunluğu
İmmersiya uzunluğu termohəssas elementin və ya quyunun sonundan temperaturu ölçülən orta immersiya nöqtəsinə qədər olan məsafədir. Optimal dəqiqliyi və reaksiya vaxtını əldə etmək üçün tələb olunan immersiya uzunluğu hissetmə element növü, məkan etibarilə uyğun olan mexaniki qoşulma layihələndirməsi və quyu gücü tələblərinin amillərin bir funksiyasıdır. Optimal batırılma dərinliyi ölçülmüş mayenin fiziki xassələri, axın sürəti, ölçülmüş maye və quyu ağzı arasında temperatur fərqi, material və quyunun kütləvi yayılması, həmçinin vericilər əsasında müəyyən edildiyinə görə istilik mübadiləsi xüsusiyyətlərindən asılı olur.
Dik və ya boru divarına 45 dərəcə bucaqda quraşdırılmış termocüt giliz 2 düym minimum immersiya uzunluğuna və boru divarından maksimum 5 düym məsafəyə malik olmalıdır. Bu termocüt giliz bucaq və ya dirsək quraşdırılıbsa, ucluq texnoloji xətdə axına doğru istiqamətlənməlidir.
Mayenin yüksək sürətdə axan xətləri vasitəsilə quraşdırılmış termocüt giliz vibrasiyaya məruz qala bilər, buda öz növbəsində montajdan aşağıda quyunu partlada bilər və təzyiq təhlili vasitəsilə müəyyən edilmiş konik gövdələr və U uzunluqları yüksək sürət xətləri üçün tövsiyə olunur (bax ASME PTC 19.3).
Termocüt gilizlər axın sürət şərtləri nəticəsində təzyiqə uyğun olmalıdır. Tezlik (daha çox "Strouhal" və ya "Von Karman izi" adlandırılır) termocüt gilizin təbii tezliyinin 66 faizini keçməməlidir. 66 faiz tələblər qeyri-standart termocüt giliz konfiqurasiyası ilə nəticələndikdə, bu nəticələr layihələndirməyə təsir edən bütün məlumat və alternativ parametrlər nəzərdən keçirilməlidir. Bu fenomen haqqında daha ətraflı ASME Performans Test Kodlarında baxın.
Termocüt gilizlər üçün seçilmiş materiallar qarşılaşdığı temperatur və korroziyaya ətraf mühit üçün uyğun olmalıdır. Karbon polad borular adətən istifadə olunan ümumi xidmətlər üçün, adətən göstərilən minimum keyfiyyət materialı 304 növü və ya 316 paslanmayan polad növüdür. Müəyyən korroziya xidmətlərində boru kəmərində termometr üçün nəzərdə tutulan dəlik (maye turşular, xloridlər və ağır üzvi turşular kimi) xüsusi korroziya şəraiti üçün uyğun yaxşı materiallar tələb edir. Flüorit xlorid turşusu alkilləşmə, kataliz riforminq (hidrogen xidməti), hidrokrekinq və maye katalitik çatlama vahidlərin istifadəsi üçün termocüt gilizlərin tikinti materialları seçildikdə xüsusi mühəndislik diqqəti tələb olunur. Bəzi termocüt giliz istehsalçıları, onların kitabları və kataloqlarına materialın seçimi üçün faydalı istinadlar kimi xidmət edən təlimatlar daxil edir.
Tipik termocüt giliz inşası və quraşdırma detalları ətraflı 26-28 Şəkillərdə göstərilir. Şəkil 26, Panel A; Şəkil 27, Panel A; və Şəkil 28, Panel A göstərildiyi kimi termocütlər vintli quraşdırıla bilər. Van Ston termocüt gilizləri (bax: Şəkil 26, Panel C) həmçinin istifadə edilə bilər;
Şəkil 26—Termocüt gilizin quraşdırılması
1. Flanslı termocütlər üçün (bax layihə spesifikasiyalarına) ASME B 16.5 uyğun olan flans istifadə olunmalıdır. Bu flans quyu təchizatçısı tərəfindən təchiz və hazır olmalıdır.
2. Van Ston termocüt gilizlər üçün 1500-funt təzyiq səviyyəsi ASME B16.5-də göstərilən kimi istifadə olunmalıdır.
1. C ölçüsü termocüt gilizin aradan qaldırılması üçün aydın yeri təmin etmək üçün ən azı 24 dyüm olmalıdır.
2. Reduktorlar üfüqi quraşdırıldıqda, boşluqların qarşısını almaq üçün eksentrik növü istifadə olunmalıdır.
3. Flanslar ASME B16.5-ə uyğun olmalıdır.
4. Flans bağlantıların daxili diametri ən azı 1 düym olmalıdır.
5. 6 düymlük və daha kiçik ölçüsü olan xətlər üçün dirsək qurğularına üstünlük verilir.
6. Quyuların borunun üstündə şaquli quraşdırılmasına üstünlük verilir. 3 düymdən daha kiçik xətlər üçün hər hansı bir dirsək quraşdırma şaquli olmalıdır.
Şəkil 27- Termocüt gilizlərin dirsək quraşdırılması
Lakin tez-tez yoxlanan yerlərdə, xüsusi materiallar (məsələn, şüşə örtük), temperatur dövrəsi və ya təzyiq, temperatur məhdudiyyətləri, flanslı quraşdırılmış quyular (Şəkil 26, Panel B: Şəkil 27, Panel B və Şəkil 28, Panel B) adətən boru spesifikasiyalarına uyğun olaraq quraşdırılmış olmalıdır. Təcrübə sürətli temperatur cavabının lazım olduğunu göstərdikdə, termocüt gilizlər əməliyyat şəraiti ilə icazə verilən minimum divar qalınlığı ilə inşa edilməlidir. Yay-dolu termocüt quyunun altındakı element oturacaqları təmin etmək üçün istifadə edilə bilər, bununla da proses mayenin təkmilləşdirilmiş istilik keçiriciliyi təmin olunacaq.
Hər termocüt giliz müvafiq temperatur elementinin etiket nömrəsi ilə möhürlənmiş olmalıdır.
Şəkil 28-Boru kəməri və termolyulkarın xətti quraşdırılması
1. Boru kəmərində termometr üçün nəzərdə tutulan dəliyin aradan qaldırılması məqsədilə boş sahəni təmin etmək üçün C ölçüsü ən azı 24 dyüm olmalıdır.
2. Reduktorlar üfüqi quraşdırıldıqda, ciblərin qarşısını almaq üçün eksentrik növü istifadə olunmalıdır.
3. Flanslar ASME B16.5 uyğun olmalıdır.
4. Yerləşdirilən qoşulmaların daxili diametri ən azı 1 düym olmalıdır.
5. Dirsək qurğuları 6 düym və daha kiçik ölçülü xətlər üçün seçilir.
6. Quyuların borunun üstündə, uzununa quraşdırılmasına üstünlük verilir. 3 düymdən daha kiçik xətlər üçün hər hansı bir dirsək quraşdırma şaquli olmalıdır.
Cədvəl 1—Termocüt materialları və temperatur diapazonu
5.3 Termocütlü temperatur cihazları
Emal sənayesində ən çox istifadə edilən termocüt materiallar Cədvəl 1-də verilmişdir.
Termocütləri istifadə edən temperatur cihazlar adətən bəzi temperatur ölçən cihazlarda tətbiq edilir. Onlar məqbul dəqiqlik və təkrarlama ilə temperaturun geniş sırası üçün tətbiq olunur. Bu cihazların tətbiqi üzrə əlavə məlumat ASTM STP 470B-də verilibdir.
Termocütlər üçün quraşdırma detalları ANSI MC 96.1-də əhatə olunur. Ən çox istifadə olunan termocüt toplantılar metal örtüklü və mineral materiallar ilə izolə olunur. Örtüklü termocüt, termocüt məftillərinin artan fiziki və kimyəvi qorunmasını təmin edir, lazımlı formaları əyilmiş və ya formalı ola bilər və qovşağa və ya örtük səthinə qaynaq edilməsinə imkan verir. Bu yığılmalar yüksək təmizlik, sıx dolu keramik material (adətən maqnezium oksid) ilə termocüt ötürücüsü izolyasiya və xarici metal örtüyü ilə əhatə olunur. Xarici diametri 0.04 - 0.84 düymə (1 millimetrdən 21 millimetrə qədər) qədər 36 ölçüdən 8 ölçüyə qədər termocüt məftil ölçüləri istifadə edilir. Daha yüksək temperatur avadanlıqlarda istifadə edilən daha böyük məftil ölçüləri quraşdırılmanın davamlılığının artmasını təmin edir. Örtük materialı paslanmaz polad, nikel-xrom-dəmir və nikel-mis ərintiləri (məsələn, İnkonel və Monel), titan, tantal, platin və digər müxtəlif emal olunmuş materiallar ola bilər.
Ölçü qovşaqların ümumi istifadədə olan iki növü mövcuddur (bax: Şəkil 29):
a. A növü standart konstruksiyadır; bu sürətli reaksiya vermək üçün torpaqlanmış qaynaq ucu və ya örtüyə lehimli gümüşə malikdir.
b. B növü yavaş reaksiya vermək üçün (örtükdən elektrik təcrid olunmuş) torpaqlanmamış ucuna malikdir.
ç. Qovşağın hansı növünün quraşdırmaq seçimi, bu sənəd çərçivəsindən kənarda olan mühəndislik məsələsidir.
Zavod təcrübələri və istehsalçılarının ədəbiyyatı yaxşı informasiya mənbəyidir.
5.2-də müzakirə edildiyi kimi termocütlər adətən, termocüt gilizlərdə quraşdırılır. Temperatur geriləməni (reaksiya vaxtını) minimuma endirmək üçün termocüt quyunun altı ilə kontaktda olmalıdır. Xüsusi termocüt uzadılması məqsədilə, termocütü cihaza qoşmaq üçün məftillərin doğru növü istifadə olunmalıdır. Termocüt uzadılması üzrə naqillər haqqında məlumat üçün 5.3.5-ə baxın.
Metal-örtüklü mineral izolyasiyalı termocütlər bəzən termocüt gilizdən ayrılan termocüt başlıq ilə quraşdırılır. Quraşdırılmanın bu növünün nümunəsi Şəkil 30-da göstərilmişdir.
Metal-örtüklü, mineral izolyasiyalı termocütlər, adətən daha sürətli cavabı almaq üçün bəzən termocütlər olmadan örtülməmiş elementlər kimi quraşdırılan avadanlıqlar mövcuddur. Elementin aradan qaldırılması zamanı, proses maye və ya şərtlər, heyəti risk altına atmadığı yerlərdə yalnız quraşdırılmanın bu növü istifadə olunmalıdır. Termocüt termocüt gilizlər olmadan quraşdırıldığı yerdə, fərqli rəng və davamlı materialdan xüsusi məftil etiketləri texniki personal üçün xəbərdarlıq kimi əlavə edilməlidir.
Metal-örtüklü termocütlər örtülməmiş-məftil termocütlər ilə müqayisədə daha uzun ömrü və təkmilləşdirilmiş uzunmüddətli dəqiqliyi təmin edir. Metal-örtüklü termocüt ümumiyyətlə reaktorlar kimi uzun quraşdırılma uzunluqları tələb edən avadanlıqlarda daha qənaətbəxş olur.
Şəkil 29-Metal-örtüklü, mineral-izolyasiyalı termocüt toplantılar
Şəkil 30-Örtük tipli termocüt və başlıqlar
Sahə quraşdırılması üçün, termocüt birbaşa sərt kəmərə qoşulmuş olmamalıdır; Şəkil 31-də göstərildiyi kimi çevik bağlantı istifadə olunmalıdır.
Bir uğursuzluq halında termocüt gilizdən və kəmərdən texnoloji mayenin buraxmaq mümkün olması üçün quraşdırılmaya xüsusi diqqət yetirilməlidir. Kəmərin termocütün sonunda drenaj ilə kipləşdirmə və nəzarət otağına giriş nöqtəsində drenaj ilə kipləşdirmə ikiqat bloku təmin edir və termocüt giliz uğursuz olduğu halda axını buraxır və proses maye və ya qaz kəmərə daxil olur (bax: Şəkil 30).
Torpaqlanmış və ya torpaqlanmamış termocütlərin seçimi avadanlığa uyğun seçilir. Torpaqlanmış termocütlər üçün termocüt gilizdə uyğun torpaqlanmanın təmin edildiyinə fikir vermək lazımdır. Ölçmə üçün istifadə edilən növündən asılı olmayaraq, torpaqlanma yalnız bir nöqtədə edilməlidir.
5.3.3 Boru-səth temperatur ölçülməsi
Termocütlərin xüsusi tətbiqi ekran boruların boru metal səthinin və ya xarici qatının temperaturunun ölçüsüdür. Belə qurğular termocütlərin boruya düzgün əlavə edilməsini və sobadan radiasiya mühafizəni təmin etmək üçün diqqət tələb edir. Ölçü nöqtəsi kütləvi əlavəni minimuma endirmək üçün diqqətlə tətbiq edilməlidir. Kütlənin əlavəsi reaksiya vaxtının gecikməsinə və ölçüdə mümkün səhvlərə səbəb ola bilər. Boru divarı və termocüt qovşağı arasında boşluqlar minimuma endirilməlidir. Bir çox şirkətlərin bu avadanlıq üçün öz standartları var. Bu qurğular bahalı, mürəkkəb ola bilər və tamamilə etibarlı olmaya bilər.
Qızdırıcısı borulara termocütün bu növünü əlavə etmək üçün bir layihələndirmə Şəkil 32-də göstərilmişdir. Digər layihələndirmələr də qənaətbəxş xidmət edir. Bu tip termocütlər də reaktorların və digər boru kəmərlərin xarici divar səthinin temperaturlarını ölçmək üçün istifadə olunur. Soba-borulu səthi-temperatur qurğular kimi, onlar da eyni qayğı tələb edir.
Şəkil 31-Termoçütün dövrəyə qoşulmaları
Şəkil 32- İstilik borusu üçün bıçaq kənarlı boru-səthi termocütü
5.3.4 Soba temperatur ölçülməsi
Sobalarda termocütlər divar konstruksiyasına görə xüsusi rəftar tələb edir. Şəkil 33 tipik quraşdırılmasını göstərir.
5.3.5 Uzatma kabellər
Termocüt uzadılma naqillər onların bağlı olduğu termocüt ilə eyni elektrik cərəyanlı temperatur xüsusiyyətlərinə malik olmalıdır. Bu, faktiki olaraq termocütdən uzaq ucda soyuq lehimi temperaturun sabit olduğu və temperatur dəyişikliklərinin yaratdığı təsirin kompensasiya edilə biləcəyi bir nöqtəyə transfer edəcək. Uzadılma naqillərin yanlış istifadəsi terminal bloklarda və ya cihazda ekstra termocütləri yaradaraq, temperatur oxunuşunda səhvlərə səbəb olacaq.
API Tövsiyə edilən Təcrübə 550-də təsvir olunduğu kimi cütlük və ya çox sayda cütlük paketləri halında olan termocüt uzatma naqilləri quraşdırılmalıdır. Termocüt uzatma naqillər üçün materiallar Cədvəl 2-də verilmişdir. Uzatma naqillər ilə bağlı səhv məhdudiyyətlər üçün ANSI MC 96.1 baxın. Tək və ya cüt normal uzatma məftil üçün istifadə edilən ölçülər 14,16 və 20 Amerika naqil ölçüsü (AWG) 16 AWG istifadə edilən ən ümumi ölçüdür. Dartmaq məqsədilə gücü təmin etmək üçün paketlənmiş və bərkidilmiş olduqda, 20 AWG və kiçik ölçülər istifadə edilə bilər.
5.3.6 Siqnal çeviriciləri
Siqnal çeviriciləri bir və ya daha çox sensorlardan giriş siqnallarını qəbul edir və monitorlar və ya idarəedici bloklar tərəfindən qəbul edilə biləcək bir formada müvafiq çıxış siqnalı yaradırlar.
Cihazlar adətən bərk rəqəmsal elektron gücləndiricilər və ya kalibrləmə masalara uyğun termocüt girişi xarakterizə edən simülyatorları istifadə edir. Giriş impedansı adətən çox yüksəkdir.
Termocüt-tükənmə (açıq-dövrə) mühafizəsi təmin edilməlidir və adətən gücləndirici layihələndirmənin bir hissəsi olmalıdır. Rəqəmsal sistemlər üçün bəzi layihələndirmələr termocüt xətləri endirən zaman, multipleks siqnallara təsir edə biləcək, impulsların davamlılığının yoxlanılmasını təmin edir.
Gücləndirici ümumi rejimin normal rejim gərginliyə dönüşünün qarşısını almaq üçün yüksək ümumi rejimə malik olmalıdır. Bu yüksək sürətli ölçmə sxemlər üçün son dərəcə vacibdir, lakin aşağı sürətli sxemlər üçün laqeyd yanaşmamaq lazımdır.
Nəzarət sxemləri üçün ikili termocütləri təmin etmək normal praktikadır.
5.3.6.2 Termocüt ötürücülər
Termocüt ötürücülər termocüt başlığı və ya nəzarət otağında quraşdırıla bilər. Sahədə quraşdırılmış ötürücülərin iki növü mövcuddur. Biri birbaşa termocüt gilizə və digəri isə termocüt gilizdən uzaqda montaj edilir. Termocüt başlığa quraşdırılmış termocüt ötürücülər ətraf mühitin temperatur təsirləri, münasiblik, vibrasiya və torpaqlanma məhdudiyyətlərinə malik ola bilər. Termocüt gilizdən uzaqda quraşdırılmış ötürücülər bu çətinlikləri aradan qaldırılması üçün üstünlükləri təklif edir; qəbuledici cihazlar və ya sayğaclar yerli göstərici üçün istifadə edilə bilər.
5.3.6.3 Multipleksləmə
Multipleks sistemləri bir çox termocütləri (və ya digər sensorları) bir və ya daha çox ədədə birlikdə toplayır. İstinad qovşağın temperaturu multipleksləmə vahidində ölçülür. Bu əsas blik təsadüfi və ya proqramlaşdırılmış daxiletmə ilə ölçülənəcək bir girişi seçir. Seçilmiş giriş siqnalı sahə vahidində bir rəqəmsal siqnala çevrilir. Əsas blok siqnalı qəbul edir; xətləşdirmə, istinad-qovşaq kompensasiyanı və ölçməni yerinə yetirir; və temperaturu göstərir və ya nəzarət sisteminə, proses kompüterə və ya digər cihaza giriş üçün bir rəqəmsal siqnalı təmin edir. Termocütlərin və müqavimət temperatur cihazların multipleksləməsi ümumiyyətlə avadanlıqların monitorinqi üçün istifadə olunur, lakin o, ümumi rejimi çatışmazlığı və giriş skanlama sürəti üzrə məhdudiyyətlərə nəzarət üçün tövsiyə edilmir.
Şəkil 33-Tipik odluq termocüt quraşdırılması
1. Materiallar üçün API Tövsiyə edilən Təcrübə 550, Hissə III Cədvəl 1- 1-ə baxın.
2. Odluqdan kənarda materiallar, Hissə III, Cədvəl 1 -1 API Tövsiyə edilən Təcrübə 550 göstərilənlərdən başqa ola bilər.
3. Termocüt 0.500 düym kənar diametrinə və 0.120 düym divar qalınlığına malik olmalıdır. Termocüt MgO - izolyasiyasına, 446 növ paslanmayan polad örtük ilə 14-ölçülü 90Ni-10Cr termocüt məftilə malik olmalıdır və ya API Tövsiyə edilən Təcrübə 550 Hissə III, Cədvəl 1-1-ə sadalanan materiallardan olmalıdır.
4. Termocüt başlığının sonu 2 düymlük naqil olmalıdır. Bu mineral izolyasiya ən azı 1/4 düym dərinlikdə çıxarılır və kabellərlə bağlanır.
5. 24 düymlük maksimum immersiya uzunluğu top-girən qurğularda tətbiq edilmir.
Cədvəl 2—Termocüt genişlənən naqillərin materialları
Platinum, 10% və ya 13% rodium-platinum
5.3.7 Giriş dövrələri
Bəzən soyuq qovşaq adlanan istinad qovşaq, məlum sabit temperaturda keçirilən termocüt dövrənin qovşağıdır.
Qovşaqların birinin temperaturu buzun ərimə temperaturu kimi tanınan T0 olduqda, elektrik cərəyanı törədən gücün ölçülməsi və beləliklə, ∆T = (Tx - T0) düsturu ilə digər T qovşağın temperaturunu ∆T və T0, (T = T0 + ∆T) əldə etmək mümkündür. Soyuq qovşaq adətən ötürücü, multipleksor və ya qəbuledici cihazda yerləşir. Elektron və ya mikro - prosessor əsasında temperatur ötürücülər ötürücü daxilində istinad-qovşaq kompensasiyanı təmin edir. Xüsusilə, dəqiq temperatur ölçmələri tələb olunan və ya temperatur cihazı dəyişkən temperaturlara məruz qalan hallarda, soyuq qovşaq kənar ola bilər. Bundan əlavə, çox uzun naqillər tələb olunan zaman, qeyri-kompensasiya kabeli istifadə edilə bilər və istinad-qovşaq kompensasiya cihazı şərti uzadılan məftilin sonlandırılması nöqtəsində yerləşdirilə bilər. Belə xarici istinad qovşaqları temperaturu termostatik nəzarət olunan əlavələrdə quraşdırıla bilər.
5.4 Müqavimət temperaturun ölçülməsi
Müqavimət temperatur ölçməsi, termocüt qurğular ilə müqayisədə, temperaturun daha dəqiq ölçülməsi təmin edə bilər. Buna görə, müqavimət vahidləri, aşağı diferensial temperatur ölçülməsi kimi yüksək dəqiqliyə təminat verilən çox qurğularda istifadə olunur. Yüksək dəqiqlik və müqavimət sisteminə xas həssaslığı əldə etmək və istilik inersiyasını minimuma endirmək üçün optimal termocüt giliz ölçüləri (xüsusi müqavimət element üçün) müqavimət elementi və quyunun arasında yaxşı əlaqə saxlamaq üçün istifadə olunmalıdır. Bu səbəblə, müqavimət elementləri üçün quyular tez-tez uyğunlaşan vahidlər kimi müqavimət lampaları ilə təmin edilir.
Müqavimət temperaturun ölçülməsi 450°F –dən +1800°F qədər (-270°C –dən +980°C qədər) ifrat diapazonda və -420°F dən +1500°F qədər (-250°C – dən +800°C qədər) praktiki diapazonda istifadə oluna bilər.
5.4.2 Müqavimət temperatur qurğuları
Müqavimət temperatur qurğuları (MTQ) temperaturun funksiyası kimi məftil üzrə elektrik müqavimətdə dəyişiklikləri prinsipi üzrə fəaliyyət göstərir. Ümumiyyətlə məftilin iki növü müqavimət elementlərində istifadə olunur: Nikel 600°F (315°C) qədər temperaturlar, platinium isə 1500°F (800°C) temperaturlar üçün istifadə edilir. Üçüncü növ mis 300 ° F (150 ° C) qədər temperaturlar üçün böyük mühərrik sarğılarında istifadə olunur. Müqavimət temperatur elementlərin ən ümumi növü ucu həssas konstruksiyalar olan, bir çox konfiqurasiyalarda mövcuddur. Neft sənayesində istifadə edilən müqavimət elementlərin əksəriyyəti termocüt gilizlərdə quraşdırılır. Sürətli reaksiya vaxtları (5-6 saniyə) tələb olunan zaman, örtük çıxarıla bilər və element termocüt gilizdə örtülməmiş istifadə edilə bilər. Ötürücülərin, multipleksorların və mikroprosessorların istifadəsi 5.3.6.2 və 5.3.6.3-də qeyd olunan MTQ - lara da tətbiq edilir. Termocütlərdə tətbiq olunan ehtiyat tədbirləri və təcrübələri istisna olmaqla, həmçinin MTQ -larda tətbiq olunur:
a. Adi mis məftil oxuma cihazını sensora qoşmaq üçün istifadə olunur. Ən çox istifadə olunan konfiqurasiya bir məftil sensorun bir sona və iki-məftil sensorun digər sonuna bağlantını təmin edir. Bu qurğuşun məftildə müqavimət və temperatur dəyişikliyini kompensasiya edir.
b. Oxuma mütləqdir, belə ki istinad qovşaq lazım deyil. Iki müxtəlif əyrilərin biri üçün uyğun olan elementlər mövcuddur: Avropa əyrisi üzərində (AƏ) R = 0.00385 Om 1 dərəcə Selsi üzrə 1 Om, Amerika (SAMA) əyrisi üzərində K = 0.00392 Om 1 dərəcə Selsi üzrə 1 Om-dur. Tətbiq edilən əyrinin növü ötürücülər və qəbuledicilər müəyyən etdiyi zaman daxil edilməlidir. Hər iki əyri 0°C üzrə 100 Om olmaqla, ölçü vericisinin müqavimətinə əsaslanır.
5.4.3 Uzatma kabellər
Müqavimət elementindən olan fərdi uzun naqillər (adətən üç) bağlantı başlığının və ya tez-ayrılan fitinq və ya və ya ölçü vahidinə birbaşa uzada bilər. Bağlantı başlığı adətən işləkdir və məftillər tez-tez lövhədə quraşdırılmış müqavimət temperatur ölçü cihaza üç məftilli kabel vasitəsilə çalıştırıla bilər. Normalda istifadə olunan naqil 18 AWG qapalı misdir. Müqavimət elementlərinin çoxsaylı qurğuları yerində olduqda, məftillər sahə terminal zolağına çalıştırıla bilər. Multi-keçirici kabel idarəetmə paneli daxilinə siqnalları gətirmək üçün istifadə edilə bilər. Multi-keçirici Kabeldə naqil 20 və ya 22 AWG ola bilər; lakin, uzun məsafələr üçün, istehsalçı ilə verilən naqil müqavimət ilə bağlı məsləhətləşmələr aparılmalıdır. Aparıcı məftildə qovşaqların və ya sonlandırmaların sayı minimum saxlanılır. Transmissiya sistemləri ilə multiplekserlərin istifadə üçün bax: 5.3.6.3.
5.4.4 Müqavimət ötürücüləri
Yerli quraşdırılmış çeviricilərə müqavimət elementlərinin əlavəsi standart transmissiya siqnalların istifadəsinə imkan verir və qəbuledici avadanlıqlarda daha çox rahatlığı təklif edir. Multipleksor avadanlıqlar üçün bax:6 5.3.6.3.
5.5 Yerli temperatur ölçmə üçün siferblatlı temperatur cihazları
Dual inklinometrlər sənaye istifadəsində ən ümumi termometrlərdir. Onlar dairəvi siferblat ilə tez-tez rast gəlinən bimetallik növüdür və geniş miqyaslı temperatur və üslublarda mövcuddur. Dolu sistemləri istifadə edən siferblatlı termometrlər da mövcuddur (bax: 5.6). Ən ümumi növünün bucaq yönəlişi var. Düşən obyektlərin və oxşar hallar tərəfindən zərərdən qorunaraq, siferblatın rahat yerdən oxunmasını təmin etmək üçün tədbirlər görülməlidir. Bəzi istehsalçılar müxtəlif bucaqlar üçün düzəlişlər edilə biləcək, bir versiyanı təklif edir. -22 ° F (-30 ° C) aşağı temperaturda avadanlıqlar üçün, bir dolu-sistem növünü istifadə etmək arzu olunan ola bilər. Bu cür sistemlərin istifadəsi təlimatlar üçün istehsalçılarının kataloqlarına baxın.
5.6 Dolmuş sistem temperatur cihazları
Dolmuş istilik sistemi maye doldurulmasından ibarət olan bir qapalı sistemdir (temperatura -həssas orta) və bir ampul, bir genişləndirilmiş cihaz (misal üçün Burdon boru, diafraqma, kapsul, körük) və ikisini operativ birləşdirən kapilyar borudan ibarətdir. Bütün həssas uzunluğun aktiv zonada yerləşdirilməsini təmin etmək üçün, ampul taxılması uzunluğuna xüsusi diqqət verilməlidir.
Dolmuş-sistem cihazların istifadəsi istifadə edilə bilən, kapilyar borular və ampulun məruz qala biləcəyi maksimum temperatur ilə məhdudlaşır. Kompensasiya ilə sistemlər korpusun və ya kapilyar və korpusun temperatur dəyişiklikləri üçün avtomatik tənzimləmək üçün inşa edilir. Bu avtomatik tənzimləmə ampulun yerləşdiyi yerdə temperaturun dəqiq ölçülməsini təmin edir. Ölçü, funksional və fiziki xüsusiyyətlər istehsalçıdan asılı olaraq dəyişir. Tətbiqi informasiya və ümumi istifadədə olan istilik sistemlərinin dərsləri istehsalçıların kataloqlarında aşkar edilə bilər.
5.6.3 Avtomatik temperatur tənzimləyiciləri
Dəqiq nəzarət vacib olmadığı yerlərdə, avtomatik temperatur tənzimləyicilərindən tez-tez istifadə olunur. Bu cihazlar istilik genişləndirilməsi sistemlərini və birbaşa idarə olunan klapanları istifadə edir. Əməliyyatda, temperaturun artması sistemdə mayeni genişləndirir və bununla da klapan fəaliyyət göstərir. Bir çox müxtəlif mayelər istifadə edilir və ampul ölçüləri və doldurma mayeləri temperatur diapazonu ilə dəyişir. Digər termohəssas cihazlara gəldikdə isə, ampullar termocüt gilizlər tərəfindən qorunmalıdır.
Klapan operatorları körük şəklində olur. Körük əsas klapan fəaliyyəti üçün güc hərəkəti üçün xətti mayeyə nəzarət edən bir klapan və ya bir pilot klapanı idarə edə bilər. Klapan üzərində quraşdırılmış və eyni istilik sistemi ilə istismar edilən siferblat şəklində temperatur göstəricisi bəzi istehsalçılardan əldə etmək mümkündür. Temperaturu göstəricinin bəzi forması həmişə bu cihazlar ilə arzu ediləndir.
5.6.4 Temperatur ötürücüləri
Temperatur ötürücüləri üçün ölçülü temperaturu hava siqnalına çevirə bilər, birlikdə pnevmatik ötürücülər və gücləndiricilər ilə doldurulmuş sistemlərin bir neçə növünün hər hansı birini istifadə edə bilər.
5.6.5 Quraşdırma təlimatları
Doldurulmuş sistem temperatur cihazların bütün qurğularında ampul və kapilyar boruları mexaniki zərərdən qorumaq lazımdır. Zirehli kapilyar boruları istifadə etmək və təsadüfi zərərdən onu qorumaq üçün ampul və nəzarətçi və ya ötürücü arasında borunu dəstəkləmək adətən arzu olunandır. Kapilyar boruları heç bir şəkildə açmaq, kəsmək və ya sıxışdırmaq olmaz. Təhlükəsizlik məqsədləri üçün kipgəc kürəciyinin yuxarısındakı havalandırma dəliyi maneələrdən azad olmalıdır.
5.7 Radiasiya pirometrləri
Radiasiya pirometrləri neft emalı, neft-kimya və sintetik yanacaq zavodlarında atəş-qızdırıcısı xidmətdə istifadə olunan xüsusi cihazlardır. Onların istifadə diapazonu adətən -20 ° F və 7000 ° F (-30 ° C və 3900 ° C) arasındadır. Onlar çıxış hissəsində qeyri-xəttidir və təxminən 2 faiz dəqiqliyə malikdir. Kontur kalibrləməsi üçün asan bir yol yoxdur. Onlar yüksək temperaturu aşkar edir və sürətli cavab və qeyri kontakt ölçü üstünlüyü təklif edir.
Radiasiya pirometri onun emissiya enerjisini müəyyən edərək fiziki əlaqə olmadan, optik bir obyekt temperaturunu ölçür. Hər obyekt radiant enerji saçır, bu radiasiyanın intensivliyi obyekt temperaturun bir funksiyasıdır.
Infraqırmızı radiasiya əksər avadanlıqlarda qiymətləndirilir, lakin ultrabənövşəyi radiasiya bəzi hallarda ölçülür. Emal avadanlıqlarda ən çox istifadə edilən radiasiya pirometrləri, yüksək temperatur diapazonunda istifadə olunur. Bunlar xüsusi avadanlıqlar olduğundan, istifadəçi istehsalçısı ilə yaxından işləməlidir. Üfürmə toplantılar soyutma və təmiz optik lens saxlanılması üçün tələb oluna bilər. Tipik quraşdırma Şəkil 34-də göstərilmişdir.
Radiasiya pirometri mütləq temperaturu ölçmək üçün, effektiv şüalanma (radiasiya pirometrinin xüsusi sırasında hədəfin şüalanması) müəyyən etməlidir.
Əgər radiasiya pirometri mütləq temperaturda ölçülürsə, effektiv şualanma əmsalı (radiasiya pirometrinin spektr diapazonunda nəzərdə tutulan materialın effektiv şualanma əmsalı) müəyyən edilməlidir. Bu fizikanın radiasiya qanunlarının tətbiq üçün və ya təcrübi məlum temperaturda materialı xarakterizə etməklə edilə bilər. Materialda əhəmiyyətli temperatur dəyişiklikləri bəzi materialların qeyri bircins təbiəti, və ya əsas məhsul dəyişiklik kimi hədəf qeyri bircins bütün effektiv şüalanmada mütləq dəyişiklik nümayiş olan halları təmsil edir.
Düzgün hazırlanmış istehsalat cihazı istifadə edildikdə, görüntünün infraqırmızı sahəsi yalnız hədəf ərazini əhatə etdiyi üçün fon radiasiya effektləri zərərli amillər deyil. Hədəfdən başqa olan mənbələrdən parlaq enerji saxta təsirlərini azaltmaq üçün fon sahədən əksetmə minimuma endirilməlidir. Infraqırmızı cihazlar bu fon şərtlərini minimuma endirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur, lakin elektromaqnit spektrində enerji əlavələri cihazın düzgünlüyünə və işinə xələl gətirmədən tamamilə ləğv edilə bilməz.
Optik pirometrlər görünən spektr daxilində fəaliyyət göstərən radiasiya pirometrləridir. Onlar adətən daxilinə istinad edərək, hədəfin filtr görünüşün vizual müqayisəsinə güvənir. Əşyanın səthi, adətən 1400°F (760°C) yuxarıda, görünən radiasiyanı buraxmaq üçün kifayət qədər isti olmalıdır. Infraqırmızı və ya optik pirometrlər istifadə olunduğu avadanlıqlarda, hədəfin səthi birbaşa günəş işığı radiasiyası daxil olmaqla, digər isti səthlərdən, radiasiyanı əks etdirirsə səhvlər baş verə bilər. Yol duman, tüstü və ya şüşə kimi udma materiallar tərəfindən qismən bağlı olduqda, səhvlər baş verə bilər.
BÖLMƏ 6—PROSES VƏ ƏTRAF MÜHÜTİN QORUNMASI
Bu bölmədə cihazları mənfi proses və ətraf mühitdən qorumaq üçün tövsiyə üsulları təsvir edilir. Bu üsullara kipləşdirilmə, təmizləmə və istilik daxildir. Yanğın əleyhinə mühafizə bu sənədin əhatə dairəsinə daxil deyil; yanğın əleyhinə mühafizə üzrə cihazlarla bağlı təcrübələr üçün bax: API Nəşr 2218.
Kipləşdirici proses və cihaz arasında mexaniki maneə ola bilər, proses maye və ya qarışmayan kipləşdirici maye ilə dolu borunun bir hissəsi ola bilər.
Şəkil 34-Tipik radiasiya pirometr montajı
Təmizləmə qaz və ya maye ilə ola bilər. Prosesə daxil edilən təmizləmə materialının axını daimi olduğundan, proseslə təmizləmə məhlulunun uyğunluğunu təmin etmək üçün diqqətli olmaq lazımdır.
İsitmə, proses və cihaz arasında mayenin donmasının və ya axını asanlıqla təmin etmək üçün qatılaşmasının qarşısını almaq məqsədilə istifadə olunur. İstilik prosesdən və ya buxardan, elektrik izlənməsindən gələ bilər.
Bu texnikalar adətən manometrlər, təzyiq ötürücülər, diferensial-təzyiq ötürücülər və cihazı prosesə bağlayan boruya tətbiq edilir. Analizatorlar ixtisaslaşdırılmış yaxşılaşma texnikasını tələb edə bilər və API Tövsiyə edilən Təcrübə 555 müzakirə olunur.
Neft emalı quraşdırılması gözlənilən etibarlılığı əldə etmək üçün proses və cihazın ətraf mühitinin mühafizəsi erkən layihədə nəzərdə tutulması vacibdir. Boru kəmərləri və cihazın diagramı üzrə əsas tələblər (istilik, kipləşdirmə və təmizləmə) müəyyən edilməli və ya sənədləşdirilməlidir.
Hal-hazırda mövcud olan ötürücülərin əksəriyyəti ölçü sırasında çox az kənarlaşması olan ölçü elementləri ilə nəzərdə tutulmuşdur. Mühafizə sistemi tələb olunduğu zaman, bu istifadə olunmalıdır.
6.3.1 Membranlı kipləşdiricilər
Proses mayesi ölçü cihazından müsbət təcrid olunduğu zaman membran kipləşdirici istifadə olunur. Onlar proses mayesi zəhərli və ya korroziyalı olduqda yaxud yüksək temperaturlarda, adətən maye gil ilə bağlı texniki xidmətlər zamanı istifadə edilir. Onlardan həmçinin dondurma və ya yüksək özlülük bir problem olduqda, isitmə tələblərinə azaltmaq üçün istifadə edilə bilər.
Təzyiq-ölçən və təzyiq-çevirici kipləşdiricilər (bax: Şəkil 35) adətən cihazla bağlı olan bir diafraqma və bir diafraqma saxlayıcısından ibarətdir; kipləşdirmə maye membran və sayğac arasında kameraya əlavə edilir. Saxlayıcı, diafraqma və araqat materialları proses maye ilə uyğun olaraq seçilir. Diafraqma adətən saxlayıcının daxilinə qaynaq edilir, lakin o, kipləşdirilə bilər. Bu kipləşdirmə maye yanmayan olmalıdır, aşağı buxar təzyiq və istilik genişləndirilməsinə malik olmalıdır və diafraqmanın qopması halında, prosesi ilə uyğun və qeyri pozucu olmalıdır.
Təzyiq və diferensial təzyiq ötürücülər üçün bir sıra kipləşdirmə konfiqurasiyaları mövcuddur. Ümumi üsul, boru kəməri flansları arasında birləşmiş və örtüklü kapilyarlarla ötürücüyə bağlanmış, bir inteqral sxemində quraşdırılmış diafraqmadan ibarətdir (Şəkil 36). İki kipləşdiricini istifadə edən bu üsul təzyiq və ya vakuum altında boru kəmərlərində axın ölçülməsi və səviyyə ölçülməsi üçün istifadə olunur. Bəzi avadanlıqlarda kapilyar 35 fut (10 metr) ola bilər. Ölçü səhvlərin qarşısını almaq üçün bərabər uzunluqlu kapilyarları seçmək və eyni temperaturda saxlamaq lazımdır. Yaxşı cavab reaksiyası əldə etmək və kapilyarların temperatur dərəcələrini minimuma endirmək üçün kapilyar uzunluğu mümkün qədər qısa olmalıdır.
Şəkil 35- Manometrlər üçün kipləşdiricilər
Bir kipləşdirici istifadə edilən bənzər üsul, yalnız bır axın kipləşdirici tələb edildikdə, iki axın arasında təzyiq və ya diferensial təzyiqi ölçmək üçün istifadə olunur. Yanma mazut və avtomatlaşdırılması buxar arasında diferensial təzyiq ölçülməsi bu tətbiqin bir nümunəsidir.
Atmosfer çənlərində səviyyə, ötürücü korpusa birbaşa birləşən kipləşdirici yığması ilə ölçülə bilər. Maye üzərindəki buxar boşluğunda heç bir sıxıla bilən material olmadıqda, əsas xətti ötürücünün aşağı təzyiqli tərəfinə qoşmaq və onu təzyiq altında olan rezervuarın ölçülməsi üçün istifadə etmək mümkündür. Digər üsullar, xüsusi təyinatlı ölçü cihazlarının kimyəvi maddələr üçün nəzərdə tutulan boru üçlükləri ilə birbaşa bağlanması məqsədilə istifadə edilir. Diafraqmalar həmçinin proses mayelərinin daxilində həcmi azaltmaq üçün uzantılarla təmin edilə bilər.
Diafraqma kipləşdiricisi tələb olunduğu müəyyən edildikdə, istifadəçi cihaz konfiqurasiyanın tətbiqinin uyğun təminatı üçün təchizatçı ilə işləməlidir. Kipləşdirmə mayesinin tələb olunan temperatur intervalında işlənməsi və proseslə uyğun olmasının təminatı diqqətdə saxlanmalıdır.
Şəkil 36-Diafraqm və kapilyar sistem
6.3.2 Hidravlik kipləşdirmələr
Kipləşdirmə bir çox standart ötürücü qurğularda proses mayesidir (bax: Şəkil 35 və 37). Əksər maye axın sayğacları, buxar sayğacları və sıxıla bilən -buxar sayğacları bu şəkildə kipləşdirilir. Maye soyuyur və ötürücü proses temperaturuna məruz qalmır. Buxar istifadə olunan bir çox yerlərdə, qatılaşdırılmış su donmaya qarşı qorunmalıdır. Kipləşdirici sızıntı və ya səhv işləmə ilə itirilmişsə, yeni təchizat asan mövcud olduğundan proses mayesi mümkün olduqda, ən çox arzu edilən kipləşdirici mayedir.
Proses axın karbohidrogen və sudan ibarətdirsə, impuls xətlərində mayenin iki fazaya ayrılması ehtimal olunur. Ötürücü bir sərfölçən olduqda, su müxtəlif miqdarda borunun iki bölmələrində toplaşa bilər, buda ölçü səhvlərin ilə nəticələnə bilər. Bunu qarşısını almaq üçün, boru kəmərləri su və ya bir etilen-qlikol-su qarışığı ilə doldurulur və ya başqa su-atan qab istifadə edilə bilər (bax: Şəkil 37). Bir çox yerlərdə, qlikol-su istifadəsi ilə istilik ehtiyacını aradan qaldırmaq olar. Şəkil 38-də etilen-qlikol-su qarışıqları əsl donma temperaturun qrafiki göstərilir. Kipləşdirmə maye prosesi axını ilə uyğun olmalıdır. Seçilmiş maye proses axını, daha yüksək bir sıxlığa malik olmalıdır. Bu qeyri -korroziyalı ola və proses temperaturda aşağı buxar təzyiqinə malik olmalıdır. Qeyri-proses kipləşdirmə mayeləri istifadə olunan zaman, daimi xəbərdarlıq yazıları və ya xüsusi rəngli boya xüsusi kipləşdirmə mayenin əlavə olunduğunu göstərmək üçün istifadə olunmalıdır.
6.4 Üfürmə üsulu ilə təmizləmə
Üfürmə üsulu əsasında təmizliyi yerinə yetirmək çətin olsa da, bəzi proses ölçmələri yalnız üfürmə üsulunun istifadəsi ilə mümkün olur. Borunun təmizləmə mayesi cihazı kipləşdirir və proses materialın təmiz xətlərini süpürmək üçün xidmət edir. Borunun təmizləmə mayesi proses axını ilə uyğun olmalıdır. Üfürmə sistemləri adətən bərk-hesablanan axınlarda, kokslanan və ya bərkiməyə məruz axınlarda və korroziya və ya zərərə səbəb olacaq digər çirkləndirici axınlarda istifadə olunur. Üfürmə mayelər cihaz impuls xətləri, manifold klapan və ya cihazın özünə daxil olur və proses bağlantıları vasitəsilə axır. Bərk axınları üçün proses üfürmə cihazın bağlantısı şaquli və ya bucaqlı olmalıdır. Şəkil 39-da tipik təmizləmə tədbirləri göstərilir.
Şəkil 37-Hidravlik kipləşdirmə qurğuları
Təmizləmə mayesinin əlavəsi ölçmə bağlantısına yaxınlaşmaqla, təmizləmə mayesinin axın dərəcəsi əsasında təzyiq enməsini azaldır. Bəzi hallarda cihaza təmizləməm mayesi vurmaq məsləhətdir, lakin bu növ quraşdırma ölçü səhvlərinin qarşısını almaq üçün təmizləməmə axın dərəcəsi və dinamik boru kəmərləri layihəsinin yaradılması məqsədilə xüsusi qayğı tələb edir.
Borunun üfürmə üsulu ilə təmizlənmə sistemləri həmişə istilik ehtiyacını aradan qaldırmır. Bəzi özlü xassəli axınlar boru qızdırıcısını yalnız cihaz və onun bağlantıları üçün deyil, həm də təmizləmə mayesinin təchizat xətti üçün tələb edir.
6.4.2 Təmizləmə mayeləri
Cihaz xətlərinin üfürmə üsulu ilə təmizlənməsi ölçü nöqtəsində mümkün maksimum proses təzyiqindən daha yüksək təzyiqdə uyğun təmizləmə mayesi (maye və ya qaz) tələb edir. Bu proses bağlantı daxilinə fasiləsiz axını təmin edir. Borunun təmizlənmə mayesi təmiz, bərk hissəciklərdən azad olmalı və prosesə zərər vurmayacaq dərəcədə uyğun olmalıdır. Təmizləmə mayesinin temperaturu, prosesin (qığılcımlı, kondensasiya və ya bərkimə) vəziyyətinə və ya təmizləmə mayesinin dəyişikliyinə səbəb olmamalıdır. Təchizatı mənbəyinin etibarlığı əhəmiyyətli bir məsələdir. Hətta proses normal fəaliyyət göstərmədikdə, mövcud olan prosesdən asılı olmayan mənbəyə üstünlük verilir.
Səmərəli olması üçün təmizləmə mayesi davamlı şəkildə nəzarət edilə biləcək dərəcədə sistemi qidalanmalıdır. Dəlikləri məhdudlaşdırılan təmizləmə sayğacları və ya yüksək təzyiqdə dalgıç nasoslar axını müəyyən etmək və məhdudlaşdırmaq üçün istifadə olunur. Ölçü nöqtəsində təzyiq hiss edilən dərəcədə dəyişdikdə, burada sabit təmizləmə təmin etmək üçün məhdudlaşdırıcı diafraqma və ya üfürməni ölçən sayğac ilə birlikdə, diferensial təzyiq tənzimləyici istifadə edilməlidir. Yüksək axın məhdudiyyətlərini təyin etmək məqsədilə bir çox amillər tələb olunur.
Şəkil 38- Etilen-glikol-su qarışıqlarının donma nöqtələri
Qulluq Dəlik kranı ¼, ¾ və ya ½ düym (6,9.5 və ya 12 mm) dərinlikdə qazılmış olduğu üçün, ağız flansları üçün təmizləmə dərəcələrinin hesablanması həyata keçirilərkən diqqətli olmaq lazımdır. ¼ düymlük (6-millimetr) dəlik qazılması daha yüksək təmizləmə dərəcəsi üçün məhdudlaşdırıcı ola bilər. Qazlar üçün, tipik təmizləmə sürəti 5-dən 50 düym qədər (saniyədə 2- dən 20 santimetrə qədər) diapazonda olur.
Şəkil 39-Təmizləmə qurğuları
Mayelər üçün, tipik təmizləmə sürəti saniyədə 0.10- dən 4 düymə qədər (saniyədə 0.4 1.6 santimetr) dəyişir. Şəkil 40 müxtəlif kran qazıma ölçüləri üçün tövsiyə olunan təmizləmə dərəcələrini göstərir. Hər dəlik sayğac quraşdırılmasına qədər axın sürəti eyni olmalıdır.
Təmizləmə rotametri təmizləmə axınının müəyyənləşdirilməsi və yaradılması üçün ən əlverişli cihazdır.
Qeyd: Şüşə-borulu rotametrləri karbohidrogenlər və ya təhlükəli kimyəvi maddələr üçün istifadə edilməməlidir.
Suyun saatda 0.38-3.8 qallon (saatda 1.4-14.0 litr) və ya havanın saatda 0.2-2.0 faktiki kub fut (saatda 6.O-6O.0 litr) diapazonları ilə standart təmizləmə rotametri adətən təmiz mayelərin təmizlənməsi üçün qənaətbəxşdir: lakin, prosesi mayeləri tıxanmaya və ya çöküntüyə meylli olduqda, axın sürəti artırılmalıdır. Düzgün ölçülü və quraşdırılmış qorunan dəliklər, onların arasında təzyiq düzgün tənzimlənən zaman etibarlı xidmət edir. Dəliklər vasitəsilə maye və qazların axın sürəti axın ölçmə, maşınqayırma, və oxşar kitabçalarda düsturlar ilə hesablamaq olar. Hesablanmış dəlik ölçüləri adətən yaxın standart qazma ölçüsünə yuvarlaqlaşdırılır.
Qutular, istilik və izolyasiya cihazları, impuls xətləri üçün olan ehtiyaclar yerli şəraitdə qışın sərtliyindən asılı olur. Mövcud zavodlarda keçmiş təcrübə adətən tələb olunan mühafizə dərəcəsini müəyyən edir. Təcrübə mövcud olmadığı halda, rəsmi hava xidmətinin məlumatları istifadə olunmalıdır. Cihazların ən ağır şərtlər altında işlək qalmasını təmin etmək üçün layihələndirmə ilin ən soyuq ayın ən aşağı temperaturu və yüksək külək sürəti əsasında olmalıdır. Tətbiq olunduğu yerdə buxar və ya elektrik istilik-izlənən boru paketlərin istifadə edilməsi quraşdırmanı asanlaşdıra və gələcək istismar problemlərini azalda bilər. Qızdırılan və izolyasiyaedici qutuların istehsalçıları müxtəlif temperatur və külək sürət şəraitində öz məhsullarını test edir və sistem dizaynında yararlı olan idarəetmə məlumatı təmin etməlidir.
Şəkil 40-Sərfölçənlər üçün dəlikli kran təmizləmələri
Rast gəlinən minimum temperaturdan aşağı axın nöqtələri ilə quru, özlülük xassəsinə malik olmayan, donmayan mayelərdən ibarət cihaz və ya impuls xətləri istilik sistemi və ya qış şərtləri üçün mühafizə tələb etmir, lakin bu cür materiallara emal zavodlarındakı qurğularda nadir hallarda rast gəlinir. Əksər emal zavodları, xüsusilə donma temperaturundan aşağı mühit üçün layihələndirilən zavodlar bir çox proses mayesi axınlarını su daşıyıcı və bütün proses qaz axınlarını suya doymuş olaraq nəzərdə tutur ki, belə sistemlər uyğun şəkildə layihələndirilir. İstilik sisteminin layihələndirilməsində, qurğuları adətən aşağıdakı dörd ümumi kateqoriya üzrə nəzərdə tutmaq lazımdır:
a. Qazlar, yüngül karbohidrogenlər və aralıq distillatlar kimi 32 ° F (0 ° C) aşağıda tökmə nöqtələrinə malik, ölçü və nəzarət cihazları. Baxmayaraq ki, yaş olduqda, bu axınların bəziləri 32°F (0°C) yuxarıda bərkiyən hidratları formalaşdırır, buzun formalaşmasının qarşısını almaq üçün bu sistemlər isidilməlidir. Buna görə də, bu cür qurğular üçün isitmə xidmətləri təyin olunur.
b. Qatran, ağır qalıqlar və 32°F (0°C)-dən yuxarı bərkiyən fenola oxşar kimyəvi maddə kimi yüksələn axıcılıq temperaturu ilə axınların ölçü və nəzarət cihazları. Bu cür sistemlərdə sərbəst axınını təmin etmək üçün, temperaturu proses mayenin axıcılıq temperaturundan yuxarıda saxlamaq lazımdır. Belə qurğular yüksək axıcılıq temperaturu xidmətləri kimi təyin olunur.
c. Çox vaxt əməliyyat və iştirak xidmətə uyğun saxlanılması üçün əlavə mühafizəni tələb edən xüsusi cihazlar və boru kəmərlər sistemləri. Proses axın analizatorları və onların seçmə sistemləri nümunədir.
d. Dəqiq və etibarlı istismarını təmin etmək üçün istehsalçı tərəfindən tətbiq edilən maksimum və minimum məhdudiyyətlər ilə xüsusi temperatur cihazları. Yuxarıda qeyd olunan kateqoriyalar üzrə yaxşı müəyyən edilmiş hədlərin təyin edilməməsinə baxmayaraq, onların hər birinin istifadə olunan isitmə metodundan asılı olmayaraq, öz tələbləri və məhdudiyyətləri var. Ən ümumi istilik üsulları buxar istilik və elektrik istilikdir və hər biri düzgün istifadə edildikdə, sərfəli spesifik xüsusiyyətlərə malik olur.
Buxar emalı prosesi vahidlərində adətən mövcud olduğundan, buxar istilik asanlıqla əldə edilən ola bilər. Buxar kondensasiya əsasında yüksək sıxlıqlı istilik təmin edir və bununla, vahid birləşdirici xətdən böyük həcmdə istilik əldə oluna bilər. Digər tərəfdən ehtiyatlı olmadıqda, bəzi qurğuları və ya impuls xətlərini ifrat dərəcədə qızdıra biləcək, xətdə olan doymuş buxar təzyiqinə uyğun temperaturda buxar minimum 212 ° F (100°C)) istilik yaradır.
Çox qurğular üçün buxar-izlənmə və istilik sistemi proses əməliyyat, avadanlıqların saxlanılması və vahid bağlamadan asılı olmayaraq təmin edilməlidir. Donma iqlimlərdə, əsas buxar başlığından bu təchizatı götürmək və qış və yay ətraf şərait cavab verən düzəlişlər, bir təzyiq azaldılması stansiyası təmin etmək üçün lazım ola bilər. Şəkil 41-də göstərilən "ağır-izləmə/yüngül-izləmə" konsepsiyası ilkin quraşdırma zamanı istifadə olunduqda, yüksək istilik səviyyələrini minimuma endirmək üçün buxar təzyiqinə düzəlişlər edilə bilər.
Mühit temperaturunu hiss edən və birləşdirici xətlərdə buxar təzyiqini tənzimləyən avtomatik tənzimləyicilərin istifadəsi nəzərdə tutulmalıdır. Bu klapanlar xətlərin həddindən artıq istilənməsi və donması ilə bağlı problemləri minimuma endirə bilər.
6.5.2.2 İsitmə xidmətləri üçün buxar izlənməsi
İsitmə xidmətləri buz və hidratların, arzuolunmaz qaz kondensasiyaların formalaşmasının qarşısını almaq üçün buxar izlənməsi tələb edir. Lakin cihaz və xətlərdə qaynamaya səbəb olan və bununla zərər vura bilən yüksək isitmə probleminin qarşısı alınmalıdır. Qızma təhlükəsi isti qeydedici və xətt və ya cihaz arasında birbaşa əlaqənin izolyasiya və ya boş sahənin istifadə olunması sayəsində qarşısını alan "yüngül izlənmə" ilə minimuma endirilə bilər (bax: Şəkil 41).
6.5.2.2.2 Sayğac qutuları
Təzyiq və axın cihazları üçün hava ötürücüləri ölçü nöqtəsinə yaxın qoşulduğu yerlərdə, istilik cihaz ətrafında uyğun olan izolyasiya-plastik əlavəni istifadə edərək sadələşdirilə bilər və nəm daxil olunmasının qarşısını almaq üçün bağlanmalıdır. Bu qurğu sayğacı qoruyur və istilik üçün bir neçə üsulların istifadəsinin imkan verir. Qızdırıcı cihaza qoşulmadığı üçün bu üsul xidməti asanlaşdırır.
İzolyasiyaedici plastik qutular ötürücülərin bütün növləri üçün mövcuddur, və xüsusi növləri keçid klapanlar və xüsusi konfiqurasiyalı manifoldu əlavə etmək mövcuddur. Bu qutular (bax: Şəkil 42) yaxın qoşula bilməyən ötürücülər üçün istifadə edilə bilər, məsələn, ölçü nöqtəsi əlçatan olmayan təzyiq və axın ötürücüləri.
Hava cihazları istifadə edilmədiyi və ya cihazlar tez-tez xidməti və ya giriş tələb edilməyən yerlərdə qızdırılan və izolyasiyaedici qutuların istifadəsi tələb olunur. Qutular və onların qurğularının müxtəlif növləri Şəkil 43-də ətraflı göstərilir. Qutular yağış keçirməyən, toz keçirməyən və korroziyaya davamlı olmalıdır.
İzolyasiya bloku Bu detal ağır izlənmə üzrə impuls xətti ilə kontakta olan qeydedicini göstərir Qeydedici Sayğac impuls xətti YÜNGÜL İZLƏMƏ AĞIR İZLƏMƏ TİPİK TƏZYİQ ÖLÇMƏ CİHAZI Qutuların gündəlik istismarı üçün kifayət qədər iş sahəsi təmin edilməli və onlar ölçülü, cihaz və ya cihazların asan çıxarılması üçün yerləşdirilmiş giriş qapılarına malik olmalıdır. Xətlər qutuların alt və ya yan tərəfi vasitəsilə daxil olmalıdır və qutu üçün giriş adekvat kipləşdirilməlidir. Müşahidə pəncərələri mövcuddur. İzolyasiya və istilik rulonları zavod və ya sahədə quraşdırılmış ola bilər.
Şəkil 41-Cihaz xətləri və təzyiq ölçən cihazlar üçün buxar izləməsi və izolyasiya
Qeyd: İzolyasiya cihazın tullantı-mühafizəsi xüsusiyyətlərinə əngəllər törədən bir şəkildə tətbiq edilə bilməz.
6.5.2.2.3 İzləmə üsulları və materiallar
Şəkil 42-də göstərilən tənzimləmə, adətən Şəkil 41-də göstərilən xüsusi hallar üçün tələb olunan kiçik variasiyalar ilə ağır-izləmə/yüngül-izləmə üsulları istifadə olunur. Təchizat başlığı təqib edilən avadanlığın yuxarısında olmalıdır. Yalnız bir cihaza xidmət edən hər qol və ya hər geniş ayrılmış aparıcı xətt, başlıq zirvəsi ilə üst üstə gəlməlidir və bir durdurma klapanı ilə təchiz olunmalıdır. İdeal halda, daxil olunanların qarşısını almaq və drenajı asanlaşdırmaq üçün izlənmə davamlı aşağı meyl etməlidir. Daxil olunanlar qaçılmaz olduqda, təlimat üçün Şəkil 42-də diaqram və tənliyə nəzər salmaq lazımdır.
Hər qeydedici üçün ayrı-ayrı tutucu və kondensat izolyasiya klapanı təmin edilməlidir. Buxar axtarışı geniş olduqda, buxar durdurma klapanların yerini və əlaqəli cihazları, tutucuları və kondensat izolyasiya klapanları göstərmək üçün izləmə boru planı təmin edilməlidir. Cihaza ən yaxın buxar və kondensat dayandırma klapanları daimi olaraq əlaqəli cihaz təyinatı ilə nişanlanmalıdır. Xüsusi istilik və isitmə xidmətlər üçün nəzərdə tutulmuş temperatur-həssas tutucular mövcuddur. Bu çox vaxt bir yerdə tutucu və nəzarət termostat kimi xidmət edir. İzolyasiyalı klapanlar, tutucu və termostatlar yoxlanılma və texniki xidmətin rahatlığı üçün montaj edilməlidir. Quraşdırma prosedurları və texniki tələblər adətən təchizatçı tərəfindən müəyyən edilir.
Xüsusi xidmətdə ölçülü olan mis və ya paslanmayan polad borular istilik buxar keçirmək üçün istifadə edilməlidir. Xüsusilə maqnezium izolyasiyası ilə, korroziyaya məruz olduğu üçün alüminium borular istifadə edilməməlidir. Karbon polad borular istilik mövsümi olduqda və ya aralıq zamanda yalnız xaricdən deyil, həm də daxildə paslanır. Daxili pas tutucuları zibilləyir və ya ziyan verir. Əgər mümkündürsə, paralel borularda birləşmələrə yol vermək olmaz.
Birləşmələr zəruri olduqda, onlar fitinqlər üzərinə düşən gərginliyin qarşısını almaq üçün genişləndirilmiş dövrəli borularla izolyasiyanın kənarında edilməlidir. Yalnız yüksək keyfiyyətli parçalar istifadə olunmalıdır. Personalı qorumaq üçün ilmələr ayrıca izolyasiya edilməlidir. Cihazların müxtəlif növlərinin izləmə üsullarının nümunələri Şəkil 44 və 46-da göstərilir.
6.5.2.2.4 izolyasiya və qoruyucu örtük
İmpuls xətləri üçün bütün izlənmə sistemi diqqətlə izolyasiya və sukeçirməyən edilməlidir. Xüsusən ölçü nöqtəsində və izolyasiyalı qutunun girişində diqqətli olmaq lazımdır. Davamlı qoruyucu örtük istifadə olunmalıdır. Paslanmayan polad borular istifadə olunduqda, korroziya səbəbindən baş verə biləcək çatlamanın qarşısını almaq üçün xloridsiz izolyasiya müəyyən olunmalıdır.
Sistem gündəlik xidmət və ya təmiri zamanı izolyasiyaya zərəri azaltmaq üçün hazırlanmış və quraşdırılmış olmalıdır. Satışda mövcud olan gündəlik istismar üçün nəzərdə tutulan izolyasiyalı qutular istifadə edilə bilər.
6.5.2.3 Yüksək-tökmə-nöqtə materiallar üçün buxar izlənməsi
Azaltma xidmət və yüksək tökmə-nöqtə xidməti arasındakı fərq cihaz və impuls xətlərində material mayeni saxlamaq üçün tələb olunan temperaturdur. Aşağı təzyiqli [kvadrat düym başına 50 fut az (350 kilopaskal)] buxar istilik yüksək tökmə-nöqtə xidməti üçün istifadə olunur, Şəkil 41-də göstərildiyi kimi, ağır izlənmə tələb olunur. İstilik transfer sement və ya daha çox qeydedici istifadə edərək ətraflı istilik transferi əldə edilə bilər. Ümumi ehtiyat tədbirləri kimi, cihazların yüksək temperatur həddi və boruların temperatur / təzyiq reytinqinin artıq olmamasını təmin etmək üçün nəzərə alınmalıdır.
6.5.2.3.2 Cihaz qutuları
Yüksək tökmə-nöqtə xidmətində cihazlar üçün qutular isitmə xidmət cihazları üçün istifadə edilənlər ilə eynidir, lakin daha böyük sarğı tələb olunur və texniki personalın yanğından qorumaq üçün əlavə mühafizə lazım ola bilər.
Şəkil 42-Buxar izləmə və istilik
Şəkil 43-Cihaz korpusları
6.5.2.3.3 İzləmə üsulları və materiallar
Yüksək tökmə-nöqtə xidməti üçün izləmə üsulları, ağır izlənmə istisna olmaqla, isitmə xidməti üçün istifadə edilən üsullar ilə oxşardır. Borular və fitinqlər üçün materiallar isitmə xidmətində istifadə edilənlər ilə eynidir.
6.5.2.3.4 İzolyasiya və qoruyucu örtüklər
Yüksək tökmə-nöqtə xidməti üçün izolyasiya və qoruyucu örtük, ağır izolyasiya tələb oluna bəzi hallar istisna olmaqla, isitmə xidməti üçün istifadə edilənlərlə oxşardır.
6.5.3 Elektrik istilik
Elektrik istiliyi geniş istifadə olunur. İstilik elementləri seçildikdə, onların alovlanma üçün potensial mənbəyə çevrilməməsinin təmin edilməsinə diqqət yetirilməlidir. Kabel bir neçə növləri (məsələn, mineral izolyasiya və özünü məhdudlaşdıran) mövcuddur.
Fitinqlər, rele və termostatlar sahə təsnifatı üçün uyğun olmalıdır. Bu tələblərə cavab verən Təlimat NFPA 70, Maddə 500-də verilir. Yerli kodlara da riayət olunmalıdır.
Elektriklə isitmə sisteminin başlanğıc anda və qurğunun fəaliyyəti dövründə davamlı şəkildə düzgün işləməsini təmin etmək üçün onun layihə və quraşdırılmasına müxtəlif ideyalar cəlb olunur. Termostat sensor düzgün yerləşdirilməlidir və doğru temperaturda olmalıdır. Termostat elə quraşdırılmalıdır ki, onun qəbulu yerində termostat ilə yoxlanıla bilsin. Kabelin düzgün çalışmasını göstərən bir vasitə tələb olunur.
Quraşdırma zamanı istehsalçının tövsiyə olunan uyğun təcrübələrinə xüsusi diqqət yetirilməlidir, məsələn, minimum əyrilik radiusu və havadan qorunma ilə bağlı. 6.5.3.2 və 6.5.3.3-də təsvir olunan amillər elektrik istilik sisteminin layihələndirilməsi və quraşdırılmasında nəzərə alınmalıdır.
6.5.3.2 İsitmə xidmətləri üçün elektrik izləmə
Buz və hidratların formalaşmasının, o cümlədən arzuolunmaz buxar kondensasiyasının qarşısını almaq üçün elektrik istilik sisteminin qənaətli və zərərsiz iş rejiminə malik olduğu sübut edilmişdir. Tələb olunan istilik çatdırılması və istilik paylanması üçün termostat düzgün quraşdırıldıqda və xətti izlənmə nəzərdə tutulduqda, istilənmə nadir hallarda bir problem olur.
Şəkil 44- Xarici kənarlaşma səviyyə cihazları üçün buxar izlənməsi
6.5.3.2.2 Cihazların korpusları
Qəliblənmiş plastik qutular elektrik qızdırıcıları ilə mövcuddur. Bu tipli əksər isitmə qurğuları hətta ağır iqlimlərdə uğurlu olur. Tipik izolyasiya qutu korpusu Şəkil 47-də göstərilmişdir. Bu korpusun istehsalçısına, xüsusi temperatur və külək sürəti üçün layihələndirmənin adekvat olduğunu təmin etmək üçün müraciət edilməlidir.
6.5.3.2.3 İzləmə üsulları və materialları
Şəkil 48 və 49-a göstərilən izləmə üsulları ən çox qurğular üçün adekvat olur. Elektrik təqib edilən paketlənmiş boruların istifadəsi sərfəli ola bilər (Şəkil 50).
6.5.3.2.4 İzolyasiya və qoruyucu örtük
İzolyasiya və qoruyucu örtük maksimal su keçirtməmə və mexaniki qorunma üçün hazırlanıb və quraşdırılmalıdır. Layihələndirilmə izolyasiya və ya örtüyə zərər yetirmədən cihazın təmir və ya qaldırılmasına imkan verməlidir.
6.5.3.3 Yüksək-tökmə-nöqtə materiallar üçün elektrik izləmə
Yüksək tökmə-nöqtə xidmətində elektrik izləyən cihazlar isitmə xidmətindən daha çox istilik və daha yüksək temperaturu tələb edir. Buna görə də, istilik qeydedicisi yaxşı istilik transfer üçün impuls xətləri ilə davamlı əlaqədə olmalıdır. Kabel üçün örtük materialları icazə verilən maksimum səth temperaturuna malik olmalıdır. Bu temperaturda istifadə edilən örtük materialın kifayət qədər yüksək reytinqə malik olmasını təmin etmək üçün yoxlanılmalıdır.
Paketlənmiş borular istifadə olunduqda, qeydedici və paketin izolyasiyanın icazə verilən maksimum temperaturu yoxlanılmalıdır. Cihaz korpusları, izlənmə və izolyasiya üsulları isitmə xidmətində istifadə edilənlə oxşardır.
6.5.3.3.2 Cihazların korpusları
Zəruri hallarda əlavə istiliklə təchiz edilmiş, yüksək tökmə-nöqtə xidmət üçün cihaz qutuları isitmə xidmətində təsvir edilənlər ilə oxşardır.
6.5.3.3.3 İzləmə üsulları və materialları
Yüksək tökmə-nöqtə xidmət üçün axtarış üsulları və materiallar isitmə xidməti üçün təsvir edilənlər ilə eynidir.
6.5.3.3.4 İzolyasiya və qoruyucu örtük
Yüksək tökmə-nöqtə xidmətində istifadə edilən yüksək sıxlıqlı istilik səbəbiylə izolyasiya diqqətlə quraşdırılmış olmalıdır. Xətlərdə və ya cihazda uyğun materialın lokallaşdırılmış möhkəmlənməsinə səbəb ola bilən açıq hissələr və ya zəif izolyasiya sahələrinə icazə verilə bilməz.
Şəkil 45- Axın ötürücülər üçün tipik buxar izləməsi
Qeyd: Bütün qeydedicilər mənbədə bir dayandırma klapanına, eləcə də kondensatın kənarlaşdırılması üçün buxar tutucu və ya klapan söndürücüsünə malik olmalıdır.
Şəkil 46- Təzyiq ötürücü üçün tipik buxar izləmə
Şəkil 47-Tipik izləmə və cihaz korpusu
Şəkil 48- Manometrlər üçün elektrik izləmə və izolyasiya
Qeyd: Qızmadan qorumaq üçün izolyasiya qutudan proses qoşulmaya qədər quraşdırılmış olmalıdır.
Şəkil 49- Səviyyə cihazları üçün elektrik izləmə və izolyasiya
Qeyd: Qızmadan qorumaq üçün izolyasiya paketin sonundan proses qoşulmaya qədər quraşdırılmış olmalıdır.
Şəkil 50- Cihazlar üçün elektrik izləmə və izolyasiya
Asbest bəzi API standartlarında açıqlanan avadanlıqların müəyyən komponentləri üçün göstərilib və ya istinad edilibdir. O, neft emalı ilə bağlı yanğın təhlükələrinin minimuma endirilməsi üçün həddindən artıq faydalıdır. O, həmçinin əksər emal maye xidmətləri ilə uyğun olan universal kipləşdirici materialdır.
Sağlamlığa bəzi ciddi mənfi təsirlər asbest ilə bağlıdır, onların arasında ciddi və tez-tez ölümcül xəstəliklərdən olan ağciyər xərçəngi, asbestos və mesotelioma (sinə və qarın xərcəngi) rast gəlinir. Asbestə məruz qalma dərəcəsi məhsul və onunla bağlı iş təcrübələri ilə dəyişir.
Müəyyən proqramlarda asbesti əvəz etmək üçün istifadə və inkişaf mərhələsində olan bir sıra əvəz edən materiallar mövcuddur. İstehsalçılara və istifadəçilərə tətbiq edilən avadanlığın spesifikasiyalarına və texniki tələblərinə cavab verən səmərəli əvəzedici materialları işləyib hazırlamaq və istifadə etmək tövsiyə olunur.
Xüsusi məhsul və ya materialların təhlükəsizlik və sağlamlıq ilə bağlı məlumatı həmin məhsul və ya materialların sifarişçisi, istehsalçısı və ya təchizatçısından və ya material təhlükəsizlik məlumat vərəqəsindən əldə edilə bilər.
Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin “26” dekabr 2014-cü il tarixli 010 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.
1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən işlənib hazırlanıb və təqdim edilib.
2. Bu standartASME PTC 19.3 TW-2010“Thermowells. Performance Test Codes”standartının autentik tərcüməsidir.
3. İlk dəfə tətbiq edilir.
4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STANDARTI
__________________________________________________________________________________________
İşçi xarakteristikalarının təyin
edilməsi üçün sınaqların aparılması
Performance Test Codes
__________________________________________________________________________________________
BÖLMƏ 1. MƏQSƏD VƏ TƏTBİQ SAHƏSİ
Bu standartın məqsədi geniş tətbiqetmələrdə nazik, düz və pilləli-içliki termolyukların etibarlı xidməti üçün mexaniki layihə standartı yaratmaqdan ibarətdir. Bura, xarici təzyiqin səbəb olduğu qüvvələrin qiymətləndirilməsi və maye toqquşması nəticəsində statik və dinamik qüvvələrin birləşməsi daxildir.
Bu standart çubuqlardan hazırlanmış termogilizlərə tətbiq edilir və flansa qaynaqlanmış və ya bağlanmış və ya qaynaq adapter ilə və ya adapter olmadan kəmərə və ya boruya qaynaq edilənlər daxildir. Borudan istehsal olunan termogilizlər bu standartın tətbiqi sahəsindən kənardadır.
Xüsusi səth strukturları ilə termogilizlər (məsələn, büzmələnmiş səth və ya spiral silsilələri ilə səth) termogilizlərin bu cür növləri üçün geniş tətbiq olunmaqla layihə qaydalarında çətinlik nəticəsində, bu standartın tətbiqi sahəsindən kənardadır.
Termogilizlərin əlavə üsulları, standart ölçüləri, termogilizlərin daxilində quraşdırılmış sensorun parazit güc vibrasiyası və proses axına nisbətən sensorun istilik tarazlığı bu standartın tətbiqi sahəsindən kənardadır. Bundan əlavə, quyruq boyunca istənilən yerdə və ya ucunda, alov yayılması və ya qaynaq qatı daxil olmaqla, qaynaq tərəfindən saxtalaşdırılmış termogilizlər bu standartın tətbiqi sahəsindən kənardadır.
BÖLMƏ 2. NOMENKLATURA
ABŞ vahidləri üçün, lb kütlə vahidi kimi funt bildirir, Ibf funt-güc, kip 103 funt-güc və ksi 105 funt-güc kvadrat düymədüşən və ya kips kvadrat düymədüşən bildirir. Parametrlər ABŞ vahid sistem çərçivəsində Qarışıq ədədlərlə göstərilən zaman (məsələn, B diametri düym ilə, sürət V saniyədə fut ilə), hesablamalarda fut və düym arasında konversiya amilləri lazım olacaq. bəndə 6-4.1 və nümunələri üçün yarım bölüm 8-1 bax.
A = termogilizin ucuna yaxın olan nöqtəsinə əsaslanan, dəstək müstəvidə və ya kökündə termogilizin xarici diametri, m (düym)Ap = axın istiqamətinə perpendikulyar və axın selinə məruz qalan termogilizin proqnozlaşdırılmış sahəsi, m (düym)
a = (6-8-4) tənliklərdə istifadə edilən çoxhədli funksiya, ölçüsüz B = xarici diametr [termogilizin ucunda, m (düym)
b = termogiliz oxunun kökündə bucağın radiusu, m (düym)
bS = çıxıntılı oxun azalmış diametrli uzunluğunun əsasında bucaq radiusu, m (düym) CD = stasionar təzyiqi üçün əmsal, ölçüsüz
Cd = dəyişən təzyiq üçün əmsal (axın ilə xətti), ölçüsüz
Cl = dəyişən qaldırıcı təzyiq üçün əmsal (axın eninə), ölçüsüz
c = korroziya ehtiyatı, m (düym)
Cj = (6-5-3) tənliklərdə istifadə olunan əmsallar, ölçüsüz
D = hər hansı çarpaz bölməsində xarici diametr, m (düym)
Da = termogilizlərin orta diametri, 6-5.3 paraqraflarında, mərhələ 1, təyin edildiyi kimi, m (düym)
d = termogilizlərin oymaq diametri, m (düym)
E = xidmət temperaturda elastiklik modulu, Pa [psi və ya lb/(düymsan)] (£ vahidləri üçün, vacib olmayan əlavə Avə paraqraf 6-5.3 bax)
Eref = elastiklik modulunun istinad qiyməti, Pa (psi)
FD = maye toqquşması ilə əlaqədar, termogiliz üzərində xətti statik müqavimətin gücü, N (lbf)
Fd = maye toqquşması ilə əlaqədar, termogiliz üzərində xətti dinamik müqavimətin gücü, N (lbf)
Fl = maye toqquşması ilə əlaqədar, termogiliz üzərində eninə dinamik müqavimətin gücü, N (lbf)
FM=maye axınına eninə termogiliz rəqsləri üçün böyütmə amili, ölçüsüz
F’M=maye axını ilə xətti termogiliz rəqsləri üçün böyütmə amili, ölçüsüz
fa=termogilizin təxmini rezonans tezliyi, Hz
fn=uyğun dəstəyi ilə termogilizin rezonans tezliyi, Hz
fn=ideal qapanması ilə təbii tezlik, Hz
fS=burulğan tökülmə tezliyi və ya dərəcəsi, Hz
G =6-10-3) tənliklərində müəyyən olunan parametrlər, ölçüsüz,
GRD=aşağı diametrli oxun özəyində gərginlik qiymətləndirilməsi üçün müvafiq G parametri, ölçüsüz
GSP=dəstək nöqtədə gərginliyin qiymətləndirilməsi üçün müvafiq G parametri, ölçüsüz
GB= GRD və ya GSP, ölçüsüz
Ha, f= əlavə maye kütləsini hesablamaq üçün amil, ölçüsüz
Ha, s= əlavə sensor kütləsini hesablamaq üçün amil, ölçüsüz
Hc= dəstək və ya təməl uyğunluğunu hesablamaq üçün tezlik amili, ölçüsüz
Hf =sürüşmə, fırlanma, daralma və ucluq kütləsinin effektlərini hesablamaq üçün tezlik amili, ölçüsüz
I =kəsiyi inersiyasının anı, kg⋅m(lb⋅in.)
KM =termogiliz dəstəyin fırlanma sərtliyi, N⋅m/rad [(in.-lb)/rad]
Kt=gərginliyin konsentrasiya amili, ölçüsüz
L =ucundan dəstək müstəviyə qədər ölçülən termogilizin dəstəksiz uzunluğu, m (düym)
L0= maye axını mühafizə edilən termogilizin uzunluğu, m (düym)
LS=oxtermogilizlər üçün aşağı diametrli ox uzunluğu, m (düym)
M = əyici an, N⋅m (in.-lb)
Mβ=stasionar müqavimət üçün əyici an (β=Düçün), dəyişən müqavimət (β=düçün), və yaqaldırıcı (β =l), N⋅m (in.-lb)
m =vahid kəsiyin termogilizinin vahid uzunluğuna düşən kütlə, kg/m (lb/ düym)
NS=Strouhal rəqəmi, ölçüsüz
NSc=Skruton rəqəmi və ya kütlə sönmə əmsalı, ölçüsüz
P =istismar təzyiqi, Pa (psi)
Pc=termogiliz quyruğunun statik təzyiq layihə, Pa (psi)
PD=termogiliz üzərində proqnozlaşdırılan vahid sahəyədüşən aerodinamik qüvvə, Pa (psi)
Pd=termogiliz üzərində proqnozlaşdırılan vahid sahəyədüşəndəyişən qüvvə, Pa (psi)
Pf=flanş dəstəkləyici termogiliz üzərində layihə təzyiqi, Pa (psi)
Pl=termogiliz üzərində proqnozlaşdırılan vahid sahəyə düşən dəyişən qaldırıcı qüvvə, Pa (psi)
Pr=termogilizin xarici təzyiqi, Pa (psi)
Pt=termogilizin ucunun layihə təzyiqi, Pa (psi)
Pb=PD, Pd, və yaPl, Pa (psi)
Rp=boru radiusu, m (in.)
r =tökülmə tezliyinin təbii tezliyə nisbəti, ölçüsüz (qaldırıcı rezonans)
r’ =tökülmə tezliyinin təbii tezliyə nisbəti, ölçüsüz (rezonans xəttində)
Re =ucluq diametri əsasında hesablanan, Reynolds rəqəmi: Re 5 BV/, ölçüsüz, və yaRe 5 BV/ʋ, ölçüsüz
S =icazə verilən maksimum iş gərginliyi, Pa (psi)
Sa=ox təzyiqin gərginliyi, Pa (psi)
SD=maye toqquşması nəticəsində, stasionar gərginlik, Pa (psi)
Sd=maye toqquşması nəticəsində, hərəkətli gərginlik Pa (psi)
Sf=yüksək dövrü həddində, yorğunluq dözümlülük limiti, Pa (psi)
SL= maye toqquşması nəticəsində, hərəkətli qaldırıcı gərginlik, Pa (psi)
Sr=radial təzyiq gərginliyi, Pa (psi)
SS=sürüşmə gərginliyi, Pa (psi)
St= toxunan təzyiq gərginliyi, Pa (psi)
Sz= termogilizdə uzunluq gərginliyi, Pa (psi)
T =iş temperaturu, C (F)
Ta= mühit temperaturu, C (F)
t =termogilizin minimum ucluq qalınlığı, m (düym)
V =texnoloji mayenin sürəti, m/s (düym./san)
VIR=xətti rezonansı doğuran maye sürəti, m/s (düym./san)
v =xüsusi həcm(pmaye sıxlığının qarşılığı), m/kg (düym/lb)
=maye sürəti və termogiliz oxu üçün normal vahid vektor
y = termogiliz oxundan məsafə, m (düym)
=axan maye istiqamətində vahid vektor
z = termogiliz kökündən termogiliz boyunca məsafə, m (düym)
zS= termogilizin kökündən gərginlik qiymətdirildiyi müstəviyə qədər məsafə, m (düym)
=ucluğa xətti olan, termogilizin oxu boyunca vahid vektor
α=istilik genişləndirilməsinin orta əmsalı, m/(m⋅K) [düym/( düym ⋅oF)]
β=(6-5-3) tənliklərdə istifadə olunan parametrlər, ölçüsüz
µ=dinamik maye özlülüyü, Pa⋅s [lb/ (ft⋅sec)]
Qeyd: Ədəbiyyatda özlülük tez-tez santipuaz vahidlərində, qısaca cP, kimi verilir. Faydalı dönüşüm amilləri 1 cP 5 0.67197 × 10−3 lb/ (ft.⋅sec) və 1 cP 5 10−3 Pa⋅s.
v=kinematik maye özlülüyü, m/s (ft/sec)
p=maye sıxlığı, kg/m3 (lb/in.)
pm=termogiliz materialın kütlə sıxlığı, kg/m (lb/in.)
ps= temperatur sensorun orta sıxlığı, kg/ m (lb/in.)
ζ =sönmə əmsalı, ölçüsüz
ωS=2πfS, rad/s (rad/sec)
Termogilizlər boru kəmərləri sisteminin və proses kipləşdirmə sisteminin ayrılmaz hissəsidir və nəticədə, onlar tənzimləyən boru kəmərləri və ya təzyiq kəmər kodunun tələblərinə məruz qala bilər.
3.1.İstinad standartlar və idarəetmə kodları
(a) ASME B40.9, Thermowells for Thermometers and Elastic Temperature Sensors, termogilizlərin seçilməsi və quraşdırılmasını, eləcə də bəzi standart layihəların təmin edilməsini müzakirə edir. B40.9, PTC 19.3 TW termogilizlərin mexaniki layihə əhatəsinə qədər məhdudlaşdırır.
(b) ASME Boiler and Pressure Vessel Code (BPVC) Section III Appendices, Appendix N bəndlərin və ya boru sıraların axın ilə bağlı vibrasiya və burulğanlıq ilə struktur vibrasiyanın oyanması üzrə təlimatı təmin edir. Bu mövzular yalnız burulğan tökülmə səbəbiylə tək termogilizin vibrasiyasını hesab edən PTC 19.3 TW əhatə dairəsindən kənardadır..
(c) Termogilizlərdə temperatur ölçü səhvlərinin azaldılmasına dair təlimata PTC 19.3 son nəşrində rast gəlmək olar. Nəzərdə tutulan effektlərə maye toqquşması tərəfindən termogilizin istiliyi, termogiliz boyunca istilik radiasiya və keçirilməsi səbəbiylə səhvlər və termogiliz və ətraf maye arasında istilik daxildir.
3.2. Termogilizin spesifikasiyası
Termogilizin spesifikasiyası və qurucu materialları üçün termogilizləri özündə birləşdirən sistemin layihəçisi məsuliyyət daşıyır. Sistem ilə texnoloji maye uyğunluğunu təmin etmək üçün yeganə məsuliyyət son istifadəçinin üzərinə düşür. Termogilizlər bu standarta uyğun olaraq, bu standartın 9-cu bölməsinin tələblərinə uyğun ifadə edilə bilər.
4.1. Konfiqurasiyalar
Tipik termogiliz əlavə konfiqurasiyalarına 4-1-2, 4-1-3, və 4-1-4 şəkillərində göstərildiyi kimi yivli, yuva qaynaqlı, qaynaqlanmış, cilalanmış (Van Ston) və inteqral-flanslı termogilizi (bax cədvəl 4-1-1 daxildir). Bu rəqəmlər ümumi təcrübənin nümayəndəsidir, lakin bütün icazə verilən əlavə konfiqurasiyaları əks etmir. Xüsusi əlavə metodun seçilməsini tənzimləyən boru kəmərləri və ya təzyiq kəmər kodundan asılıdır. Top oynaqların, sferik birliklərin və ya qablaşdırmada bəzi qurğuların istifadə edilməsi test kodların effektivliyi avadanlığında icazəli deyil.
Şəkil 4-1-1 –dəpunktirlə ayrılmış xətt termogilizin quyruğundan keçən, dəstək strukturu səthinin bir xəyali davamı olan dəstək müstəvini göstərir. Dəstəksiz uzunluq, L, termogiliz ucundan termogiliz ox kəsişməsinə qədər məsafə kimi hesablanır. Flanslar üzərində montaj olunan və ya qaynaq adapterlərinə qaynaq edilən termogilizlər üçün, dəstək müstəvi düz müstəvi olacaq. Lakin, boru divarına birbaşa qaynaq ilə quraşdırılmış termogilizlər üçün, dəstək müstəvi əslində daxili boru divarı ilə eyni əyrilik təşkil edən əyri səth olacaq. Bu halda, dəstək müstəvi termogiliz ucundan həqiqi ən böyük məsafəyə bərabər məsafədə yerləşən müstəvi kimi uyğunlaşdırılmalıdır. Flans və ya boru divarına bucaq altında qaynaqlanmış termogilizlər üçün, dəstək müstəvi termogiliz oxuna normal olmayacaq.
Qeyri-standart əlavələr üçün, bu standart yalnız termogiliz layihə tələblərini əhatə edir.
Layihəçi əlavənin dəstək uyğunluğunu nəzərə almalıdır (yarımbölmə 6-6 baxın) və əlavə metod tənzimləyən boru kəmərlərin və ya təzyiq kəmər kodunun bütün tələblərinə cavab verməlidir.
Bu standartın cədvəl 4-1-1 –də verilən ölçülü limitlər çərçivəsində düz və konus termogilizlər üçün tətbiq edilir, burada
A = termogilizucluğun kökündə və ya dəstək müstəvidə termogilizin xarici diametri (termogiliz quyruq boyunca bərk dəstəklənir)
B =ucluqda termogiliz diametri
L = ucdan dəstək müstəviyə qədər termogiliz uzunluğu
t =üçün minimal qalınlığı
L və A müəyyənləşdirilməsi məqsədi ilə, dəstək müstəvi də müəyyən edilir (bax yarımbölmə 6-7). Termogilizin kökü termogiliz quyruğunun aşağıdakılara keçdiyi yerlərdə yerləşir
(a) flansa, yuva qaynaq yuvasına, və ya termogilizin yivli bölməsinə mexaniki emal olunmuş keçid
(b) digər boru kəmərləri komponentlərinə qaynaq oynaq keçidi.
Bu standartın həmçinin cədvəl 4-2-1 verilən ölçülü limitlər çərçivəsində termogiliz quyruğuna da tətbiq edilir, burada, 4-1-1 cədvəli üçün təyin olunan ölçülərə əlavə olaraq, LS termogiliz quyruğunun azaldılmış diametrinin uzunluğudur. Şəkil 4-1-1 baxın.
Hesablamalar korroziya ehtimalını istifadə edilmədiyini göstərən nominal ölçüləri istifadə edərək (yarımbənd 6-2 bax) və termogilizL və LS uzunluğu üçün ± 1% və A, B, və d diametri üçün ± 3% istehsal tolerantları ilə hazırlanır. A, B, və ya d tolerantları yerinə yetirilmədikdə, hesablamalar korroziya ehtimalı kimi faktiki tolerantlığın xətti cəmini və hər hansı korroziya ehtimalını istifadə edərək, 6-2 yarımbəndə uyğun olaraq həyata keçirilir. L və ya LS üçün tolerantlar yerinə yetirilmədikdə, hesablamalar uzunluqlar L və LS hər birinin nominal uzunluq plyus müvafiq istehsal dözümlülüyə bərabər fərz edilərək qəbul edilir. 6-13-cü yarımbənddə müzakirə edildiyi kimi, xarici təzyiq hesablamaları minimum material vəziyyəti əsasında həyata keçirilir.
Bu standart 0,81 μm (32 μin.) Ra və ya daha yaxşı yeni kimi səth ilə termogilizlərə tətbiqi yarımbəndin 6-12 –də verilən gərginlik limitləri kobud səthlər ilə istehsal olunan termogilizlər üçün etibarlı deyil.
Şəkil 4.1.1 Termogilizin sxematik diaqramı
(a) Termogilizin sxematik, çarpaz-sahə görüntüsü
(b) Oxlu termogilizin sxematik çarpaz-sahə görüntüsü
Cədvəl 4.1.1 Bu standart çərçivəsində düz və konus
termogilizlər üçün ölçü limitləri
ÜMUMİ QEYD: Bu cədvəldə limitlər termogilizin nominal ölçülərinə tətbiq olunur.
(1) Müəyyən edilmiş minimumundan az uzunluğu malik termogilizlər bu standartın əhatəsi xaricində qalan layihə üsullarını tələb edir.
(2) Bu standartda göstərilən tənliklər göstərilənlərdən maksimum artıq termogilizlər üçün etibarlıdır; lakin yalnız bir parçalı, qazılmış tiroxlar bu standart ilə əhatə olunur.
Şəkil 4.1.3 Çıxıntılı termogilizlərin nümunələri
Cədvəl 4.2.1 Bu standart çərçivəsində çıxıntılı
termogilizlər üçün ölçü limitləri
İcazə Verilən Ölçülər [Qeyd (1)]
ÜMUMİ QEYD: Bu cədvəldə limitlər termogilizin nominal ölçülərinə tətbiq olunur.
(l) Bu standartda təqim edilən üsullar göstərilənlərdən başqa uc diametrləriüçün tətbiq olunur, lakin təbii tezliyi üçün korrelyasiya yalnız verilən uc diametrləri üçün təmin edilir.
Şəkil. 4.1.4 Konus termogiliz nümunələri
5.1.Ümumi mülahizələr
Sistem layihəçisi (yarımbölüm 3-2 bax), digər ekoloji şərtlər arasında, termogiliz üçün müvafiq materialı müəyyən etmək üçün diqqətlə aşağıdakı xüsusiyyətləri nəzərə almalıdır:
(f) qaynaq olma qabiliyyəti
Ümumiyyətlə, material seçimi güc tələbləri və termogilizin üzləşəcəyi mümkün korroziyaya əsasən tənzimlənir. Termogilizlər, sikllərin bir çox yüksək sayı ilə (yarımbölüm 6-3 bax) davamlı gərginlik reversiyalarına məruz qalırlar, belə ki, tikinti materialları korroziyaya müqaviməti və korroziyaya yorğunluğuna əsaslanaraq seçiləcək. Xüsusi narahatlığı xidmət şəraitində korroziyadan çatlama və ya kövrəkliyə həssas materialların istifadə edilməsi törədir.
İstifadə olunan termogiliz materialı döyülmüş və ya tir olmalıdır və tənzimləyən kodun tələblərinə uyğun olmalıdır.
Tənzimləyən kod olmadıqda, ASTM, ANSI və ya ASME tərəfindən təsdiq edilən və ya edilməyən digər materiallar aşağıdakı tələblərə uyğun istifadə edilə bilər:
(a) Xüsusi materiallar termogilizin layihəçisi və təchizatçısı tərəfindən razılaşdırılmalıdır.
(b) Qeydiyyatdan keçməmiş materiallar onların kimyəvi, fiziki və mexaniki xassələri əhatə edən dərc olunmuş spesifikasiyalara uyğun istifadə edilə; istehsal üsulu və prosesi; istilik emalı; və keyfiyyət nəzarətivə bu standartın cavab verən tələblərin.
(c) İcazə verilən gərginlik bu standartın icazə verilən gərginliyi əsasında və ya daha sabit əsasa müvafiq müəyyən edilir.
6.1.Ümumi mülahizələr
6.1.1.Layihə meyarlarının icmalı
Termogilizlər statik təzyiq, stasionar maye toqquşması, şiddətlik və von Karman burulğanlarınəticəsində dinamik həyəcanlandırmaya tab gətirmək üçün hazırlanmalıdır. Həyəcanlaşmanın bu növü bütün boru kəmərləri sisteminin layihə və dəstəyi ilə təyin olunduğu üçün, strukturu vibrasiya ilə həyəcanlanma bir ehtimaldır və nəzərdən keçirilməsi məqsədəuyğundur, lakin bu proses caristandart tərəfindən edilmir. Termogilizin üzərində stasionar və titrəyişli qüvvələrin birləşməsi nəticəsində, termogiliz mexaniki modeli üzərində bu yüklərin nəzərə alınması təzyiq və sürət limitləri ilə nəticələnir. Mövcud layihə qiymətləndirilməsində ya verilən avadanlıq üçün termogilizin hazırlanmasında, termogiliz üçün başlanğıcdan fövqəladə şəraitlərə qədər əməliyyat şəraitləri nəzərə alınmalıdır. Termogilizin istilik kütləsini və ölçü səhvlərini azaldan amillər gücü azaltmağa meyl edən amillərdir. Termogilizin layihəsi mexaniki bütövlüyünü və ya maye lokallaşdırılmasına güzəşt vermədən dəqiq və etibarlı temperatur ölçülməsinə nail olmaqdan ibarətdir. Bütün hallarda, mexaniki güc tələblərinə nəzarət edilir.
6.1.2.Termogilizinhazırlanmasının optimallaşdırılması
Termogilizin düzgün konstruksiyası termogilizin daxilində quraşdırılmış sensorun texnoloji maye ilə istilik tarazlığının əldə edilməsini tələb edir. Sensorun cavabının termal modelləşdirilməsi bu standartın (təlimat üçün PTC 19.3 son versiyasına baxın) əhatə dairəsindən kənarda qalır. Bu bölmədə qısa şəkildə mexaniki güc tələblərinin məhdudiyyətləri çərçivəsində sensor performansını optimallaşdıran, ümumi layihə qaydaları əks olunur.
Termogiliz üçün yüksək maye sürətinin qiymətləndirilməsi termogiliz üçün kifayət qədər yüksək təbii tezliyi (alt bölüm 6-8) və kifayət qədər aşağı titrəyişli gərginlikləri tələb edir (yarımbölüm 6-10). Daha yüksək təbii tezliklər dəstəklənməyən uzunluq, L, azalması, dəstək müstəvinin diametrinin, A, artması və uc diametrinin, B, azaldılması nəticəsində yaranır. Aşağı titrəyişli gərginliklər uzunluq L azaldılması və diametrinin A artması nəticəsində yaranır. Daha yüksək statik təzyiq qiymətləndirilməsi (yarımbölüm 6-13) uc diametrinin B qiymətinin artırılmasını tələb edir.
Fərqli olaraq, yaxşı istilik performansı L uzunluğunun artırılması və A və B diametrlərin azaldılmasına səbəb olur.
6.1.2.1 Mexaniki gücün təkmilləşdirilməsi amilləri
İstilik performansı minimal tənəzzül ilə mexaniki gücün artırılması amilləri aşağıdakılar:
(a) dəstək müstəvidə daha böyük bucaq radiusda yerləşməsi
(b) dəstək müstəvinin qaynaq və ya qaynağın istilik təsir edən zonasından uzaqda yerləşməsi
(c) yivli qurğuların aradan qaldırılması
6.1.2.2 Termal performansın təkmilləşdirilməsi amilləri
Mexaniki möhkəmliyin minimal sapması ilə istilik performansının yaxşılaşdırılması amillərinə aşağıdakılar daxildir:
(a) kiçik təcrübi açılış ölçüsünün istifadəsi
(b) sensorun oxu boyunca istilik axınını azaltmaq üçün boru xaricində izolyasiya
6.2.Korroziya və eroziya
Korroziyaya mühitləri üçün material seçimi haqqında mülahizələr üçün yarımbölmə 5-1 baxın.
Korroziya və ya termogilizin xarici səthinin eroziyasının qarşısının alınması mümkün olmayan avadanlıqlar üçün, layihəçi korroziya ehtimalını yaratmalıdır, c. Tək başına bir korroziya ehtimalının istifadə edilməsi gərginlik korroziya mövcud olduğu hallarda, termogiliz struktur bütövlüyünü təmin edilməsinin qeyri-kafi olduğu vurğulanır.
Korroziya ehtimalı daxil olduqda, maksimum yol verilən təzyiq və icazə verilən maksimum maye sürəti üçün termogiliz qiymətləndirilməsi üç hallar üçün hesablanır:
(a) ilkin termogiliz ölçüləri
(b) A, dəstək müstəvidə, c ilə azaldılan, t ucu qalınlığı və xarici diametr ilə termogiliz layihəı; (a) bəndində olduğu kimi bütün digər ölçülər;
(c) t ucu qalınlığı və B, ucundan xarici diametr ilə, c ilə azaldılan, termogiliz layihəı; (a) bəndində olduğu kimi bütün digər ölçülər;
(b) və (c)-daaçıqlanan hallar korroziya və eroziyanın iki ifrat hallarını təxmin etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur:hal (b), burada termogiliz kökündə materialı itirir və hal (c) termogiliz ucunda materialı itirir. Sonlu element hesablamaları bu təsiri müəyyən etmək üçün həyata keçirilirsə, c qiymətinin termogiliz uzunluğu boyunca (b) halı üçün, ucda sıfırdan kökdə c-ya qədər və (c) halı üçün, dəstək müstəvidə ucdan c-dən sıfıra qədər dəstək təyyarə sıfıra ucunda c- dən ucunda sıfırdan xətti dəyişdiyini güman edin.
Şəkil 6.3.1.1 Maye-induksiyalanmış qüvvələrin və termogiliz gərginliyininhesablanması üçün xətlərin təyin edilməsi
İcazə verilən maksimum təzyiq və icazə verilən maksimum maye sürəti yuxarıda qeyd edilən üç hallar üçün əldə edilən qiymətlərin minimumu olmalıdır.
6.3 Axın-induksiyalanmış termogiliz gərginlikləri
6.3.1 Axın-induksiyalanmış gərginliyinin icmalı
Axını induksiyalanmışgərginliklərelastik tir üzrə fəaliyyət göstərən paylanmış qüvvə kimi modelləşdirilir. Tir üzrə ümumi güc axını istiqamətində termogilizin normal nəzərdə tutulan sahəsinə mütənasibdir. Hidrostatik təzyiq gərginlikləri termogilizin gücününü dağılması nəzarət edərkən, əyilmə gərginliklərivə axın-induksiyalanmışrezonans imkanı onun sürətinin qiymətləndirilməsində üstünlük təşkil edir. Axını induksiyalanmışgərginliklər uzununa əyilmə gərginliklər şəklində olarkən, təzyiq gərginlikləri əvvəlcə sferik görünüşə malikdir. Bunlar termogilizin dəstək müstəvisi üzərində ən böyükdür və hər hansı köndələn yüklü tir ilə olduğu kimi, neytral ox ətrafında paylanmışdır.
Şəkil 6-3.1-1göstərildiyi kimi, termogiliz üzrə fəaliyyət göstərən maye qüvvələri boyunca axın istiqamətində ẏ (müqavimət) və eninə istiqamətdə ẋ (qaldırıcı) [2-4] yönəldilmişdir. Bunlar termogilizin mərkəzində fəaliyyət göstərən bir vektor kimi təqdim oluna bilər:
buradafs=ωs/2π6-4 yarımbölməsində müzakirə olunan Strouhal tezliyidir. Axın istiqaməti boyunca fəaliyyət gostərən qüvvələr “xətt daxili” adlanır; axına normal istiqamətdə fəaliyyət gostərən qüvvələr “eninə” adlanır. Termogiliz oxuna normal iki ortoqonal komponentlər kimi maye qüvvələrin yaxınlaşdırılması maye strukturu qarşılıqlığınıböyük nisbətdə asanlaşdırır və eyni zamanda termogilizin sürət qiymətlərinin etibarlı hesablanması üçün kifayət qədər dəqiqliyi saxlayır.
6.3.2 Güc amplitudaları
Güc amplitudları axını, axın üçün məruz qalır ki, termogilizin, Ap, nəzərdə tutulan sahəsi üzərində, axın selinə məruz qalan hissəsi üçün, Pb vahid sahəyədüşən qüvvə kimi ifadə edilməlidir. Üç hal müşahidə olunur:
indeksD =ənənəvi müqavimət gücləri
indeks d =hərəkətli (xətt daxili) güclər
indeks l =hərəkətli –qaldırıcı (eninə) güclər
Pbsimvolu vahid sahədən üç qüvvələrin hər hansı birini işarə etmək üçün aşağıdakı istifadə olunur, PD, Pd, və ya Pl. qüvvələrin hər biri aşağıdakı formaya malik olan effektiv təzyiqlər, PD, Pd, və Pl kimi təsvir olunmalıdır.
CD, Cd, vəCl=sabitlər (bax paraqraf 6-4.2)
V =texnoloji mayenin sürəti
p=texnoloji mayenin sıxlığı
Termogilizin proqnozlaşdırılan sahəsi üzərində vahid sahəyə düşən tənlik (6-3-3) uyğun qüvvələri cəmlənməsi, ucunda burulğan tökülmə dərəcəsi əsasında ardıcıl burulğan tökülmə prosesi baş verərkən, həyəcanlaşma qüvvələrin və sabit qiymətlərvə əldə edilən əyilmə gərginlikləriilə nəticələnir.
Bu fərziyyələr gərginlik uğursuzluğuna səbəb olan şərtlərin aşağı limiti ilə hesablanmasına gətirir.
6.3.3 Maksimum sürət qiymətinin seçilməsi
Bütün hallarda, layihə hesablamalarda mexaniki avadanlığın layihə qiymətlərindən yuxarıda axınınehtimalının artması və proses nasazlıq şəraitləri nəzərə alınmalıdır.Belə məlumatlar mövcud olduğu yerlərdə, xüsusi axın maksimumları istifadə olunmalıdır. Nümunələr başlanğıc, bağlama, proses nasazlığı və təzyiq enmə şəraitləri daxildir.Boru təmizlənməsi üçün buxar üfürmələr kimi önbaşlanğıc şərtləri də nəzərə alınmalıdır. Yüksək təzyiqli buxar üfürmələri halında, maye sürətləri 100 m / s (300 ft / san) xeyli artıq ola bilər və termogilizlər bu şərait üçün hazırlanmalıdır.
6.3.4 Termogilizsıralarının axın induksiyalanmış vibrasiyası
Bu standart maye axınında tək bir termogilizin vibrasiyasına müraciət edir və yaxın məsafədə çox termogilizlərin qarşılıqlı fəaliyyətini əhatə etmir. Boruların sıralarının axın induksiyalanmış vibrasiyası ASME BPVC bölmə III-A, əlavə N, bölmə N-1300-da müzakirə olunur.
6.3.5 Termogilizlərin şiddətlik-induksiyalanmış vibrasiyası
Bu Standart tökülmə burulğanın səbəb olduğu dinamik vibrasiyanı əhatə edir, lakin geniş zolaqlı, yüksək tezlikli şiddətlik ilə struktur vibrasiyaların əlaqəsiz həyəcanlandırılmasına müraciət etmir. Bu həyəcanlaşmamexanizmi yüksək axınlarda [məsələn, 6 sm (2,5 düym) 1 sm (0,4 düym) uzadılan diametr] qısa, nazik termogiliz üçün əhəmiyyətli ola bilər. Bu hallar bu standartın tətbiqi sahəsindən kənarda xüsusi təhlil tələb edir. ASME BPVC bölmə III-A, əlavə N, bölmə N-1340 burulğanlıq induksiyalanmışvibrasiya üzrə təlimatı təqdim edir.
6.3.6 Aşağı axın sürətləri
Çox aşağı maye sürəti ilə, termogilizin nasazlıq riski xeyli azalır. Təbii tezliyin və müvafiq tezlik limitlərinin (6-5-dən 6-8 yarımbölməyə qədər), stasionar gərginliyin (paraqraf 6-12.2) və dəyişən gərginliyin (paraqraf 6-12.3) hesablamalar aşağıdakı meyarlara cavab verərək ifadə oluna bilər:
(a) Texnoloji maye 0,64 m/s (2,1 ft/sec) daha az maksimum sürətə malikdir.
(b) Termogiliz ölçüləri aşağıdakı limitlərə cavab verir
(1) A -d ≥ 9,55 mm (0,376 in.)
(2) L ≤ 0,61 m (24 in.)
(3) A ≥B ≥12,7 mm (0,5 in.)
(c) Termogiliz materialıS ≥69 MPa (10 ksi) və Sf≥21 MPa (3 ksi) cavab verir.
(d)Termogiliz materialıkorroziya gərginliyinə və ya kövrəkliyə məruz qalmır.
Xarici təzyiq qiymətlərin hesablanması (yarımbölüm 6-13) hələ həyata keçirilir. Layihəçilərlərə xəbərdarlıq edilir ki, xətt daxili rezonans 0,64 m / s(2,1 ft / san) aşağı maye sürətində qoşdurulduğu halda, hətta əgər mexaniki termogilizin uğursuzluq riski çox kiçik olsa da, rezonans üzrə davamlı əməliyyat temperatur sensora zərər verə bilər.
Termogilizin maye axınına cavabının təhlili bu sənəddə sabit maye sürətini nəzərdə tutur. İmpulslu axın, harada ki, maye sürəti termogilizin təbii tezliyinə yaxın tezlikdə dəyişirsə, həmçinin termogiliz vibrasiyalarını şiddətləndirə bilər. Termogiliz nasazlıqları impulslu maye axını (məsələn, termogiliz uğursuzluqlar mərkəzdənqaçma nasos axıdılmasına yaxın qurğular üçün müşahidə edilmişdir) termogiliz ekspozisiyasına aid edilmişdir. Layihəçilər axın impulslarının mümkün mənbələrini nəzərə almalıdır.
6.4 Strouhal ədədi, müqavimət əmsalları, qaldırıcı əmsal
Termogiliz tərəfindən tökülmə burulğanların eninə maye axın şəraitində termogiliz üzrə dövri gücü istehsal edir [4, 5].Burulğan tökülməsinin tezliyi, fs,ölçüsüz Strouhal rəqəmi, NS, ilə axın sürətinə bağlıdır:
B =termogilizin ucunun diametri
Bu standartın çərçivəsində ölçülərin emal termogilizlərin kobud örtüklü silindrlərin Strouhal ədəd səciyyəvi xüsusiyyəti var [6]. Mövcud eksperimental məlumatların korrelyasiyası Strouhal ədədini Reynolds ədədinin bir funksiyası kimi verir [7]:
(6-4-2) tənliyində, Reynolds ədədi ucluq diametrinin istifadə edərək:
p5 axan şəraitində maye sıxlığı
Termogiliz layihəı üçün, bu Strouhal ədədi (6-4-2) tənliyinin sadələşdirilmiş, konservativ uyğunlaşdırılmasından hesablana bilər:
Təxminən 100 yuxarıda Reynolds ədədi üçün, Strouhal ədədi maye özlülüyünün qiymətindən yalnız zəif şəkildə asılıdır. 103 və 5 3 105arasında Reynolds ədədi üçün, özlülük 2 dəfə dəqiqlik ilə məlum olmalıdır. 5 3 105yuxarı Reynolds ədədi üçün, özlülük Re 5 3 105 olduğunun təsdiq etmək üçün kifayət qədər yaxşı məlumat olmalıdır. Tipik özlülük qiymətləri üçün [8, 9 və 17] istinadlara müraciət etmək lazımdır. Özlülüyü müəyyən etmək çətin olduqda, (6-4-4) tənliyi Strouhal ədədi üçün istifadə olunmalıdır.
6.4.1.1 Nümunə. 1,000°F və 2,000 psi təzyiqdə həddindən artıq qızmış buxar100,000 lb/hr –da 6 düym diametrli boru vasitəsilə axır, 0,625 düym diametrli ucluq ilə termogilizdən keçir. Reynolds ədədi hansıdır?
(a) Beynalxalq vahidləri ilə hesablamalar
[8, 9] buxar cədvəllərindən, dinamik maye özlülüyü m 5 3,079 3 10−5 Pa·s.
Reynolds ədədin hesablanması üçün giriş parametrləri
B = 0,625 in. x(0,0254 m/in.) =0,015875 m
Boru radiusu=Rp=(6 in./2)(0,0254 m/in.)
Boru sahəsi =πRp5 0,018241 m
pV =(sıxlıq) x(axın sürəti)
=(kütləvi axın dərəcəsi) / (boru sahəsi)
=(100,000 lb/hr)(0,454 kg/lb)(1 hr/3,600 sec) /(0,018241 m)
=0,015875 m 3 691,36 kg/(ms/3,079 3 10 Pa·s)
(b) Amerika vahidləri ilə hesablamalar
[8, 9] buxar cədvəllərindən, dinamik maye özlülüyü m 5 2,07 3 10−5 lb/(ft⋅sec).
Reynolds ədədin hesablanması üçün giriş parametrləri
B =0,625 in. x(1 ft/12 in.) =0,052083 ft
Boru radiusu=R =(6 in. /2) (1 ft/12 in.) =0,25 ft
Boru sahəsi =πR=0,19635 ft
pV =(sıxlıq) x(axın sürəti)
=(kütləvi axın dərəcəsi)/ (boru sahəsi)
= (100,000 lb/hr) (1 hr/3,600 sec)/ (0,19635 ft)
= 141,47 lb/ (ft·sec)
= 0,052083 ft x 141,47 lb/ (ft2·sec)/2,07
6.4.2 Müqavimət və qaldırıcı əmsallar
Layihə məqsədləri üçün, (6-3-3) tənlik əmsalları adi müqavimət, dəyişən müqavimətvə dəyişən qaldırıcı təzyiqlər olacaq
6.5.Termogilizin təbii tezliyi
6.5.1 Eninə titrəyişlər
Dəstəyə quraşdırılmış termogilizin eninə vibrasiyaların təbii tezlikləri aşağıdakıların funksiyasıdır:
(a) termogilizin elastik xüsusiyyətləri
(b) vahid uzunluğunadüşən kütlə
(c) L/A kiçik qiymətlərdə sürüşmə və fırlanma ətaləti
(e) mayenin əlavə kütləsi
(f) sensorun əlavə kütləsi
6-5 yarımbölümün düsturları faktiki termogilizin orta ölçülərinə malik olan ideallaşdırılmış tirə bir sıra düzəliş amillərinin tətbiq edilməsi ilə ümumi sənaye termogilizlərin təbii tezliyinin sabit qiymətləndirilməsini yaradır.Qeyri-bircins çarpaz bölmələr, sürüşmə və fırlanma ətaləti tezlik amilinin, Hc istifadə etməklə hesablanır, paraqraf 6-5.3, addım 3. Hc, uyğunluq amili ilə hesablanan, quruluş uyğunluğu 6-6 yarımbölümdə əhatə olunur. Mayenin əlavə kütləsi amili Ha,f, əlavə sensor kütləsi isə Ha,s ilə hesablanır.
Bir termogiliz üçün vibrasiya rejimlərinin sonsuz sayda olmasına baxmayaraq, ən aşağı -sıra rezonansı (yəni, dəstək uyğunluğu təsirləridaxil olmaqla təbii tezlik), fn, axın-induksiyalanmış rezonansa nəzarət edir.
6.5.2 Sonlu element üsulları
Termogilizin təbii tezliyi, 6-5.3 paraqrafından əldə edilmiş nəticələr ilə proqram təminatı hesablanmış tezliklərin müqayisəsi ilə doğrulandığını təmin edən, sonlu element metodlardan istifadə etməklə hesablana bilər.
6.5.3 Hesablamalar və düzəliş amilləri
Mərhələ 1. Termogiliz üçün,Da, orta xarici diametri hesablayın.Düz termogiliz üçün, Daxarici ox diametridir. Konus termogilizlər üçün, Da =(A + B)/2 seçin. Çıxıntılı termogiliz üçün, Da =Aseçin.
Mərhələ 2. Termogilizin təxmini təbii tezliyini belə hesablayın
E =əməliyyat temperaturda elastik modulu
I = p(Da= d)/64, ətalətin ikinci anı
L =termogilizin dəstəksiz uzunluğu
m =pmπ(Da– d)/4, termogilizin vahidi uzunluğunadüşən kütlə
Hesablamaları ABŞ vahidləriilə yerinə yetirərkən və E kvadrat düymədüşən funt vahidlərində verildiyi zaman, (lbf/in.2 və ya psi bərabər), çevrilmə amili 386,088 düym-lb 5 1 lbf? sec2 E vahidlərini düymədüşən kvadrat saniyədə funt vahidlərinə çevirmək üçün istifadə olunur. Nümunə üçün paraqraf 8-1.2 baxın.
Mərhələ 3. Vahid kəsiyin möhkəm tirdən kənarlaşma üçün, Hf, düzəliş amilini hesablayın. Düz ox və ya konus termogiliz üçün, korrelyasiya istifadə edin
A =dəstək müstəvidə termogiliz diametri
B =ucda termogiliz diametri
Da=orta termogiliz diametri=(A + B)/2
Nominal açılışı 0.66-sm (0.26 düym) çıxıntılı termogilizlər üçün, 1.27 sm(0.5 düym) və ya 2.22sm (0.875 düym)ucluq diametri üçün, korrelyasiyanı istifadə edin
burada parametrlər cicədvəl 6-5.3-1 verilirvəLStermogilizin azalan diametrli bölməsinin uzunluğudur. Interpolyasiyaya 6-5.3-1 cədvəlində icazə verilmir,baxmayaraq ki,.layihəçi digər ölçülər ilə termogilizlər üçün Hfmüəyyən etmək üçün müvafiq tir modellərini və ya sonlu element üsullarını istifadə edə bilər,
Hfqiyməti L/A. 10 və A = B ilə nazik termogilizlər üçün təxminən 1. Qısa termogilizlər üçün və ya A ≠ B olan termogilizlər üçün, Hf qiymətlərikonus nisbəti, açılış diametri və hər hansı bir addımın mövcudluğundan asılıdır; qiymətlər 0,6 – 1,5 arasında dəyişə bilər.
Mərhələ 4. Maye üçün əlavə kütlə düzəliş amilini hesablayın, Ha,f:
Cədvəl 6.5.3.1 Çıxıntılı termogilizlər üçün təbii tezlik hesablanması üçün parametrlər
və ya alternativ olaraq Ha,f =1,0 buxar xidməti və ya oxşar aşağı sıxlıqlı qaz üçün dəqiq və oxşar aşağı sıxlıqlı qaz üçünvə yaHa,f =0,94 maye su üçün. Yüksək sıxlıqlı maye üçün, Ha,fxeyli aşağı ola bilər (məsələn,Ha,f5 0,90 maye sıxlığı 1 600 kg/m3və 8 000 kg/mtermogiliz sıxlığı üçün).
Mərhələ 5. Ha,ssensor kütləsinin düzəliş amilini hesablayın:
buradaps =termogiliz daxilinə yerləşdirilməsi lazım olan temperatur sensorun orta sıxlığı.Sıxıştırılmış, mineral-izolyasiyalı, metal-örtüklü (müqavimət termometri və ya termocüt) ilə bir sensor üçün, səciyyəvi sensor sıxlığı ps =2 700 kg/m (169 lb/ft) və bu qiymət sensorlayihəı haqqında ətraflı məlumat olmadıqda istifadə olunmalıdır. Alternativ olaraq, nominal sensor diametri 0,25 düym olduqda Ha,s 5 0,96və ya nominal sensor diametri 0,375 düym olduqda Ha,s5 0,93.
Mərhələ6. Ideal dəstəyi ilə termogilizin təbii tezliyi ən aşağı sırası aşağıdakı tənlik tərəfindən verilir:
6.6.Montaj uyğunluq amili
Konsol tirin təbii tezliyi, fn, ideal, sərt bazası fərz edilərək hesablanır. Təcrübədə, bu idealı heç vaxt əldə etmək olmur və termogiliz dayağın və ya dəstəyin elastikliyi nəticəsində təbii tezliyin əhəmiyyətli azaldılmasını hesab etmək lazımdır [10]. Quraşdırılmış termogiliz təbii tezliyi olan, dəstəyin elastikliyi və ya uyğunluq amili, Hc, aşağıdakı tənlik tərəfindən ifadə olunur
Əsasın uyğunluğu termogiliz oxunun əyriliyi b və dəstək keçidin radiusuna olduqca həssasdır (4-1-1 şəkil bax).
Termogiliz üçün dəstək müstəvi yuvarlaqlaşma radiusu b ilə termogiliz kökündə olduğu hallarda [məsələn, bax şəkil. 4-1-4, illüstrasiya (c) və ya (d)], montaj-uyğunluğu tezlik amilinin ümumi forması
A =termogilizin kökünün diametri
b =termogiliz kökündə yuvarlaqlaşdırma radiusu
E =termogiliz materialının elastik modulu
KM=termogiliz dəstəyinin fırlanma sərtliyi (aşağıda müzakirə olunur)
L =termogilizin dəstəksiz uzunluğu
Termogilizin kökündə yuvarlaqlaşma radiusu, b, məlum olmadıqda, o, sıfır kimi müəyyən edilir. Yuvarlaqlaşma radiusu birbaşa termogiliz kökündə yerləşməyən, qaynaqlanmış quraşdırmalar üçün, yuvarlaqlaşma radiusu b qaynağın yuvarlaqlaşma radiusuna bərabər deyil. Əksinə, b qiyməti kökdə yuvarlaqlaşma həndəsəsindən müəyyən edilir. Termogilizin dəstək müstəvisində dəstək müstəvisinin aydın yuvarlaqlaşması olmadan həndəsəyə malik hallar üçün ( məsələn, şəkil 6-6- göstərilən 1 qaynaqlanmış termogilizlər üçün dəstəksiz uzunluğa baxın), b sıfıra bərabər müəyyən edin.
Sərtlik, KM, termogilizin dəstək müstəvisində, tətbiq olunan əyilmə anı, M, üçün bucaq yerdəyişməsinin kənar sahəsinə, bu aiddir:
Eyni modulunun yarım-sonsuz bazası tərəfindən dəstəklənən Dxarici diametri ilə dairəvi kəsiktir üçün, termogilizin materialı, KM, aşağıdakı tənlik ilə verilir
Oturacaq uyğunluğu əsasən kök diametrindən asılı olduğu üçün, tənlik (6-6-2)D-nı A ilə dəyişməklə ümumi həndəsə ilə termogilizlərə tətbiq olunur. 0.99Atərəfindən A– dyaxınlaşdıraraq, bir yarım-sonsuz əsas üçün əldə edilir.
Dəstək borunun elastikliyi və ya boru kəmərlərnə birləşdirilmiş termogilizin elastikliyinə görə, təcrübədə əldə olunan KMqiyməti tənlik (6-6-4) olan qiymətdən xeyliazola bilər [11]. Istinad [11], statik yükün altında boru kəmərləri sisteminin modelləri və ya ədəbiyyat nəticələri KM müəyyən etmək üçün istifadə olunmalıdır. Xarici bağlantı başlıqları ilə nazik divarlı borularda quraşdırılmış termogilizlər üçün, başlığın kütləsi termogilizin rezonans tezliyinə əhəmiyyətli həyəcana səbəb olacaq. Kiçik kalibrli fitinqlərinvibrasiya artmış həssaslığı yaxşı məlumdur və konsolkiçik kalibrli fitinqlərin riskini azaltmaq üçün nəzərdə tutulmuş təcrübələrtermogiliz bağlantılarında və elektrik bağlantısının ilk işlərindədə tətbiq olunur.
6.7.Dəstəksiz uzunluq, diametr və yuvarlaqlaşdırma radiusu
Termogilizin təbii tezliyinin hesablamaq məqsədi üçün, dəstəksiz uzunluq L termogiliz ucundan termogilizin sərt dəstəklənən nöqtəsi üçün ox məsafə kimi qəbul edilir. Dəstək uyğunluğunun (elastiklik) təsiri ideal halda tətbiq olunan bir sıra düzəliş amilləri ilə daxil edilir.
Bəzi qurğularda və ya termogilizlərin bəzi növləri üçün, dəstəksiz uzunluq və müvafiq diametri A və yuvarlaqlaşma radius b tərifi aydın deyil. Termogilizlərin müxtəlif növləri üzrə təlimat aşağıda verilir və şəkil 6-6-1.təsvir edilir.
(a) Sərbəst fırlanan və flanslı termogilizlər. Flanslı termogilizlər üçün, dəstəksiz uzunluq termogilizin ucundan termogilizin hazırlanmış hissəsi olan flanslı üzünə qədər uzanır.
(b) Yivli termogilizlər. Yivli birləşmə yarım-sonsuz əsasdan daha çox uyğunluğa malikdir. Dəstəksiz uzunlu termogilizin ucu və yivin ilk nişanı arasındakı məsafə kimi qəbul edilirsə, o halda yivli qoşulmanın artmış uyğunluğu (qoşulmadan kənarda borunun hər hansı bir əlavə uyğunluğu daxil olmamaqla) aşağıdakı tənliyi istifadə edərək hesablanmalıdır
Dəstək nöqtəsinin diametri, A, termogilizin yivli bölməsinə keçidinbaşındatermogilizoxunun diametrinə bərabər olmalıdır. Ox və termogilizin yivli hissəsi arasında yuvarlaqlaşmanın ola bilməsinə baxmayaraq, bu yuvarlaqlaşma şəkildə termogilizin əyilmə uyğunluğunu və ya yivlər üzrə gərginlik konsentrasiyasını effektiv şəkildə azaltmır. Nəticədə, yuvarlaqlaşma radiusu b = 0 kimi qəbul edilir.
(c) Yuva qaynaqlı termogilizlər. Bir yuva adapter və termogiliz divarı arasında boşluq kifayət qədər böyükdür ki, adapter və termogiliz divarı arasında qoşulmaya müdaxilə üçün uyğun ola bilməz. Bu halda, dəstəksiz uzunluq termogilizin ucundan termogiliz üzərində yuvanın adapterə qaynaq olduğu nöqtəsinə qədər uzanır. Şəkil 6-6-1göstərildiyi kim,i layihə məqsədləri üçün, bu nöqtə termogilizin qaynaq yaxasının orta nöqtəsi kimi qəbul edilir. Baza diametri, A, qaynaq yaxasına keçiddə termogiliz oxunun diametri kimi qəbul edilir, yuvarlaqlaşma radiusu isə b = 0 kimi qəbul edilir.
(d) Qaynaq termogilizlər. Dəstəksiz uzunluq termogilizin boru daxilinə nə qədər uzaq daxil olmasından və qaynağın yayılma dərəcəsindən asılı olacaq.
Şəkil 6.6.1 Termogilizin dəstəksiz uzunluğu
Qaynaq və yer toleransları daxilində mümkün ən uzun uzunluq kimi qəbul edilən, dəstəksiz uzunluğu, müəyyən edərkən, qaynaq spesifikasiyasıları və o spesifikasiyasıyalar üçün toleranslar nəzərə alınmalıdır. Tənlik (6-6-2) və (6-6-5) termogilizin əyilmə uyğunluq üçün və tənlik (6-12-4) gərginlik-konsentrasiyası amili üçün yalnız boru daxilində qaynaq yuvarlaqlaşması üçün tətbiq edilir. Nəticədə, boru xaricində əhəmiyyətli yuvarlaqlaşma olsa da, yuvarlaqlaşma radiusu b 5 0 kimi qəbul edilir.
(e) Dəstək sıxaclar ilə termogilizlər. Dəstək sıxacları və ya dəstəyin digər vasitələri standartın tətbiqi sahəsinin xaricindədir. Sərt dəstək yalnız dəstək sıxacı və quraşdırılmış boru kəmərləri arasında müdaxilə oturuş ilə əldə oluna bildiyi üçün, dəstək sıxacların istifadə ümumiyyətlə, məsləhət deyil. Xüsusi hallarda, qatı texnoloji maye ilə dolu kiçik dəstək sıxacların boşluqları, termogiliz rezonansını yatıraraq, əhəmiyyətli dempfirləməəlavə edə bilər və dəstək və maye dempfirləmə dərəcəsi üçün mühəndis modelləri faydalı ola bilər. Beləlayihəlar bu standartın tətbiqi sahəsindən kənarda üsulları tələb edir. Termogiliz oxunun artmış diametrin bir bölməsi dəstək-sıxacın layihəında istifadə edildikdə, əlavə kütlə termogilizin təbii tezliyinə keçəcək və bu standartın təchiz edilən təbii tezlik üçün korrelyasiya tətbiq edilməyəcək.
Qeyd edək ki, şəkil 6-6-1 üzrə, (b) və (c) illüstrasiyalarında termogiliz üçün dəstək müstəvisi qaynaq möhürü və termogiliz oxu və adapter arasında boşluq kəsişməsində yerləşir. Termogiliz kökünün bir çatlaq ilə həndəsi oxşar olduğu hallar dözümlülük gücünü azaldır və termogiliz sürət qiymətləndirilməsi üçün məhdudlaşdıran amil dözümlülük gücü olduqda, bu hallar qaçınılmalıdır.
6.8.Tezlik məhdudiyyəti
Termogiliz axan suya salındıqda, burağanların tökülməsi termogiliz üzərində qücün aşağıdakı iki növünü istehsal edir (bax şəkil. 6-3.1-1):
(a) fstezliyində maye axınına eninə, dəyişən qaldırıcı güc
(b) 2fs tezliyində maye axının xətti üzrə dəyişən müqavimət gücü
Maye sürəti artıqca, burulğanların tökülmə dərəcəsi də xətti olaraq artır, qüvvələrin gücü maye sürətinin kvadratı ilə artır. Termogiliz güc paylanması və vaxtında onun variasiyana uyğun olaraq elastik cavab verir. Burulğanların tökülmə dərəcəsi termogilizin təbii tezliyi ilə üst-üstə düşürsə, rezonans baş verir və dinamik əyilmə gərginliyində kəskin artım ilə iştirak edir. Bunun baş verdiyi maye sürəti kritik sürət kimi istinad edilir. termogilizin hər təbii tezliyi üçün iki kritik sürət minimumu var: biri qaldırıcını və digəri isə xətti cavabı xarakterizə edir. Bunları sərhəd-qat axını şiddətlənmə keçidini qeyd edən kritik sürət ilə qarışdırmaq lazım deyil.
Xətti qüvvə qaldırıcı həyəcanlaşmanın iki qatı tezliyində dəyişdiyi üçün, müvafiq kritik sürət qaldırıcı rezonans üçün təxminən tələb olunan bir yarıma bərabərdir. Hər hansı bir maye sürəti üçün, hər iki qüvvə termogiliz ucunda maye sürət artıqca, formanı dəyişən, orbitalı (Lissajou rəqəm) təmizləmək nəticəsi ilə termogiliz fəaliyyət göstərir.
Termogilizin təbii tezliyi fsvə ya 2fsüst-üstə düşürsə, termogilizdə və ya termogilizə quraşdırılmış temperatur sensorunda çatışmazlığı nəticəsində vibrasiya amplitudasında böyük rezonans baş verə bilər. (bax şəkil 6-8.1-1). fsmayee sürətinə, V, mütanasib olduğundan, xətti rezonans köndələn rezonansın yarım sürəti baş verir.Xətti güc yalnız zəif həyəcanlı olsa da, böyük vibrasiya amplitudları hələ də tipik termogilizin aşağı sönməsi üçün rast gəlinə bilər [3, 12–15]. Vibrasiya amplitudası (bax paraqraf 6-3.2 və altbölüm 6-10) maye sərf edilən vahid sahədən qüvvəyə və böyütmə amilinəmütənasibdir (bax yarımbölüm 6-9). Şəkil 6-8.1-2 maye sürəti ilə vibrasiya amplitudasının variasiysınıa nümayiş etdirir.Bu tutulma burulğan tökülmə dərəcəsi termogilizin təbii tezliyinə yaxınlaşdıqda baş verir. Bu başverdikcə, burulğan tökülmə dərəcəsi şuanın rezonans tezliyi üzərində əsaslanmağa çalışır və maye sürətinin əhəmiyyətli diapazonu üçün bağlanmış qalır (bax 6-8.4 və 6-8.5-ci bəndlərə). Termogilizin təbii tezliyi bir neçə min hers kimi yüksək ola bilər; kilidi fenomeni ilə birlikdə, bir başlanğıc prosesində termogilizin minlərlə yorğunluq dövrləri ilə qarşılaşması mümkündür, hətta əgər burulğanın tökülmə dərəcəsi stasionar prosesinin şərtləri boyunca termogilizin təbii tezliyi ilə üst-üstə düşməzsə.
Bağlanma hadisələrinin baş verməsinin qarşısını almaq və vibrasiya amplitudaların yığılmasının təhlükəsiz qiymətlərə qədər məhdudlaşdırmaq üçün, quraşdırılmış termogiliz üzrə rezonans tezliyi xətti və ya eninə rezonans vəziyyətdən kifayət qədər yüksək olmalıdır. Xətti rezonans vasitəsilə termogilizin istismarına rezonans vəziyyətdə olan tsiklikgərginliklər yalnız məqbul kiçik olduqda icazə verilir (bax paraq. 6-8.4 və 6-8.5). Termogiliz xətti rezonansa tab gətirmək üçün kifayət qədər güclü olsa da, xətti rezonansda ucluğun həddindən artıq vibrasiyası, sensorun deqradasiya və ya məhv edilməsnə səbəb olması haqqında istifadəçiyəxəbərdarlıq edilir. Bütün hallarda, eninə rezonans vəziyyətinə uyğun əməliyyata, paraqraf 6-12.5 müzakirə istisna olmaqla, tamamilə yol verilmir.
Şəkil 6.8.1.1 Həyacanlaşma tezliyi termogilizin təbii tezliyi ilə üst-üstə düşdüyü zaman rezonansların həyacanlaşmasının sxematik ifadəsi
ÜMUMİ QEYD: Maye burulğanı vətermogiliz mexaniki rezonans arasında bağlanma boz qutuları ilə göstərilən təxmini sərhədləri daxilində rezonans vəziyyətini yarada bilər.
Şəkil 6.8.1.2 Uzununa və eninə həyacanlaşma rejimləri üçün, bərk xəttlər kimi maye-induksiyalanmış qüvvələrə məruz qalan termogilizin amplituda cavabını göstərən sxem
ÜMUMİ QEYD: 6-8.2 və6-8.4 paraqraflarında müzakirə olunan tezlik limitləri nöqtəli xətlər kimi göstərilir. Bu şəkildə, şəkil 6-8.1-1göstərildiyi kimi, rezonansların yerlərini sürüşdürə bilən bağlanma effektlərinə məhəl qoyulmur.
6.8.2 Aşağı sıxlıq ilə qazlar üçün tezlik limiti
Əhəmiyyətli dərəcədə aşağı sıxlıq ilə qazlar üçün və Re <10, termogilizin daxili dempfirləməsi burulğanlı tökülmə səbəbiylə kifayət qədər yaranan xətt daxili vibrasiyanı boğa bilir. Ümumi termogilizlərin daxili dempfirləmə amili,z, konservativ şəkildə 0,0005 [2] kimi müəyyən edilir. Birbaşa modal ölçmələrdən məlum qiyməti istifadə olunmalıdır, baxmayaraq ki, sönmə əmsalının bənzər layihəlıtermogilizlər arasında yüksək bərpa olunanolmaması və flanslıtermogilizlər üçün araqat seçimi kimi termogiliz montaj detallarından asılı ola biləcəyi haqqında layihəçiə xəbərdarlıq edilir.Kütlə dempfirləmə amilini və Strouhal ədədini aşağıdakı kimi hesablayın
NSc>2,5 vəRe <10olduqda, xətt üzrə rezonans yatırılırvə termogilizin quraşdırılmış təbii tezliyi təmin ediləcək
NSC>64 vəRe <10 olduqda, eninə və xətt üzrə rezonans yatırılır. (6-8-2) tənliyinin limitindən kənarda maye sürəti üçün layihəlar mümkündür, lakin yüksək səviyyəli termogilizin rezonansların həyacanlaşması nəzərə alınmalıdır. Bu hesablamalar bu standartın tətbiqi sahəsindən kənardadır.
NSc≤ 2,5 or Re ≥ 10olduqda, 6-8.3 limitləri tətbiq olunur.
6.8.3 Ümumi hallar üçün tezlik məhdudiyyəti
6.8.2 paraqrafdakı şərtlər tətbiq olunmadıqda, termogilizin tezlik limitini aşağıdakı dörd mərhələyə uyğunyaradın:
Mərhələ 1. Dempfirləmə amili məlum olduqda, xətt rezonansı üçün F′ M böyüdücü amili 1/(2) kimi müəyyən edin. Əks halda, xətt rezonansı üçün,böyüdücü amili 1/ (2) = 1,000 təyin edin. Təbii rezonans ilə xətt üzrə rezonansın üst-üstə düşməsiilə bağlı tələb 4/3 qiyməti ilə eninə rezonans üçün böyüdücü amilini düzəldir.[r 5 0,5 ilə (6-9-1) tənliyini qiymətləndirərək əldə olunmuş].
Strouhal ədədi (6-4-2) tənliyinin korrelyasiyası ilə hesablanırsa, xətt üzrə maye aşağıdakı kimi müəyyən edin
vəNS VIRqiymətində deyil, Vlayihə sürətində qiymətləndirilir, [Bfn(2NS) sağda amillər NS–da V və VIR–dafərqlər üçün düzgündür].
Strouhal ədədi (6-4-4) tənliyinin sadələşdirilmiş əlaqəsi ilə hesablandıqda, xətt üzrə maye sürəti belə müəyyən edilir.
Mərhələ 2. 6.12 yarımbölümünə riayət edərək, tsiklik müqavimət gərginliyini qiymətləndirin. Pik dəyişən əyilmə gərginliyinin qiymətləndirilməsində tsiklikgərginlik diqqətdən qaçmamalıdır [tənlik (6-10-6) və 6-10.2 - 6-10.5 bəndlərə bax].
Mərhələ 3. Termogilizin xətt üzrə rezonans şəraitində əməliyyat üçün tsiklikgərginlik şəraitindən keçdiyi halda[tənlik (6-12-1)], müəyyən edilmiş təbii tezlik, fn, təmin edilir.
Mərhələ 4. Termogilizin xətt üzrə rezonans şəraitində əməliyyat üçün ttsiklik stressin şəraitindən keçmədiyi halda, müəyyən edilmiş təbii tezlik, fn, 6-8.1-1 və 6-8.1-2 şəkillərdə göstərildiyi kimi, xətt üzrə rezonansı həyacanlaşmanı məhdudlaşdırmaq üçün kifayət qədər yüksək olacaq. Bu halda,, fn, təmin edilir.
6.8.4 Xətt üzrə rezonans əməliyyatı məhdudlaşdırmadıqda tezlik limiti
Termogilizin xətt üzrə rezonans şəraitində əməliyyat üçün tsiklikgərginlik şəraitindən keçdiyi halda, sabit vəziyyətdə axın şəraitinin termogiliz rezonansı ilə üst-üstə düşmədiyinə fikir vermək lazımdır. Stasionar rejimdə maye sürəti aşağıdakı şərtlərə cavab verməlidir:
Qrafiki olaraq,bu şərtlər şəkil 6-8.1-1 iki boz qutular arasında aralıq maye sürətində əməliyyata bərabərdir.
6.8.5 Xətti kritikdən keçmə
Termogiliz layihə stasionar əməliyyatı üçün tsiklikgərginlik şəraitindən keçmədiyi hallarda, müəyyən meyarlar təmin olunduqda, xətt üzrə rezonans şəraitinə keçid xarici təsirlərə icazə verilə bilər. Sabit Strouhal tezlik və ikiqat Strouhal tezliyi arasında təbii tezlik aralığı ilə termogiliz yalnız başlanğıc və ya bağlanma üzrə məhdud dövrlər üçün böyük amplituda vibrasiyanın təsirinə məruz qalır, çünki xətt üzrə vibrasiya yalnız iki qat Strouhal tezliyinin termogilizin təbii tezliyi ilə üst-üstə düşdüyü zaman həyacanlaşır.
Xətt üzrə rezonans vasitəsilə keçid yalnız aşağıdakı bütün şərtlərə cavab verildikdə icazə verilir:
(a) Texnoloji maye qazdır.
(b) Termogiliz yalnız başlanğıc və ya bağlanmada və ya maye sürətində digər nadir keçid variasiyalarda xətt üzrə rezonans şəraitinə məruz qalır.
(c) Davamlı və ya stasionar pik gərginlik bir sıra sikllər üçün dözümlülük limitindən daha azdır.
(d) Texnoloji mayenintermogiliz materialına əhəmiyyətli dərəcədə dözümlülük müqavimətini azaldan metallurgiya dəyişikliklərə səbəb olmaması məlumdur.
(e) Avadanlıq və ya heyətə termogiliz nasazlığının potensial nəticələri məqbul olması üçün kifayət qədər məhduddur.
Hər axın sürət keçidi üçün dövrlərin sayı bağlanma hadisələrinin təbii tezliyin 20%-ə bərabər məcbur tezliklərin diapazonu üçün baş verməsini fərz edərək hesablanmalıdır. Yuxarıdakı meyarlar yerinə yetirildikdə, 6-2 yarımbölümə uyğun olaraq, termogiliz təbii tezlikdə həyacanlaşdırıldıqda, layihəçi maksimal gərginlikləri hesablayır və termogilizin onun ömür boyu qarşılaşdığı başlanğıc və bağlanma hadisələrinin gözlənilən sayı üçün kifayət qədər dözümlülük gücünə malik olmasını müəyyən edir.
Qeyd edək ki, PTC 19.3 TW layihə qaydaları termogilizin yalnız mexaniki bütövlüyünü təmin edir. Xətt üzrə rezonans vasitəsilə keçid qəbuledilməz sensor zədələnməsi və ya axını ilə nəticələnən termogiliz ucluğunun ağır vibrasiyasına səbəb ola bilər.
6.9.1 Rezonansdan uzaq böyütmə amili
Böyütmə amili, FM, termogiliz sapmasının nisbətinə və verilmiş tezlikdə gərginliyin sapmaya və sıfır tezlikdə gərginliyə bərabərdir. Burulğan tezliyinin bağlanma zolağı xaricində tezliklər üçün [(6-9-1) və (6-9-2) tənliklərdə, 0,8 <r <1,2 diapazonda, bağlanma zolağı r qiymətinə bərabərdir] və kifayət qədər aşağı tezliklərdə yalnız termogilizin təbii tezliyi hiss edilən dərəcədə həyəcanlaşdıqda, aşağıdakı sadə ifadələr dəqiq şəkildə böyütmə amilini modelləşdirir.
Eninə lift rezonans halda, böyütmə amili
fnəsas ya dəstək uyğunluğu üçün, termogiliz vibrasiya tezliyində azaltma daxil olmaqla, termogilizin təbii tezliyidir. Xətt üzrə rezonans üçün, böyütmə amilini belədir:
6.9.2 Rezonansa yaxın böyütmə amili
Burulğan tezliklərin qapalı zolaq daxilində termogilizin təbii tezliyi düşdükdə, termogiliz sapması termogilizin daxili dempfirləməsi, ζ, ilə məhdudlaşır. Rezonans da, maksimum böyütmə amili
eninə rezonansın həyacanlaşması üçün (qaldırıcı)
xətt üzrə rezonansın həyacanlaşması üçün (müqavimət)
6.10 Əyilmə gərginlikləri
6.10.1 Maksimum gərginlik nöqtəsi
Pik gərginliklər konus və düz termogilizlər üçün dəstək müstəvidə termogilizin xarici səthi üzərində, çıxıntılı termogilizlər üçün isə ya dəstək müstəvidə, ya da oxun azaldılmış diametrli əsasında baş verir. Xüsusi hallar istina olmaqla, termogiliz öz oxu boyunca dəstəkləndikdə, dəstək müstəvi termogilizin kökündə olacaq. 6-10.1-1 şəkildə göstərildiyi kimi, maye-axın-induksiyalanmış qüvvələr üçün gərginliklər termogilizdə tirin ikinci anı, M, ətalət anı, I, və uzunsov gərginlik arasında nisbətlə əldə olunur:
Tənlik (6-10-1) x = 0, y = D(zS)/2 qiymətləndirilir (stasionar və dəyişən müqavimət gərginlikləri ) və ya x =D(zS)/2, y =0 (dəyişən qaldırıcı gərginliklər), vəz = zS, buradazSdəstək müstəvidə gərginliyin qiymətləndirilməsi üçün sıfıravə yatermocüt dəstək müstəvisindən gərginliklərin qiymətləndirilən kəsişməyə qədər məsafəyə bərabərdir. [Kökündə dəstəklənən termogiliz üçün, tənlik (6-10-1) z =0 və ya x =0, y =A/2, or x =A/2, y = 0 olduqda qiymətləndirilir.] Termogiliz üzrə hərəkət edən qüvvənin hər növü üçün pik-saniyə anı ilə bağlı ümumi tənlik
buradaPbPD, Pd, və ya Plişarə edirvə bir sahəyədüşənşua eninə tətbiq olunan qücə bərabərdir.Termogiliz kökündən L0 məsafəsi üçün maye axınında qorunan termogiliz üçün, L0 (6-10-2) tənliyində inteqrasiyanın aşağı limiti kimi zs əvəzliyir və (6-10-1) tənliyində Sz qiymətini əldə etmək üçün Mb nəticəsi istifadə olunur.
Hesablama məqsədləri üçün, G aşağıdakı şəkildə müəyyən etmək rahatdır
Ölçüsüz kəmiyyət G yalnız termogilizin həndəsəsindən asılıdır. Termogilizin dəstək nöqtəsində, G inteqrasiyanın aşağı limiti zS =max (0, L0) ilə qiymətləndirilir və GSP kimi işarə olunur. Çıxıntılı termogilizlər üçün, pik gərginlik amplitudları aşağı-diametr ilə oxun təməlində, Bdiametrində, həmçinin dəsrək nöqtəsində qiymətləndirilməlidir. G inteqrasiyanın aşağı limitində qiymətləndirildiyi halda, zS= max (L − LS, L0) və GRDilə işarə olunur.
Termogilizin dəstək nöqtəsində, termogilizin çıxış tərəfində stasioanr müqavimət gərginliyi
burada tənlik sıxıcıgərginliklərin müsbət işarəyə malik konvensiyanı istifadə edir vəGβdəstək nöqtəsində qiymətləndirilən gərginliküçün GSP doldurucudur və ya GRD aşağı-diametr ilə oxda qiymətləndirilən gərginlikdir ( 6-10.2 –dən 6-10.5 qədər paraqraflara bax).
Şəkil 6.10.1.1 Əyilmə anı, dəstək müstəvidə gərginlik, və maksimum stasionar və ya dəyişən xətt daxili gərginliyin yerləşmələri
ÜMUMİ QEYD: Maksimum dəyişən eninə gərginlik üçün yerlər eyni müstəvidə, lakin 90 dərəcə nöqtələrdə termogiliz oxu ətrafında dönərək yerləşir.
Dəyişən qaldırıcı və dəyişən müqavimət gərginlikləri üçün amplitudalar
(6.4.5) tənliyiniCD, Cl, və Cdəmsalları Ni verir; (6-9-1) - (6-9-3) tənlikləri FMvə F’Mböyüdücü amilləri verir. Bu gərginlik amplitudları 6-12 yarımbölüməbirgə əyilmə gərginliyinin hesablanmasında istifadə olunur.Çıxıntılı oxla termogilizlər üçün, pik gərginlik amplitudları aşağı-diametr ilə oxun təməlində, B diametrində, həmçinin dəstək nöqtəsində qiymətləndirilməlidir. Bu halda, (6-10-4) - (6-10-6) tənlyiklərində istifadə üçün D(zS) = B-da G qiymətləndirilməsi aşağı-diametr ilə oxun təməlində gərginlik amplitudlarını təyin edir.
6.10.2 Konus və ya düz termogilizlər üçün maksimum gərginlik, axından qorunmayan
Qoruyucusuz konus və ya düz termogilizlər üçün, tənlik (6-10-2) bütün termogiliz uzunluğu boyunca inteqrasiya olunur. Parametr G üçün nəticə
Stasionar müqavimət gərginliyi və dəyişən qaldırıcı və dəyişən müqavimət gərginlik amplitudları
(6-10-4) - (6-10-6) tənliklərini istifadə edərək qiymətləndirilir və GSP qiyməti isə(6-10-7) tənliyi vasitəsi ilə əldə olunur.
6.10.3 Konus və ya düz termogilizlər üçün maksimum, axından qorunan
Termogiliz maye axınından termogilizin oxu boyunca dəstək müstəvisindən L0 məsafəyə qədər qorunduqda, maksimum gərginlik nöqtəsi konus və düz termogilizlər üçün dəstək müstəvidə qiymətləndirilir.
Parametr G aşağıdakı şəkildə verilir
Stasionar müqavimət gərginliyi və dəyişən qaldırıcı və dəyişən müqavimət gərginlik amplitudları
(6-10-4) - (6-10-6) tənliklərini və (6-10-8) tənliyindən GSP qiymətini istifadə edərək qiymətləndirilir.
Quraşdırılmış termogilizlərin əksəriyyəti dəstəklənən nöqtədə maye axınından qoruyucu dərəcəyə malikdir. Lakin, ümumi ikinci anı və nəticə etibarilə G qiyməti L0 / L, 1 olduqda, qorunduğu haldan az dəyişir. Tipik termogilizlər üçün, L0/L,0,3 olduqda, (6-10-7) və (6-10-8) tənliklərini istifadə edərək GSqiymətləri təxminən 10 % dahaaz fərqlənəcək.
6.10.4 Çıxıntılı termogilizlər üçün maksimum gərginlik, axından qorunmayan
Çıxıntılı termogilizlər üçün, pikgərginlikləri termogilizin ya dəstək müstəvisində, ya da aşağı diametr ilə oxun təməlində baş verə bilər. Dəstək müstəvisində, G parametri aşağıdakı şəkildə verilir
Burada aşağı diametrli çıxıntı LSuzunluğuvəBdiametrinə malikdir. Aşağı diametrli ox çıxıntısında G parametri aşağıdakı şəkildə verilir
Termogilizin müstəvi dəstəyində, stasionar müqavimət gərginliyi və dəyişən qaldırıcı və dəyişən müqavimət gərginlikləri (6-10-4) - (6-10-6) tənliklərini istifadə edərək qiymətləndirilir, GSP qiyməti isə(6-10-9) tənliyi ilə qiymətləndirilir. Aşağı diametrli çıxıntılı oxun təməlində, gərginlik amplitudları (6-10-4) - (6-10-6) tənliklərinin, GRD qiymətiisə (6-10-10) tənliyini istifadə edərək qiymətləndirilir.
6.10.5 Çıxıntılı termogilizlər üçün maksimum gərginlik, axından qorunan
Termogiliz maye axınından termogiliz dəstək müstəvisindən L0 məsafəsinə qədər qorunduqda,çıxıntılı termogiliz üçün dəstək müstəvidə G parametri aşağıdakı şəkildə verilir
Aşağı diametrli çıxıntılı oxda, L0,L – LS ilə maye axınından qorunmaq üçün (6-10-10) tənliyi tətbiq olunur, G parametri aşağıdakı şəkildə verilir
Termogilizin dəstək müstəvisində, stasionar müqavimət gərginliyi və dəyişən qaldırıcı və dəyişən müqavimət gərginlikləri (6-10-4) - (6-10-6) tənliklərini və (6-10-11) tənliyindən müvafiq GSP qiymətiniistifadə edərək qiymətləndirilir. Aşağı diametrli çıxıntılı oxun təməlində, gərginlik amplitudları (6-10-4) - (6-10-6) tənliklərini və (6-10-10) və ya (6-10-12) tənliklərindən müvafiq GRD qiymətini istifadə edərək qiymətləndirilir.
Şəkil 6.10.7.1 Ucu aşağı istiqamətdə olan, termogilizin dirsəyəquraşdırılması
6.10.6 Maye axınına qismən təsiretmə
6-10.3 və ya 6-10.5 paraqraflarında əhatə olunan maye axınına qismən təsiretmə ilə termogilizlər üçün, əyilmə anı maye axınına məruz qalan nəzərdə tutulan sahə üzrə fəaliyyət göstərən təzyiq tərəfindən yaradılmış anın inteqrasiya ilə hesablanmalıdır.
6.10.7 Termogilizin dirsəyə quraşdırılması
Dirsəyə quraşdırılmış və çıxışa istiqamətləndirilən termogilizlər üçün, 6-10.7-1şəkildə göstərildiyi kimi, dəqiq axın yolunu modelləşdirmək çətindir. Belə ki, axın, maye axınına məruz qalmış termogilizin uzunluğu boyunca termogiliz oxuna normal olduqda, layihələndirilən sahə sabitolaraq termogilizin nəzərdə tutulan sahəsi kimi hesablanır. Termogiliz qiymətlərinin hesablanmasında istifadə etmək üçün həndəsi şəkil 6-10.7-2 verilir.
Ucluğu girişə istiqamətləndirilən dirsəyə quraşdırılmış termogilizlərə, şəkil 6-10.7-3 göstərildiyi kimi, çıxışa istiqamətləndirilən termogilizlərdən daha çox üstünlük verilir. Giriş boruda axın xətləri boru oxuna paralel xətlər kimi yaxından yaxınlaşdırılmalıdır ki, əyilmə anının ardıcıl azaldılma ilə termogilizin ucuna yaxın minimal eninə maye axını mövcuddur. Ucluq effektləri əhəmiyyətlidir və effektiv Strouhal ədədi termogiliz oxu ilə əlaqədar olaraq axınının bucağı ilə dəyişir [16]. Belə bir quraşdırma üçün, əyilmə anının hesablanması bu standartın əhatə dairəsi xaricindədir. Maye dinamikası və ya təcrübi ölçmələri istifadə edərək, maye axını modelini, giriş boru elementlərinin dəyişkənliyini müəyyən etmək və konsultasiyaya istinad [16] istifadə edərək, termogiliz üzrə qüvvələri müəyyən etmək üçün,ə anın və Strouhal ədədin proqnozlaşdırılmalıdır.
6.11.Təzyiq və sürüşmə gərginlikləri
Əyilmə gərginliklərinə əlavə olaraq, aşağıdakı gərginliklər mövcuddur:
(a) radial təzyiq gərginliyi, Sr
(b) toxunan təzyiq gərginliyi, St
(c) ox təzyiq gərginliyi, Sa
(d) axın toqquşmasına görə sürüşmə gərginliyi
Kəsmə gərginlik digər gərginliklərə nisbətən kiçikdir və diqqət tələb etmir.
Xarici iş təzyiqi üçünP, radial və birləşdirən gərginliklər kökdə aşağıdakı tənliklər ilə verilir
buradad termogilizin açılış diametridir və sıxılma gərginlikləri müsbət işarəyə malikdir.
Ox təzyiq gərginliyi aşağıdakı tənlik ilə verilir
6.12 Stasionar, statik və dinamik gərginlik limitləri
Bölmə 6-13-ün hidrostatik təzyiq limitinə əlavə olaraq, termogiliz dözümlülük nasazlığının qarşısını almaq üçün güc meyarlarına cavab verməlidir. 6-3.6 bəndində təsvir olunduğu kimi, aşağı axın sürətinin şəraitləri üçün, maye dözümlülük nasazlığına səbəb olmaq üçün termogilizə kifayət qədər impuls ötürmür və yalnız 6-12.2 bəndində olan sabit gərginlik limiti təmin olunmalıdır.
Şəkil 6.10.7.2 Termogiliz qiymətlərin hesablanmasında istifadə ediləcək həndəsə
Şəkil 6.10.7.3 Giriş ilə üzləşən ucluq ilə termogilizin dirsəyə quraşdırılması
Daha yüksək maye sürətləri üçün, termogiliz stasionar gərginliklər üçün 6-12.2 paraqrafda və dinamik gərginliklər üçün 6-12.4 təsvir edilən tələblərə cavab verməlidir. 6-12.5 paraqrafda Strouhal təzyiqi quraşdırılmış termogilizin təbii tezlyindən artıq olduğu hallarda maye sürətlərində əməliyyat üçün hazırlanır.
6.12.2 Stasionargərginlik limitləri
Hidrostatik maye təzyiqinin və dəyişməyən müqavimətin birləşmiş təsirlərindən stabil yükləmə, termogilizin ox istiqamətində, termogilizəsasının çıxış tərəfində, termogilizin xarici səthində yerləşən termogilizdə, maksimum gərginliyin nöqtəsini, Smax, istehsal edir. Layihə üçün, Smax belə verilir
Nasazlıq üçün Von Mises meyarını istifadə edərək, tətbiq olunan gərginliklərSmax, Sr, və St təmin etməlidir:
S =idarəetmə kodu ilə müəyyən edilmiş, materialın maksimum yol verilən gərginliyi
İdarəetmə kodu tərəfindən əhatə olunmayan materiallar və iş temperatur birləşməsi üçün, gərginlik limitləritest tərəfindən müəyyən edilir. Qeyd edək ki, yüksək temperaturda xidmət üçün geniş dövrlər üzrə sürünmə dərəcəsi və uzunmüddətli güc qısa müddətli səmərəli -güc testlerindən əldə edilən gərginlik limitlərindən əhəmiyyətli dərəcədə yol verilən gərginliyiaşağı qiymətlərə qədər məhdudlaşdırır.
6.12.3 Dinamikgərginlik limitləri
Dinamik gərginliklər termogilizinsel istiqamətində titrəyişi üçün səbəb olan dövri müqavimət qüvvələrin və eninə istiqamətində titrəyişi üçün səbəb olan dövri qaldırıcı qüvvələrin nəticələridir. Dinamik gərginlik amplitudası yüksək dövrü maksimum icazə verilən gərginlik amplitudasından artıq olmamalıdır. Pik gərginlik əyilmə titrəyişli amplitudası, So, max, gərginlik konsentrasiyası amili, Kt ilə daha da gücləndirilən kvadratda əlavə olunmuş iki komponentlərin amplitudası kimi qəbul edilir:
Cədvəl 6.12.3.1 Sinif A və sinif B üçün yolverilən dözümlülük – gərginlik amplituda limitləri
Termogiliz material sinifi
Gərginliyin yerində metal vəziyyət
Qaynaq kimi [Qeyd (l)] və ya yivli
Qaynaq, sonra emal olunmuş [Qeyd (2)]
Qaynaq kimi[Qeyd (l)] və ya yivli
Qaynaq, sonra emal olunmuş [Qeyd (2)]
(a)A sinifinə, B sinifində əhatə olunmayan, karbon, aşağı lehimli, seriyası 4xx və yüksək lehimli poladlar aiddir.
(b) Sinif B seriyası 3xx yüksək lehimli poladlar, nikel-xrom-dəmir ərintisi, nikel-dəmir-xrom ərintilərivə nikel-mis ərintiləridir.
(1) Maksimum gərginliyin yeri qaynaq oynağı və ya istiliyə məruz qalmış əlaqəli zona ilə üst-üstə düşür [məsələn, qaynaq termogiliz, şəkil 4-1-4, illüstrasiya (d) göstərildiyi kimi
(2) Maksimum gərginliyin yeri qaynaq oynağı və ya qaynaq üçün sonradan hamar səthinə emal edilmiş əlaqəli istilyə məruz qalmış zona iləüst-üstə düşür [məsələn, flanşlı termogiliz, şəkil 4-1-4, illüstrasiya (c) göstərildiyi kimi]. Bu qaynaq oynağı tam nüfuz edici qaynaq olmalıdır, və vizual və maqnit-hissəcik və ya maye-boya-nüfu
z edici araşdırma emal prosesindən sonra tələb olunur. Tam penetrasiya qaynaqların və / və ya qaynaq tikişlərinolmadıqda, SFüçün "qaynaq kimi" qiymətlər istifadə olunmalıdır.
(3) Maksimum gərginliyin yeri hamar, emal olunmuş səthdir və qaynaq oynağı və ya əlaqəli istiliyə məruz qalmış zona ilə üst-üstə düşmür (məsələn, cilalanmış oynaqlı termogiliz).
Termogilizlayihəı ASME BPVC, bölmə VIII, bölmə 2, hissə 5, uyğun olaraq, 6-12.3 paraqrafın tələblərindən asılı olmayaraq, yorğunluq üçün qiymətləndirilməlidir. Alternativ olaraq, termogiliz layihəı yorğunluq üçün 6-12.3 paraqrafın tələblərinə uyğun olaraq qiymətləndirilməlidir.
Daha çox birbaşa tətbiq olunan məlumatlar olmadıqda, aşağıdakılar istifadə olunmalıdır:
(a) Kt5 2.2gərginlik konsentrasiyası amili termogiliz əsasında yuvarlaqlaşmanın xüsusi ölçülü detalları olmadan istifadə olunmalıdır.
(b) Yivli bağlantılar minimum kimi Kt 5 2.3 gərginlik konsentrasiyası amilini istifadəetməlidir.
(c) Məlum yuvarlaqlaşma radiusu b və kök diametri A üçün Kt əldə edilir.
Pik titrəyişli əyilmə gərginliyin amplituda limiti So, max temperatur və ekoloji təsirlər üçüntənzimlənən yorğunluq-dözümlülük limitini aşa bilməz:
buradaSfhavada otaq temperaturunda icazə verilən yorğunluq-gərginlik amplituda limitidir. FEkorroziyaya xidməti kimi ekoloji təsirlər üçün, müvafiq olduqda, layihəçilərə yorğunluq məhdudiyyətlərini tənzimləmək üçün imkan yaradan ekoloji amildir(FE≤ 1). ASME B31.1, PowerPiping, əlavələr IV və V korroziya nəzarəti və boru kəmərləri korroziyası üzrə təlimatı təmin edir. FTaşağıdakı tənlik ilə verilən temperatur düzəliş amildir
buradaE(T) iş temperaturda elastik moduldur. Asinif materialı üçün (bax cədvəl 6-12.3-1), Eref bərabərdir 202 GPa (29.3 x 10 psi), aşağı-Cr ərintilər istisna olmaqla, hansılar üçünErefbərabərdir 213 GPa (30.9 x 106 psi). B sinif materialı üçün (bax cədvəl 6-12.3-1), Erefbərabərdir 195 GPa (28,3 x 10 psi), nikel-mis ərintiləri istisna olmaqla, hansılar üçün Erefbərabərdir 179 GPa (26.0 3 106 psi).
Termogilizin təbii tezliyi adətən yüzlərlə hers olduğu üçün, yorğunluq sikllərin ümumi sayı asanlıqla termogilizin ömrü ərzində 10-dən çox ola bilər və Sflayihə dövrü limitində qiymətləndirilməlidir. Daha çox birbaşa tətbiq olunan məlumatlar olmadıqda, cədvəl 6-12.3-1-də yüksək dövr limitində Sf qiymətləri tipik karbohidrogen və buxar mühitləri üçün 10 dövrü ilə layihə həyatı üçün istifadə olunmalıdır. Digər mühitlərdə və ya 427 ° C (800 ° F) artıq temperaturda cədvəl 6-12.3-1 qiymətlərin istifadəsi korroziya və ya əlaqəli təsirləri üçün cavabdeh olan ekoloji amildə FE azalmanı tələb edə bilər.
Termogiliz boruya və ya termogilizdən fərqli tərkibə malik adapterinin içərisinə qaynaqlanmış olduqda, Sf qiyməti iki metallar üçün qiymətlərdən kiçik olmalıdır. Layihəçi fərqli qaynağın yorğunluq gücü və materiallar arasında istilik genişləndirilməsi uyğunsuzluğu üzərindəki təsirləri nəzərə almalıdır.
cədvəl 6-12.3-1 və ya ASME BPVC Bölmə VIII, Bölmə 2 əhatə olunmayan materiallar üçün, yorğunluq-gücü amplituda limitləri test tərəfindən müəyyən edilir. Test ASME BPVC bölmə VIII, bölmə 2, əlavə 5.F. müddəalarına uyğun olmalıdır. ASME BPVC bölmə VIII, bölmə 2, hissə 5 (son nəşri) uyğun olaraq, yorğunluq təhlili cədvəl 6-12.3-1 əhatəsi xaricində qalan şərtlər üçün tələb olunur. Cədvəl 6-12.3-1 dəyərlər 1011 yorğunluq dövrləri üçün qiymətləndirilir. Layihə ömrü ərzindəsikllərin daha aşağı bir sırasına məruz qalmış termogilizlər üçün, layihəçi müvafiq sayda sikllər üçün yorğunluq məlumatlarını istifadə etməlidir.
6.12.4 Çıxıntılı termogilizlər üçün maksimal – gərginlik yerləri
Çıxıntılı termogilizlər üçün, gərginlik meyarları [tənliklər (6-12-2) və (6-12-5)] aşağıdakı iki yerlər üçün qiymətləndirilir:
(a) termogilizin dəstək müstəvisində
(b) oxun aşağı diametrli hissəsinin əsasında
Birincisi, 6-10 yarımbölümdə təsvir olunan prosedurları istifadə edərək, termogiliz dəstək müstəvisində gərginliyi qiymətləndirmək. İkincisi, oxun aşağı diametrli hissəsinin əsasında, (6-12-4) tənliyində (A/b) üçün (B/bS) əvəz edərək gərginliyi qiymətləndirmək. Burada bS kökdə yuvarlaqlaşma radiusudur.
6.12.5 Yüksək kritik əməliyyat
Maye sıxlığı aşağı olduğu, yəni 1 kq/m3 (0.06 lb/ft3) daha az sıxlıq ilə aşağı təzyiqli qazlar olduğu halda, Strouhal tezliyi quraşdırılmış termogilizin təbii tezliyindən artıq olan əməliyyat kimi müəyyən edilmiş, kritik əməliyyat üçün termogilizi layihə etmək mümkündür: fS>fn. Sonlu element və modal təhlil üsulları ümumiyyətlə tələb olunur, lakin prinsipcə, qaldırma rezonans vəziyyətdə ən aşağı sıra rejiminin gərginlikləri hər iki icazə verilən maksimum gərginlik(statik yük) və yorğunluq icazə verilən gərginlikdən aşağıda olduqda (dinamik yüklər), ikinci sıra rejimi termogiliz layihəı və seçilməsi üçün əsas kimi qəbul edilməlidir. Bu əməliyyatın uğuru bir çox amillərdən asılıdır və ayrı-ayrı baxılır. Superkritik əməliyyata fırlanan avadanlıqların performansı testində yol verilmir.
Termogilizin xarici təzyiq qiyməti aşağıdakı kimi müəyyən edilir:
Mərhələ 1. 103 MPa (15 ksi) daha az təzyiq qiymətləri üçün, xarici diametri B, daxili diametri d və uzunluğu L silindr ilə düz və konus termogiliz üçün və icazə verilən xarici təzyiqi, Pc, (UG-28müəyyən edildiyi kimi) və ya çıxıntılı termogiliz üçün LS uzunluğunu hesablamaq üçün, ASME BPVC UG-28 bölmə VIII, bölmə 1 istifadə edin. Sadələşdirilmiş alternativ kimi, UG-28 ilə əhatə olunmayan materiallar üçün, icazə verilən xarici təzyiq belə hesablanmalıdır
S = idarəetmə kodun icazə verilən maksimum gərginliyi
(6-13-1) tənliyi ilə hesablanan Pcqiyməti müəyyən temperaturda bəzi materiallar üçün UG-28 ilə hesablanmış qiymətdən 17% qədər daha aşağı ola bilər.
UG-28 tərəfindən müəyyən məhdudiyyətlərindən kənarda temperaturlarda, layihəçilər (6-13-1) tənliyini istifadə etməlidir. S müvafiq qiymətini müəyyənləşdirərkən, layihəçilər xüsusilə 4-1-1 və 4-2-1 cədvəllər tərəfindən icazə verilən d/B böyük qiymətlər üçün, çökdürmə imkanlarını nəzərə almalıdır.
Yüksək təzyiqli xidmət üçün [103 MPa (15 ksi)], ASME BPVC bölmə VIII, bölmə 3və ya ASME B31.3, fəsil IX istifadə edin.
Mərhələ 2. Minimum ucluq qalınlığı, t, (bax şəkil 4-1-1) həmişə bərabər və ya oxun minimum divar qalınlığından daha çox olmalıdır. (cədvəl 4-1-1 və 4-2-1 minimum icazə verilən divar qalınlığı üçün baxın.) Aşağıdakı tənliyi istifadə edərək, qalınlıq t üçün icazə verilən təzyiqi, Pt, hesablayın
d 5 termogilizinaçılış diametri
S 5 maksimum icazə verilən gərginlik
Mərhələ 3. Termogilizin xarici təzyiq qiyməti, Pr,flanslı termogilizlər üçün Pc,Pt,və Pfminimumudur, və ya digər termogilizlər üçün Pc və Pt minimumdur. Xarici təzyiq qiyməti maksimum əməliyyat təzyiqdən, P, çox olmalıdır. Flanslı və ya cilalanmış termogilizlər üçün (Van Stone),ASME B16.5, Pipe Flanges və Flange Fittings uyğun olaraq, flansın icazə verilən təzyiqini, Pf, müəyyən edin. Flansı Ptvə Pcif Pf>Ptvə ya Pc minimuma endirin. Flansın icazə verilən maksimum əməliyyat təzyiqi,Pf, ASME B16.5 və ya idarəetmə kodu ilə uyğun olmalıdır, Pf.Ptvə Pc minimum azaldılmış Pt<Pf or Pc<Pf,hallar istisna olmaqla.
Layihə təzyiqi əməliyyat vəziyyətinin temperaturunda hesablanmalıdır. Birdən artıq əməliyyat şəraiti çox temperaturlarda hesablamaları tələb edə bilər.
BÖLMƏ 7. HESABLAMALARA ÜMUMİ BAXIŞ
7.1. Kəmiyyət meyarları
Yararlı xidməti təmin etmək üçün, termogiliz dörd kəmiyyət meyarlara malikdir.
(a) Tezlik Limiti. Termogilizin rezonans tezliyi kifayət qədər yüksək olmalıdır ki, dağıdıcı rəqslər maye axını ilə həyacanlaşmasın.
(b) DinamikGərginlik Limiti. Maksimum ilkin dinamik gərginlik icazə verilən yorğunluq gərginlik həddindən çox olmamalıdır.
(c) StatikGərginlik Limiti. Von Mises meyarları ilə müəyyən edilmiş termogilizin maksimal stasionar gərginliyi, icazə verilən gərginlikdən artıq olmamalıdır.
(d) HidrostatikTəzyiq Limiti. Xarici təzyiq termogilizin ucu, oxu və flansının nominal təzyiqindən artıq olmamalıdır.
Bundan əlavə, proses ətraf mühit üçün (bölmə 5) termogiliz materialının yararlılığı nəzərə alınmalıdır.
7.2. Maye xüsusiyyətləri
Mayenin aşağıdakı xüsusiyyətlərini toplayın:
P =iş təzyiqi, Pa (psi)
T =iş temperaturu, C (F)
V =texnoloji maye sürəti, m/s (in./sec)
v =xüsusi həcm (maye sıxlığının qarşılığı p), m/kg (in./lb)
µ=dinamik maye özlülüyü, Pa⋅s (lbf⋅sec/ft), or
ʋ=kinematik maye özlülüyü, m/s (ft/sec)
p=maye sıxlığı, kg/m (lb/in.)
6-4.1 paraqrafında qeyd olunduğu kimi,(6-4-4) tənliyi Strouhal ədədini müəyyən etmək üçün istifadə olunduqda, özlülüyə ehtiyac yoxdur. Texnoloji mayenin sürətini müəyyən edərkən, layihəçibaşlanğıc və ya bağlanma şərtləri (paraqraf 6-3.3), klapan əməliyyatları və ya stasionar əməliyyatdan digər kənarlaşmalarilə əlaqədar, maye sürətində dəyişiklikləri nəzərə almalıdır.
Maye sürətinin kifayət qədər aşağı olub-olmadığını müəyyən edinki, xarici təzyiq limitindən başqa heç bir hesablamaların edilməsinə ehtiyac olmasını (paraqraf 6-3.6).
7.4.Material xüsusiyyətləri və ölçüləri
Termogiliz xüsusiyyətlərini və ölçülərini toplayın.
Zəruri ölçülərə dəstək müstəvidə və ya kökdə termogilizin A5 xarici diametri daxildir, m (düym)
B =termogiliz ucunda xarici diametr, m (düym)
b =termogiliz kökündə yuvarlaqlaşma radiusu, m (düym)
bS= çıxıntılı termogilizin aşağı diametrli uzunluğunun oturacağında yuvarlaqlaşma radisu, m (düym)
d =termogilizin açılış diametri, m (düym)
L =termogilizin dəstəksiz uzunluğu, m (düym)
LS=çıxıntılı ox üçün aşağı diametrli oxun uzunluğu, m (düym)
t =termogilizin minimum ucluq qalınlığı, m (düym)
A, b, və L qiymətləri, qaynaq həndəsəsi və ya qaynaq adapterlərin istifadəsi kimi, quraşdırma detallarından asılı ola bilər (yarımbölüm 6-7 bax).
7.4.2 Material xüsusiyyətləri
Termogiliz materialının mühüm xüsusiyyətlərinə daxildir
E =xidmət temperaturda elastiklik modulu, Pa (psi)
S =icazə verilən maksimum iş gərginliyi, Pa (psi)
Sf=yüksək sikli həddində yorğunluq dözümlülük limiti, Pa(psi)
Pm=termogiliz materialının kütlə sıxlığı, kg/m3(lb/in.)
Material xüsusiyyətləri gərginliyi1% kütləvi sıxlıq, 5% elastik modul və 10% gərginlik və dözümlülük məhdudiyyətləri üçün, daha yaxşı məlum olacağına ehtiyac yoxdur. Cədvəllərdə və ya şəkillərdə hər hansı qiymətlərin interpolyasiyası cədvəllərin mənbəyi tərəfindən tövsiyə üsullarına riayət etməlidir.
Termogilizə quraşdırılmış temperatur sensorunun zəruri xüsusiyyətlərinə ps = temperatur sensorun sıxlığına, kq/m3 (lb/in.3) daxildir.
Temperatur-sensor sıxlığı hesablamalar yalnız kiçik düzəliş kimi daxil olur və 6-5.3 paraqrafın çatızmaqlıq qiymətləri istifadə edilə bilər.
7.4.3 Xüsusiyyətlərin temperatur asılılığı
Ətraf mühit temperaturunda termogilizin material sıxlığını və termogilizin bütün ölçülərini qiymətləndirin. Maye xüsusiyyətləri, termogilizin materialının elastik modulu və gərginlik və yorğunluq-amplitud limitləri əməliyyat temperaturunda qiymətləndirilir.
7.4.4 Quraşdırma məlumatları
Quraşdırılmanın zəruri detallarına KM = termogiliz dəstəyinin fırlanma sərtliyi daxildir, (N⋅m)/rad [(in.-lb)/rad]. KM amiil haqqında əlavə məlumat üçün 6-6 yarımbölümə baxın. Yarımbölüm 6-7 müxtəlif quraşdırma növləri üçün L, A və B qiymətlərini müəyyən edir.
7.5. Reynolds və Strouhal ədədləri
Maye axınını xarakterizə edən Reynolds və Strouhal ədədlərini hesablayın (paraqraf 6-4.1). Termogilizi üzrə maye qüvvələrini xarakterizə edən qaldırıcı və müqavimət əmsallarını alın (paraqraf 6-4.2).
7.6. İş temperaturunda təbii tezlik
İş temperaturunda quraşdırılmış termogilizin təbii tezliyini hesablayın (yarımbölüm 6-5). Bu hesablama aşağıdakı mərhələlərdən ibarətdir:
Mərhələ 1. Təxmini təbii tezliyi hesablayın.
Mərhələ 2. Təxmini nazik-tir nəzəriyyəsindən kənarlaşmanı düzəltmək üçün, 6-5 yarımbölümün korelyasiyasını istifadə edin.
Mərhələ 3. Sensor və maye kütləsi üçün düzəliş edin.
Mərhələ 4. Təməl uyğunluğu üçün düzəliş edin.
7.7. Əməliyyatın gözlənilən rejimində təbii tezlik
Quraşdırılmış termogilizin təbii tezliyinin əməliyyatın gözlənilən rejimi üçün kifayət qədər yüksəkolmasını müəyyən edin (yarımbölüm 6-8). Ümumi halda, bu müəyyənləşdirilmə, yarımbölüm 7-8 açıqlanan kimi, maksimum gərginlik hesablanmasını tələb edəcək.
7.8. Stasionar və dinamık gərginliklər
Termogilizin dəstək müstəvisində maksimum stasionar və dinamik gərginlikləri hesablayın (6-10 və 6-11 yarımbölmləri). Çıxıntılı termogilizlər üçün, oxun aşağı diametrli hissəsinin kökündə bu hesablamanı təkrarlayın.
7.9.Yol verilən yorğunluq limitləri
Gərginliklərin icazə verilən yorğunluq limitlərindən artıq olub-olmadığını müəyyən edin (yarımbölüm 6-12).
7.10.Təzyiqin qiymətləndirilməsi
Ucluğun, termogiliz oxu və hər hansı bir flansəsasında,termogilizin nominal təzyiqini (yarımbölüm 6-13) hesablayın. Nominal təzyiqin layihə təzyiqdən artıq olub-olmadığını müəyyən edin.
QEYD: Aşağıdakı nümunələrdə, orta nəticələr çoxmərhələli hesablamalar üçün verilir. Baxmayaraq ki, orta nəticələr mətndə aydınlıq üçün dörd əhəmiyyətli ədədlərə qədər yuvarlaqlaşdırılmışdır, ədədi hesablamalar yuvarlaqlaşdırma olmadan bütün hesablamalar üçün təqdim edildi.
8.1.Buxarpaylayan qurğu üçün konus, qaynaq termogiliz (ABŞ ölçü vahidləri)
8.1.1 Avadanlıqlar, xüsusiyyətlər, ölçülər, və quraşdırma
ASME B3.1, Power Piping altında istifadə üçün, buxar dövrələmə xətti üçün termogilizi nəzərə alın.
8.1.1.1 Buxar xüsusiyyətləri
(a) artıq isidilmiş buxar təzyiqi: P = 235 psi
(b) iş temperaturu: T =450F
(c) normal axın şəraiti: V =295 ft/sec
(d) buxar sıxlığı: p= 0,499 lb/ft
(e) özlülük: µ =0,0171 cPvə ya dönüşüm amildən istifadə edərək 1 cP =6,7197 x 1024 lb/(ft·sec), µ = 1,149 x10 lb/(ft·sec)
8.1.1.2 Termogiliz ölçüləri
Termogiliz həmçinin dəstək müstəvi olan, oxun kökündə emal olunmuş yuvarlaqlaşma ilə konus oxa malikdir. Bu yüksək sürətli avadanlıq üçün, termogiliz qaynağın istilik təsirinə məruz qalan zonasında dəstək müstəvi ilə, proses boruya birbaşa qaynaq edilir. Proses axına termogilizin nominal taxılması 4 düym təşkil edir. Dəstəksiz uzunluğu, L, qaynağın mümkün natamam nüfuz etməsinə görə, nominal uzunluqdan artıqdır [bax, şəkil 6-6-1, illüstrasiya (e)].
(a) kök diametri: A =1,5 düym.
(b) uc diametri: B =1,0 düym
(c) oturacaqda yuvarlaqlaşmaradiusu: b =0,0 düym
(d) açılış: d =0,26 düym
(e) dəstəksiz uzunluq: L =4,06 düym
(f) minimum divar qalınlığı: t =0,188 düym
8.1.1.3 Material xüsusiyyətləri. Tikinti materialı aşağıdakı xüsusiyyətləri ilə ASTM A 105 karbon poladdır [18]:
(a) ASME B31.1, cədvəl C-1 (temperaturda interpolyasiya), xidmət temperaturda elastiklik modulu: E = 27,5 x 10 psi
(b) ASME B31.1, cədvəl A-1, icazə verilən maksimum iş gərginliyi: S = 19,800 psi
(c) Qaynaqlanmış, sonra isə emal olunmuş termogiliz konstruksiyası, cədvəl 6-12.3-1 (sinif A, qaynaqlanmış), yüksək sikli həddində yorğunluq dözümlülük limit: Sf =3,000 psi
(d) [19]-cu istinaddan, karbon poladın kütlə sıxlığı: pm =0,284 lb/in.
8.1.1.4 Quraşdırma detalları. Fərz edək ki,termogiliz dəstəyinin fırlanma sərtliyi üçün, KMtermogiliz qalındivarlı boruya quraşdırılır (yarımbölüm 6-6) və (6-6-5) tənliyini istifadə edəcəyik.
Temperatur sensorun orta sıxlığı üçün, biz paraqraf 6-5.3, mərhələ 5-də tapılmış çatışmazlıq qiymətini istifadə edəcəyik, ps =169 lb/ft.
8.1.1.5 Reynolds və Strouhal ədədləri. Reynolds ədədi belə hesablanır [tənlik (6-4-3)]
Bu, misal üçün, Re >5 x10və ya tənlik (6-4-2) və ya (6-4-4) NS=0,22 Strouhal ədədini verir.
(6-4-5) tənliyini istifadə edərək, güc əmsalları
8.1.2 Təbii tezliyin hesablanması
Mərhələ1. Təbii tezliyi yaxınlaşdırın [tənlik (6-5-1)]:
= π [(1,25 in.)- (0,26 in.)]/64
= (0,284 lb/in.) π[(1,25 in.) -(0,26 in.)]/4
Da= (1,5 in. + 1,0 in.)/2 = 1,25 in.
Termogilizin təbii tezliyinin yaxınlaşmasını hesablayın
E = xidmət temperaturda elastiklik modulu
I = p (Da -d)/64, ətalətin ikinci anı
L = termogilizin dəstəksiz uzunluğu
m = pmπ(Da -d)/4, termogilizin vahid uzunluğunadüşən kütlə
386,088 in.-lb = 1 lbf·secdönüşüm amili, E kvadrat düymədüşən funt vahidlərində verildiyi zəruridir (lbf/in.ekvivalentdir). (Paraqraf 6-5.3, mərhələ 2və qeyri-məcburi əlavə A bax)
Mərhələ2. Təxmini nazik-şua nəzəriyyəsindən kənarlaşmanı düzəltmək üçün yarımbölüm 6-5 korrelyasiyasını istifadə edin:
B/A = (1,0 in.)/ (1,5 in.) =0,6667
Da/L = (1,25 in.)/ (4,06 in.) =0,3079
d/Da= (0,26 in.)/ (1,25 in.) =0,2080
Mərhələ3. Maye kütləsi üçün düzgün:
Mərhələ4. Sensor kütləsi üçün düzgün:
Da/d 5 (1,25 in.)/ (0,26 in.) 5 4,808
Mərhələ5. Ideal dəstək ilə termogilizin ən aşağı sıra təbii tezliyi [tənlik (6-5-6)] aşağıdakı tənlik tərəfindən verilir
= (1,352) (0,9995) (0,9922) (2,095 Hz)
Mərhələ6. Əsas uyğunluq üçün düzəliş[tənlik (6-6-5)]:
A/L =(1,5 in.)/ (4,06 in.) =0,3695
b/A =(0,0 in.)/ (1,5 in.) =0,0
Quraşdırılmış termogilizin yerində təbii tezlik [tənlik (6-6-1)] aşağıdakı tənlik tərəfindən verilir
8.1.3 Skruton Ədədin Hesablanması
Reynolds ədədin 10artıq olduğu üçün, 6-8.3 paraqrafın ümumi tezlik limitləri tətbiqolunur və Skruton ədədin heç bir hesablanması tələb olunmur. Hesablama buraya nümunə kimi daxil edilir. Biz (6-8-1) tənliyində istifadə edilən sönmə əmsalı, , üçün 0, 0005 konservativ qiyməti götürürük:
d/B =(0,26 in.)/ (1,0 in.) =0,26
NSc2.5 daha çox olduğuna baxmayaraq, Reynolds ədədi10artıqdırvə xətt üzrə rezonansyatırılmış ehtimal edilə bilməz.
8.1.4 Tezlik limitin hesablanması
Mərhələ1. (6-4-1) tənliyindən, NS 5 0,22 Strouhal ədədi ilə və normal axın şəraitində burulğan tökülmə dərəcəsi
Mərhələ 2. Quraşdırılmış termogilizin təbii tezliyinin kifayət qədər yüksək olduğunu yoxlayın. Bu misalda, termogiliz ən ciddi tezlik limitdənkeçir [tənlik 6-8-7)]:
Bu halda, məcburi və ya Strouhal tezliyinin xətti rezonans tezliyindən daha az olduğu üçün, xətt üzrə rezonansda tsiklik gərginliyin heç bir hesablanması tələb olunur. Lakin, tamlığı naminə, bu kəmiyyətin hesablanması 8-1.5 paraqrafa daxil edilir.
8.1.5 Xətt üzrə rezonansda tsiklikgərginlik
Mərhələ 1. Xətt üzrərezonansa müvafiq axın sürətini yaratmaq üçün (6-8-3) və (6-8-4) tənliklərini istifadə edin:
Mərhələ 2. Kökündətsiklik müqavimət gərginliyini qiymətləndirin. Müqavimət və ya xətt üzrə rezonans üçün böyüdücü amil, F’M1,000 kimi müəyyən edilir [6-8.3 paraqraf, mərhələ 1; və 6-9.2 bax]. (6-10-7) tənliyini istifadə edərək, GS qiymətini qiymətləndirməyə başlayın.
d/A = (0,26 in.)/ (1,5 in.) = 0,1733
(6-3-3) tənliyindən, vahid sahədə tsiklik müqavimət ilə əlaqədar olan qüvvə
burada 386,088 in.-lb 5 1 lbf·sec konvertasiya əmsalı kvadrat düym (psi) başına funt vahidlərində yekun cavab vermək üçün daxil edilir.
Tsiklik müqavimət səbəbindən [tənlik (6-10-6)] xətt rezonans vəziyyətdətsiklikgərginliklər
Mərhələ 3. (6-12-4) tənliyindən gərginliyin konsentrasiya amilini qiymətləndirin:
Mərhələ 4. Sıfıra bərabərləşdırılmiş qaldırıcı gərginlik ilə müqavimət və qaldırıcı gərginlikləri birlikdə qiymətləndirin [tənlik (6-12-3)]:
Mərhələ 5. (6-12-6) tənliyindən termperaturun düşmə amilini qiymətləndirin:
Mühit düşmə amili, FE, buxar xidməti üçün vahid kimi qəbul edilir.
Mərhələ 6. (6-12-5) tənliyin sağ tərəfi ilə verilən yorğunluq gərginlik limiti ilə proqnozlaşdırılan gərginliyi müqayisə edin:
yorğunluq gərginlik limiti, 2,816 psi, birləşmiş gərginlikdən daha azdır, 58,430 psi. Burulğan tökülmə tezliyi, fs, 0,4 fndaha çox olduqda, termogiliz412 ft/sec maye sürətinə uyğun, xətt üzrə rezonansda stasionar əməliyyat üçün tsiklikgərginlikdən keçməyəcək (bax, paraqraf 8-1.4, mərhələ 2).
8.1.6 Layihə sürətdə stasionar gərginlik
Mərhələ 1. Maksimum gərginliyin yerində xarici təzyiq ilə əlaqədar radial, toxunan və ox gərginliyini qiymətləndirin [(6-11-1) - (6-11-3) tənlikləri]:
Mərhələ 2. Kökdə stasionar müqavimət gərginliyini qiymətləndirin.
Birincisi, vahid sahədən stasionar müqavimət gücünü qiymətləndirin:
burada 386,088 in.-lb 5 1 lbf·secdönüşüm amili kvadrat düymə (psi) düşən funt vahidlərində yekun cavab vermək üçün daxil edilir.
Mərhələ 3. Müqavimət gücü ilə əlaqədar stasionar gərginliyi qiymətləndirin. [eq. (6-10-4)]:
Mərhələ 4. Kökündə gərginlik limitini qiymətləndirmək üçün Von Mises meyarından istifadə etməkdən əvvəl, (6-12-1) tənliyi ilə verilmiş maksimum gərginliyi hesablayın:
Mərhələ 5. VonMises meyarının sol tərəfini hesablayın [tənlik (6-12-2)]:
Mərhələ 6. Von Mises meyarının sağ tərəfini ilə gərginlik limitini hesablayın [tənlik (6-12-2)]:
191 psi, Von Mises gərginliyi, 29,700 psi, gərginlik limitinindən çox deyil və termogiliz stasionar gərginlik meyarından keçir.
8.1.7 Layihə sürətdə dinamik gərginlik
Qaldırıcı (eninə) və müqavimət (xətt üzrə) rezonansları üçün böyütmə amilləri, müvafiq olaraq, (6-9-1) və (6-9-2tənliklərlə verilir:
Mərhələ 2. Kökdə dinamik müqaviməti və qaldırıcı gərginlikləri qiymətləndirin. (6-3-3) tənliyini istifadə edərək, tsiklik müqavimət və qaldirici ilə əlaqədar vahid sahə üzrə gücü hesablayın.
Müqavimət və qaldirici ilə əlaqədar tsiklikgərginliklər (6-10-5) və (6-10-6) tənlikləri]
Konsentrasiya amili 8-1.5, mərhələ3-də hesablanmış qiymət ilə eynidir,Kt5 2.2.
Mərhələ 3. Birləşmiş nüqavimət və qaldirici gərginlikləri qiymətləndirin [tənlik (6-12-3)]:
Mərhələ 4. Temperatur düşməsi 8-1.5 paraqraf, mərhələ 5-də hesablanan qiymətlə eynidir, FT 5 0,9386.Mühit düşməsi amili, FE, buxar xidmət üçün vahid kimi qəbul edilir.
Mərhələ 5. (6-12-5) tənliyin sağ tərəfi ilə verilmiş, yorğunluq gərginlik həddində proqnozlaşdırılan gərginliyi müqayisə edin:
348,9 psi proqnozlaşdırılan gərginliyi yorğunluq gərginlik həddindən aşağıdırvə termogiliz dinamik gərginlik meyarından keçir.
8.1.8 Təzyiqgərginliyi
Mərhələ 1. (6-13-1) tənliyini istifadə edərək, ox üçün xarici nominal təzyiqi hesablayın:
Mərhələ 2. (6-13-2) tənliyini istifadə edərək, ucluq üçün xarici nominal təzyiqi hesablayın:
Termogiliz üçün nominal təzyiq Ptvə Pc kiçikdir, hansı ki, hazırdaki halda 9,389 psi təşkil edir. Bu qiymət 235-psi iş təzyiqindən çoxdur və termogiliz xarici təzyiq meyarını keçir.
8.2.İsti su tətbiqi üçün çıxıntılı, yivli termogilizlər (beynəlxalq ölçü vahidləri)
8.2.1 Tətbiqi, xüsusiyyətləri, ölçüləri, və quraşdırılması
ASME B31.1, PowerPiping altında istifadə üçün, qızdırılan su tətbiqi üçün termogilizi nəzərdən keçirək.
8.2.1.1 Maye Xüsusiyyətləri
(a) iş təzyiqi: P =0,400 MPa (manometrik təzyiq)
(b) iş temperaturu: T =85C
(c) normal axın şəraiti: V =10 m/s
(d) sıxlıq: p=968,8 kg/m3
(e) özlülük: µ=3,334 x10 Pa·s =3,334 x10 kg/(m·s).
Sıxlıq və özlülük qiymətləri iş təzyiqi və temperatur əsasında [9]-cu istinaddan əldə edildi.
Reynolds ədədləribelə hesablanır [tənlik(6-4-3)]:
Bu missal üçün, Strouhal ədədi (6-4-2) tənliyini istifadə edərək hesablanır
(6-4-5) tənliyini istifadə edərək güc əmsalları hesablanır
8.2.1.2 Termogiliz ölçüləri. Şəkil 4-1-3, (a) illüstrasiyasında göstərildiyi kimi, termogiliz yivli oturacaq ilə çıxıntılı oxa malikdir.
(a) kök diametri: A =0,0222 m
(b) ucdiametri: B =0,0127 m
(c) dəstək müstəvidə yuvarlaqlaşma radiusu: b =0 m
(d) çıxıntının oturacağında yuvarlaqlaşma radiusu: bS=0,0032 m
(e) açılış: d =0,0066 m
(f) dəstəksiz uzunluq: L =0,19 m
(g) aşağı diametrli oxun uzunluğu: LS=0,0635 m
(h) minimum divar qalınlığı: t =0,0048 m
8.2.1.3 Material xüsusiyyətləri. Tikinti materialını aşağıdakı xüsusiyyətlər ilə ASTM A 182 F316 paslanmayan polad [20] təşkil edir:
(a) ASME B31.1, cədvəl C-1 (temperatur üçün interpolyasiya),xidmət temperaturunda elastiklik modulu:E =1,91 x10 MPa =1,91 x10 Pa
(b) ASME B31.1, cədvəl C-1 (temperatur üçün interpolyasiya),mühit temperaturunda elastiklik modulu:E =1,95 x10 MPa
(c) ASME B31.1, cədvəl A-3 (temperatur üçün interpolyasiya), icazə verilən maksimum iş stressi:
(d) Termogiliz inşası yivli oturacaqdır, cədvəl 6-12.3-1 (Sinif B, yivli), yorğunluq stressi amplituda limiti: Sf=37,2 MPa
(e) İstinad [19], mühit temperaturunda F316 poladın kütlə sıxlığı: pm=8 000 kg/m
8.2.1.4 Quraşdırma detalları. Termogiliz dəstəyinin fırlanma sərtliyi, KM, üçün, təbii tezliyi üzrə düzəliş amilini qiymətləndirmək üçün, güman edək ki, termogiliz sərt flansa quraşdırılıb (6-6 yarımbölümə bax) və (6-7-1) tənliyini istifadə edəcəyik.
Temperatur sensorun orta sıxlığı üçün,paraqraf 6-5.3, mərhələ 5, çatışmazlıq qiymətini istifadə edəcəyik, pS =2 700 kg/m.
8.2.2 Təbii tezliyin hesablanması
Mərhələ 1. Təbii tezliyi yaxınlaşdırın [tənlik (6-5-1)]:
Termogilizin təxmini təbii tezliyini hesablayın
E = iş temperaturunda elastik modul
I = π(Da -d)/64, ətalət ikinci anı
L = termogilizin dəstəksiz uzunluğu
m = pmπ (Da -d)/4, termogilizin uzunluq vahidinə düşən kütləsi
Mərhələ 2. Təxmini nazik-şüanəzəriyyəsindən kənarlaşmanı düzəltmək üçün 6-5 yarımbölümün korrelyasiyasından istifadə edin:
A/B = (0,0222 m)/ (0,0127 m) =1,748
LS/L =(0,0635 m)/ (0,190 m) = 0,3342
Mərhələ 3. Maye kütləsi üçün düzəliş edin:
Mərhələ 4. Sensor kütləsi üçün düzəliş edin:
Da/d =(0,0222 m)/ (0,0066 m) =3,364
Mərhələ 5. Ideal dəstəyi ilə termogilizin ən aşağı sıra təbii tezliyi [tənlik (6-5-6)] belə verilir:
Mərhələ 6. Təməl uyğunluğunu düzəldin [tənlik (6-7-1)]:
A/L =(0,0222 m)/ (0,190 m) =0,1168
Quraşdırılmış termogilizin yerində təbii tezliyi [tənlik (6-6-1)]:
8.2.3 Skruton ədədin hesablanması
(6-8-1) tənliyində istifadə olunan, sönmə əmsalı, , üçün, 0,0005 konservativ qiyməti alırıq:
Mərhələ 2. Quraşdırılmış termogilizin təbii tezliyinin kifayət qədər yüksək olduğunu yoxlayın. Bu misalda, termogiliz ən ciddi tezlik limitini keçir [tənlik (6-8-7)]:
Bu halda, xətt üzrə rezonansda tsiklikgərginliklərin hesablamaları tələb olunmur, çünki məcburi və ya Strouhal tezliyi xətt üzrə rezonans tezliyindən daha azdır.Lakin, tamlıq naminə, bu miqdarın hesablanması 8-2.5-ci bəndə daxil edilir.
8.2.5 Xətt Üzrə rezonansda tsiklikgərginlik
Tsiklikgərginlik dəstək müstəvidə və aşağı diametrli oxun oturacağında qiymətləndirilir. Termogiliz hər iki yerlərdətsiklikgərginlik meyarlarını keçir.
8.2.5.1 Dəstək müstəvidə qiymətləndirmə
Mərhələ 1. Xətt üzrə rezonansa müvafiq axın sürətini yaratmaq üçün, (6-8-3) və (6-8-4) tənliklərini istifadə edin:
Mərhələ 2. Bu halda termogiliz kökü olan dəstək müstəvidə, tsiklikmüqavimətgərginliyini qiymətləndirin. Böyütmə amil, F’M, müqavimət və xətt rezonans üçün 1 000-də müəyyən edilir ( bax, paraqraf 6-8.3, mərhələ 1; və 6-9.2 ).
B/A =(0,0127 m)/ (0,0222 m) = 0,5721
D/A =(0,0066 m)/ (0,0222 m) =0,2973
LS/L = (0,0635 m)/ (0,190 m) =0,3342
(6-3-3) tənliyindən, tsiklik müqavimət ilə əlaqədar vahid sahə üzrə güc:
(6-10-6) tənliyini istifadə edərək, tsiklik müqavimət ilə əlaqədar xətt üzrə rezonans şəraitdətsiklikgərginliklər:
Mərhələ 3. Bu gərginliyin konsentrasiyası amili 6-12.3-cü paraqrafın tövsiyələrindən alınır:
Mərhələ 4. Sıfır ilə qaldırıcı gərginliklər ilə, birləşmişmüqavimət və qaldirici gərginlikləri qiymətləndirin [tənlik (6-12-3)]:
Mərhələ 5. (6-12-6) tənliyindən temperatur düşməsi amilini qiymətləndirin:
Ətraf mühit temperatur düşməsi amili, FE, bu xidmət üçün vahid kimi qəbul edilir.
Mərhələ 6. (6-12-5) tənliyin sağ tərəfinin verdiyi yorğunluq gərginliyi həddində proqnozlaşdırılan gərginliyi müqayisə edin:
Yorğunluq gərginliyi limiti, 36,44 MPa, birləşmiş gərginlikdən azdır, 8 183 MPa. Termogiliz 16,01 m/s maye sürətinə uyğun rezonansda stasionar əməliyyat üçün tsiklikgərginlik şəraitindən keçməyəcək, əgər burulğan tezliyi, fS, 0. 4fndaha çoxdursa.
8.2.5.2 Aşağı diametrli oxun oturacağında qiymətləndirmə
Mərhələ 1. Axın sürətiparaqraf 8-2.5.1, Mərhələ 1-də əldə olunmuş sürət ilə eynidir: VIR 516.01 m/s
Mərhələ 2. Bu halda termogiliz kökü olan, dəstək müstəvidətsiklik müqavimət gərginliyini qiymətləndirin. Müqavimət və xətt üzrə rezonans üçün, böyütmə amili, F’M, 1,000-də müəyyən edilir (bax, paraq. 6-8.3).
(6-10-10) tənliyini istifadə edərək, GRDqiymətini hesablamağa başlayın:
d/B =(0.0127 m)/(0.0222 m) =0.5197
(6-3-3) tənliyindən,tsiklik müqavimət ilə əlaqədar, vahid sahə üzrə paraq. 8-2.5.1, mərhələ 2-də əldə edilən ilə eynidir:
(6-10-6) tənliyini istifadə edərək, xətt üzrə rezonans şəraitindətsiklik müqavimət ilə əlaqədar tsiklikgərginliklər
Mərhələ 3. Gərginlik konsentrasiya amili A/b –nı B/bSilə əvəz edərək, (6-12-4) tənliyindən əldə olunur:
Mərhələ 4. Sıfırda müəyyən edilən qaldırıcı gərginlik ilə, birləşmiş müqavimət və qaldırıcı gərginlikləri qiymətləndirin [tənlik (6-12-3)]:
Mərhələ 5. Düşmə amilləri paraq. 8-2.5.1, mərhələ 5 əldə edilənlərlə eynidir:FT=0,9795
Mühit düşmə amili, FE, bu xidmət üçün vahid kimi qəbul edilir.
Mərhələ 6. (6-12-5) tənliyin sağ tərəfinin verdiyi yorğunluq gərginliyi həddində proqnozlaşdırılan gərginliyi müqayisə edin:
Yorğunluq gərginliyi limiti, 36,44 MPa, birləşmiş gərginlikdən azdır, 2 100 MPa. Termogiliz 16,01 m/s maye sürətinə uyğun rezonansda stasionar əməliyyat üçün tsiklikgərginlik şəraitindən keçməyəcək, əgər burulğan tezliyi, fS, 0 4.fndaha çoxdursa.
8.2.6 Layihə sürətdə stasionar gərginlik
Stasionar gərginlikdəstək müstəvidə və aşağı diametrli oxun oturacağında qiymətləndirilməlidir. Termogiliz hər iki yerdə stasionar gərginliyi keçəcək.
8.2.6.1 Dəstək müstəvidə qiymətləndirmə
Mərhələ 1. Maksimum gərginliyin yerində, xarici təzyiq ilə əlaqədar radial, toxunan və ox gərginliklərini qiymətləndirin [ (6-11-1) - (6-11-3) tənliklər]:
Mərhələ 2. Dəstək müstəvidə stasionar müqavimət gərginliyi qiymətləndirin. İlk olaraq, vahid sahə üzrə stasionar müqavimət gücünü qiymətləndirin:
Mərhələ 3. Müqavimət gücü səbəbindən stasionar gərginliyi qiymətləndirin[tənlik (6-10-4)]:
Mərhələ 4. Kökündə gərginlik limitini qiymətləndirmək üçün Von Mises meyarından istifadə etməkdən əvvəl, (6-12-1) tənliyi ilə verilmiş maksimum gərginliyi hesablayın:
Mərhələ 5. Von Mises meyarlarının sol tərəfini hesablayın [tənlik (6-12-2)]:
Mərhələ 6. Von Mises məyarının sağ tərəfində verilmiş gərginlik limitlərini hesablayın [tənlik (6-12-2)]:
RHS=1,5S=1,5(122 MPa)=183 MPa
Von Mises gərginliyi, 19,42 MPa, gərginlik limitini aşmır, 183 MPavə termogiliz dəstək müstəvidəstasionar gərginlikdən keçir.
8.2.6.2 Aşağı diametrli oxun əsasında qiymətləndirmə
Mərhələ 1. Maksimum gərginlik yerində, xarici təzyiqi ilə əlaqədar radial, toxunan və ox gərginliklərini qiymətləndirin [(6-11-1) - (6-11-3) tənlikləri, lakin B, A-nı əvəz etməklə]:
Mərhələ 2. Oxun əsasında stasionar müqavimət gərginliyini qiymətləndirin. Stasionar müqavimət gücü vahid sahədəparaq. 8-2.6.1, mərhələ 2 olduğu kimidir:PD=0,06782 MPa
Mərhələ 3. Müqavimət gücü səbəbindən stasionar gərginliyi qiymətləndirin[tənlik (6-10-4)]:
Mərhələ 4. Çıxıntılı oz kökündə gərginlik limitini qiymətləndirmək üçün Von Mises meyarından istifadə etməkdən əvvəl, (6-12-1) tənliyi ilə verilmiş maksimum gərginliyi hesablayın:
Mərhələ 5. Von Mises məyarının sol tərəfində verilmiş gərginlik limitlərini hesablayın [tənlik (6-12-2)]:
Mərhələ 6. Von Mises məyarının sağ tərəfində verilmiş gərginlik limitlərini hesablayın [tənlik (6-12-2)]:
Von Mises gərginliyi, 9,317 MPa, gərginlik limitini aşmır, 183 MPa, və termogiliz çıxıntılı oxun əsasında stasionar gərginlikdən keçir.
8.2.7 Layihə sürətdə dinamik gərginlik
Dinamik gərginlik dəstək müstəvidə və aşağı diametrli oxun əsasında qiymətləndirilməlidir. Termogiliz hər iki yerləşmədə dinamik gərginliyi keçirməlidir.
8.2.7.1 Dəstək müstəvidə qiymətləndirmə
Mərhələ 1. Qaldırıcı (eninə) və müqavimət (xətt üzrə) rezonansların üçün böyütmə amili (6-9-1) və (6-9-2) tənlikləri ilə verilir:
Mərhələ 2. (6-3-3) tənliyini istifadə edərək, tsiklik müqavimət və qaldırıcı ilə əlaqədar vahid sahə üzrə güc
Mərhələ 3. Dəstək müstəvidə dinamik müqaviməti və qaldırıcı gərginlikləri qiymətləndirin[(6-10-5) və 6-10-6) tənlikləri]. Müqaviməti və qaldırıcıya görətsiklikgərginliklər:
Konsentrasiya amili paraqraf 8-2.5.1, mərhələ 3 hesablanmış qiymət ilə eynidir, Kt =2,3.
Mərhələ 4. Birləşmiş müqavimət və qaldırıcı gərginlikləri qiymətləndirin, tənlik (6-12-3):
Mərhələ 5. Temperatur düşmə amili paraq. 8-2.5.1, mərhələ 5 hesablanan qiymətlər ilə eynidir,FT =0,9795.
Ətraf mühit düşmə amili, FE, xidmət üçün vahid kimi qəbul edilir.
Mərhələ 6. (6-12-5): (6-12-5) tənliyin sağ tərəfində verilən yorğunluq gərginlik həddində proqnozlaşdırılmış gərginliyi müqayisə edin:
35.29 MPa proqnozlaşdırılmış gərginlik yorğunluq gərginlik həddindən aşağıdadırvə termogiliz dəstək müstəvidə dinamik gərginlik meyarından keçir.
8.2.7.2 Aşağı diametrli oxun oturacağında qiymətləndirmə
Mərhələ 1. Böyütmə amilləri paraqraf 8-2.7.1, mərhələ 1-də olduğu kimidir:
Mərhələ 2. Tsiklik müqavimət və qaldırıcı ilə əlaqədar vahid sahə üzrə güc 8-2.7.1 bənd, mərhələ 2 ilə eynidir:
Mərhələ 3. Aşağı diametrli oxun oturacağında dinamik müqavimət və qaldırıcı gərginlikləri qiymətləndirin. [(6-10-5) və (6-10-6) tənlikləri]. Müqavimət və qaldırıcı ilə əlaqədar tsiklikgərginliklər aşağıdakıdır
Konsentrasiya amili paraqraf 8-2.5.2, mərhələ 3 hesablanmış qiymət ilə eynidir, Kt =1,231.
Mərhələ 4. Birləşdirilmiş müqaviməti və qaldırıcı gərginlikləri, tənlik (6-12-3):
Mərhələ 5. Temperatur düşmə amili paraq. 8-2.5.1, mərhələ 5 hesablanan qiymətlər ilə eynidir,FT =0,9795.Ətraf mühitin düşmə amili, FE, xidmət üçün vahid kimi qəbul edilir.
Mərhələ 6. Tənlik (6-12-5) sağ tərəfində verilən yorğunluq gərginliyi həddində proqnozlaşdırılmış gərginliyi müqayisə edin:
9,056 MPa proqnozlaşdırılmış gərginlik yorğunluq gərginlik həddindən aşağıdadır, və termogiliz aşağı diametrli çıxıntılı oxun oturacağında dinamik gərginlik meyarından keçir.
8.2.8 Təzyiq gərginliyi
(6-13-1) tənliyini istifadə edərək, ox üçün xarici təzyiq qiymətini hesablayın:
(6-13-2) tənliyini istifadə edərək, ucluq üçün xarici təzyiq qiymətini hesablayın:
Termogiliz üçün nominal təzyiq Ptvə Pc, azdır, hansı ki, hazırdaki misalda 35,20 MPa təşkil edir. Bu qiymət iş təzyiqindən çoxdur və termogiliz xarici təzyiq meyarından keçir.
BÖLMƏ 9. UYĞUNLUQ BƏYANATI
9.1.Termogilizin spesifikasiyası
Nəzərdə tutulan quraşdırılma və bütün nəzərdə tutulan əməliyyat şərtlərinin detalları daxil olmaqla, termogilizin spesifikasiyası termogilizi özündə birləşdirən sistemin layihəçisinin məsuliyyətidir. Bu sistemin layihəçisi termogilizin texnoloji maye ilə və sistemdə termogilizin quraşdırma layihəı ilə uyğunluğunun təmin edilməsi üçün məsuliyyət daşıyır. Termogiliz təchizatçısı layihəçi tərəfindən göstərilən iş şərtləri ilə termogilizin bu standartın 9-2 yarımbölümünün ətraflı tələblərinə uyğunluğunu nümayiş etdirmək üçün, hesablamaları təqdim etməlidir.
9.2.Sürət və təzyiq nominalları
Maye sıxlığı və sensor kütləsi xüsusi qeyd edilmədiyi halda, termogiliz təchizatçısı tərəfindən qeyd edilən sürət və təzyiq qiymətləri maye sıxlığı amili Ha,f =1 və sensor-kütləsi amilləri pS çatışmazlıq qiymətini istifadə edərək hesablanmalıdır. Sürət və təzyiq qiymətləri maye xassələri, o cümlədən, gözlənilən qarışıqlar məlum olmadığı hallarda, termogiliz təchizatçısı tərəfindən qeyd olunduqda, belə qiymətlər yalnız qeyri-korroziya xidmətində tətbiq olunması haqqında qeydi daxil edilir.
Gözlənilən qarışıqlar daxil olmaqla, maye xassələri məlum olduqda və termogiliz qiymətlərinə daxil olduqda, termogiliz təchizatçısı tərəfindən sürət və təzyiq qiymətlərinin şərhi tam şəkildə bu standartda göstərildiyi hesablamalar və material mülahizələr üçün lazım olan maye xüsusiyyətlərini izah edilir.
Temperatur və ya temperaturun müvafiq diapazonu, sürət və təzyiq qiymətləri, təchizatçı tərəfindən qeyd edilir.
10.1.İstinad edilən sənədlər
[1] Murdock, J. W., 1959, “Power Test Code for Thermometer Wells,” ASME Journal Engineering Power, 403–416.
[2] Blevins, R. D., 2001, Flow-Induced Vibration, 2 Edition, Krieger, Malabar, FL.
[3] Blevins, R. D., Tilden, B. W., and Martens, D. H., 1996, “Vortex-Induced Vibration and Damping of
Thermowells,” Transactions of the ASME, Pressure Vessel and Piping Conference, 328, 465–484.
[4] Zdravkovich, M. M., 1997, Flow Around Circular Cylinders: Vol. 1: Fundamentals, Oxford University Press, Oxford, UK.
[5] Sakai, T., Iwata, K., Morishita, M., and Kitamura, S., 2001, “Vortex-Induced Vibration of a Circular Cylinder in Super-Critical Reynolds Number Flow and Its Suppression by Structure Damping,” JSME International Journal, Series B, 44, 712–720.
[6] Iwata, K., Morishita, M., Sakai, T., Yamaguchi, A., Ogura, K., 2001, “Evaluation of Turbulence-Induced Vibration of a Circular Cylinder in Supercritical Reynolds Number Flow,” JSME Japan Society of Mechanical Engineers International Journal, Series B, 44, 721–728.
[7] Blevins, R. D., 2009, “Models for Vortex Induced Vibration of Cylinders Based on Measured Forces,” ASME Journal of Fluids Engineering, 131, paper 101203.
[8] International Association of the Properties of Water and Steam, 2009, “Releases and Guidelines,” available at http://www.iapws.org, accessed March 6, 2009.
[9] National Institute of Standards and Technology (NIST), 2009, NIST Chemistry Webbook, NIST Standard Reference Database Number 69, http://webbook.nist. gov/chemistry, accessed March 6, 2009.
[10] Brock, J. E., 1974, “Stress Analysis of Thermowells,” Report NPS–59B074112A, Naval Postgraduate School, Monterey, CA.
[11] Energy Institute, 2008, Guidelines for the Avoidance of Vibration Induced Fatigue in Process Pipework, 2 Edition, Energy Institute, London.
[12] Morishita, M., and K. Dozaki, 1998, “History of Flow-Induced Vibration Incident Occurred in Monju,” Transactions of the ASME, Pressure Vessel and Piping Conference, 363, 103–108.
[13] Ogura, K., Morishita, M., and A. Yamaguchi, 1998, “Cause of Flow-Induced Vibration of Thermocouple Well,” Transactions of the ASME, Pressure Vessel and Piping Conference, 363, 109–117.
[14] Morishita, M., and Wada, Y., 1998, “Fatigue Analysis of Thermowell Due to Flow-Induced Vibration,” Transactions of the ASME, Pressure Vessel and Piping Conference, 363, 119–124.
[15] Odahara, S., Murakami, Y., Inoue, M., and Sueoka, A., 2005, “Fatigue Failure by In-Line Flow- Induced Vibration and Fatigue Life Evaluation,” JSME Journal, Series A, 48, 109–117.
[16] Ramberg, S. E., 1983, “The Effects of Yaw and Finite Length Upon the Vortex Wakes of Stationary and Vibrating Cylinders,” Journal of Fluid Mechanics, 128, 81–107.
[17] Lide, D., ed., 2008, CRC Handbook of Chemistry and Physics, 89th Edition, CRC Press, Boca Raton, FL.
[18] ASTM International, 2009, Standard Specification for Carbon Steel Forgings for Piping Applications, ASTM A105/A105M-09, ASTM International, West Conshohocken, PA.
[19] Davis, J. R., ed., 1998, Metals Handbook Desk Edition, 2nd Edition, CRC Press, Boca Raton, FL.
[20] ASTM International, 2009, Standard Specification for Forged or Rolled Alloy and Stainless Steel Pipe Flanges, Forged Fittings, and Valves and Parts for High-Temperature Service, ASTM A182/A182M-09a, ASTM International, West Conshohocken, PA.
10.2.İstinad edilən sənədlər
ASME B16.5-2003, Pipe Flanges and Flange Fittings
ASME B31.1-2007, Power Piping
ASME B31.3-2008, Process Piping
ASME B40.200-2008, Thermometers, Direct Reading and Remote Reading: ASME B40.9, “Thermowells for Thermometers and Elastic Temperature Sensors”
ASME BPVC III-A, Appendices, 2007 Edition
ASME BPVC VIII, Division 1, 2007 Edition
ASME BPVC VIII, Division 2, 2007 Edition
ASME BPVC VIII, Division 3, 2007 Edition Publisher: The American Society of Mechanical Engineers (ASME), Three Park Avenue, New York, NY 10016-5990; Order Department, 22 Law Drive, P.O. Box 2900 Fairfield, NJ 07007
A.1.Beybnəlxalq və Amerika ölçü vahidləri arasında çevrilmə amilləri
(a) Metr düym çevirmək üçün, 0,0254 vurulur.
(b) Funt-güc (lbf) nyutona (kq ⋅ m / s2) çevirmək üçün, 4,448 222 vurulur.
(c) Funt-gücü vahid sahə üzrə (psi or lbf/in.) paskala (Pa) çevirmək üçün, 6,894 757 x 10 vurulur.
A.2.Digər çevrilmə amilləri
(a) Amerika ölçü vahidləri çərçivəsində, təzyiqlər və elastik modul adətən kvadrat düym başına funt vahidləri ilə verilir (psi or lbf/in.2), hansı ki, funt, düym və saniyə birləşməsi nəticəsində təzyiqin əldə edilən vahid ekvivalenti deyil:lb/(in.⋅sec2). Funt-gücü vahid sahə üzrə (psi or lbf/in.2), lb/(in.⋅sec2) çevirmək üçün, 386,088 vurulur.
(b) Bir çox mənbələrdə maye özlülüyü santipuaz ədədi ilə ifadə olunur (1 santipuaz 5 0,01 tarazlaşmadır). Santipuaz nə beynalxalq nə də amerika ölçü vahidi deyil. Ədəd vahiddir, lakin aşağıdakı çevrilmə amillər istifadə edərək, konvertasiya edilə bilər:
(1) Santipuaz (cP), lb/(ft⋅sec) çevirmək üçün, 6,714 × 104 vurulur.
(2) Santipuaz (cP) paskal saniyəyə çevirmək üçün (Pa⋅s), 0,001 vurulur.
Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin “26” dekabr 2014-cü il tarixli 010 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.
1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən işlənib hazırlanıb və təqdim edilib.
2. Bu standartASME B16.20-2007“Metallic Gaskets for Pipe Flanges. Ring-joint, spiral-wound, and jacketed”standartının autentik tərcüməsidir.
3. İlk dəfə tətbiq edilir.
4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STANDARTI
____________________________________________________________________________________________
Flans boruları üçün metal araqatları
Halqa birləşməli, spiral
sarğılı və örtüklənmiş
Metallic Gaskets for Pipe Flanges
Ring-joint, spiral-wound,
____________________________________________________________________________________________
Bu Standarta metal halqa birləşməli araqatların, spiral sarğılı metal araqatların və metalla örtüklənmiş araqatların materialları, ölçüləri, hədləri və nişanları aiddir. Bu araqatlar flansların ölçülərinə görə istifadə olunan ASME B16.5, ASME B16.47, API Spesifikasiya 6A, və ISO 10423 flansların standartlarına əsasən istifadə olunur. Bu Standart spiral sarğılı metal araqatların və metalla örtüklənmiş araqatların birləşmiş və yastıüzlü flansların istifadəsində tətbiq olunur.
1.2 Keyfiyyət sistemləri
Qeyri məcburi Əlavə A–da məhsulun istehsalçıları tərəfindən tələb olunan keyfiyyət sisteminin proqramı verilmişdir.
Məcburi Əlavə II–də göstərilən istinad Standartın uyğunlaşdırılmış spesifikasiyaları və digər Standartlar, bu Standartın bir hissəsi olaraq təqdim olunur.
Bu Standart həm metrik, həm də ABŞ ölçü vahidləri ilə qiymətləndirilir. Bu vahid sistemləri standartdan ayrı hesablanır.
Mətn daxilində, ABŞ ölçü vahidləri mötərizədə və ya müxtəlif cədvəllərdə göstərilir. Hər bir sistemdə verilən ölçü dəyəri ekvivalent olan vahidlə eyni deyil; buna görə hər bir vahid sisteminin digərindən ayrı istifadəsi tələb olunur. İki sistemin ölçü vahidlərinin toplamı bu Standartla uyğunsuzluq təşkil edir.
2 HALQA BİRLƏŞMƏLİ ARAQATLAR
Halqa birləşməli araqatlar kəsikdə ya səkkizbucaqlı və ya oval formasında olmalıdır.
Halqa birləşməli araqatlar R, RX və ya BX flans ölçülü nömrəyə (NPS), təzyiq sinfinə və müvafiq flans standartlarına (ASME B16.5, ASME B16.47, API Spesifikasiyası olan 6A, və ya ISO 10423) uyğun olmalıdır.
Cədvəl 1 Halqa birləşməli araqatların maksimum möhkəmliyi
Halqa birləşməli araqatların materialı
Elastik dəmir [Qeyd (1)]
QEYD:(1) Aşağı karbonlu polad ola bilər, maksimum möhkəmliyi 90 Brinel — 56 Rokvel “B.”
2.3 Tərkibindəki materiallar
2.3.1 Ümumi. Halqa birləşməli araqatların tərkib materialları, Cədvəl 1-də verildiyi kimi, xidmət şəraitinə uyğun olaraq istifadəçi tərəfindən seçilməlidir. Halqa birləşməli araqatların cütləşmiş flanslardan daha az möhkəm olması məsləhət görülür.
2.3.2 Möhkəmlik. Halqa birləşməli araqatların materiallarının möhkəmliyi Cədvəl 1-də verilən materiallara uyğun və ya, Cədvəl 1-də göstərilənlərdən daha az olmalıdır.
Hər bir araqatın üst səthi istehsalçının adı və ya müəyyən olunmuş əmtəə nişanı ilə qeyd olunmalıdır və araqat materialının müəyyən olunması üçün araqat nömrələri R, RX, və ya BX hərfləri ilə işarə olunmalıdır. Materiallar Cədvəl 2-də göstərilən kimi müəyyən olunmalıdır. Araqatları həmçinin ASME B16.20 işarəsilə qeyd oluna bilər. İşarələmə elə tərzdə aparılmalıdır ki, araqatına zərər vurub onu korlamasın və ya möhürün bütövlüyü pozulmasın.
2.5 Ölçülər və Hədlər
Halqa birləşməli araqatların ölçüləri və hədləri Cədvəl 3-ün içindəki 8–ci bənddə göstərilir. (Cədvəl I-1, I-2, və I-3 Məcburi Əlavə I).
R və RX tipli araqatların səth təmizliyi 1.6m (63 düym)-dən artıq kobud olmamalıdır. BX tipli araqatların səth təmizliyi 0.8m (32 düym) dən artıq kobud olmamalıdır. Səth təmizliyi araqatın möhür səthinə aid olmalıdır.
Cədvəl 2 Halqa birləşməli araqatların işarələməsı
Halqa birləşməli araqatların materialları
Işarələmə nümunələri Qeyd (1)
(1) Bu nömrə istehsalçı adından əvvəl və ya əmtəə nişanının uyğunlaşdırılmasından əvvəl gəlməlidir.
(2) Aşağı karbonlu polad istifadə oluna bilər, hansındakı maksimum möhkəmlik 90 Brinell — 56 Rockwell “B”-dən çoxdur.
(3) F5 uyğunlaşması ASTM Spesifikası A 182-72 olan kimyəvi kompozisiyasının tələblərinə yalnız cavab verir.
2.7 Uyğunlaşma nömrəsi
Ölçü istinadlı uyğunlaşma nömrələri halqa birləşməli araqatlara tətbiq olunduğu Cədvəl 3-ün 8-ci bəndində göstərilir (Cədvəllər I-1, I-2, və Məcburi Əlavənin I-nin I-3).
3 SPİRAL SARĞILI ARAQATLAR
Spiral sarğılı araqatlar, o cümlədən mərkəzləşdirən halqa və daxili halqa (paraqraflar 3.2.4 və 3.2.5)flans ölçüsü (NPS), təzyiq sinfi və müvafiq flans standartı (ASME B16.5 və ya ASME B16.47)ilə müəyyən olunur.
3.2 Ölçülər və hədlər
3.2.1 Ümumi məlumat. Spiral sarğılı araqatlar, mərkəzləşdirən halqalar və daxili halqalar üçün ölçülər və hədlər Cədvəl 9 – 14 (Məcburi Əlavə I-də Cədvəl I-4 – İ-9) uyğun olaraq və bu bölmədə göstərildiyi kimi olmalıdır.
3.2.2 Quruluşu. Spiral sarğılı araqatlar əvvəlcədən düzəldilmiş metal sarğılar və spirallı doldurucuların alternativ qatları (dairəvi qatlar dolanma kimi sayılır) kimi qurulmalıdır. Hazır araqat üçün doldurucu araqatın hər iki təmas üzündə ondan aşağıda olmamaq şərtilə metal sarğı ilə mahiyyətcə eyni səviyyədə olmalıdır. Sarğının metal zolağının qalınlığı 0.15 mm (0.006 düym) - 0.23 mm(0.009 düym) arasında olmalıdır. Doldurucu materialın qalınlığı istehsalçı tərəfindən təyin olunmalıdır.
3.2.3 Metal birləşmələri. Daxili sarğı doldurucu nəzərə alınmadan minimum üç qat öncədən hazırlanmış metal zolağa malik olmalıdır. Əvvəlki iki lay daxili çevrə ətrafında ara məsafəli qaynaq tikişlərinə malik olmalıdır. Qaynaq tikişlərinin minimal sayı üç olmalıdır. Qaynaq tikişləri arasındakı məsafə maksimum 76 mm (3.0 düym) olmalıdır. Doldurucu nəzərə alınmadan minimum üç qat öncədən hazırlanmış metal zolağa malik olan xarici sarğılar sonuncusu terminal qaynağı olmaqla, minimum üç qaynaq tikişi ilə dairəvi şəkildə nöqtəli qaynaq edilməlidir.
Birinci qaynaqdan terminal qaynağına qədər olan məsafə 38 mm-dən (1.5 düym) çox olmamalıdır. Terminal qaynağından kənarda dördə kimi öncədən hazırlanmış əlavə geniş metal sarğılar araqatı mərkəzləşdirici halqada saxlamaq üçün istifadə edilməlidir.
3.2.4 Mərkəzləşdirici halqa. Bütün spiral sarğılı araqatlar mərkəzləşdirici halqanın içində yığılmış halda təchiz olunmalıdır. Mərkəzi halqanın qalınlığı 2.97 mm (0.117 düym) -3.33 mm (0.131 düym) arasında olmalı və araqatı qorumaq üçün daxili diametrə uyğun münasib qaydada oyulmalıdır.
3.2.5 Daxili halqa. Spiral sarğılı araqatların daxilə doğru burulmaları potensial problem kimi müəyyənləşdirilmişdir. Daxili halqalar PTFE (politetraflüoroetilen) doldurucu materiala malik bütün spiral sarğılı araqatlarla təchiz edilməlidir.
Elastik qrafitli spiral sarğılı araqatların daxili halqaları alıcı tərəfindən başqa cür göstərildiyi hallar istisna olmaqla təchiz edilməlidir. Bütün doldurucu maddələr üçün daxili halqalar aşağıdakılar üzrə spiral sarğılı araqatlarda təchiz edilməlidir:
(a) NPS 24 və Sinif 900-də daha böyük
(b) NPS 12 və Sinif 1500-də daha böyük
(c) NPS 4 və Sinif 2500-də daha böyük
Daxili halqalar mövcud olan yüksək bolt yükünə görəbu araqatlar üçün tələb olunur, onlar xarici halqanın zədələnməsi ilə nəticələnə bilər.
Daxili halqanın qalınlığı 2.97 mm–dən 3.33 mm (0.117 düym - 0.131 düym)qədər olmalıdır.
Cədvəl 12–nin 14-cü bəndində (Cədvəllər I-7 bəndlər I-9 Məcburi Əlavə I-nin) daxili halqanın daxili diametri göstərilir, belə ki,flans buruğu ən pis birləşmiş flans buruğunun, essentrik montajın və həddin maksimum 1.5mm (0.06 düym) ölçüsündə olmalıdır.
Daxili halqaların araqatları yalnız qaynaq etmə, cilalama, qaynaq boynu və onun tərkib hissələri olan flanslarla istifadə olunmalıdır. Daxili halqaları olan araqatlarda istifadə üçün boru divarlarının minimal qalınlığı barədə məlumat üçün Cədvəl 15 – istinad edin. Daxili halqaları olmayan araqatlarla istifadə üçün maksimum icazə verilən kəsik barədə məlumat üçün Cədvəl 16, 17 və 18 (Məcburi Əlavədə Cədvəl I-10 və I I-11) istinad edin.
3.2.6 Araqatın sıxılması. Spiral sarğılı araqatlar NPS 1⁄2, NPS 3⁄4, və 150, 300 və600 siniflərində NPS 1 elə layihələndirilməlidir ki, 172 MPa (25,000 psi) vahid bolt təzyiqi nominal boltun kökünün diametri əsasında araqatı 3.30 mm ±0.13 mm (0.130 düym ± 0.005 düym) qalınlığı qədər sıxır. Bütün digər araqatların ölçüsü və sinifləri elə layihələndirilməlidir ki, 207 MPa (30,000 psi) vahid bolt gərginliyi araqatı 3.30 mm ±0.13 mm (0.130 düym ±0.005 düym) qədər sıxır.
Metal sarğıları və doldurucu maddələr Cədvəl 19-a uyğun olmalıdır. Daxili halqanın materialı alıcının başqa cür göstərdiyi hallar istisna olmaqla, sarğı materialına uyğun olmalıdır. Mərkəzləşdirici halqa atmosfer korroziyasına qarşı boyanan, metalla örtüklənən və ya digər qaydada örtüklənən karbon poladdan olmalıdır.
3.4.1 Ümumi məlumat. Hər bir spiral sarğılı araqatın mərkəzləşdirilmiş halqası pozulmayan qaydada işarələnməlidir. Yazının hündürlüyü minimal olaraq 2.5 mm (0.1 düym) olmalıdır.
Mərkəzləşdirici halqanın işarələrinə aşağıdakı məlumatlar daxil edilməlidir:
(a) istehsalçının adı və əmtəə nişanı.
(b) flans ölçüsü(NPS).
(d) (Cədvəl 19-da verildiyi kimi) sarğı metal abreviaturası, yalnız 304 paslanmayan polad istifadə olunduqda metal abreviaturası buraxıla bilər.
(e) Doldurucu material abreviaturası (Cədvəl 19 bax).
(f) mərkəzləşdirilmiş və daxili metal abreviaturası ( Cədvəl 19 bax), yalnız daxili halqada 304 paslanmayan polad və xarici halqada karbonlu polad istifadə olunursa l abreviatura buraxılır.
(g) flansların müəyyənləşdirilməsi. ASME B16.47 üçün nəzərdə tutulan araqatlar müvafiq olaraq B16.47 A və B16.47 B kimi işarələnməlidir. ASME B16.5 flansları üçün nəzərdə tutulan araqatların belə işarələnməsinə ehtiyac yoxdur. Cədvəl 20-də təsviri işarələmələrə dair nümunələr göstərilmişdir.
(h) ASME B16.20-nın təyinatı.
3.4.2 Təzyiq sinfi. Cədvəl 20-də göstərildiyi kimi birdən artıq təzyiq sinfi üçün münasib olan araqatlar bütün müvafiq siniflər işarələnməlidir.
3.4.3 Rəngli kodlaşdırma. Spiral sarğılı araqatlar sarğıları və doldurucu materialları müəyyənləşdirən rəng kodu ilə işarələnməlidir. Mərkəzləşdirici halqanın xarici sonluğu ətrafındakı davamlı rəng sarğı metalını müəyyənləşdirir. NPS 11⁄2 və daha böyükləri üçün doldurucu materialı müəyyənləşdirən rəng mərkəzləşdirici halqanın xarici sonluğu üzərində təxminən 90 dərəcə aralıqla dörd aralıq zolağa malik olmalıdır. Daha kiçik ölçülü araqatlar hərəsi 180 dərəcə aralı olmaqla minimum iki zolağa malik olmalıdır. Rənglər Cədvəl 19-da verilənlərə uyğun olmalıdır.
4 ÖRTÜKLƏNMİŞ ARAQATLAR
4.1 Ölçüsü və təzyiq sinfi
Örtüklənmiş araqatlar (NPS) flans ölçüsü ilə və müvafiq flans standartlarına (ASME B16.5 və ya ASME B16.47)uyğun olaraq tətbiq olunur.
4.2 Layihələndirilməsi
4.2.1 Ümumi. Örtüklənmiş araqatlar metal örtüklüyü içərisinə doldurulmuş maddə ilə hazırlanır.
4.2.2 Örtüklənmənin qalınlığı. Örtüklənmiş metalın qalınlığı ən azı 0.38 mm (0.015 düym) olmalıdır.
4.2.3 Doldurucu qalınlığı. Doldurucunun qalınlığı ən azı 1.5 mm (0.06 düym) olmalıdır.
4.2.4 Müxtəlif tipli. Doldurucunun sıxlığını nəzərə alaraq, digər dizaynlı detalların araqatlarının olması ilə bağlı istehsalçı məsuliyyət daşıyır.
4.3 Ölçülər və hədlər
Araqat ölçüləri və hədlər Cədvəl 21, 22 və ya 23 (İ Məcburi Əlavənin Cədvəl I-12, I-13 və yaxud I-14 I)-ə uyğun olmalıdır.
Metal örtüklənmə və doldurucu maddə Cədvəl 24 –dən seçilməlidir. ASME B16.5 tətbiq sahələrinə dair örtüklənmiş araqatların məhdudiyyətləri üçün ASME B16.5-nın C Əlavəsinə bax.
4.5.1 Tətbiq olunan işarələmə. Örtüklənmiş araqatlar su keçirməyən və ya ona bənzər mürəkkəblə işarələnməlidir. Araqatın ölçüsü belə işarələməyə imkan vermədiyi halda, ayrıca işarələmə yarlıkından istifadə etmək olar. Hərflərin hündürlüyü ən azı 5 mm (0.2 düym) olmalıdır. İşarələmə ilə birlikdə aşağıdakı məlumatlar daxil edilməlidir:
(a) istehsalçının adı və əmtəə nişanı.
(b) flans ölçüsü (NPS).
(d) (Cədvəl 19-da verildiyi kimi) sarğı metal abreviaturası, yalnız 304 paslanmayan polad istifadə olunduqda metal abreviaturası buraxıla bilər.
(e) Doldurucu material abreviaturası (Cədvəl 19 bax).
(f) Flansların müəyyənləşdirilməsi. ASME B16.47 üçün nəzərdə tutulan araqatlar müvafiq olaraq B16.47 A və B16.47 B kimi işarələnməlidir. ASME B16.5 flansları üçün nəzərdə tutulan araqatların belə işarələnməsinə ehtiyac yoxdur. Cədvəl 25-də təsviri işarələmələrə dair nümunələr göstərilmişdir.
(g)ASME B16.20-nın təyinatı.
4.5.2 Təzyiq sinfi. Birdən çox təzyiq sinfi üçün uyğun olan araqatlar bütün müvafiq siniflərlə işarələnməlidir.
Cədvəl 3.R tiplihalqalı araqatların ölçülərivə hədləri
Halqanın Orta Diametri, P
Səkkizbucaqlı halqanın səth üzərində eni
Səkkizbucaqlı halqanın radiusu,
Halqanın Orta Diametri, P
Səkkizbucaqlı halqanın səth üzərində eni
Səkkizbucaqlı halqanın radiusu,
Halqanın orta diametrı, P
Səkkizbucaqlı halqanın səth üzərində eni
Səkkizbucaqlı halqanın radiusu,
(a) Millimetrdə ölçülən bütün ölçülər.
P = Halqanın orta diametrı, Ѓ}0.18
A = halqanın eni, ±0.20
B, H = halqanın hündürlüyü, +1.3, −0.5
Halqa variasiyasının bütün dövrəyə verilmiş hündürlüyününhədləri 0.5-dən çox olmamalıdır.
C =Səkkizbucaqlı halqanın səth üzərində eni, Ѓ}0.20
R1 = halqanın radiusu, ±0.5
23 dərəcə=bucaq, ± 0 dərəcə 30 dəqiqə
Cədvəl 4 R İstinad olunan standartlar üçün uyğun olan R tipli halqalı araqatlar üçün boruların ölçüləri
ASME B16.47 Seriyası A
1 ½.....................
2 ½.....................
3 ½.....................
3 ½..................
R-38.................................
R-39.....................
5.....................
6.....................
8.....................
10.....................
ASME B16.47 Seriyası A
14........................
18........................
20........................
R-80...........................
R-81...........................
R-82........................
ÜMUMİ QEYD: Flansların sonu API 6D və API 600 –lə bitirsə, boruların ölçülərinə uyğun ASME B16.5 və ya ASME B16.47 seriyalı araqatlar istifadə edilə bilər.
(1) 720, 960, və 10000sinfinə aidflanşların API 6Bsinfi köhnəlmiş sayıla bilər. Məlumatlar yalnız informasiya xarakteri daşıyır.
(2) R-30 birləşmələrdə istifadə olunur.
Cədvəl 5 RX tipli halqalı araqatların ölçüləri və hədləri
Halqanın daxili diametri,
Fasetin çöl Hündürlüyü,
Səkkizbucaqlı halqanın radiusu,
Cədvəl 5 RX tipli halqalı araqatların ölçüləri və hədləri
Halqanın daxili diametri,
Fasetin üst Hündürlüyü,
Səkkizbucaqlı halqanın radiusu,
(a) Bütün ölçülər millimetrlə verilmişdir.
OD = halqanın üst diametri, +0.51, −0.00
A = halqanın eni, +0.20, −0.00
Hər bir halqanın bütün dövrəsinin variasiyaların eninin hədləri 0.10-dan artıq olmamalıdır.
C = səthin eni, +0.15, −0.00
D = fasetin üst hündürlüyü, +0.0, −0.76
H = halqanın hündürlüyü +0.20, −0.00
Hər bir halqanın bütün dövrəsinin variasiyaların hündürlüyün hədləri 0.10-dan artıq olmamalıdır.
R1 = halqanın radiusu, ±0.5
23 deg = bucaq, ±0 dər 30 dəq
E = dəliyin ölçüsü, ±0.5
(1) Halqalar RX-82 –dən RX-91 bir təzyiq keçidi qədər tələb olunan dəliyin şəkli çəkilib. Dəliyin mərkəzi xətti C ölçüsünün mərkəzindən keçir.
(2) Bu ölçülərin hədləri +0.00, −0.38.
(3) Bu ölçülərin hədləri +0.5, −0.0.
Cədvəl 6 İstinad olunan standartlar üçün uyğun olan RX tipli halqalı araqatlar üçün boruların ölçüləri
Təzyiq sinifləri, API 6B
(1) 720, 960, və 2900 sinfinə aid flanslarda API 6B köhnəlmiş sayıla bilər. Məlumatlar yalnız informasiya xarakteri daşıyır.
(2) Flanslanın birləşməsi.
Cədvəl 7 BX tipli halqalı araqatların ölçüləri və hədləri
Halqanın Üst Diametri,
Halqanın Hündürlüyü, H
Dəliyin ölçüsü, [Qeyd (1)]
(a) Bütün ölçülər millimetrlə verilir.
(b) Araqatın hündürlüyü, H, Radius, R, 8% dən 12% kimi olmalıdır.
OD = halqanın üst diametri, +0.00, −0.15
H =halqanın hündürlüyü, +0.20, −0.00
Hər bir halqanın bütün dövrəsinin variasiyaların hündürlüyün hədləri 0.10-dan artıq olmamalıdır.
A =halqanın eni, +0.20, −0.00
Hər bir halqanın bütün dövrəsinin variasiyaların enliyinin hədləri 0.10-dan artıq olmamalıdır.
ODT =səthin üst diametri, ±0.05
C =səthin eni, +0.15, −0.00
D =dəlik ölçüsü, ±0.5
R =halqanın radiusu [Ümumi qeydlərə bax (b)]
23 dər = bucaq, ±0 dər 15 dəq
(1) Araqat kəsiyiüçün tələb olunan təzyiq əks olunmuşdur. Kəsiyin mərkəzi xətti C ölçüsünün orta nöqtəsində yerləşir.
Cədvəl 8 İstinad olunan standarta uyğun BX tipli halqalı
araqatlar üçün boru ölçüləri
Cədvəl 9 ASME B16.5 flansları üçün istifadə olunan spiral sarğılı araqatların ölçüləri
Araqatın üst diametri
Araqatın siniflər üzrə diametri [Qeydlər (2), (3)]
Mərkəzi halqanın siniflər üzrə üst diametri [Qeyd (4)]
Siniflər 900, 1500, 2500
(a) Bütün ölçülər millimetrlə verilməlidir.
(b) İstinad üçün əvvəlki səhifənin Cədvəl 9-da çəkilmiş şəklə baxmaq olar.
(c) Araqat qalınlığının hədləri±13 mm araqat metal qatının, doldurucu daxil olmamaq şərtilə və metala qarşı dik durmaqla ölçülə bilər.
(d) Spiral sarğılı araqatların maksimum flanş borusunun məhdudiyyətlərinin istifadəsi üçün, Cədvəl 16 bax.
(1) Araqatın üst diametrinin hədləriNPS 1⁄2 dən NPS 8 is ±0.8 mm; NPS üçün 10 dan NPS 24, +1.5 mm, −0.8 mm.
(2) Daxili halqaların istifadəsinə tələbat yaranan halda 3.2.5 bəndlərinə istinad etmək.
(3) Araqatın daxili hədlərinün diametri NPS 1⁄2 –dən NPS 8 in ±0.4 mm; NPS 10 üçün NPS 24, ±0.8 mm.
(4) Mərkəzi halqanın üst diametrinin hədləri±0.8 mm bərabərdir.
(5) 400 sinfinə aid olan flans yoxdur, NPS 1⁄2 dən NPS 3 (600sinfini istifadə etmək lazımdı), 900 Sinfinə aid flanslar üçün NPS 1⁄2 dən NPS 21⁄2 (1500sinfi istifadə etmək lazimdir), və ya 2500 sinif flanşları üçün NPS 14 və daha böyük
Cədvəl 10 ASME B16.47 seriyalı A flansları ilə istifadə olunan spiral sarğılı araqatların Ölçüləri
Mərkəzi halqanın üst diametri
Mərkəzi halqanın üst diametri
Mərkəzi halqanın üst diametri
Mərkəzi halqanın üst diametri
Mərkəzi halqanın üst diametri [Qeydlər (4), (5)]
Daxili diametr [qeydlər (1), (2)1
Üst Diametr [Qeyd (3)]
Daxili diametr [Qeydlər (1), (2)]
Üst diametr[Qeyd (3)]
Daxili Diametr [Qeydlər (1), (2)]
Üst diametr [Qeyd (3)]
Daxili diametr [Qeydlər (1), (2)]
Üst diametr [Qeyd (3)]
Daxili diametr [Qeydlər (1), (2), (5)]
Üst diametr [Qeydlər (3), (5)]
(a) Bütün ölçülər millimetrlə verilməlidir.
(b) İstinad üçün əvvəlki səhifənin Cədvəl 10 -da çəkilmiş şəkilə baxmaq olar.
(c) Araqat qalınlığının hədləri ±13 mm araqat metal qatının, doldurucu daxil olmamaq şərtilə və metala qarşı dik durmaqla ölçülə bilər.
(d) Spiral sarğılı araqatların maksimum flanş borusunun məhdudiyyətlərinin istifadəsi üçün, Cədvəl 17 bax.
(e) ASME B16.47 Seriyalı A flanslarına NPS 12 dən NPS 24 ASME B16.5 flanşları ilə eyni ölçülərə malikdir.
(1)Daxili halqaların istifadəsi zamanı tələb olunarsa 3..2.5 bölməsinə istinad etmək lazımdır.
(2)Araqatın daxili diametr hədləri NPS 26 dan NPS 34 də kimi ±0.8 mm, NPS 36 dən NPS 60 kimi hədlər ±1.3 mm bərabərdir.
(3) Araqat hədlərin üst diametri NPS 26 dən NPS 60 kimi ±1.5 mm bərabərdir.
(4) Mərkəzi halqanın üst diametrinin hədləri±0.8 mm bərabərdir.
(5) NPS 50 və daha böyük T 900 flanş sinfi mövcud deyil.
Cədvəl 11 ASME B16.47 seriyalı B flansları ilə istifadə olunan spiral sarğılı araqatların ölçüləri
Daxili Diametr [Qeydlər (1), (2)1
Üst Diametr [Qeyd (3)]
Daxili Diametr [Qeydlər (1), (2)]
Daxili Diametr [Qeydlər (1), (2)
Üst Diametr [Qeyd (3)]
Daxili Diametr [Qeydlər (1), (2)
Üst Diametr [Qeyd (3)]
Daxili Diametr [Qeydlər (1), (2), (5)]
Üst Diametr [Qeyd (3), (5)]
(a) Bütün ölçülər millimetrlə verilməlidir.
(b) İstinad üçün əvvəlki səhifənin Cədvəl 10 -da çəkilmiş şəkilə baxmaq olar.
(c) Araqat qalınlığının hədləri ±13 mm araqat metal qatının, doldurucu daxil olmamaq şərtilə və metala qarşı dik durmaqla ölçülə bilər.
(d) Spiral sarğılı araqatların maksimum flans borusunun məhdudiyyətlərinin istifadəsi üçün, Cədvəl 18 bax..
(1) Daxili halqaların istifadəsində tələb olunarsa 3..2.5 bölməsinə istinad etmək lazımdır.
(2) Araqatın daxili diametr hədləri NPS 26 dan NPS 34 də kimi ±0.8 mm, NPS 36 dan NPS 60-a kimi hədlər isə ±1.3 mm-rə bərabərdir.
(3) Araqat hədlərin üst diametri NPS 26 dan NPS 60-a kimi ±1.5 mm-rə bərabərdir.
(4) Mərkəzi halqanın üst diametrinin hədləri ±0.8 mm-rə bərabərdir.
(5) NPS 50 və daha böyük T 900 flans sinfi mövcud deyil.
Cədvəl 12 ASME B16.5 seriyalı flanslar ilə istifadə olunan spiral sarğılı araqatların daxili diametrləri
(a) Bütün ölçülər millimetrlə verilməlidir.
(b) Daxili halqanın qalınlığı 2.97 mm-dən 3.33 mm kimi olmalıdır.
(c) Cədvəl 15-də göstərildiyi kimi NPS 1⁄2 dən NPS 3 qədər ölçülər, daxili diametrin hədləri ±0.8 mm olmalıdır: daxili diametrlərin böyük ölçülərinin hədləri±1.5 mm olmalıdır. Boru divarlarının qalınlığı daxili halqalara müvafiq olan standarta uyğun olmalıdır.
(d) Daxili halqaların istifadəsində tələb olunan 3.2.5 bəndlərə istinad olunur.
(1) NPS 1⁄2 dən NPS 3 Sinfindən 400 flans (istifadə Sinfi 600), NPS 1⁄2 dən NPS 21⁄2 Sinfi 900 flansdan (istifadə Sinfi 1500), və ya NPS 14 və 2500 Sinif flansından böyük Sinif yoxdur.
Cədvəl 13 ASME A 16.47 seriyalı flanslar ilə istifadə olunan spiral sarğılı araqatların daxili diametrləri
(a) Bütün ölçülər millimetrlə verilməlidir.
(b) Daxili halqanın qalınlığı 2.97 mm-dən 3.33 mm kimi olmalıdır.
(c) Daxili diametr hədləri±3.0 mm olmalıdır.
(d) Bu daxili halqalar boru divarlarının 9.53 mm və ya daha qalın hallarda istifadə olunur.
(e) Daxili halqaların 3.2.5 bəndlərinə istinad olaraq istifadə olunur.
1)900 NPS 50-dən böyük flansSinfi yoxdur.
Cədvəl 14 ASME A 16.47 seriyalı flanslar ilə istifadə olunan spiral sarğılı araqatların daxili diametrləri
(a) Bütün ölçülər millimetrlə verilməlidir.
(b) Daxili halqanın qalınlığı 2.97 mm-dən 3.33 mm kimi olmalıdır.
(c) Daxili diametr hədləri ±3.0 mm olmalıdır.
(d) Bu daxili halqalar boru divarlarının 9.53 mm və ya daha artıq qalın olan hallarda istifadə olunur.
(e) Daxili halqaların 3.2.5 bəndlərinə istinad edilərək istifadə olunur.
1)900 NPS 50-dən böyük flansSinfi yoxdur.
Cədvəl 15 ASME B 16.5 seriyalı daxili halqalı flanslar ilə istifadə olunan spiral sarğılı araqatların boru divarlarının minimal qalınlığı
(a) ASME B 16.5 flansların boru divarlarının qalınlığı daxili halqalara uyğun olan boru divarları cədvələ əsas təqdim olunmalıdır. (ASME B36.10M və B36.19M.)
(b) Mənbə qaynağı, boyun sarğısı və onun ayrılmaz hissəsi olan flansların daxili halqalarının araqatları ilə istifadə oluna bilər.
(c) Daxili halqaların istifadəsində tətbiq olunan 3.2.5 bəndinə istinad edilməlidir.
Cədvəl 16 ASME B 16.5 seriyalı daxili halqalı flanslar ilə istifadə olunan spiral sarğılı araqatların maksimum buruğu
Yalnız WN flansları (2)
Yalnız WN flansları (2)
1500-dən yuxarı olan sinifdə heç bir flanş istifadə olunmur
SO flanş (3) WN flanş (2)
SO flanş (3) WN flans (2)
Yalnız WN flanşları (2)
WN flans, hər hansı bir buruq
WN flans, hər hansı bir buruq
WN flans, hər hansı bir buruq
SW buruğu ilə WN flanşı
10 S Cədvəlinə uyğun olaraq ASME B 36.19 M-də WN flanş buruğu təsvir olunub
[sonluq daxil olmaqla (4) SO flanş istisna olmaqla]
[sonluq daxil olmaqla (4) SO flans istisna olmaqla]
SO flanş WN flans, həq hansı buruq
10 S Cədvəlinə uyğun olaraq ASME B 36.19 M-də WN flans buruğu təsvir olunub
[sonluq daxil olmaqla (4) SO flans istisna olmaqla]
Cədvəl 80 –də WN flans buruğu [sonluq daxil olmaqla (4) SO flans istisna olmaqla]
(a) 9-cu Cədvəldə göstərildiyi kimi, spiral sarğılı araqatların ölçülərini nəzərə alaraq, bu Cədvəldə flansların maksimum buruqları məsləhət görülür, cəlb olunan hədləri nəzərə alaraq, essentrik qaydada quraşdırıla və araqatda quraşdırılmış flans buruğu genişlənə bilər.
(b) Daxili halqaların flans buruqlarının maksimum səviyyəsi mümkündür, bax Cədvəl 15.
(c) Abbreviaturalar: SO = sürüşkən və yivli, WN = qaynaq boyunu, və SW = standart divar.
(1) Daxili halqalara istinad edərək 3.2.5 bəndinə nəzər salmaq lazımdır. Bu daxili halqaları boru buruqlarının içinə bərkidilərək maksimum 1.5 mm buruğun ən pis birləşməsindən, essentrik quraşdırılmasından və aşkar hədlərindən aşağı olmalıdır.
(2), Əgər flansların araqatı konsentrik quraşdırılıb sə, bu ölçülərdə araqatlar qaynaq boyunlu standart flans boruları üçün yararlıdır. Bu həmçinin sonluğa da tətbiq olunur. İstifadəçi araqat flanslarını və hər hansı böyük buruğu təyin etmək üçün məsuliyyət daşıyır.
(3) Araqatlar və flanslar konsentrik quraşdırılıbsa onda araqatların verilən ölçüləri sürüşən flanslara uyğun olmalıdır.
(4) Sonluq uzun qaynaq boyunu deməkdir; buruqlar NPS flanslarına bərabərdir.
(5) Sonluqlar üçün NPS 24 araqatı uyğundur.
Cədvəl 17 ASME B 16.47 flanslarında istifadə olunan spiral sarğılı araqatların maksimum buruğu
(a) Bu Cədvəl flans boruları üçün nəzərdə tutulmuş spiral sarğılı araqatların ölçülərini Cədvəl 10 uyğun olaraq göstərir, essentrik quraşdırmanın mümkün olduğu halda hədlərin nəzərə alınması və araqatın quraşdırılmış flans buruğunda genişlənməsi.
(b) Daxili halqalar üçün 3.2.5 bəndinə istinad olunur.
(1) Qaynaq boyun flanslarının buruqları 4.75 mm çox olmayan boru divarlarının daxili diametrinə yalnız tətbiq oluna bilər. Böyük buruqlar müstəqil vəziyyətdə yoxlanılmalıdır.
(2) Qaynaq boyun flanslarının buruqları 6.4 mm-dən çox olmayan yalnız boru divarlarının daxili diametrinə tətbiq oluna bilər, NPS 38, 300 Sinif 7.6 boru divarlarının daxili diametri olan buruqlar istisna olmaqla. Böyük buruqlar müstəqil vəziyyətdə yoxlanılmalıdır.
(3) NPS 50, 900 Sinif flansından yuxarı sinif mövcud deyil.
Cədvəl 18 ASME B 16.47 flanslarında istifadə olunan spiral sarğılı araqatların maksimum buruğu
ASME B 16.47 qaynaq boynunun və ayrılmaz flansların daxili diametrinin maksimumu təsvir olunur.
(a)Bu cədvəl flans buruqlarının spiral sarğılı araqatların ölçülərini Cədvəl 11 və 16 nəzər salaraq göstərir, hədlər daxil olmaqla, essentrik quraşdırma mümkünlüyü və araqatın flans buruğunun içinə quraşdırılması nəzərdə tutulur.
(b) Daxili halqaların istifadəsinə istinad olaraq 3.2.5 bəndinə nəzər salmaq məsləhət görülür.
(3) NPS 50, 900 Sinif flansından yuxarı sinif mövcud deyil.
Cədvəl 19 Spiral sarğılı araqat materialları üçün rənglə kodlaşdırma və abbreviaturalar
Metal Sarğılarının Materialları
Metal olmayan dolğu materialları
Cədvəl 20 Spiral sarğılı araqatların işarələnməsinə dair nümunələr
NPS 3, Sinif 300 və 600 ASME B16.5 araqat Növ 304 olması
Metal sarğısı və əyilmiş qrafit dolğusu materialı
(İstehsalçı Əmtəə Nişanı)
NPS 36, Sinif 300 ASME B16.47 Seriya A araqat Növ 304 olması
Metal araqat və keramik dolğu materialı
(İstehsalçı Əmtəə Nişanı)
NPS 12, Sinif 1500 ASME B16.5 hastelloy metalindan düzəldirilmiş araqat
sarğı, PTFE dolğu materialı, hastelloydan düzəldirilmış daxili halqalar
(İstehsalçı Əmtəə Nişanı)
Cədvəl 21 Örtüklənmiş Araqat Ölçüləri ASME B16.5 Flansları üçün
Araqatın daxili diametrı [Qeyd (1)]
(a) Bütün ölçülər millimetrlə verilməlidir.
(b) Araqatın qalınlıq hədləri +0.8 mm, −0.0 mm olmalıdır.
(1) NPS 1⁄2 -dan NPS 24 qədər araqatlarda, daxili və üst hədlər diametrı +1.5 mm, −0.0 mm-rə qədər olmalıdır.
(2) NPS 1⁄2 dən NPS 3 qədər olan Sinif 400-də flanşlar yoxdur, ( Sinif 600 istifadə etmək olar), NPS 1/2 dən NPS 21/2-yə qədər Sinif 900 flanslardan (Sinif 1500 istifadə etmək olar), və ya NPS 14 və daha böyük flanslar üçün Sinif 2500 istifadə etmək olar.
Cədvəl 22 ASME B 16.47 Seriyalı A flansları üçün
örtüklənmiş Araqat Ölçüləri
Araqatın daxili diametri [Qeyd (1)]
Sinif üzrə araqatın üst diametrı [Qeyd (1)]
(a) Bütün ölçülər millimetrlə verilməlidir.
(b) Araqatın hədlərinin qalınlığı +0.8 mm, −0.0 mm olmalıdır.
(1) NPS 26 dan NPS 60-a qədər olan araqatlar üçün, daxili diametrin və üst diametrin hədləri+3.3 mm, −0.0 mm olmalıdır.
(2) Sinif 900 NPS 50 və daha böyük flanslar mövcud deyil.
Cədvəl 23ASME B 16.47 Seriyalı B flanslarının
Araqatın daxili diametri [Qeyd (1)]
(a) Bütün ölçülər millimetrlə verilməlidir.
(b) Araqatın hədlərinin qalınlığı +0.8 mm, −0.0 mm olmalıdır.
(1) NPS 26 dən NPS 60 qədər olan araqatlar üçün, daxili diametrin və üst diametrin hədləri +3.3 mm, −0.0 mm olmalıdır.
(2) Sinif 900 NPS 50 və daha böyük flanşlar mövcud deyil.
Cədvəl 24 Örtüklü araqatların materiallarının
müəyyənləşdirilməsinə dair abbreviaturalar
Hasteloy B [Ni-Mo (dərəcə B2)]
Hasteloy C [Ni-Mo-Cr (dərəcə C-276)]
Inconel 600 [Ni-Cr-Fe (dərəcə 600)]
Inconel 625 [Ni-Cr-Fe-Cb (dərəcə 625)]
Incoloy 800 [Ni-Fe-Cr (dərəcə 800)]
Inconel X-750 [Ni-Cr-Fe-Ti (dərəcə X-750)]
Monel [Ni-Cu (dərəcə 400)]
Paslanmayan polad (Ni-Cr)
Polytetrafloroetilene
Cədvəl 25 Örtüklənmiş araqatların işarələnməsinə dair nümunələr
NPS 2У2, Sinif 150 ASME B16.5 Növ 304 araqat metal örtükdən hazırlanır
və əyilən qrafit maddəsi ilə dolu olur
(İstehsalçı Əmtəə Nişanı)
NPS 30, Sinif 300 ASMEB16.47 Seriyalı B araqat karbon polad örtükdən
və keramik dolu maddə ilə hazırlanır
(İstehsalçı Əmtəə Nişanı)
ABŞ ÖLÇÜ VAHİDLƏRİ İLƏ ARAQATLARIN ÖLÇÜLƏRİ
Bu Əlavə aşağıdakı metrik Cədvəllərin ABŞ Ölçü versiyalarından ibarətdir 3, 5, 7, 9–14, 16, 17, və 21–23.
Cədvəl I-1 R Tipli Halqalı Araqatların
Halqanın Orta Diametri, P
Səkkizbucaqlı halqanın səthinin eni, C
Səkkizbucaqlı halqanın radiusu, R1
Cədvəl I-1 R TipliHalqalı Araqatların
Halqanın Orta Diametri, P
Səkkizbucaqlı halqanın səthinin eni, C
Səkkizbucaqlı halqanın radiusu, R1
Cədvəl I-1 R TipliHalqalı Araqatların
Halqanın Orta Diametri, P
Səkkizbucaqlı halqanın səthinin eni, C
(a) Bütün ölçülər düymla verilməlidir.
P =halqanın orta diametri, ±0.007
A =halqanın eni, ±0.008
B, H = halqanın hündürlüyü, +0.05, −0.02
Halqanın daxili çevrəsinin hündürlük variasiyaları 0.02 hədlərdən çox olmamalıdır.
C =səkkizbucaqlı halqanın səthinin eni, ±0.008
R1 = halqanın radiusu, ±0.02
23 dər = bucaq, ±1⁄2 dər
Cədvəl I-2 RX TipliHalqalı Araqatların Ölçüləri və Hədləri
Halqanın Üst Diametri,
Halqanın Hündürlüyü, H
Səkkizbucaqlı Halqanın Radiusu, R1
Dəlik ölçüsü, E [Qeyd (1)]
Cədvəl I-2 RX TipliHalqalı Araqatların Ölçüləri və Hədləri
Halqanın Üst Diametri,
Halqanın Hündürlüyü, H
Səkkizbucaqlı Halqanın Radiusu, R1
Dəlik ölçüsü, E [Qeyd (1)]
(a) Bütün ölçülər düymla verilməlidir.
OD =Halqanın üst diametri, +0.020, −0
A = halqanın eni, +0.008, −0
Halqanın daxili çevrəsinin eninin variasiyaları 0.04 hədlərdən çox olmamalıdır.
=səthin eni, +0.006, −0
D =üst kəsiyin hündürlüyü, +0, −0.030
H =halqanın hündürlüyü, +0.008, −0
Halqanın daxili çevrəsinin hündürlük variasiyaları 0.04 hədlərdən çox olmamalıdır.
R1 = halqanın radiusu, ±0.02
23 dər = bucaq, ±1⁄2 dər
E =dəlik ölçüsü, ±0.02
(1) RX – 82 dən RX-91 qədər olan halqaların çəkildiyi kimi bir təzyiq keçid dəliyi tələb olunur. C ölçüsünün tam ortasında dəliyin mərkəzi yerləşdirilməlidir.
2) Bu ölçülərə hədlər +0, −0.015 olmalıdır.
(3) Bu ölçülərə hədlər +0.02, −0 olmalıdır.
Cədvəl I-3 BX TipliHalqalı Araqatların
Halqanın Üst Diametri,
Halqanın Hündürlüyü, H
Səkkizbucaqlı Halqanın Radiusu, R1
Dəlik ölçüsü, E [Qeyd (1)]
(a) Bütün ölçülər düymla verilməlidir.
(b) Haraqat hündürlüyünün radiusu 8% dən 12%-əqədər olmalıdır.
OD = halqanın üst diametri, +0, −0.005
H = halqanın hündürlüyü, +0.008, −0
Halqanın daxili çevrəsinin hündürlüyünün variasiyaları 0.004 hədlərdən çox olmamalıdır.
A = halqanın eni, +0.008, −0
Halqanın daxili çevrəsinin eninin variasiyaları 0.004 hədlərdən çox olmamalıdır.
ODT = səthin üst diametri, ±0.002
C = səthin eni, +0.006, −0
D = dəlik ölçüsü, ±0.02
R =halqanın radiusu [əsas qeydlərə nəzər sal (b)]
(1) Hər bir araqat üçün çəkildiyi kimi bir təzyiq keçid dəliyi tələb olunur. C ölçüsünün ortasında dəliyin mərkəzi yerləşməlidir.
Cədvəl I-4 ASME B16.5 flansları üçün istifadə olunan spiral sarğılı araqatların ölçüləri
Araqatın Üst Diametri
Sinif üzrə Araqatın Mərkəzi Halqanın Diametri [Qeydlər (2), (3)]
Sinif üzrə Mərkəzi Halqanın Diametri [Qeyd (4)]
Flansın Ölçüləri (NPS)
Siniflər 900, 1500, 2500
(a) Bütün ölçülər düymla verilməlidir.
(b) İstinad üçün əvvəlki səhifədə çəkilmiş Cədvəl I-4 də nəzər sal.
(c) Araqat ətrafındakı metal örtüyün dolğu daxil olmamaq şərtilə araqatın qalınlıq hədləri±0.005 m, olmalıdır ki, metalın yanından görünsün.
(d) Maksimum flans buruqlarının məhdudiyyətlərində spiral sarğılı araqatlar istifadə olunması üçünCədvəl I-10 nəzər sal.
(1) Araqatın üst diametr hədləri NPS 1⁄2 dən NPS 8-ə kimi ±0.03 in olmalıdır; NPS 10 dan NPS 24-ə kimi+0.06 düym, −0.03 in olmalıdır.
(2) Daxili halqaların tələblərinə istinad edərək 3.2.5 cədvəlinə nəzər salmaq lazımdır.
(3) Araqatın daxili diametr hədləri NPS 1⁄2 dən NPS 8-ə kimi ±0.016 in olmalıdır; NPS 10 dan NPS 24-ə qədər, ±0.03 in olmalıdır.
(4) Mərkəzi halqanın üst diametr hədləri ±0.03 olmalıdır.
(5) NPS 1⁄2 dən NPS 3 Sinif 400 dən yuxarı flans yoxdur (Sinif 600 istifadə etmək lazımdır), NPS 1⁄2 dən NPS 21⁄2 Sinif 900 flansları üçün (Sinif 1500 istifadə etmək lazımdır), NPS 14 və daha yuxarı flanslar üçün isə Sinif 2500 istifadə etmək lazımdır.
Cədvəl I-5 ASME B16.47seriyalı A flansları iləistifadə olunan spiral sarğılı araqatların ölçüləri
Cədvəl I-5ASME B 16.47seriyalı flanslar ilə istifadə olunanspiral sarğılı
Daxili Diametr [Qeydlər (1), (2)1
Üst Diametr [Qeyd (3)]
Daxili Diametr [Qeydlər (1), (2)]
Üst Diametr [Qeyd (3)]
Daxili Diametr [Qeydlər (1), (2)]
Üst Diametr [Qeyd (3)]
Daxili Diametr [Qeydlər (1), (2)1
Üst Diametr [Qeyd (3)]
Daxili Diametr [Qeydlər (1), (2)(5)
Üst Diametr [Qeyd (3) (5)]
(a) Bütün ölçülər düymla verilməlidir.
(b) İstinad üçün əvvəlki səhifənin Cədvəl I-5 şəklinə nəzər salmaq lazımdır.
(c) Araqat ətrafındakı metal örtüyün dolğu daxil olmamaq şərtilə araqatın qalınlıq hədləri ±0.005 m, olmalıdır ki, metalın yanından görünsün.
(d) Maksimum flans buruqlarının məhdudiyyətlərində spiral sarğılı araqatlar istifadə olunması üçün Cədvəl I-11-ə nəzər sal.
(e) ASME B16.47 Seriyalı A flanslarda NPS 12 dən NPS 24 qədər ASME B 16.5 flanşları ilə eyni üz olçülərinə məxsusdular.
(1) Daxili halqaların tələblərinə istinad edərək 3.2.5 cədvəlinə nəzər salmaq lazımdır.
(2) Araqatın daxili hədlərin diametri NPS 26-dan NPS 34-ə qədər ±0.03 düym olmalıdır, NPS 36 -dan NPS 60-a qədər isəhədlər±0.05 in olmalıdır.
(3) Araqatın üst hədlərin diametrı NPS 26 –dan NPS 60-a qədər±0.06 in olmalıdır.
(4) Mərkəzi halqanın üst hədlərin diametri ±0.03 in olmalıdır.
(5) Sinif 900, NPS 50 və daha yüksək flans yoxdur.
Cədvəl I-6 ASME B16.47 seriyalı flanslar ilə istifadə olunan spiral sarğılı
Cədvəl I-6 ASME B16.47 seriyalı B flanslar ilə istifadə olunan spiral sarğılı
Daxili Diametr [Qeydlər (1), (2)1
Üst Diametr [Qeyd (3)]
Daxili Diametr [Qeydlər (1), (2)1
Üst Diametr [Qeyd (3)]
Daxili Diametr [Qeydlər (1), (2)1
Üst Diametr [Qeyd (3)]
Daxili Diametr [Qeydlər (1), (2)1
Üst Diametr [Qeyd (3)]
Daxili Diametr [Qeydlər (1), (2)(5) ]
Üst Diametr [Qeyd (3) (5)]
(a) Bütün ölçülər düymla verilməlidir.
(b) İstinad üçün əvvəlki səhifənin Cədvəl I-6 şəklinə nəzər salmaq lazımdır.
© Araqat ətrafındakı metal örtüyün dolğu daxil olmamaq şərtilə araqatın qalınlıq hədləri ±0.005 m olmalıdır ki, metalın yanından görünsün.
(d) Maksimum flans buruqlarının məhdudiyyətlərində spiral sarğılı araqatlar istifadə olunması üçün Cədvəl 18-ə nəzər sal.
(1) Daxili halqaların tələblərinə istinad edərək 3.2.5 cədvəlinə nəzər salmaq lazımdır.
(2) Araqatın daxili hədlərin diametri NPS 26 dan NPS 34-ə qədər ±0.03 düym olmalıdır, NPS 36-dan NPS 60-a qədər isə hədlər ±0.05 düym olmalıdır.
(3) Araqatın üst hədlərin diametri NPS 26 dan NPS 60-a qədər ±0.06 düym olmalıdır.
(4) Mərkəzi halqanın üst hədlərinün diametri ±0.03 düym olmalıdır.
(5) Sinif 900 NPS 50 və daha böyük flanslar yoxdur.
Cədvəl I-7ASME B 16.5 flanslar ilə istifadə olunan spiral sarğılı
(a) Bütün ölçülər düymla verilməlidir.
(b) Daxili halqaların qalınlığı 0.117 düym. - 0.131 düym olmalıdır.
(c) NPS ½ -dən NPS 3-ə qədər olan ölçülərin Daxili hədlərin diametri ±0.03 düym olmalıdır; daha böyük ölçülərin Daxili hədlərin diametriisə ±0.06 düym olmalıdır. Cədvəl 15-də boru divarlarının minimum qalınlığına aid daxili halqaların standarta uyğun olaraq istifadəsi göstərilir.
(d) Daxili halqaların tələblərinə istinad edərək 3.2.5 cədvəlinə nəzər salmaq lazımdır.
(1) Sinif 400 NPS 1⁄2 dən NPS 3-ə qədər flans yoxdur (Sinif 600 istifadə etmək lazımdır), Sinif 900 NPS ½ dan NPS 2 ½-ə qədər flanslarda ( Sinif 1500 istifadə etmək lazımdır), və ya NPS14 və daha böyük flanslar üçün Sinif 2500 istifadə etmək lazımdır.
Cədvəl I-8 ASME B 16.47 flanslar ilə istifadə olunan daxili halqanın diametri
(a) Bütün ölçülər düymla verilməlidir.
(b) Daxili halqanın qalınlığı 0.117 düym –dan 0.131 düyma kimi olmalıdır.
(c)Daxili tolerantlıq diametri ±0.12 düym olmalıdır.
(d) Bu daxili halqalar boru divarlarının 0.38 düym və ya daha qalın olan halda istifadə etməyə yararlıdılar.
(e) Daxili halqaların tələblərinə istinad edərək 3.2.5 cədvəlinə nəzər salmaq lazımdır.
(1) Sinif 900 NPS 50 və daha böyük flans yoxdur.
Cədvəl I-7 ASME B 16.47 flanslar ilə istifadə olunan daxili halqaların diametri
(a) Bütün ölçülər düymla verilməlidir.
(b) Daxili halqaların hədləri 0.117 düym -dən 0.131 düyma- qədər olmalıdır.
(c) Daxili hədlərin diametri ±0.12 düym olmalıdır.
(d) Bu daxili halqalar boru divarlarının qalınlığı 0.375 düym və ya daha çox olan halda istifadə etməyə yararlıdırlar.
(e) Daxili halqaların tələblərinə istinad edərək 3.2.5 cədvəlinə nəzər salmaq lazımdır.
(1) Sinif 900 NPS 50 və daha böyük flans yoxdur.
Cədvəl I-10 ASME B 16.5 Spiral sarğılı araqatlarla istifadəsiüçün ASME B16.5 flanslarının maksimum kəsiyi
Sinif 1500 heç bir flans istifadə olunmur
SO flans (3) WN flans (2)
WN flans, hər bir buruq
WN flans, hər bir buruq
WN flans SW buruğu ilə [sonluq daxil olmaqla (4) və SO flans xaric olmaqla
WN flansASME B36.19M Cədvəl 10 S-da təsvir olunmuş buruqla [sonluq daxil olmaqla (4) SO flans xaric olmaqla]
SO flans WN flans, flans, hər bir buruq
WN flansASME B36.19Cədvəl 10S-də təsvir olunmuş buruqla [sonluq və SO flans xaric olmaqla (4)] (5)
WN flans Cədvəl 80-dəki buruqla [Sonluq (4) və SO flans xaric olmaqla] (5)
(a) Bu Cədvəl spiral sarğılı araqatların ölçülməsini Cədvəl I-4 göstərdiyi kimi flans buruqlarının maksimumu, essentrik quraşdırma mümkünlüyünün hədlərinü nəzərə alaraq, və flans buruqlarıına quraşdırılmış araqat genişliyi göstərilir.
Qeyri məcburi daxili halqaların yolaverən maksimum flans buruqları Cədvəl 15-də göstərilir.
(c) Abbreviaturalar: SO p sürüşkən və yivli, WN p qaynaq boyunu, və SW p standartdivar.
(1) Daxili halqaların tələblərinə istinad edərək 3.2.5 cədvəlinə nəzər salmaq lazımdır.Daxili halqalar boru buruğunda maksimum 0.06 düym pis uzatmaq olar, buruğun maksimum pis birləşməsi altında, essentrik quraşdırma və əlavə hədlər zamanı
(2) Əgər araqat və flanslar konsentrik quraşdırılıbsa, onda bu ölçülərdə qaynaq boyunlu flansın standart buruqlu divarı üçün nəzərdə tutulan araqat istifadə oluna bilər. Bu həmçinin sonluğada tətbiq oluna bilər. Hər hansı bir böyük buruğu olan flans araqatının kafi vəziyyətdə olub olmamasını müəyyənləşdirmək istifadəçinin məsuliyyətidir.
(3) Araqatların və flansların konsentrik quraşdirilmiş olub olmamasına yalnız araqatların sürüşkən flansları müvafiq ölçüdə əlverişli sayıla bilər.
(4) Sonluq uzun qaynaq boynudu.; buruqlar NPS flansları ilə bərabərdir.
(5) Sonluqlara NPS 24 araqatları uyğundur
Cədvəl I-11ASME B 16.47 A Spiral sarğılı araqatlarla istifadəsi üçün ASME B16.5 flanslarının maksimum kəsiyi
(a) Bu Cədvəl spiral sarğılı araqatların ölçülməsini Cədvəl I-5-də göstərdiyi kimi flans buruqlarının maksimumu, essentrik quraşdırılma mümkünlüyünün hədlərinü nəzərə alaraq və flanskəsiklərinə quraşdırılmış araqat genişliyi göstərilir.
(b) Daxili halqaların tələblərinə istinad edərək 3.2.5 cədvəlinə nəzər salmaq lazımdır.
(1) Boru divarlarının daxili eni 0.187-düym-dən yuxarı olmayan halda, bu qeydlər yalnız qaynaq boyunlu flansların buruqlarına tətbiq olunur. Daha böyük buruqlar müstəqil şəkildə yoxlanıla bilər.
(2) Boru divarlarının daxili eni 0.25-düym-dən yuxarı olmayan qaynaq boyunlu flanslara, NPS 38, Sinif 300 istisna olmaq şərtilə, boru divarının daxili diametri 0.30 düym-dən yuxarı olmayan halda tətbiq olunur. Daha böyük buruqlar müstəqil şəkildə yoxlanıla bilər.
(3) NPS 50 Sinif 900-dan yuxarı flanslar yoxdur.
Cədvəl I-12ASME B 16.5 Flanslarınınörtüklənmiş araqat ölçüləri
(a) Bütün ölçülər düymla verilməlidir.
(b) Araqat qalınlığının hədləri +0.03 düym, −0.000 in olmalıdır.
(1) NPS 1⁄2 dən NPS 24 qədər araqatların daxili və üst diametrinin hədləri+0.06 düym, −0.000 düym olmalıdır.
(2) NPS 1⁄2 dən NPS 3 qədər ki Sinif 400 flansları yoxdur ( Sinif 600 istifadə olunmalıdır), NPS 1⁄2-dən NPS 21⁄2 kimi Sinif 900 flansları yoxdur ( Sinif 1500 istifadə olunmalıdır), və ya NPS 14 Sinif 2500 flansları və daha böyük olmalıdır.
Cədvəl I-13ASME B 16.47 A Seriyalı flansların
örtüklənmiş araqat ölçüləri
Araqatın Daxili Diametri [Qeyd (1)]
Siniflər üzrə Araqatın Üst Diametri [Qeyd (1)]
(a) Bütün ölçülər düymla verilməlidir.
(b) Araqatın hədlər diametri +0.03 düym, −0.000 düym olmalıdır.
(1) NPS 26 dan NPS 60-a qədər araqatların daxili və üst diametrinin hədləri +0.13 düym, −0.000 in olmalıdır.
(2) NPS 50 Sinif 900 flansları və daha böyük olmur.
Cədvəl I-14 ASME B 16.47 B Seriyalı Flansların
Örtüklənmiş Araqat Ölçüləri
Araqatın Daxili Diametri [Qeyd (1)]
Siniflər üzrə Araqatların üst Diametri [Qeyd (1)]
(a) Bütün ölçülər düymla verilməlidir.
(b) Araqatın qalınlığının dözümlüyü +0.03 düym, −0.000 düym qədər olmalıdır.
(1) NPS 26 dan NPS 60-a qədər olan araqatların daxili və üst hədlərinün diametri +0.13 düym, −0.000 düym olmalıdır.
(2) NPS 50 Sinif 900 flanslar və daha böyük yoxdur.
Bu Standartda istinad edilən nəşrlərin siyahısıaşağıda verilmişdir. Başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, ən son buraxılış tətbiq olunur:
API Şərtləri 6A-2004, Klapanlar və Quyu ağzı avadanlıqları üçün şərtlər
Nəşr: Amerika Neft Institutu (API), 1220 L Street, NW, Washington, DC 20005-4070
ASME B16.5, Boru Flansları və Flanşlanmış Fittinqlər 1
ASME B16.47, Böyük Diametrli Polad Flanslar: NPS 26 dan NPS 60 qədər
ASME B36.10M, Qaynaqlanmış və Tikişsiz Döyülmə Polad Borusu 1
ASMEB36.19M, Paslanmayan Polad Borusu 1 Nəşr: Amerika Mexanika Mühəndisləri Cəmiyyəti (ASME), Üçüncü Park Avenue, Nyu York, NY 10016;
Sifariş Departamenti: 22 Lou Drayv, Qutu 2300, Fairfield, NJ 07007-2300
ISO 9001:2000, Keyfiyyət Menecment Sistemi — Tələb olunur
ISO 10423:2003, Petrol və Təbii qaz sənayesi- Qazma və istehsalat avadanlığı – Mənbə və Petroleum and natural gas industries— Mənbə və qüllə avadanlığı
Nəşr:Standartlaşma üzrə Beynəlxalq Təşkilat (ISO), 1 ch. de la Voie-Creuse, Case postale 56, CH-1211, Jenevrə 20, İsveçrə /Suisse
QEYRİ-MƏCBURİ ƏLAVƏLƏR
Bu Standarta uyğun istehsal olunmuş məhsullar İSO 9000 seriyalarının müvafiq prinsiplərinə uyğun olaraq keyfiyyət sistemi proqramına əsasən istehsal olunmalıdır. Qeydiyyatüçün tələb olunan qətiyyət və ya istehsalçının müstəqil təşkilat tərəfindən əldə etdiyi keyfiyyət sistemi proqramının sertifikatınınalınması üçün istehsalçı məsuliyyətdaşıyır.
Proqramı tamamlayan sənədlərin ətraflı nümayişi alıcıya istehsalçınınmüəssisəsindətəmin edilə bilər. Alıcının tələbinə uyğun olaraq istehsalçının məhsulu utilizasiya edən proqramı barədə məlumat yazılı xülasədə öz əksini tapır. İstehsalçı tərəfindən müəssisədə istehsal olunan məhsulun adı və əmtəə nişanının yaranması Standart tələblərinin müəyyənləşdirilməsi və ya işarələnməsi ilə bağlı yarana bilər.
Bu standarta uyğun olaraq hazırlanmış məhsullar İSO 9000 seriyasından olan müvafiq standartın prinsiplərinə riayət edərək, keyfiyyət sistemi proqramı əsasında hazırlanmalıdır.Müstəqil təşkilat tərəfindən məhsul istehsalçısının keyfiyyət sistemi proqramının qeydiyyatı vəyaxud sertifikatlaşdırılmasına olan ehtiyacın müəyyənləşdirilməsi istehsalçının vəzifəsidir.
Proqramın uyğunluğunu nümayiş etdirən təfsilatlı sənədlər istehsalçının obyektində alıcı üçün əlçatan olmalıdır. Məhsul istehsalçısı tərəfindən istifadə olunan proqram barədə yazılı icmal-məlumatla müraciət olunduqda alıcıya verilməlidir. Məhsul istehsalçısı bu Standartın işarələmə və yaxud identifikasiya tələblərinə uyğun olaraq adı və ya əmtəə nişanının məhsulun üzərində əks olunduğu hüquqi şəxs kimi müəyyən edilir.
Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin “26” dekabr 2014-cü il tarixli 010 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.
1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən işlənib hazırlanıb və təqdim edilib.
2. Bu standart IEC 60227-1:2007 “Polyvinyl chloride insulated cables of rated voltages up to and including450/750 V-Part 1: General requirements” standartının autentik tərcüməsidir.
3. İlk dəfə tətbiq edilir.
4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STANDARTI
_____________________________________________________________________________________________
Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750V
olan polivinilxloridizolyasiyalı kabellər
Hissə 1: Ümumi tələblər
Polyvinyl chloride insulated
cables of rated voltages up
to and including 450/750 V
Part 1: General requirements
_____________________________________________________________________________________________
IEC 60227 standartının bu hissəsi, nominal gərginlikləri Uo/U, 450/750 V daxil olmaqla, əgər polivinilxlorid əsasında örtük varsa, 450/ 750 V a.c*. -dən çox olmayan elektrik qurğularında istifadə olunan, izolyasiyalı sərt və elastik kabellər üçün tətbiq edilir.
Qeyd:Elastik kabellərin bəzi növləri üçün damar termini istifadə olunur.
Kabellərin xüsusi növləri IEC 60227-3, IEC 60227-4-dəgöstərilib. Kabellərin bu növlərinin kod işarələri Əlavə A-da verilib.
________________________
a.c.* - dəyişən cərəyan
Hissə 1, 3, 4-də göstərilən sınaq üsulları IEC 60227-2, IEC 60332-1-2 və IEC 60811-in müvafiq hissələrində verilib.
1.2 Normativ istinadlar
Bu standartda aşağıdakı normativ sənədlərə istinad edilib. Tarixi göstərilmiş istinadlar üçün yalnız göstərilən nəşr tətbiq olunur. Tarixi göstərilməmiş istinadlar üçün isə istinadolunan sənədin son nəşri(hər hansı bir dəyişiklik də daxil olmaqla) tətbiq olunur.
IEC 60173Colours of the cores of flexible cables and cords (Elastik kabel və şnurların damarlarının rəngi)
IEC 60227-2 Polyvinyl chloride insulated cables of rated voltage up to and including 450/750 V – Part 2: Test methods (Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750V olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər – Hissə 2: Sınaq metodları)
IEC 60227-3 Polyvinyl chloride insulated cables of rated voltage up to and including 450/750 V – Part 3: Non-sheathed cables for fixed wiring (Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750V olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər – Hissə 3: Stasionar birləşmə üçün örtüksüz kabellər)
IEC 60227-4 Polyvinyl chloride insulated cables of rated voltage up to and including 450/750 V – Part 4: Sheathed cables for fixed wiring (Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750V olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər – Hissə 4: Stasionar birləşmə üçün örtüklü kabellər)
IEC 60227-5 Polyvinyl chloride insulated cables of rated voltages up to and including 450/750 V – Part 5: Flexible cables (cords) (Nominal gərginliyi ən çoxu 450/750V olan polivinilxlorid izolyasiyalı kabellər – Hissə 5: Elastik kabellər (şnurlar))
IEC 60228 Conductors of insulated cables (İzolyasiyalı kabellərincərəyan keçirən damarları)
IEC 60332-1-2 Tests on electric and optical fibre cables under fire conditions – Part 1-2: Test for vertical flame propagation for a single insulated wire or cable – Procedure for 1 kW premixed flame (Yanğın şərtləri altında elektrik və fibr optik kabellər üzərində sınaqlar – Hissə 1-2: Tək izolyasiyalı naqil və ya kabel üçün şaquli alovun yayılması üçün sınaq – 1kVt əvvəlcədən qarışdırılmış alov prosedurası)
IEC 60811-1-1 Common test methods for insulating and sheathing materials of electric cables and optical cables – Part 1: Methods for general application –Measuring of thickness and overall dimensions – Tests for determining the mechanical properties (Elektrik kabelləri və optiki kabellərin izolyasiya və örtük materialları üçün ümumi sınaq metodları – Hissə 1: Ümumi tətbiqetmə metodları –Qalınlığın ölçülməsi və ümumi ölçmələr – Mexaniki xassənin müəyyən edilməsi üçün sınaq)
IEC 60811-1-2 Common test methods for insulating and sheathing materials of electric cables – Part 1: Methods for general application – Section Two: Thermal ageing methods (Elektrik kabellərinin izolyasiya və örtük materialları üzrə ümumi sınaq metodları – Hissə 1: Ümumi tətbiqetmə metodları – Hissə iki: İstilik köhnəlmə metodları)
IEC 60811-1-4 Common test methods for insulating and sheathing materials of electric cables – Part 1: Methods for general application – Section Four: Tests at low temperature (Elektrik kabellərinin izolyasiya və örtük materialları üçün ümumi sınaq metodları –Bənd 1:Ümumi tətbiqetmə metodları – Bənd dörd: Aşağı temperaturda aparılan sınaqlar)
IEC 60811-3-1 Common test methods for insulating and sheathing materials of electric cables – Part 3: Methods specific to PVC compounds – Section One: Pressure test at high temperature – Tests for resistance to cracking (Elektrik kabellərinin izolyasiya və örtük materialları üçün ümumi sınaq metodları – Hissə 3: PVC maddələrinə aid metodlar – Bənd bir: Yüksək temperaturda təzyiq sınağı– çatlamaya qarşı müqavimət sınaqları)
IEC 60811-3-2 Common test methods for insulating and sheathing materials of electric cables – Part 3: Methods specific to PVC compounds – Section Two: Loss of mass test –Thermal stability tests (Elektrik kabellərinin izolyasiya və örtük materialları üçün ümumi sınaq metodları – Hissə 3: PVC maddələrinə aid metodlar –Bənd iki: Kütlə itki sınağı – İstilik sabitlik sınaqları)
IEC 62440 Electric cables – Guide to use for cables with a rated voltage not exceeding 450/750V1 (Elektrik kabelləri – Nominal gərginliyi 450/750V-dən böyük olan kabellər üzrə rəhbəredici sənəd)
Bu standartda aşağıda verilmiş termin və təriflərdən istifadə edilib.
2.1 İzolyasiya və örtük materiallarına dairterminlər
2.1.1 Polivinilxlorid birləşməsi (PVC) - Xarakterik tərkib hissəsini plastomer polivinilxlorid və ya onun sopolimerlərindən birinin təşkil etdiyi, uyğun seçilmiş, tənasüblü və emal olunan materialların kombinasiyasıdır. Eyni termin həmçinin polivinilxlorid və onun müəyyən polimerlərindən ibarət birləşmələrini təyin edir.
2.1.2 Birləşmənin növü - Birləşmənin xüsusiyyətlərinə görə yerləşdirilən kateqoriya xüsusi sınaqlar tərəfindən müəyyən edilir.Növüntəyin edilməsibirbaşa birləşmənin tərkibi ilə bağlı deyil.
2.2 Sınaqlara dair terminlər
2.2.1 Tipli sınaqlar (simvol T) - Nəzərdə tutulan qurğunun qənaətbəxş istismar xarakteristikasını ödəmək üçün nümayiş etdirmək məqsədi ilə tələb olunan sınaqlar ümumi kommersiya əsasında bu standart ilə əhatə olunan kabel növünü təchiz etməzdən əvvəl həyata keçirilir. Həyata keçirildirkdən sonra bu sınaqlar kabel materialında istismar xarakteristikasına təsir edən dəyişikliklər baş verməyənə qədər təkrarlanmamalıdır.
2.2.2 Nümunələr üzərində sınaqlar (simvol S) - Hazır məhsulun layihələndirmə tələblərinə cavab verən yoxlanılması üçün adekvat tamamlanmış kabel və ya bir başa kabeldən alınan komponentlərin nümunələri üzərində edilən sınaqlar.
2.3 Nominal gərginlik - Kabelin nominal gərginliyi, kabelin nəzərdə tutulmuş və elektrik sınaqlarını müəyyən etmək üçün xidmət göstərən standart gərginlikdir.
Nominal gərginlik, volt ilə ifadə olunan, U0/U iki qiymətin kombinasiyası ilə ifadə olunur:
-U0 r.m.s. olaraq, izolyasiyalı cərəyan keçirən damar və "yer" arasında olan qiymət (kabel və ya ətraf mühitin metal örtüyü);
-U r.m.s. olaraq, çox damarlı kabelin və ya tək damarlı kabel sisteminin hər iki faza cərəyan keçirən damarları arasında olan qiymət.
Dəyişən cərəyan sistemində, kabelin nominal gərginliyi nəzərdə tutulan sistemin nominal gərginliyi ilə ən azı bərabər olmalıdır. Bu şərt Uo və U qiymətlərin hər ikisinə tətbiq olunur. Birbaşa cərəyan sistemində sistemin nominal gərginliyi kabelin 1,5 dəfə nominal gərginliyindən daha yüksək olmamalıdır.
Qeyd:Sistemin işçi gərginliyi belə bir sistemin nominal gərginliyindən daimi olaraq 10% artıq ola bilər. Əgər sonuncu sistemin nominal gərginliyi ən azı bərabərdirsə, kabel onun nominal gərginliyindən 10% daha yüksək işçi gərginliyində olduqda istifadə edilə bilər.
3.1 Mənşə və kabel identifikasiyasının göstərilməsi
Kabellər istehsalçısının göstərişi ilə təmin edilir ki, burada identifikasiya sarğısı, yaxud istehsalçının adı və ya ticarət nişanının təkrarlanan markalanması əksini tapır.
70 ° C-dən çox cərəyan keçirən damar temperaturda istifadə üçün nəzərdə tutulan kabellər kod təyinatı və ya maksimum cərəyan keçirən damar temperaturu ilə nişanlanmalıdır.
Markalama buraxılışda çap və ya təkrar nəşr zamanı, yaxud izolyasiya və ya örtükdə ola bilər.
3.1.1 Markaların davamlılığı
Markanın sonu və növbəti bənzər işarənin əvvəli arasındakı məsafə aşağıdakılardan artıq olmadıqda, hər müəyyənləşmiş işarə davamlı hesab edilir.
– 550 mm markalanma kabelin xarici örtüyünün üzərində olduqda;
– 275 mm əgər markalanma:
a) örtüksüz kabelin izolyasiyası üzərindədirsə;
b) örtüklü kabelin izolyasiyası üzərindədirsə;
c) örtüklü kabel daxilində lentin üzərindədirsə.
Möhürlənmiş nişanlar davamlı olmalıdır. Bu tələb ilə uyğunluq IEC 60227-2, 1.8-də verilmiş sınaq tərəfindən yoxlanılır.
Bütün nişanlar aydın olmalıdır.
Identifikasiya yivlərinin rəngləri zərurət olduqda, benzin və ya digər uyğun həlledici ilə təmizləndikdə asan tanınmalı olmalıdır.
4 DAMAR İDENTİFİKASİYASİ
Hər damar aşağıdakı kimi müəyyən edilməlidir:
–rəng ilə beşə qədər və beş daxil olmaqla damarlar ilə kabellərdə, bax 4.1;
–say ilə beşdən artıq damarlar ilə kabellərdə, bax 4.2.
Qeyd: Rəng sxemi və xüsusilə də sərt çoxdamarlı kabellər üçün sxem məsələsi nəzərdən keçirilir.
4.1 Rənglər üzrədamar identifikasiyası
Kabelin damar identifikasiyası rəngli izolyasiya və ya digər uyğun metodun istifadəsi ilə əldə edilir.
Kabelin hər damarı, yaşıl-və- sarı rəng kombinasiyası istisna olmaqla, yalnız bir rəngə malikdir.
Yaşıl və sarı rənglər birləşmədikdə hər hansı bir çoxdamarlı kabel üçün istifadə oluna bilməz.
Qeyd: Qırmızı və ağ rənglərə yol verilməməsi daha məqsədəuyğun olardı.
Elastik kabellər və tək-damarlı kabellər üçün üstünlük verilən rəng sxemi:
– tək-damarlı kabellər: üstünlük verilən rəng sxemi yoxdur;
– iki-damarlı kabellər: üstünlük verilən rəng sxemi yoxdur;
– üç-damarlı kabellər: ya yaşıl –və-sarı, mavi, qəhvəyi və ya qəhvəyi, qara, boz
– dörd-damarlı kabellər: ya yaşıl-və-sarı, qəhvəyi, qara, boz və ya mavi qəhvəyi, qara, boz
– beş-damarlı kabellər: ya yaşıl-və-sarı, mavi, qəhvəyi, qara, boz və ya mavi, qəhvəyi, qara, boz, qara.
Rənglər aydın müəyyən edilə bilən və davamlı olmalıdır. Davamlılıq IEC 60227-2, 1.8-də verilən sınaq tərəfindən yoxlanılmalıdır.
4.1.3 Rəng kombinasiyasıyaşıl-və-sarı
Yaşıl-və-sarı rənglənmiş damar üçün rənglərin bölüşdürülməsi aşağıdakı şərt ilə uyğun olmalıdır(IEC 60173-ə uyğun olaraq): damarın hər 15 mm uzunluğu üçün bu rənglərin biri damar səthinin nə ən az 30%-dən aşağı və nə də70%-dən çox olmayan hissəni əhatə etməlidir, digər rəng isə qalan hissəsini əhatə etməlidir.
Qeyd: Yaşıl-və-sarı və mavi rənglərin istifadəsi haqqında məlumat.
Başa düşülməlidir ki, yaşıl və sarı rənglər yuxarıda göstərilən qaydada birləşən zaman, istisna olaraq torpaqda qoşulma və ya bənzər mühafizə üçün nəzərdə tutulan damar identifikasiyası vasitəsi kimi, mavi rəng isə neytral qoşulma identifikasiyası üçün nəzərdə tutulub.Lakin heç bir neytral olmadıqda, mavi rəng, torpaqla birləşdirmə və ya qoruyucu cərəyan keçirən damar istisna olmaqla, hər hansı damarı müəyyən etmək üçün istifadə edilə bilər.
4.2 Nömrələr üzrə damar İdentifikasiyası
Damar izolyasiyası yaşıl-və-sarı rəngli damar istisna olmaqla, eyni rəngli və ardıcıl nömrələnmiş olmalıdır.
Əgər yaşıl-və-sarı damar varsa, onda 4.1.3-in tələblərinə uyğun olmalıdır və xarici qatda yerləşməlidir.
Daxili qatda nömrələmə 1 sayı ilə başlanır.
Bu nömrələr damarın xarici səthlərində ərəb rəqəmləri ilə çap edilir. Bütün nömrələr izolyasiya rəngi ilə kontrast (zidd) olan, eyni rəngdə olmalıdır. Rəqəmlər aydın olmalıdır.
4.2.2 Markalanmanın üstün tutulan yerləşməsi
Nömrələr damar boyunca mütəmadi intervallarda təkrar edilir, ardıcıl nömrələr bir-birinin əksinə yerləşir.
Nömrə bir rəqəm olduqda, altından bir tire işarəsi yerləşdirilir. Nömrə iki rəqəmdən ibarət olduqda, biri digərinin üzərində yerləşdirilir və aşağı rəqəmin altında bir tire işarəsi yerləşdirilir. Ardıcıl nömrələr arasında interval d 50 mm-dən artıq olmamalıdır.
Markaların təşkili aşağıdakı şəkildə göstərilir.
Çap rəqəmləri davamlı olmalıdır. Bu tələb ilə uyğunluqbölmə 1.8-də verilən IEC 60227-2 sınağı əsasında yoxlanılır.
5 KABELLƏRIN ÇƏKILMƏSI ÜÇÜN ÜMUMI TƏLƏBLƏR
5.1 Cərəyan keçirən damarlar
Cərəyan keçirən damarlar istifadə edilə biləcək mis lehimli sərt misdən ibarətdir, burada qalaylı şnura malik tellər istisna təşkil edir. Naqillər düz və ya qalayla örtülmüş ola bilər.
Cərəyan keçirən elastik damarların məftillərinin maksimal diametrləri-başqa sözlə ötürücü tinsel şnurları vəsərt cərəyan keçirən damarların məftillərinin minimal sayı İEC 60228-ə uyğun olmalıdır.
Kabellərin müxtəlif növlərinə müvafiq ötürücülərin sinifləri xüsusi spesifikasiyalarda verilir (bax: IEC 60227-3, IEC 60227-4 və s.)
Stasionar qurğular üçün kabellərin cərəyan keçirən damarlarıdairəvi bərk, dairəvi bükülmüş və ya kipləşdirilmiş dairəvi bükülmüş naqillər olmalıdır.
Tinsel şnurları üçün hər cərəyan keçirən damar bir sıra birlikdə hörülmüş liflər və ya liflər qruplarından ibarət olmalıdır, hər lif, mis və ya mis ərintidən, bir və ya daha çox yastı məftildən ibarət olaraq, pambıq, poliamid və ya analoji materialların üzərində vintşəkilli sarılmış olmalıdır.
5.1.3 Quruluş üzrə yoxlama
IEC 60228-in tələbləridaxil olmaqla 5.1.1 və 5.1.2-nin tələblərinə uyğunluq, nəzarət və ölçü ilə yoxlanılmalıdır.
5.1.4 Elektrik müqaviməti
Tinsel şnurlarından başqa kabellər üçün 20 C-də hər cərəyan keçirən damar müqaviməti İEC 60228-in tələblərində verilmiş cərəyan keçirən damar sinfinə uyğun olmalıdır.
Uyğunluq IEC 60227-2 2.1-də verilən sınaq vasitəsilə yoxlanılır.
Izolyasiya xüsusi spesifikasiyada kabelin hər bir növü üçün nəzərdə tutulmuş polivinilxlorid kompoundnövündə olmalıdır (bax: IEC 60227-3, IEC 60227-4 və s).
Kabellərin stasionar quraşdırılması üçün PVC / C növü.
Elastik kabellərüçün PVC / D növü.
Daxili elektrik şəbəkəsi üçün istiliyə davamlı kabellərə dair PVC / E növü
Bu birləşmələr üçün sınaq tələbləri Cədvəl 1-də müəyyən edilir.
Birləşmələrin yuxarıdakı növlərinin hər hansı biri ilə izolyasiya olunan və xüsusi spesifikasiyaya cavab verən kabellər üçün maksimum işçi temperaturlar (bax: IEC 60227-3, IEC 60227-4 və s.) o nəşrlərdə verilir.
5.2.2 Cərəyan keçirən damarın tətbiqi
Izolyasiya cərəyan keçirən damarasıx surətdə tətbiq edilir, lakin tinsel şnurlarındanbaşqa kabellər üçüncərəyan keçirən damaravə ya qalay örtüyə, əgər varsa izolyasiyanın özünə zərər yetirmədən aradan qaldırılması mümkün olmalıdır. Uyğunluq yoxlama və əl ilə sınaq vasitəsilə yoxlanılır.
Izolyasiya qalınlığının orta qiyməti xüsusi spesifikasiyaların cədvəllərində göstərilən kabelin hər bir növü və ölçüsü üçün müəyyən qiymətdən az olmamalıdır (IEC 60227-3, IEC 60227-4 və s.).
Lakin qalınlıq hər hansı bir yerdə göstərilən qiymətdən az ola bilər ki, burada fərq 0,1 mm + göstərilən qiymətin 10%-dən artıq olmamalıdır.
Uyğunluq IEC 60227-2 1.9-da verilən sınaq vasitəsilə yoxlanılır.
5.2.4 Köhnəlmədənəvvəl və sonrakı mexaniki xassələr
Izolyasiya normal istifadəsizamanıməruz qala biləcəyi temperatur çərçivəsində adekvat mexaniki gücə və elastikliyə malikdir.
Uyğunluq Cədvəl 1-də göstərilən sınaqların həyata keçirilməsi vasitəsilə yoxlanılır.
Əldə ediləcək müvafiq sınaq üsulları və nəticələri Cədvəl 1-də müəyyən edilir.
Dartılma möhkəmliyi və qopma zamanı uzanma
Çatdırılan anda xüsusiyyətləri
Zərbəyə davamlılıq üçün əldə ediləcək qiymətlər:
Qopma zamanı uzanma üçün əldə ediləcək qiymətlər:
Köhnəlmədən sonra termostatda xüsusiyyətləri
Zərbə gücü üçün əldə ediləcək qiymətlər:
Qopma zamanı uzanma üçün əldə ediləcək qiymətlər
Köhnəlmənin şərtləri:
Kütlə itkisi üçün əldə ediləcək qiymətlər, maks.
Köhnəlmədənsonra mexaniki xassələr
Əldə ediləcək qiymətlər
Əldə ediləcək nəticələr
Variasiya: köhnəlmədən sonra orta qiymət və köhnəlmə olmadan orta qiymət arasındakı fərq, sonuncu faizi ilə ifadə edilir..
Tətbiq olunduqda, bax: 5.3.1.
Yüksək temperaturda təzyiq sınağı
- bıçaqla həyata keçirilən güc
- Yük altında istilik müddəti
Əldə ediləcək nəticələr:
- yayılma dərinliyinin
Aşağı temperaturda əyilmə sınağı
- aşağı temperaturun tətbiq müddəti
Bax IEC 60811-1-4, 8.1.4 və 8.1.5
Əldə ediləcək nəticələr
Aşağı temperaturda uzanma sınağı
- aşağı temperaturun tətbiqi müddəti
Bax IEC 60811-1-4, 8.3.4 və 8.3.5
Əldə ediləcək nəticələr:
- fasilə olmadan uzanma,
Aşağı temperaturda təsir sınağı
- aşağı temperaturun tətbiqi müddəti
Əldə ediləcək nəticələr
Termal stabilliyi sınağı
Əldə ediləcək nəticələr:
- termal stabilik vaxtının orta qiyməti, dəq.
Iqlim şəraitinə görə, milli standartlar istifadə ediləcək aşağı sınaq temperaturu tələb edə bilər.
Xüsusi spesifikasiyalarda göstərilirsə (IEC 60227-3, IEC 60227-4 və s.).
Xüsusi spesifikasiyalarda(IEC 60227-3, IEC 60227-4 və s.) başqabir şey göstərilməyibsə, doldurucular aşağıdakılardan və ya onların hər hansı bir birləşməsindən ibarət ola bilər:
– vulkanizasiyaedilməmiş rezinlər və ya plastiklər əsasında kompaund;
– təbii və ya sintetik tekstil;
Doldurucu vulkanizasiya edilməmiş rezindən ibarət olduqda, onun tərkibi və izolyasiya və / və ya örtüyü arasında heç bir zərərli qarşılıqlı təsir olmamalıdır. Bu tələb ilə uyğunluq IEC 60811-1-2, 8.1.4-də verilən sınaq vasitəsilə yoxlanılır.
Kabelin hər bir növü üçün xüsusi spesifikasiyalar, (IEC 60227-3, IEC 60227-4 və s.) həmin kabelə doldurucuların daxil olub-olmadığını və ya örtüyün yaxud daxili örtüyün damarları arasına doldurulmanı formalaşdıraraq keçə biləcəyini müəyyən edir.
Doldurucular quraşdırmaya praktiki dairəvi şəkil verərək, damarlar arasında boşluğu doldurmalıdır. Doldurucular damarlara uyğun deyil. Damar və doldurucuların montajı plyonka və ya lent ilə birlikdə keçirilə bilər.
5.4 Preslənmiş daxili örtük
Xüsusi spesifikasiyalarda(IEC 60227-4 və s.) başqa bir şeygöstərilməyibsə, preslənmiş daxili örtük vulkanizasiya edilməmişrezin və ya plastiklər əsasında birləşmədən təşkil olunur.
Daxili örtük vulkanizasiya edilməmiş rezindən ibarət olduqda, onun tərkibi və izolyasiya və / və ya örtüyün arasında heç bir zərərli qarşılıqlı təsir olmamalıdır.
Bu tələb ilə uyğunluq IEC 60811-1-2-nin 8.1.4-ündə verilən sınaq vasitəsilə yoxlanılmalıdır.
Preslənmiş daxili örtük damarları əhatə edir və quraşdırmaya praktiki dairəvi şəkil verərək, onlar arasında boşluğa keçə bilir.
Kabelin hər bir növü üçün xüsusi spesifikasiyalar (IEC 60227-4 və s.) kabelə preslənmiş daxili örtüyün tətbiq edilib-edilmədiyini və ya xarici örtüyün damarlar arasında yayılıb-yayılmadığını göstərir. Bu da kabelin necə doldurulub hazırlandığını müəyyən edir.
Xüsusi spesifikasiyalarda (IEC 60227-4 və s.) başqa bir şeygöstərilməyibsə, preslənmiş daxili örtük üçün ölçmə tələb olunmur.
Bu örtük xüsusi spesifikasiyalara uyğun olaraq, kabelin hər bir növü üçün nəzərdə tutulmuş polivinilxlorid kompaund növündə olmalıdır (bax: IEC 60227-4 və s.):
– stasionar qurğu kabellərüçün PVC/ST4 növü;
– elastik kabellər üçün PVC/ST5 növü;
− yağadavamlı elastik kabellərüçün PVC/ST9 növü;
– 90 ° polivinilxlorid kompaund örtüklü kabellər üçün PVC/ST10 növü.
Bu birləşmələr üçün sınaq tələbləri Cədvəl 2-də müəyyən edilir.
Bu örtük bir qat preslənmiş olmalıdır:
a) bir damarlı kabellər üçün damar üzərində
b) digər kabellər üçün damarlar yığımında və doldurucular və ya daxili örtük üzərində əgər varsa.
Bu örtük damara yapışmır. Plyonka və ya lentdən ibarət separator (ayrıcı)örtük altında yerləşdirilmiş ola bilər.
Müəyyən hallarda, xüsusi spesifikasiyalarda göstərilmiş (IEC 60227-4 və s.), örtük doldurulmanı formalaşdıraraq damarlar arasında boşluğa yayıla bilər (bax: 5.4.2).
Qalınlığın orta qiyməti xüsusi spesifikasiyaların cədvəllərində göstərilən kabelin hər bir növü və ölçüsü üçün müəyyən qiymətdən az olmamalıdır (IEC 60227-4 və s.).
Lakin, əgər başqa bir şey göstərilməyibsə, fərq 0,1 mm + 15%-dən çox olmamaqşərti ilə hər hansı bir yerdə qalınlıq göstərilən qiymətdən az ola bilər. Uyğunluq IEC 60227-2 1.10-da verilən sınaq tərəfindən yoxlanılmalıdır.
5.5.4 Köhnəlmədənəvvəl və sonrakı mexaniki xassələr
Örtük normal temperatur limitləri çərçivəsində istifadəolunarkən məruz qala biləcəyi adekvat mexaniki möhkəmliyə və elastikliyə malik olmalıdır.
Uyğunluq Cədvəl 2-də göstərilən sınaqların həyata keçirilməsi vasitəsilə yoxlanılır.
Əldə ediləcək müvafiq sınaq qiymətləri və nəticələri Cədvəl 2-də müəyyən edilir.
Dartılma möhkəmliyi və qopma zamanı uzanma
Çatdırılan anda xüsusiyyətləri
Zərbəyə davamlılıq üçün əldə ediləcək qiymətlər:
Qopma zamanı uzanma üçün əldə ediləcək qiymətlər: – median, dəq.
Termostatda köhnəlmədən sonrakı xüsusiyyətlər
Köhnəlmənin şərtləri:
Zərbəyə davamlılıq üçün əldə ediləcək qiymətlər:
Qopma zamanı uzanma üçün əldə ediləcək qiymətlər:
Köhnəlmənin şərtləri:
Kütlənin itirilməsi üçün əldə ediləcək qiymətlər, maks.
Köhnəlmənin şərtləri:
Köhnəlmədən sonra mexaniki xassələr
Əldə ediləcək qiymətlər
Köhnəlmənin şərtləri:
Əldə ediləcək nəticələr
Variasiya: köhnəlmədən sonra orta qiymət və köhnəlmə olmadan orta qiymət arasındakı fərq, sonuncu faizi ilə ifadə edilir..
Yüksək temperaturda təzyiq sınağı
- bıçaqla həyata keçirilən güc
- yük altında istilik müddəti
Əldə ediləcək nəticələr:
- yayılma dərinliyinin
Sınaq şərtləri: - temperatur
- aşağı temperaturun tətbiqi müddəti
Əldə ediləcək nəticələr
Aşağı temperaturda uzanma sınağı
- aşağı temperaturun tətbiqi müddəti
Əldə ediləcək nəticələr:
- fasiləsiz uzanma, dəq.
Aşağı temperaturda təsir sınağı
Sınaq şərtləri: - temperatur
- aşağı temperaturun tətbiqi müddəti – çəkicin kütləsi
Əldə ediləcək nəticələr
Mineral yağa batırılmadan sonra mexaniki xassələr
- yağa batırılma müddəti
Zərbə gücü üçün əldə ediləcək qiymətlər:
Fasilədə uzanma üçün əldə ediləcək qiymətlər:
200 °C dərəcədə minimal istilik stabilliyi
Iqlim şəraitinə görə, milli standartlar istifadə ediləcək aşağı sınaq temperaturu tələb edə bilər.
Variasiya:köhnəlmədən sonra orta qiymət və köhnəlməolmadan orta qiymət arasındakı fərq, sonuncu faizi ilə ifadə edilir.
5.6 Tamamlanmış kabellərin sınaqları
5.6.1 Elektrik xassələr
Kabellər adekvat dielektrik gücə və izolyasiya müqavimətinə malik olmalıdır.
Uyğunluq Cədvəl 3-də göstərilən sınaqların həyata keçirilməsi vasitəsilə yoxlanılır.
Əldə ediləcək sınaq üsulları və nəticələri Cədvəl 3-də müəyyən edilir.
Cədvəl 3 –PVC izolyasiyalı kabellərin elektrik sınaqları üçün tələblər
Kabellərin orta ölçüləri xüsusi spesifikasiyalarda uyğun cədvəllərdə göstərilən məhdudiyyətlər çərçivəsində olmalıdır (bax: IEC 60227-3, IEC 60227-4 və s.).
Eyni en kəsiyinin (oval şəkilli) örtüklü dairəvi kabellərinin ümumi diametrinin hər iki qiyməti arasında fərq, orta ümumi diametr üçün müəyyən edilmiş 15%-dən yuxarı həddə olmamalıdır.
Uyğunluq IEC 60227-2, 1.11-də göstərilən sınaqların həyata keçirilməsi vasitəsilə yoxlanılır.
5.6.3 Elastik kabellərin mexaniki gücü
Elastik kabellər normal istifadəzamanı baş verən əyilmə və digər mexaniki stresslərə tab gətirə bilən olmalıdır.
Xüsusi spesifikasiyalarda göstərildikdə (bax: IEC 60227-5 və s.), uyğunluq IEC 60227-2, bənd 3-də verilmiş sınaq tərəfindən yoxlanılmalıdır.
5.6.3.1 Elastik kabellər üçün elastiklik sınağı
Bax: IEC 60227-2, bənd 3.1.
15 000 geri və irəli hərəkətlər ilə sınaq zamanı, yəni 30000 tək gedişli cərəyan keçirən damarlar arasında cərəyanın kəsilməsi və ya qısa qapanma baş verməməlidir.
Sınaqdan sonra nümunə IEC 60227-.2, 2. 2 bəndə uyğun həyata keçirilən gərginlik sınağına tab gətirməlidir.
5.6.3.2 Tinselşnuru üçün əyilmə sınağı
IEC 60227-2, bənd 3.2-ə bax.
60 000 əyilmə tsiklləri ilə sınaq zamanı, yəni 120 000 tək gedişli cərəyan keçirən damarlar arasında cərəyanın kəsilməsi və ya qısa qapanma baş verməməlidir.
Sınaqdan sonra nümunə IEC 60227-.2, bənd2. 2-yə uyğun həyata keçirilən gərginlik sınağına tab gətirməlidir, gərginlik 1500 V olmaqla və yalnız birlikdə bağlanmış cərəyan keçirən damarlar və su arasında tətbiq olunur.
5.6.3.3 Tinsel şnuru üçün dartma ilə uzanma sınağı
Bax: IEC 60227-2, bənd 3.3-ə.
Sınaq müddətində cərəyanın kəsilməsi baş verməməlidir.
5.6.3.4 Damarların ayrılması üçün sınaq
Bax: IEC 60227-2, bənd 3.4-ə.
Güc 3 N və 30 N arasında olmalıdır.
Bütün kabellər IEC 60332-1-2-də göstərilən sınaq ilə uyğun olmalıdır.
6 KABELLƏRİN İSTİFADƏSİ ÜZRƏ
Bax növbəti IEC 62440-a.
Bu standartın tətbiq olunduğu kabellərin növləri bu standartın istinad nömrəsi ilə iki rəqəmlilik əsasında təyin olunur.
İlk rəqəm kabelin əsas sinfini göstərir; ikinci rəqəm əsas sinif daxilində xüsusi növü göstərir.
Siniflər və növlər aşağıdakılardır:
0. Stasionar birləşmə üçün örtüksüz kabellər.
01. Ümumi məqsədlər üçün sərt cərəyan keçirən damarlar ilə tək damarlı örtüksüzkabel (60227 IEC 01).
02. Ümumi məqsədlər üçün elastik cərəyan keçirən damarlar ilə tək damarlı örtüksüzkabel (60227 IEC 02).
05.70 ° C-dəcərəyan keçirən damarın temperaturu üçün daxili elektrik şəbəkəsi üzrə sabit cərəyan keçirən damarlar ilə tək damarlı örtüksüz kabel (60227 IEC 05).
06.70 ° C-dəcərəyan keçirən damarın temperaturu üçün daxili elektrik şəbəkəsi üzrə elastik cərəyan keçirən damarlar ilə tək damarlı örtüksüz kabel (60227 IEC 06).
07.90 ° C-dəcərəyan keçirən damarın temperaturu üçün daxili elektrik şəbəkəsi üzrə sabit cərəyan keçirən damarlar ilə tək damarlı örtüksüz kabel (60227 IEC 07).
08.90 ° C-dəcərəyan keçirən damarın temperaturu üçün daxili elektrik şəbəkəsi üzrə elastik cərəyan keçirən damarlar ilə tək damarlı örtüksüz kabel (60227 IEC 08).
1. Stasionar birləşmə üçün örtüklü kabellər.
10. Yüngül polivinilxlorid örtüklü kabel (60227 IEC 10).
4. Yüngül istismar şərtləri üçün örtüksüz, elastik kabellər.
41. Yastı tinsel şnurları (60227 IEC 41).
43. Dekorativ zəncirlər üçün şnur (60227 IEC 43).
5. Normal istismar şəraiti üçün örtüklü, elastik kabellər.
52. Yüngül polivinilxlorid örtüklü kabel (60227 IEC 52).
53. Adi polivinilxlorid örtüklü şnur (60227 IEC 53).
7. Xüsusi təyinatlı örtüklü, elastik kabellər.
71c Dairəvi polivinilxlorid örtüklü qaldırıcı kabel və elastikbağlantılar üçün kabel (60227 IEC 71c).
71f Yastı polivinilxlorid örtüklü qaldırıcı kabellər və elastik bağlantılar üçün kabellər (60227 IEC 71f).
Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin “26” dekabr 2014-cü il tarixli 010 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.
1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən işlənib hazırlanıb və təqdim edilib.
2. Bu standart IEC 60664 -1:2007 “Insulation coordination for equipment within low-voltage systems – Part 1:Principles, requirements and tests standartının autentik tərcüməsidir.
3. İlk dəfə tətbiq edilir.
4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STANDARTI
______________________________________________________________________________________
Aşağı gərginlikli sistemlərdə işləyən
avadanlıqlar üçün izolyasiyanın əlaqələndirilməsi
Hissə 1: Prinsip, tələb və sınaqlar
Insulation coordination for equipment
within low-voltage systems –
Part 1: Principles, requirements and tests
____________________________________________________________________________________
Bu standart aşağı gərginlikli sistemlərdə işləyən avadanlıqların izolyasiyanın əlaqələndirilməsi üçün tətbiq olunur və nominal tezlikləri 30 kHs-dək və ya nominal gərginliyi 1500 V-dək olan, dəniz səviyyəsindən 2000 m-dək yüksəklikdə yerləşən avadanlığa şamil edilir.
Standartda avadanlıqların iş meyarlarına əsasən onlar üçün ara məsafələri, itki məsafələri və bərk izolyasiyaya tələblər açıqlanır və izolyasiyanın əlaqələndirilməsi ilə bağlı elektrik sınağı metodları verilir.
İonlaşmış qazlar istifadə olunduqda standartda verilmiş minimal ara məsafələri tətbiq edilmir. Bu halda xüsusi tələblər müvafiq texniki komitənin sənədləri ilə müəyyələşdirilir.
Bu standart aşağıda göstərilmiş izolyasiya növlərinə aid deyil:
–qaz (havadan başqa);
1. Nominal tezlikləri 30 kHs-dən yüksək aşağı gərginlikli sistemlərdə işləyən avadanlıqlar üçün izolyasiyanın əlaqələndirilməsi IEC 60664-4 standartında verilmişdir.
2. Avadanlığın daxili dövrələrində daha yüksək gərginliklər ola bilər.
3. Dəniz səviyyəsindən 2000m-dən yüksək hündürlüklərdə aparılan ölçmələr üçün hündürlüyə düzəliş əmsalları A.2 cədvəlində verilmişdir.
Bu standart təhlükəsizliyə dair tələbləri müəyyənləşdirmək məqsədilə izolyasiyanın əlaqələndirilməsinə nail olmaq üçün tələbləri müəyyənləşdirən müxtəlif tipli avadanlıqlara görə məsul texniki komitələrin işinə kömək üçündür.
Əsas təhlükəsizlik tələblərində göstərildiyi kimi, istehsalçı tərəfindən texniki komitələrin tələblərin tətbiqinə görə məsuliyyət daşıması və ya zəruri hallarda avadanlıqlar üzrə standartlara istinad etmələrini təmin etmək üçün tədbirlər görməlidir.
Müvafiq avadanlıq növləri üçün standartlar olmadığı təqdirdə bərk izolyasiyaya olan tələblər arasında ara məsafələri və itki məsafələri üçün nəzərdə tutulan qiymətlər mövcud olmadıqda bu standart tətbiq edilir.
2 NORMATİV İSTİNADLAR
Bu standartda aşağıdakı normativ sənədlərə istinad olunub. Tarixi göstərilmiş istinadlar üçün yalnız göstərilən nəşr tətbiq olunur. Tarixi göstərilməmiş istinadlar üçün isə istinad olunan sənədin ən son nəşri (hər hansı bir dəyişiklik də daxil olmaqla) tətbiq olunur
IEC 60038:1983,IEC standard voltages (IEC standart gərginliyi)
IEC 60050(151):2001, International Electrotechnical Vocabulary (IEV) – Chapter 151: Electrical and magnetic devices (Beynəlxalq Elektrotexnika Lüğəti (IEV) – Fəsil 151: Elektrik və maqnit qurğuları)
IEC 60050(212):1990, International Electrotechnical Vocabulary – Chapter 212: Insulating solids, liquids and gases (Beynəlxalq Elektrotexnika Lüğəti –Fəsil 212: Bərk, maye və qaz maddələrinin izolyasiyası)
IEC 60050(604):1987, International Electrotechnical Vocabulary (IEV) – Chapter 604: Generation, transmission and distribution of electricity – Operation
Amendment 1 (1998) (Beynəlxalq Elektrotexnika Lüğəti (IEV) – Fəsil 604: Elektrikin hasili, ötürülməsi və paylanması – Əməliyyatı Düzəliş 1 (1998))
IEC 60050(826):2004, International Electrotechnical Vocabulary (IEV) – Part 826: Electrical installations (Beynəlxalq Elektrotexnika Lüğəti (IEV) – Hissə 826: Elektrik qurğuları)
IEC 60068-1:1988, Environmental testing – Part 1: General and guidance (Ətraf mühit sınağı– Hissə 1: Ümumi və təlimat)
IEC 60068-2-2:1974, Environmental testing – Part 2: Tests – Tests B: Dry heat (Ətraf mühit sınağı – Hissə 2: Sınaqlar – Quru havada sınaqları)
IEC 60068-2-14:1984, Environmental testing – Part 2: Tests – Test N: Change of temperature (Ətraf mühit sınağı – Hissə 2: Sınaqlar – Tempratur dəyişməsində sınaqlar )
IEC 60068-2-78:2001, Environmental testing – Part 2-78: Tests – Test Cab: Damp heat, steady state (Ətraf mühit sınağı – Hissə 2-78: Sınaqlar –Nəm hava, davamlı vəziyyətdə sınaqlar)
IEC 60085:2004, Electrical insulation – Thermal classification (Elektrik izolyasiyası – Termal təsnifatlandırma)
IEC 60099-1:1991, Surge arresters – Part 1: Non-linear resistor type gapped surge arrestersfor a.c. systems (Gərginlik stabilizatoru –Hissə 1: dəyişən cərəyan sistemləri üçün qeyri-xətti rezistor növlü boşluqlu gərginlik stabilizatorları)
IEC 60112:2003, Method for the determination of the proof and the comparative tracking indices of solid insulating materials (Bərk izolyasiya metallarının təsdiqi və müqayisəvi izqoyma göstəricilərinin müəyyənləşdirilməsi metodu)
IEC 60216, Electrical insulating materials – Properties for thermal endurance(Elektrik izolyasiya materialları –termal müqavimət xassələri)
IEC 60243-1:1998, Electrical strength of insulating materials – Test methods – Part 1: Testsat power frequencies (İzolyasiya materiallarının elektrik gücü – Sınaq materialları – Hissə 1: Elektrik tezliklərində sınaqlar)
IEC 60270:2000, High-voltage test techniques – Partial discharge measurements (Yüksək gərginlikli sınaq üsulları –Qismən boşalma ölçmələri)
IEC 60364-4-44:2001, Electrical installations of buildings – Part 4-44: ProteMMİon for safety –ProteMMİon against voltage disturbances and electromagnetic disturbances Amendment 1 (2003) (Binaların elektrik izolyasiyaları –Hissə 4-44:Təhlükəsizlik üçün mühafizə – Gərginlik pozuntuları və elektromaqnit pozuntularından mühafizə Düzəliş 1 (2003))
IEC 60664-4:2005, Insulation coordination for equipment within low-voltage systems – Part 4: Consideration of high-frequency voltage stress (Aşağıda gərginlik sistemləri daxilində avadanlıq izolyasiya əlaqələndirməsi –Hissə 4: Yüksək tezlikli gərginlik stresinin nəzərə alınması)
IEC 60664-5, Insulation coordination for equipment within low-voltage systems – Part 5:A comprehensive method for determining clearances and creepage distances equal to or less than 2 mm 1 (Aşağı gərginlikli sistemlərdə işləyən avadanlıq üçün izolyasiya əlaqələndirməsi – Hissə 5: 2 mm -yə bərabər və ya az ara məsafələri və itki məsafələrinin müəyyən edilməsi üçün müfəssəl metod)
IEC 61140:2001, ProteMMİon against electric shock – Common aspects for installation and equipment Amendment 1 (2004) (Elektrik şokundan mühafizə –Quraşdırma və avadanlığa dair ümumi aspektlər Düzəliş 1 (2004))
IEC 61180-1:1992, High-voltage test techniques for low-voltage equipment – Part 1: Definitions, test and procedure requirements (Aşağı gərginlik avadanlığı üçün aşağı-gərginlik sınağı üsulları –Hissə 1: Anlayış, sınaq və prosedur tələbləri)
IEC 61180-2:1994, High-voltage test techniques for low-voltage equipment – Part 2: Test equipment (Aşağı gərginlik avadanlığı üçün aşağı gərginlik sınağı üsulları –Hissə 2: Sınaq avadanlığı)
IEC Guide 104:1997, The preparation of safety publications and the use of basic safety publications and group safety publications (Təhlükəsizlik nəşrlərinin hazırlanması, əsas təhlükəsizlik nəşrləri və qrup təhlükəsizlik nəşrlərindən istifadə)
Bu sənədin məqsədi üçün aşağıdakı terminlərdən və anlayışlardan istifadə edilir.
3.1 izolyasiyanın əlaqələndirilməsi - mikro mühit və digər təsir edən amillər nəzərə alınmaqla, elektrik avadanlıqlarının izolyasiya xarakteristikalarının qarşılıqlı əlaqəsi
3.2 ara məsafəsi - iki keçirici arasında mövcud olan ən qısa məsafə
3.3 itki məsafəsi - iki keçirici arasındakı bərk izolyasiya materialının səthi boyu ən qısa məsafə
3.4 bərk izolyasiya - iki keçirici hissə arasında bərk izolyasiya materialı
3.5 işçi gərginlik - avadanlığa nominal gərginlik verildikdə hər hansı izolyasiya boyu dəyişən və sabit cərəyan gərginliyinin ən yüksək qiyməti
1. Keçid gərginlikləri nəzərə alınmır.
2. Həm açıq həmdə qapalı vəziyyət nəzərə alınır.
3.6 təkrarlanan pik gərginliyi Urp - dəyişən cərəyanın sinusoidinin formasının təhrifi nəticəsində yaranan gərginlik sinusoidinin dövri qiymətlərinin və ya dəyişən cərəyan əyrisinin qiymətlərinin pik qiyməti
Qeyd: Təsadüfi artıq gərginliklər(məs: təsadüfi çevrilmə) təkrarlanan pik gərginlikləri sayılmır.
3.7 artıq gərginlik - normal iş zamanı maksimal gərginliyin müvafiq pik qiymətini aşan pik qiymətinə malik olan gərginlik
3.7.1 müvəqqəti artıq gərginlik - tezliyi nisbi uzunmüddətli olan artıq elektrik gərginliyi
3.7.2 qısa müddətli artıq gərginlik - rütubət nəticəsində bir neçə milli saniyə qısa müddət ərzində yaranan artıq gərginlik
3.7.3 çevrilən artıq gərginlik - xüsusi çevrilmə əməliyyatı və ya nasazlığa görə hər sistemin hansı nöqtəsində yaranan qısa müddətli artıq gərginlik
3.7.4 ildırım nəticəsində yaranan artıq gərginlik - xüsusi ildırım boşalması nəticəsində sistemin hər hansı nöqtəsində yaranan müvəqqəti artıq gərginlik
3.7.5 funksional artıq gərginlik - qurğunun işləməsi zamanı təbii olaraq yaranan artıq gərginlik
3.8 müqavimət gərginliyi - yaralı nümunənin zədələnməsi və ya yanmaya səbəb olmayan müvafiq sınaq şərtləri altında nümunəyə tətbiq edilməli olan gərginlik
3.8.1 impuls müqavimət gərginliyi - xüsusi şərtlər altında izolyasiyanın korlanmasına səbəb olmayan müvafiq forma və polyarlıqlı impuls gərginliyinin ən yüksək göstəricisi
3.8.2 müqavimət gərginliyinin həqiqi qiyməti - verilmiş xüsusi şərtlər altında zədələnməyə səbəb olmayan gərginliyin ən yüksək həqiqi qiyməti
3.8.3 təkrarlanan pik müqavimət gərginliyi - verilmiş xüsusi şərtlər altında izolyasiyanın zədələnməsinə səbəb olmayan ən yüksək təkrarlanan gərginlik göstəricisi
3.8.4 müvəqqəti davamlılıqlı artıq gərginlik - verilmiş xüsusi şərtlər altında izolyasiyanın zədələnməsinə səbəb olmayan müvəqqəti artıq gərginliyin ən yüksək həqiqi qiyməti
3.9 nominal gərginlik - qurğu və avadanlıqlar, onların hissələrinin işə yaralılığının və xüsusiyyətlərinin təmin edilməsi üçün gərginlik istehsalçı tərəfindən müəyyənləşdirilmiş qiyməti
Qeyd: Avadanlığın birdən çox nominal gərginlik qiyməti və ya nominal gərginlik diapazonu ola bilər.
3.9.1 nominal izolyasiya gərginliyi - istehsalçının avadanlıqlar və ya onun hissələrinin izolyasiyası üçün müəyyənləşdirdiyi uzunmüddətli müqavimət qabiliyyətini təyin edən müqavimət gərginliyi
Qeyd: Nominal izolyasiya gərginliyinin avadanlığın iş funksiyalarının yerinə yetirilməsi ilə bağlı olan nominal gərginliyinə bərabər olması məcburi deyil
3.9.2 nominal impuls gərginliyi - qısa müddətli artıq gərginliklər zamanı avadanlığın izolaysiyasının davamlılığını xarakterizə edən impuls müqavimət gərginliyi
3.9.3 nominal təkrarlanan pik gərginliyi - avadanlıq və ya onun hər hansı bir hissəsinə aid edilən, onun izolyasiyasının təkrarlanan pik gərginliklərdə xüsusi müqavimət qabiliyyətini xarakterizə edən istehsalçı tərəfindən müəyyənləşdirilmiş təkrarlanan pik davamiyyət gərginliyinin qiyməti
3.9.4 nominal müvəqqəti artıq gərginlik - avadanlıq və ya onun hər hansı bir hissəsinə aid edilən, onun sabit cərəyan gərginliklərində qısamüddətli müqavimət xüsusiyyətini xarakterizə edən müvəqqəti müqavimətli artıq gərginliyin qiyməti
3.10 artıq gərginlik kateqoriyası - müvəqqəti artıq gərginli təyin edilmiş ədədi qiyməti
1 I, II, III və IV artıq gərginlik kateqoriyaları istifadə olunur, bax: 4.3.3.2.
2 Bu standartda ‘artıq gərginlik kateqoriyası’ termini IEC 60364-4-44, Bənd 443-də istifadə edilən "impulsa müqavimət kateqoriyası" termini ilə sinonimdir.
3.11 çirklənmə - izolyasiyanın elektrik davamlılığı və ya səth müqavimətinin azalması ilə nəticələnən hər hansı bərk, maye və ya qaz formalı xarici maddənin səbəb olduğu çirklənmə
3.12 ətraf mühit - qurğu və ya sistemin işinə təsir edən ətraf mühit
Qeyd: Məsələn: buna təzyiq, temperatur, rütubətlilik, çirklənmə, radiasiya və vibrasiya aiddir.
(IEV 151-16-03, düzəliş edilmişdir)
3.12.1 ümumi ətraf mühit (makro mühit) - avadanlığın quraşdırıldığı və ya istifadə edildiyi bina və ya digər ərazi
3.12.2 lokal ətraf mühit (mikro-mühit) - itki məsafələrinin ölçülməsinə xüsusi təsir edən izoylasiyanı əhatə edən ətraf mühit
3.13 çirklənmə dərəcəsi - lokal ətraf mühitin çirklənmə dərəcəsini xarakterizə edən ədədi qiymət
Qeyd: 1, 2, 3 və 4 çirklənmə dərəcələri 4.6.2-də verilmişdir.
3.14 bircins sahə - aralarındakı məsafənin öz radiuslarından böyük olduğu iki çevrə formasında olan elektrodlar arasında sabit qradient gərginliyi olan elektrik sahəsi(vahid sahə)
Qeyd: Bircins sahə şərti olaraq B halı kimi qəbul olunur
3.15 qeyri-bircins sahə - elektrodlar arasında əsasən sabit gərginliyə malik olmayan elektrik sahəsi (qeyri-vahid sahə)
Qeyd: Elektrodların iynəvari konfiqurasiyası zamanı qeyri-bircins sahənin yaranması şərti gərginliyə davamlılıq baxımdan ən pis haldır və bu hal A halı kimi qəbul edilir. Bunu 30 μm radius və 1 m × 1 m səth sahəsi olan iynəvari elektrod göstərir.
3.16 nəzarət edilən artıq gərginlik şəraiti - elektrik sistemi daxilindəki gözlənilən müvəqqəti artıq gərginliklərin müəyyən edilmiş səviyyə ilə məhdudlaşdığı şərait
3.17 izolyasiya - müxtəlif elektrik potensiallarında keçirici hissələri ayıran elektrotexniki material növü
3.17.1 funksional izolyasiya - yalnız avadanlığın lazımi funksiyasının işləməsi üçün zəruri olan keçirici hissələr arasında izolyasiya
3.17.2 əsas izolyasiya - əsas mühafizəni təmin edən təhlükəli cərəyan axan hissələrin izolyasiyası
Qeyd: bu anlayış müstəsna olaraq, funksional məqsədlər üçün istifadə edilən izolyasiyaya tətbiq edilmir.
3.17.3 əlavə izolyasiya - zədələnmədən mühafizə üçün əsas izolyasiyaya əlavə olaraq, tətbiq edilən ayrıca izolyasiya
3.17.4 ikiqat izolyasiya - həm əsas və həm də əlavə izolyasiyadan ibarət olan izolyasiya
3.17.5 möhkəmləndirilmiş izolyasiya - ikiqat izolyasiyaya ekvivalent olan elektrik gərginliyindən mühafizəni təmin edən təhlükəli hissələrin izolyasiyası
Qeyd: Möhkəmləndirilmiş izolyasiya əsas və ya əlavə izolyasiya kimi sınana bilməyəcək bir neçə qatdan ibarət ola bilər.
3.18 qismən boşalmaQB - izolyasiyanı qismən dolduran elektrik boşalması
3.18.1 qalıq yükq – sınağı aparılan avadanlığın birləşmə nöqtələrində ölçülə bilən elektrik yükü
1 Qalıq yük qismən boşalmadan kiçik olur.
2 Sınaq aparılan nümunənin qalıq yükünün ölçülməsi üçün birləşmə nöqtələrində qısaqapanma şərti ödənməlidir.
3.18.2 xüsusi boşaltma gücü - Bu standarta əsasən qalıq yükün buraxıla bilən qiyməti
Qeyd: Amplitudanın maksimumu ölçülməlidir.
3.18.3 impulsun təkrarlanma tezliyi - bir saniyədə qalıq yükün aşkarlama səviyyəsindən yüksək olduğu orta impuls sayı
Qeyd: Bu standarta əsasən boşalma güclərini impuls təkrarlanma tezliyinə uyğun ölçmək nəzərdə tutmur
3.18.4 qismən boşalmanın başlama gərginliyi Ui - Qalıq yükün sınaq gərginliyi heç bir boşalmanın baş vermədiyi aşağı qiymətdən yüksəldiyi halda müəyyən edilmiş boşalma gücündən çox olduğu halda sınaq gərginliyinin ən aşağı pik qiyməti
Qeyd: Dəyişən cərəyan sınaqları zamanı həqiqi qiymətdən istifadə oluna bilər.
3.18.5 qismən boşalmanın sönmə gərginliyi Ue - Qalıq yükün sınaq gərginliyi heç bir boşalmanın baş vermədiyi aşağı qiymətdən az olduğu halda müəyyən edilmiş boşalma gücündən çox olduğu halda sınaq gərginliyinin ən aşağı pik qiyməti
Qeyd: Dəyişən cərəyan sınaqları zamanı həqiqi qiymətdən istifadə oluna bilər.
3.18.6 qismən boşalma sınaq gərginliyi Ut - qalıq yükün müəyyən edilmiş boşaltma gücündən az olduğu 6.1.3.5.3 proseduru üzrə sınaq gərginliyin ən yüksək qiyməti
Qeyd: Dəyişən cərəyan sınaqları zamanı həqiqi qiymətdən istifadə oluna bilər.
3.19 sınaq - müəyyən prosedura əsasən, verilmiş məhsul, proses və ya xidmətin bir və ya bir neçə xarakteristikanın müəyyən edilməsindən ibarət texniki əməliyyat
Qeyd: Sınaq bir sıra ətraf mühit, texniki şərt və ya tələblərin tətbiq edilməsi yolu ilə məhsulun xarakteristikası və ya xassəsinin ölçülməsi və ya təsnifatı üçün yerinə yetirilir.
3.19.1 tip sınağı - müəyyən xüsusiyyətlərə cavab verdiyini öyrənmək üçün bir və ya bir neçə müəyyən konstruksiyaya uyğun qurğuların sınağı
3.19.2 nəzarət sınağı - hər bir qurğunun müəyyən meyarlara uyğun olub-olmadığını dəqiqləşdirmək üçün istehsal prosesi ərzində və ya sonra aparılan sınaq
3.19.3 seçmə sınaq - partiyadan təsadüfi seçmə yolu ilə götürülmüş bir sıra qurğuların sınağı
3.20 elektrik zədələnməsi (sınaq) - boşalmanın tamlığı ilə izolyasiyanın tam əlaqələndirərək elektrodlar arasında gərginliyin sıfıra endirməklə, elektrik gərginliyi altında izolyasiyanın zədələnməsi
3.20.1 qığılcımla sınaq - qaz və ya maye mühitdə elektrik sınağı
3.20.2 qövs sınağı - qaz və ya maye mühitdə olan bərk izolyasiyanın səthi boyu elektrik sınağı
3.20.3 deşilmə - bərk izolyasiyanın gərginlikdən zədələnməsi
İzolyasiyanın əlaqələndirilməsi dedikdə ətraf mühit və avadanlığın konstruksiyası nəzərə alınmaqla elektrik izolyasiya xüsusiyyətlərinin müəyyənləşdirilməsi başa düşülür.
Müəyyən edilmiş istismar müddətində avadanlığın konstruksiyasının elektrik təsirinə davamlılıq şərti təmin edildiyi halda izolyasiyanın əlaqələndirilməsinə nail olmaq mümkündür.
4.2 Gərginliklə bağlı izolyasiyanın əlaqələndirilməsi
4.2.1 Ümumi müddəalar
Aşağıdakı hallara diqqət yetirilməlidir:
–sistem daxilində yaranan gərginliklər;
– avadanlığın özünün səbəb olduğu gərginliklər (sistemdəki digər avadanlıqlara mənfi təsir göstərə bilər);
– planlaşdırılmış texniki xidmətin fasiləsizliyi;
–insanların və əmlaklın təhlükəsizliyi (nəzərə alınmalıdır ki, elektrik gərginliyinin təsirindən zərər çəkmə ehtimalı arzuolunmaz səviyyədə olmamalıdır).
4.2.2 Sabit və dəyişən gərginliklərin təsir müddətinin nəzərə alınması ilə bağlı olan izolyasiya əlaqələndirilməsi
Gərginliyin təsir müddətinin nəzərə alınması ilə bağlı olan izolyasiya əlaqələndirilməsi aşağıdakılara əsaslanır:
– nominal gərginliyə;
– nominal izolyasiya gərginliyinə;
4.2.3 Qısa müddətli artıq gərginliklə bağlı izolyasiya əlaqələndirməsi
Qısa müddətli artıq gərginliklə bağlı izolyasiya əlaqələndirməsi artıq gərginliyə nəzarət şərtinə əsaslanır. Nəzarətin iki növü var:
-təbii nəzarət - elektrik sistemində, sistemin gözlənilən qısa müddətli artıq gərginliklərini müəyyən səviyyəyədək məhdudlaşdıra bilən xüsusiyyətlərin nəzərə alındığı halda nəzarət;
– qoruyucu nəzarət: elektrik sistemində, sistemin gözlənilən qısa müddətli artıq gərginliklərini müəyyən səviyyəyədək məhdudlaşdıra bilən xüsusi hissələrinin alındığı halda nəzarət.
1. Böyük və mürəkkəb sistemlərdəki artıq gərginliklər(məs: çoxsaylı və dəyişən təsirlərə məruz qalan aşağı gərginlik sistemlərdəki kimi) yalnız statistik məlumatlar əsasında qiymətləndirilə bilər. Xüsusilə də təbii və qoruyucu nəzarətli sistemlərdə tətbiq olunan gərginlik artıqlığı üçün bu hal nəzərə alınır.
2. Ehtimal təhlil təbii nəzarətin mövcud olub-olmaması və ya qoruyucu nəzarətin lazım olub-olmadığını qiymətləndirmək üçün tövsiyə olunur. Bu təhlil elektrik sisteminin xüsusiyyətləri, səviyyənin qiymət sərhədləri, qısa müddətli artıq gərginlik səviyyələri və s., barədə biliklərin olmasını tələb edir. Bu yanaşma aşağı gərginlik şəbəkələri ilə bağlı binaların elektrik qurğuları üçün IEC 60364-4-44 standartında istifadə edilmişdir.
3. Artıq gərginlik azaltma vasitəsi enerjinin saxlanması və ya boşaldılması üçün müvafiq vasitələri olan və gözlənilən məntəqədə artıq gərginliyin təhlükəsiz boşaldılması xüsusiyyətinə malik olan qurğu ola bilər.
İzolyasiya əlaqələndirmə anlayışı tətbiq edilərkən iki müxtəlif mənbədən formalaşan qısa müddətli artıq gərginliklər fərqləndirilir:
– avadanlığın qoşulma nöqtələri vasitəsilə birləşdiyi sistemdən qaynaqlanan qısa müddətli artıq gərginlik;
– avadanlıqda əmələ gələn qısa müddətli artıq gərginlikləri.
İzolyasiyanın əlaqələndirməsi zamanı nominal impuls gərginliyinin üstünlük verilən sıralarından istifadə edilir:
330 V; 500 V; 800 V; 1500 V; 2500 V; 4000 V; 6000 V; 8000 V; 12000 V.
4.2.4 Təkrarlanan pik gərginliklə bağlı izolyasiyanın əlaqələndirilməsi
Bərk izolyasiyada (bənd 5.3.2.3.1) və ya izolyasiya səthi boyunca (bax: Cədvəl F.7b) baş verə bilən qismən boşalmalara xüsusi diqqət yetirilməlidir.
4.2.5 Müvəqqəti artıq gərginliklə bağlı izolyasiya əlaqələndirməsi
Müvəqqəti artıq gərginliklə bağlı izolyasiya əlaqələndirməsi IEC 60364-4-44 442-ci bəndində verilmiş müvəqqəti artıq gərginliyə əsaslanır (bənd 5.3.3.2.3).
Qeyd: Hal-hazırda mövcud olan impuls müvəqqəti artıq gərginliklərdən mühafizə vasitələri (SMVlər) müvəqqəti artıq gərginliyi müşayiət edən enerji məhdudlaşdırmaq üçün münasib deyildir.
4.2.6 Ətraf mühit şərtləri ilə bağlı izolyasiya əlaqələndirməsi
İzoliyasiyanı əhatə edən mühitin çirklənmə dərəcəsinin miqdar göstəricisi nəzərə alınmalıdır.
Lokal ətraf mühitin şərtləri əsasən, avadanlığın yerləşdiyi ümumi ətraf mühit şərtlərindən asılı olub bir çox hallarda bu mühitlər oxşardır. Lakin lokal mühit (məsələn: qapalı, isidilən, havalandırılan və ya tozun mikro mühitə təsir etdiyi yerlər) şərtləri çox və ya az şəkildə ümumi ətraf mühit şərtlərindən fərqlənə bilər.
Qeyd: IEC 60529 [2] standartında göstərilmiş təsnifata uyğun olaraq mühafizə edilən gövdə, qapalı yerlərdə çirklənmə baxımından qapalı lokal mühiti yaxşılaşdırmır.
Ətraf mühitin ən vacib parametrləri aşağıdakı kimidir:
– ara məsafələri üçün:
- nəzərəçarpacaq fərq olarsa, temperatur;
– sürüşmə məsafələri üçün:
– bərk izolyasiya üçün:
4.3 Gərginlik və gərginlik dərəcələri
4.3.1 Ümumi müddəalar
İzolyasiya əlaqələndirməsinə uyğun olaraq avadanlığın ölçülməsi məqsədilə texniki komitələr aşağıdakıları müəyyən etməlidirlər:
– gərginlik səviyyəsinin əsasları;
–onun birləşdirilməli olduğu sistemin xarakteristikasını nəzərə alaraq, gözlənilən avadanlıqdan istifadə növünə uyğun artıq gərginlik.
4.3.2 Uzun-müddətli təsir zamanı gərginliyin təyin edilməsi
Ehtimal edilir ki, avadanlığın nominal gərginliyi elektrik təchizat sisteminin nominal gərginliyindən aşağı deyildir.
4.3.2.2 Əsas izolyasiyanın ölçülməsi gərginliyi
4.3.2.2.1 Aşağı gərginlik şəbəkələrindən birbaşa enerji verilən avadanlıqlar
Aşağı gərginlik şəbəkələrinin nominal gərginlik hədləri F.3 a və F.3 b (bənd 5.2.2.2) uyğun olmalıdır və bu gərginlik hədləri sürüşmə məsafələrinin seçimi üçün istifadə edilməli olan minimal göstəricilərdir. Onlar həmçinin nominal izolyasiya gərginliyinin seçilməsi üçün istifadə edilə bilər.
Aşağı gərginlikli şəbəkələrin müxtəlif nominal gərginlik hədlərində istifadə edilə bilməsi üçün avadanlığa bir neçə nominal gərginlik hədləri seçilir, bu zaman seçilmiş gərginlik avadanlığın ən yüksək nominal gərginlik həddinə uyğun olmalıdır.
Gərginlik həddinin seçilməsinin lazım olub-olmadığı texniki komitə tərəfindən aşağıdakılara əsasən nəzərə alınmalıdır:
–fazalar arasında, və ya
– faza və neytral arasında gərginliyə əsasən.
İkinci halda texniki komitə istifadəçinin istismar edəcəyi avadanlığın yalnız neytral torpaqlama sistemlərində istifadə üçün nəzərdə tutulması barədə məlumatlandırmalıdır.
4.3.2.2.2 Aşağı gərginlik şəbəkələrindən birbaşa enerji verilməyən sistem, avadanlıq və daxili dövrələr
Sistem, avadanlıq və ya daxili dövrlərdə gərginliyin nisbətən həqiqi qiyməti əsas izolyasiya üçün istifadə edilməlidir. Mənbə üçün nominal sayılan gərginlik ən arzuolunmaz şəraitlərdə avadanlıq üçün də nominal sayılır.
Qeyd: Qəza vəziyyətində bu şərtlər nəzərə alınmır.
4.3.2.3 Funksional izolyasiyanın ölçülməsi gərginliyi
Funksional izolyasiyanın yoxlanılması üçün işçi gərginlik tətbiq edilir.
4.3.3 Nominal impuls gərginliyinin müəyyən edilməsi
Qısa müddətli artıq gərginliklər nominal impuls gərginliyinin müəyyən edilməsi üçün əsas kimi götürülməlidir.
4.3.3.2 Artıq gərginlik kateqoriyaları
4.3.3.2.1 Ümumi müddəalar
Artıq gərginlik kateqoriyaları anlayışı birbaşa aşağı gərginlik şəbəkələrindən enerji verilən avadanlıqlar üçün istifadə edilir.
Qurğuda yaranan qısa müddətli artıq gərginliyin fiziki sönməsinin ölçülməsi zamanı artıq gərginlik kateqoriyalarının böyük əhəmiyyətə malikdir.
1. Artıq gərginlik kateqoriyaları anlayışı IEC 60364-4-44 standartının 443-cü bəndində verilmişdir
2. Bu standartda verilmiş "artıq gərginlik kateqoriyası" termini IEC 60364-4-44 standartının 443-cü bəndində istifadə edilən "impulsa müqavimət kateqoriyası" ilə sinonim kimi işlədilir.
Eyni konsepsiyanı həmçinin telekommunikasiya və məlumat sistemləri kimi digər sistemlərə birləşdirilmiş avadanlıqlar üçün də istifadə etmək olar.
4.3.3.2.2 Təchizat şəbəkələrindən birbaşa enerji verilən avadanlıq
Texniki komitələr artıq gərginlik kateqoriyalarının təyin edərkən aşağıdakı artıq gərginlik kateqoriyalarına əsaslanmalıdır(Bax: IEC 60364-4-44 standartının 443 Bəndi):
– Qurğunun giriş nöqtələrində istifadə üçün 4-cü artıq gərginlik kateqoriyası
Qeyd: Bu cür avadanlıqlara elektrik ölçmə vasitələrini və artıq gərginlikdən mühafizə avadanlıqlarını nümunə göstərmək olar.
– 3-cü kateqoriyalı artıq gərginlik avadanlığı sabit qurğularda olan avadanlıqdır və avadanlığın etibarlılıq və mövcudluğuna xüsusi tələblərin qoyulduğu hallar üçün nəzərdə tutulur.
Qeyd:Bu cür avadanlıqlara sabit qurğu açarları və sabit qurğuya daimi birləşdirilən sənaye üçün nəzərdə tutulan avadanlıqları nümunə göstərmək olar.
– 2-ci kateqoriyalı artıq gərginlik avadanlığı sabit qurğu üçün təchiz edilməli olan enerji sərfiyyat avadanlığıdır.
Qeyd: Bu cür avadanlıqlara misal olaraq, elektrik və məişət avadanlıqlarını, daşınan cihazları nümunə göstərmək olar.
Əgər bu tipli avadanlığa etibarlılıqla bağlı xüsusi tələblər qoyularsa, 3-cü artıq gərginlik kateqoriyası tətbiq edilir.
–1-ci kateqoriyalı artıq gərginlik avadanlığı qısa müddətli artıq gərginlikləri uyğun olaraq aşağı səviyyələrlə məhdudlaşdırmaq məqsədi ilə dövrələrə birləşdirmək üçün avadanlıqdır.
Bu tədbirlər baş verə biləcək müvəqqəti artıq gərginlik hədlərini kifayət qədər məhdudlaşdırılır ki, onların ən yüksək qiyməti F.1 cədvəlində verilmiş müvafiq nominal impuls gərginliyi həddini aşmasın.
1. Bu cür avadanlığa bu səviyyədə qorunan sabit elektron dövrələrini nümunə göstərmək olar. Əlavə məlumat üçün 4.2.5-ci bənddəki qeydə baxın.
2. Dövrələr müvəqqəti artıq gərginliklərin nəzərə alınmadan layihələndirilibsə, 1-ci kateqoriyalı artıq gərginlik avadanlığı təchizat şəbəkəsinə birbaşa birləşdirilə bilməz.
4.3.3.2.3 Aşağı gərginlik şəbəkəsindən birbaşa təchiz edilməyən sistem və avadanlıqlar
Texniki komitələrin müvafiq olaraq, artıq gərginlik kateqoriyalarını və ya nominal impuls gərginliklərini müəyyən etmələri tövsiyə olunur. Üstünlük verilən qiymətlərin tətbiqi tövsiyə olunur (bənd 4.3.2).
Qeyd: Telekommunikasiya, sənaye nəzarət sistemləri və ya nəqliyyat vasitələrindəki müstəqil sistemləri buna nümunə göstərmək olar.
4.3.3.3 Avadanlıq üçün nominal impuls gərginliyinin təyini
Avadanlıq üçün nominal impuls gərginliyi müəyyən edilmiş artıq gərginlik kateqoriyası və avadanlığın nominal gərginliyinə uyğun olaraq, F.1 cədvəlindən seçilməlidir.
1. Müxtəlif artıq gərginlik kateqoriyalarında istifadə üçün xüsusi nominal impuls gərginliyi olan və birdən çox nominal gərginliyi olan avadanlıq istifadə üçün münasib ola bilər.
2. Kommutasiya artıq gərginliyinə baxmaq üçün, bax bənd 4.3.3.5.
4.3.3.4 Avadanlıq daxilində impuls gərginlik izolyasiya əlaqələndirməsi
4.3.3.4.1 Kənar qısa müddətli artıq gərginlik hədlərinin ciddi təsir etdiyi avadanlıq daxilindəki hissə və ya dövrələr
Avadanlığa nominal impuls gərginliyi tətbiq edilir. Avadanlığın işləməsi zamanı törənə biləcək qısa müddətli artıq gərginlik hədləri 4.3.3.5-ci bənddə verilən kənar dövrə şərtlərinə təsir etməməlidir.
4.3.3.4.2 Qısa müddətli artıq gərginlik hədlərindən xüsusi olaraq qorunan avadanlıq daxilindəki hissə və ya dövrələr
Bu cür hissələrin davamlılığına əhəmiyyəti təsir göstərə biləcək kənar qısa müddətli gərginlik, əsas izolyasiya üçün vacib olan impuls davamlılıqlı gərginlik mövcud deyildir, lakin nəzərə almaq lazımdır ki, avadanlığın nominal impuls gərginliyi ilə bağlı olmayan bu şərt hissələr və dövrə üçün doğrudur. Üstünlük verilən impuls gərginlik qiymətləri seriyasının 4.2.3-cü bənddə verilmişdir, lakin standart qiymətlərdən istifadə olunması tövsiyə olunur. Digər hallarda, F2 cədvəlində verilmiş qiymətlərin interpolyasiyasına icazə verilir.
4.3.3.5 Avadanlığın törətdiyi çevirici artıq gərginlik həddi
Avadanlıq terminallarında artıq gərginlik törətmək qabiliyyətinə malik olan avadanlıqlar (məsələn: çevirici qurğular) üçün nəzərə alınır ki, istehsalçının müvafiq standart və təlimatlarına uyğun istismar ediləndə nominal impuls gərginliyi avadanlığın bu qiymətdən artıq gərginlik hasil etmir.
1. Qalıq gərginlik - bu nominal impuls gərginliyindən artıq gərginliklərin dövrə şərtlərindən asılı olaraq yaranmasıdır.
Əgər xüsusi nominal impuls gərginliyi və ya artıq gərginlik kateqoriyalı çevirici qurğu aşağı artıq gərginlik kateqoriyasından yüksək artıq gərginlik törətməzsə, onun iki nominal impuls gərginliyi və ya iki artıq gərginli kateqoriyaları var: ən yüksək hədd onun impuls müqavimət gərginliyinə az olanı isə hasil edilmiş artıq gərginliyə istinad edir.
2. Nominal impuls gərginliyinin verilmiş qiyməti həmin gücədək olan artıq gərginliklərin sistemdə effektiv olacağı və bunun nəticəsi kimi, avadanlığın aşağı artıq gərginlik kateqoriyalarında istifadə üçün yararsız olmaya bilər və ya aşağı kateqoriya üçün münasib olan azaltma vasitələrini tələb edir.
4.3.3.6 Kənar təsirlərə tələblər
Avadanlıq müvafiq artıq gərginliyin azaldılması təmin edilən yüksək artıq gərginlik kateqoriyası şərtləri altında istifadə edilə bilər. Müvafiq olaraq artıq gərginliyin azaldılmasına aşağıdakı üsullarla nail olmaq olar:
– artıq gərginlikdən mühafizə vasitələrinin tətbiqi ilə;
– izolyasiyalı dolaqları olan transformator ilə;
– şaxə dövrələrinin çoxsaylı olduğu paylama sistemləri ilə (impuls enerjisini paylama imkanı olanlar);
– impuls enerjisini udmaq imkanına mali olan kondensatorlar ilə;
– impuls enerjisini boşaltmaq imkanında olan müqavimət və ya oxşar boşalma qurğuları ilə;
Qeyd: Qurğu və ya avadanlıq daxilindəki hər hansı artıq gərginlikdən mühafizə qurğusunun daha yüksək gərginliyi səpələyən qurğu mənbəyindəki artıq gərginlikdən mühafizə vasitəsindən çox enerji boşaltmalı olmasına diqqət yetirilir. Bu xüsusi olaraq, birləşmə nöqtələrində nisbətən az gərginlikli qurğularının artıq gərginlikdən mühafizə olunması məqsədilə tətbiq edilir.
4.3.4 Təkrarlanan pik gərginliyin müəyyən edilməsi
Gərginliyin dalğa forması kifayət qədər ötürmə zolağı olan osilloskopla ölçülür və onun vasitəsilə şəkil 1-ə əsasən, pik amplitudası müəyyən olunur.
4.3.5 Müvəqqəti artıq gərginliyin müəyyən edilməsi
Ən mürəkkəb müvəqqəti artıq gərginliklə əlaqədar olaraq təchizat sistemində yaranan nasazlıqlara görə formalaşmış vəziyyət IEC 60364-4-44 standartında nəzərdən keçirilir.
Qeyd: IEC 60364-4-44 standartı yüksək gərginlik sistemi ilə aşağı gərginlik sistemlərini qidalandıran transformatorların torpaqlanması arasında nasazlıq baş verdiyi halda aşağı gərginlik sistemi ilə təmasda olan şəxslərin və avadanlıqların təhlükəsizliyi məsələrini tənzimləyir.
4.3.5.2 Nasazlıq gərginliyi
Yüksək gərginlikli sistemdə nasazlıq gərginliyinin amplitudası və davametmə müddəti və ya torpaqlama ilə qısaqapanma zamanı toxunma gərginliyi IEC 60364-4-44 standartında təsvir edilmişdir və şəkil 44A – da verilmişdir.
4.3.5.3 Müvəqqəti artıq gərginliklərə təsiri
Yüksək gərginlik sistemində torpaqlama ilə qısaqapanma zamanı aşağı gərginlik avadanlıqda müvəqqəti artıq gərginliyinin amplitudası və müddəti 5.3.3.2.3-cü bənddə verilmişdir.
Bu standart 30 kHs-dək olan tezliklərdə tətbiq olunur.
Qeyd: 30 kHs-dən yüksək tezliklər üçün ölçmələr IEC 60664-4 standartına verilmişdir.
4.5 Nominal gərginlikdən fərqli gərginlik altında olma müddəti
Sürüşmə məsafələrinə nəzərə alınması gərginlik altında olma müddəti enerjinin izqoymak üçün kifayət qədər olduğu səth titrəyişləri ilə nəticəsində baş vermə hallarının sayına təsir edir. Bu cür hadisələrin sayı izqoymaya səbəb olmaq üçün kifayət qədər böyük hesab edilir:
– davamlı istifadə üçün nəzərdə tutulan, lakin izolyasiyanın səthini quru saxlamaq üçün kifayət qədər istilik törətməyən avadanlıqda;
– uzun müddət ərzində kondensasiyaya məruz qalan və bu zaman ərzində tez-tez söndürülən və işə salınan avadanlıqda;
–çevirici qurğunun giriş hissəsində və onun birləşmə xətti ilə birbaşa təchizat şəbəkəsinə birləşmiş yük terminallarında.
Cədvəl F.4-də verilmiş sürüşmə məsafələri uzun müddətli zaman ərzində gərginlik altında olması nəzərdə tutulmuş izolyasiya üçün müəyyən edilmişdir.
Qeyd: Yalnız qısa müddət ərzində gərginlik altında izolyasiyası olan avadanlığa görə məsul texniki komitələr funksional izolyasiya üçün sürüşmə məsafələrinin azalmasına icazə verməyi nəzərə ala bilər(məs: F.4 Cədvəlində veriləndən bir addım aşağı gərginlik səviyyəsi).
Mikro mühit izolyasiyanın çirklənməsinə səbəb olur. Lakin makro mühit mikro mühiti nəzərdən keçirilərkən nəzərə alınmalıdır.
Qapalı örtük, hermetikləşdirmə və ya hermetik vasitələrdən effektiv istifadə etməklə izolyasiyanın çirklənmə səviyyəsinin azaldılmasını təmin etmək olar. Çirklənməni azaltmaq üçün tətbiq edilən bu cür vasitələr avadanlıq kondensasiyaya məruz qalarsa və ya normal iş zamanı özü çirkləndiricilər törədərsə, effektiv olmaya bilər.
Kiçik izolyasiya ara məsafələrini bərk maddə, toz və su ilə tam örtmək mümkün olduğuna görə minimal ara məsafələri mikro mühitdə çirklənmə olduğu halda müəyyən edilə bilər.
1. Çirklənmə zamanı toplanmış maddələr rütubətli mühitdə keçirici olur. Çirklənmiş su, his, metal və ya karbon tozunun səbəb olduğu çirklənmə xaraktercə keçiricidir.
2. Çevirici çap lövhəsi və ya nəzarət açarının qövsvarı kameraları kimi spesifik yerlərdə yaranan ionlaşmış qaz və səthin metallaşması nəticəsində yaranan keçirici çirklənməyə bu standartda baxılmır.
4.6.2 Mikro mühitdə çirklənmə dərəcələri
Sürüşmə və ara məsafələrinin qiymətləndirilməsi üçün mikro mühitdə çirklənmənin aşağıdakı göstərilən dörd dərəcəsi müəyyən edilmişdir:
– Çirklənmə dərəcəsi 1
Heç bir çirklənmənin olmaması və ya quru, keçirici olmayan çirklənmənin baş verməsi. Çirklənmə nəticəsində keçiricilik yoxdur.
– Çirklənmə dərəcəsi 2
Kondensasiyanın səbəb olduğu müvəqqəti keçiricilik istisna olmaqla, yalnız keçirici olmayan çirklənmə baş verir.
– Çirklənmə dərəcəsi 3
Keçirici çirklənmənin və ya kondensasiya zamanı keçiricilik yaranan quru keçirici olmayan çirklənmə baş verməsidir.
– Çirklənmə dərəcəsi 4
Keçirici toz, yağış və ya digər nəm şəraitlərdə davamlı keçiricilik baş verir.
4.6.3 keçirici çirklənmə şərtləri
Daimi keçirici çirklənmənin müəyyən edilə bilmədiyi halda sürüşmə məsafəsinin ölçüləri müəyyən edilə bilməz (çirklənmə dərəcəsi 4). Müvəqqəti keçirici çirklənmə üçün (çirklənmə dərəcəsi 3) (məs: mil və yivlərdə keçirici çirklənmənin yaranmasının qarşısını almaq üçün izolyasiyanın səthi müvafiq qaydada layihələndirilə bilər (bax: 2.2.5 və 5.2.5).
4.7 avadanlıqla birlikdə təqdim edilən məlumatlar
Texniki komitələr avadanlıqla birgə təqdim edilməli olan müvafiq məlumatları və onun təchiz edilmək qaydasını açıqlamalıdırlar.
4.8 İzolyasiya materialı
4.8.1 Müqayisəli izqoyma indeksi (Mİİ)
4.8.1.1 Qısa müddətli nasazlıqlar zamanı izolyasiya materialının vəziyyəti
Qısa müddətli nasazlıqlar zamanı yaranan cəmlənmiş enerjinin ayrılması zamanı meydana çıxan zədələnmələr izolyasiya materialının xüsusiyyətindən asılı olaraq müxtəlif ola bilər. Qısa müddətli nasazlıqlar olanda izolyasiya materialında aşağıdakı halllar baş verir:
–izolyasiya materialında heç bir parçalanmanın olmaması;
–elektrik yükünün boşalma hərəkətinə görə izolyasiya materialının korlanması (elektrik eroziyası);
– səthə elektrik gərginliyinin və elektrolit keçirici çirklənmə təsirlərinin birgə təsiri ilə izolyasiya materialının səthində yaranan keçirici cığırların davamlı əmələ gəlməsi (izin yaranması).
Qeyd: İzin yaranması və ya çatlama və aşılanma o zaman baş verir ki:
–maye təbəqəsi səthi örtür ki, bu da cərəyan sızması yaradır və
–tətbiq edilən gərginlik həddinin təbəqə qırıldıqda əmələ gələn kiçik boşluğu sındırmaq üçün kifayət qədər olması və
– təbəqə altındakı izolyasiya materialını termal parçalamaq üçün lokal səviyyədə kifayət qədər enerji ilə təmin etmək üçün zəruri olan məhdud qiymətindən yüksək cərəyan yaranır.
Zədələnmə kifayət qədər davamlı cərəyanın axdığı vaxta uyğun güclənir.
4.8.1.2 İzolyasiya materialları kateqoriyası üçün MMİ qiymətləri
4.8.1.1-ci bəndə əsasən izolyasiya materialının təsnifatlandırma metodu mövcud deyil. Müxtəlif çirkləndiricilər üzrə izolyasiya materialının hərəkəti və gərginliklər hədsiz dərəcədə mürəkkəbdir. Bu şərtlər daxilində bir çox materiallarda qeyd edilən xarakteristikaların iki və ya hətta üçünün olması mümkündür. 4.8.1.3 material qrupları ilə daimi qarşılıqlı əlaqə praktiki cəhətdən mümkün deyil.
Lakin təcrübə və sınaqlar nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, daha yüksək nisbi göstəriciyə malik izolyasiya materiallarının təxminən müqayisəli izqoymasinə uyğun nisbi dərəcəsi eynidir (MMİ). Ona görə də bu standart izolyasiya materiallarının təsnifatlaşdırılması üçün MMİ qiymətlərindən istifadə edir.
4.8.1.3 Material qrupları
Bu standartda nəzərdə tutulan materiallar öz MMİ qiymətlərinə görə dörd qrupa bölünürlər. Bu qiymətlər A məhlulundan istifadə edilərək IEC 60112 uyğun müəyyən olunur. Qruplar aşağıdakı kimidir:
– material qrupu I: 600 ≤ MMİ;
– material qrupu II: 400 ≤ MMİ< 600;
– material qrupu IIIa: 175 ≤ MMİ< 400;
– material qrupu IIIb: 100 ≤ MMİ< 175.
Kontrol izqoyma indeksi (Kİİ) materialların izqoyma xüsusiyyətini yoxlamaq üçün istifadə edilir.
Bu dörd qrupdan hər hansı birinə material o halda daxil edilir ki, A məhlulundan istifadə edərək IEC 60112 metodu ilə yoxlanılan Kİİ bu qrup üçün müəyyən olunmuş qiymətdən aşağı olmasın.
4.8.1.4 Müqayisəli izqoyma indeksi üçün sınaq
IEC 60112 standartında göstərilən metod əsaslanan müqayisəli izqoyma indeksi üçün sınaq (MMİ) şərtləri müxtəlif izolyasiya materiallarının işini müqayisə etmək üçündür. Bu, keyfiyyəti müqayisə edir və izqoymayə meylli olan izolyasiya materialları üçün həmçinin, kəmiyyət göstəriciləri də müqayisə olunur.
4.8.1.5 İzqoymayan materiallar
İz qoymayan şüşə, keramika və digər qeyri-üzvi izolyasiya materialları üçün sürüşmə məsafəsi izolyasiyanın əlaqələndirilməsi məqsədləri üçün əlaqəli ara məsafələrindən böyük olmamalıdır. Qeyri – bircins sahə şərtləri üçün cədvəl F.2 verilmiş ölçülər məqsədəuyğundur.
4.8.2 Elektrik davamlılığının xarakteristikası
İzolyasiya materialının elektrik güc xarakteristikası 5.3.1, 5.3.2.2.1 və 5.3.2.3.1 bəndlərində təsvir edilən gərginlik hədləri nəzərə alınmaqla, texniki komitələr tərəfindən nəzərdən keçirilməlidir.
4.8.3 İstilik xarakteristikası
İzolyasiya materialının istilik xarakteristikası 5.3.2.2.2, 5.3.2.3.2 və 5.3.3.5 bəndlərdə təsvir edilən gərginlik hədləri nəzərə alınmaqla, texniki komitələr tərəfindən nəzərdən keçirilməlidir.
Qeyd: bax həmçinin, IEC 60216 standartı.
4.8.4 Mexaniki və kimyəvi xarakteristikalar
İzolyasiya materialının mexaniki və kimyəvi xarakteristikaları 5.3.2.2.3, 5.3.2.3.3 və 5.3.2.4 bəndlərdə təsvir edilən gərginlik hədləri nəzərə alınmaqla, texniki komitələr tərəfindən nəzərdən keçirilməlidir.
5.1 Ara məsafələrin ölçülməsi
Ara məsafələri tələb olunan impulsa müqavimət gərginliyinə davam gətirmək üçün ölçülməlidir. Aşağı gərginlik şəbəkəsinə birbaşa qoşulmuş avadanlıq üçün tələb olunan impuls müqavimət gərginliyi 4.3.3.3 bəndi əsasında müəyyən edilmiş nominal impuls gərginliyidir. Əgər davamlı gərginliyi, müvəqqəti artıq gərginlik və ya təkrarlanan pik gərginliyin həqiqi qiyməti impuls davamiyyət gərginliyi üçün tələb olunandan böyük ara məsafələrinin olmasını tələb edərsə, cədvəl F.7-də verilmiş müvafiq qiymətlərdən istifadə edilməlidir. İmpuls müqavimət gərginliyi, davamlı gərginliyi həqiqi qiyməti, müvəqqəti artıq gərginlik və təkrarlanan pik gərginliyin qiymətlərinin nəzərdən keçirilməsi nəticəsində ən böyük ara məsafəsi seçilməlidir.
Qeyd: Sabit gərginliyin həqiqi qiyməti və ya təkrarlanan pik gərginlik həddi üçün ölçmə bu gərginlik hədlərinin davamlı tətbiqində zədələnmə olmadığı vəziyyətə gətirib çıxarır. Texniki komitələr bu halı nəzərə almalıdırlar.
Ara məsafə ölçüləri aşağıdakı amillərinin təsiri nəzərə almaqla seçilməlidir:
– funksional izolyasiya üçün 5.1.5-ə uyğun impuls müqavimət gərginliyi və əsas, əlavə və möhkəmləndirilmiş izolyasiya üçün 5.1.6-ya uyğun müqavimət gərginliyi;
– sabit-vəziyyətli müqavimət gərginlikləri və müvəqqəti artıq gərginliklər (bənd 5.1.2.3);
– təkrarlanan pik gərginliklər (bənd 5.1.2.3);
– elektrik sahə şərtləri (bənd 5.1.3);
– hündürlük: F.2 və F.7 cədvəllərində verilmiş ara məsafə ölçüləri 2000 m-dək hündürlükdə istifadə üçün avadanlığın müqavimət qabiliyyətini verir;
– mikro mühitdə çirklənmə dərəcələri (bənd 4.6.2).
Vibrasiya və ya tətbiq edilən güclər nəzərə alınmaqla mexaniki təsirlərə görə tələb edilən böyük ara məsafələri.
5.1.2.2 Davamlı artıq gərginliklər üçün ölçmələr
F.2 cədvəlinə əsasən, ara məsafələri tələb olunan impulsa müqavimət gərginliyinə davam gətirmək üçün ölçülməlidir. Əsas şəbəkəyə birbaşa birləşdirilmiş avadanlıq üçün tələb olunan impulsa müqavimət gərginliyi 4.3.3.3 bəndinə əsasən müəyyən edilmiş nominal impuls gərginlikdir.
Qeyd: IEC 60664-5 standartında 2 mm-ə bərabər və ya az olan ara məsafələri üçün alternativ və daha dəqiq ölçmə proseduru verilir.
5.1.2.3 Sabit-vəziyyətli gərginlik, müvəqqəti artıq gərginlik və ya təkrarlanan pik gərginlik hədlərində müqavimət üçün ölçmə
Sabit-vəziyyətli gərginlik (sabit cərəyan və ya 50/60 Hs), müvəqqəti artıq gərginlik və ya təkrarlanan pik gərginlik hədlərinin pik qiymətinə davam gətirmək üçün ara məsafələri F.7 cədvəlinə uyğun ölçülməlidir.
F.7 cədvəlinə uyğun ölçmə çirklənmə dərəcəsi nəzərə alınmaqla, F.2 cədvəli ilə müqayisə edilməlidir. Daha böyük ara məsafəsi seçilməlidir.
Qeyd: 30 kHs-dən yüksək tezliklər üçün ölçmə tələbləri IEC 60664-4-də verilmişdir.
5.1.3 Elektrik sahə şərtləri
Keçirici hissələrin (elektrodlar) forma və quruluşu sahə bircinsliyinə təsir edərək nəticə etibarı ilə, verilmiş gərginlik həddində davam gətirmək üçün lazım olan ara məsafəsinə də təsir edir (bax: Cədvəl F.2, Cədvəl F.7a və Cədvəl A.1).
5.1.3.2 Qeyri-bircins sahə şərtləri (F.2 cədvəlinin A nümunəsi)
Qeyri-bircins sahə şərtləri üçün F.2 cədvəlində verilənlərdən başqa ara məsafələri keçirici hissələrin forma və quruluşu nəzərə alınmadan və gərginlik müqavimət sınağı ilə yoxlanılmadan istifadə etmək mümkündür.
İzolyasiya materialının örtüklərindəki girişlər vasitəsilə ara məsafələri konfiqurasiyaya nəzarət edilmədiyinə görə qeyri-bircins sahə üçün müəyyən edilənlərdən az olmamalıdır. Bu, elektrik sahəsinin bircinsliliyinə mənfi təsir göstərə bilər.
5.1.3.3 Bircins sahə şərtləri (F.2 cədvəlinin B nümunəsi)
B nümunəsi üçün F.2 cədvəlindəki ara məsafələrinin qiymətləri yalnız bircins sahələrə tətbiq edilir.
Bunlar yalnız keçirici hissələrin forma və quruluşuna əsasən davamlı gərginlik dərəcəsinə malik elektrik sahəsinə almaq üçündür.
Qeyri-bircins sahə şərtləri üçün nəzərdən tutulanlardan kiçik ara məsafələri gərginlik müqavimət sınağı ilə yoxlamanı tələb edir (bənd 6.1.2).
Qeyd: Ara məsafələrinin kiçik qiymətləri üçün elektrik sahəsinin vahidliyi çirklənmə olduqda korlana bilər və bu B nümunəsində verilmiş qiymətlərdən yüksək ara məsafələri zərurəti yaradar.
F.2 və F.7 cədvəllərində verilmiş ölçülər dəniz səviyyəsindən 2000 m yüksəkliklər üçün etibarlı olduğu kimi, A.2 cədvəlində verilmiş hündürlüyün düzəltmə amilləri 2000 m-dən yüksək ara məsafələrinə tətbiq edilir.
Qeyd: Bircins sahə üçün havada izolyasiya ara boşluqlarında təkrarlanan gərginlik (A.2 Cədvəlində B nümunəsində müqavimət gərginliyi) Paşen qanununa görə, elektrodlar arasındakı məsafə və atmosfer təzyiqi ilə düz mütənasibdir. Ona görə də təxminən dəniz səviyyəsində qeydə alınmış təcrübi qiymətlərə 2000 m hündürlükdə və dəniz səviyyəsi arasındakı atmosfer təzyiqindəki fərqə uyğun düzəliş edilir. Eyni düzəliş qeyri-bircins sahələr üçün də tətbiq edilir.
5.1.5 Funksional izolyasiyanın ara məsafələrinin ölçülməsi
Funksional izolyasiyanın ara məsafəsi üçün tələb olunan müqavimət gərginliyi onda avadanlığın nominal şərtləri və xüsusən də nominal gərginlik və nominal impuls gərginliyi üzrə maksimal impuls gərginliyi, sabit vəziyyət gərginliyi (F.7 cədvəlinə istinadən) və ya təkrarlanan pik gərginliyidir (F.7 cədvəlinə istinadən).
5.1.6 Əsas, əlavə və möhkəmləndirilmiş izolyasiyanın ara məsafələrinin ölçülməsi
Əsas və əlavə izolyasiyanın ara məsafələri aşağıdakılara uyğun olmaqla, F.2 cədvəlində verilmiş ölçülərdə olmalıdır:
– 4.3.3.3 və ya 4.3.3.4.1 bəndlərinə uyğun olan nominal impuls gərginliyi və ya
–4.3.3.4.2 bəndinə uyğun olan impuls müqavimət gərginliyinə tələblər
və uyğun olaraq F.7 cədvəlində verildiyi kimi aşağıdakılar olmalıdır:
– 4.3.2.2 bəndinə uyğun olaraq, sabit-vəziyyətli gərginlik;
– 4.3.4 bəndinə uyğun olaraq, təkrarlanan pik gərginliyi;
–4.3.5 bəndinə uyğun olaraq müvəqqəti və ya artıq gərginlik.
İmpuls gərginlikləri isə möhkəmləndirilmiş izolyasiyanın ara məsafələri F.2 cədvəlində nəzərdə tutulduğu kimi, nominal impuls gərginliyinə uyğun olsa da əsas izolyasiya üçün nəzərdə tutulduğundan 4.2.3-də üstünlük verilən qiymətlər sırasında bir addım yüksəkdə olmalıdır. Əgər 4.3.3.4.2-yə əsasən əsas izolyasiya üçün tələb olunan impuls müqavimət gərginliyi üstünlük verilən sıradan götürülmüş qiymətdən fərqli olarsa, möhkəmləndirilmiş izolyasiya əsas izolyasiya üçün tələb olunan impuls müqavimət gərginliyinin 160% -nə davam gətirməsi üçün ölçülməlidir.
Qeyd: Əlaqələndirilmiş sistemdə tələb olunan minimumdan yüksək ara məsafələri tələb olunan impulsa müqavimət gərginliyi üçün vacib deyil. Lakin izolyasiya əlaqələndirməsindən fərqli səbəblərdən ara məsafələrini artırmaq lazım gələ bilər (məs: mexaniki təsirlərə görə). Belə vəziyyətlərdə sınaq gərginliyi avadanlıq üçün nominal impuls gərginliyinə uyğun qalmalıdır, əks halda əlaqəli bərk izolyasiyanın lazımsız gərginlik altına düşməsi hadisəsi baş verə bilər.
Sabit-vəziyyətli gərginliklər, təkrarlanan pik gərginlik və müvəqqəti artıq gərginlik hədlərinə gəldikdə, möhkəmləndirilmiş izolyasiyanın ara məsafəsi əsas izolyasiya üçün tələb olunan gərginlik həddinin 160% davam gətirmək üçün F.7 cədvəlində verildiyi kimi ölçülməlidir.
Əsas və əlavə izolyasiyaların ayrılıqda sınaqdan keçirilməsi mümkün olmadığı hallarda qoşa izolyasiyalı avadanlıq üçün izolyasiya sistemi möhkəmləndirilmiş izolyasiya növü hesab edilir.
Qeyd: Ara məsafələri izolyasiya materialının girişin mümkün olduğu səthlərə uyğun ölçərkən, belə səthlər metal folqa ilə örtülmüş hesab edilir. Əlavə tələbləri texniki komitələr müəyyən edə bilər.
5.1.7 İzolyasiya məsafələri
Bax: 8.3.2, IEC 61140.
5.2 Sürüşmə məsafələrinin ölçülməsi
F.4 cədvəlindəki qiymətlər konstruksiyaların əksəriyyəti üçün münasibdir. Əgər 2 mm-dən böyük olmayan məsafələrinin daha dəqiq ölçülməsi lazım gələrsə, IEC 60664-5 standartından istifadə edilməlidir.
5.2.2 Təsir edən amillər
5.2.2.1 Ümumi müddəalar
Sürüşmə məsafələri F.4 cədvəlindən seçilməlidir. Aşağıdakı təsir edici amillər nəzərə alınmalıdır:
– 4.3.2 bəndinə uyğun uyğun gərginlik (həmçinin bənd 5.2.2.2);
– mikro-mühit (bənd 5.2.2.3);
– sürüşmə məsafəsinin istiqaməti və yeri (bənd 5.2.2.4);
– izolyasiya səthinin forması(bənd 4.6.3 və 5.2.2.5);
– izolyasiya materialları (bənd 4.8.1);
– gərginlik altındakı müddət (bənd 4.5).
Qeyd: F.4 cədvəlindəki qiymətlər mövcud empirik məlumatlara əsaslanır və əksər konstruksiyalar üçün münasibdir. Lakin funksional izolyasiya üçün F.4 cədvəlində verilənlərdən başqa sürüşmə məsafələrinin qiymətləri uyğun ola bilər.
Sürüşmə məsafəsinin müəyyən edilməsi üçün əsas onda mövcud olan gərginliyin həqiqi uzunmüddətli qiymətidir. Bu gərginlik işçi gərginlik (bax: 5.2.3), nominal izolyasiya gərginliyi (bax: 5.2.4) və ya nominal gərginlikdir (bax: 5.2.4).
İzqoyma amilinə təsir etmədiyinə görə keçici artıq gərginliklər nəzərə alınmır. Lakin əgər onların baş vermə müddəti və tezliyi izqoymaya təsir edərsə, müvəqqəti və funksional artıq gərginliklər nəzərə alınmalıdır.
4.6.2-ci bənddə nəzərdə tutulmuş mikro-mühitdə çirklənmə dərəcələrinin sürüşmə məsafələrinə təsiri F.4 cədvəlində nəzərə alınmışdır.
Qeyd: Avadanlıqda fərqli mikro mühit şərtləri mövcud ola bilər.
5.2.2.4 Sürüşmə məsafəsinin istiqaməti və yeri
Əgər lazım gələrsə, istehsalçı istismar zamanı sürüşmə məsafələrinə onlara nəzərdə tutulmadıqları çirklənmənin mənfi təsirin dəyməməsi üçün avadanlıq və ya komponentin nəzərdə tutulan istiqaməti göstərilməlidir.
Qeyd: Uzunmüddətli saxlama şəraiti nəzərə alınmalıdır.
5.2.2.5 İzolyasiya səthinin forması
İzolyasiya səthlərinin forması yalnız 3-cü dərəcəli çirklənmə üzrə sürüşmə ölçüsü üçün effektlidir. Bərk izolyasiyanın səthində çirklənmənin səbəb olduğu sızmanın müqavimətini sındıracaq en kəsiyi və yivlər üzrə daxil edilməsi məsləhət görülür. Eyni qaydada mil və yivlər elektrik gərginliyinə məruz qalan izolyasiyada hər hansı mayenin kənarlaşdırılması üçün mil və ya yivlərdən istifadə edilə bilər. Keçirici hissələri birləşdirən birləşmə və ya yivlər çirklənmə materialını topladıqlarına və ya suyu saxladıqlarına görə qəbul edilməməlidir.
Qeyd: Uzunmüddətli saxlama şəraiti nəzərə alınmalıdır. Sürüşmə cığırının uzunluğunun qiymətləndirilməsi 6.2-ci bənddə verilmişdir.
5.2.2.6 izolyasiya ara məsafələri arasında qarşılıqlı əlaqə
Sürüşmə məsafəsi əlaqəli ara məsafəsindən az ola bilmədiyinə görə mümkün olan ən qısa sürüşmə məsafəsi tələb olunan ara məsafəsinə bərabərdir. Lakin havada minimal ara məsafə ilə minimal yol verilən sürüşmə məsafəsi arasında bu ölçü həddindən başqa fiziki əlaqə yoxdur.
Sürüşmə məsafələri F.2 cədvəlinin A nümunəsində tələb edilən ara məsafələrindən az olduqda yalnız sürüşmə məsafəsi əlaqəli ara məsafəsi (cədvəl F.2) üçün tələb olunan gərginliyə davam gətirəndə 1 və 2 çirklənmə dərəcəsi şərtləri altında istifadə oluna bilər. Sürüşmə məsafəsinin əlaqəli ara məsafəsi üçün gərginliyə davam gətirməsini nümayiş etdirmək üçün sınaqda hündürlüyə düzəliş etmə amili nəzərə alınmalıdır (bənd 6.1.2.2).
Bu standartda verilmiş minimal ara məsafələri və sürüşmə məsafələrinin müqayisəsi E əlavəsində təsvir edildiyi kimidir.
5.2.2.7 Birdən çox material istifadə edildiyi və ya birdən çox çirklənmə dərəcəsi baş verdiyi hallarda sürüşmə məsafələri
Əgər cəm gərginliyə davam gətirmək üçün sürüşmə məsafələrindən biri ölçülərsə, yaxud ümumi məsafə ən aşağı MMİ və ən yüksək çirklənmə dərəcəsinə malik materiala uyğun ölçülərsə, sürüşmə məsafəsi müxtəlif materiallardan ibarət bir neçə hissəyə ayrıla və ya fərqli çirklənmə dərəcələrinə malik ola bilər.
5.2.2.8 Üzən keçirici hissələrlə ayrılmış sürüşmə məsafələri
Sürüşmə məsafəsi bir neçə hissəyə ayrıla bilər və eyni izolyasiya materialından hazırlana bilər. Hər xüsusi hissə üzrə məsafələrin cəmi üzən hissə mövcud olmadıqda tələb olunan sürüşmə məsafəsinə bərabər və ya ondan böyük olduğuna görə üzən keçiriciləri daxil edir və ya onlarla ayrılır.
Sürüşmə məsafəsinin hər xüsusi hissəsi üçün minimal x məsafəsi 6.2-ci bənddə verilmişdir (bax: həmçinin Misal 11).
5.2.3 Funksional izolyasiyanın sürüşmə məsafələrinin ölçülməsi
Funksional izolyasiyanın sürüşmə məsafələri nəzərdən keçirilən sürüşmə məsafəsi üzrə işçi gərginliyə uyğun olaraq, F.4 cədvəlində verildiyi kimi ölçülməlidir.
Ölçmə üçün işçi gərginlikdən istifadə ediləndə onun aralıq gərginlik hədləri üçün qiymətlərin interpolyasiyasına icazə verilir. İnterpolyasiya zamanı, xətti interpolyasiyadan istifadə edilir və qiymətlər cədvəllərdən götürülmüş qiymətlərdə olan eyni sayda rəqəmlərə qədər yuvarlaqlaşdırılmalıdır.
5.2.4 Əsas, əlavə və möhkəmləndirilmiş izolyasiyanın sürüşmə məsafələrinin ölçülməsi
Əsas və əlavə izolyasiyanın sürüşmə məsafələri aşağıdakılar üçün F.4 cədvəlindən seçilməlidir:
– təchiz edilən aşağı gərginlik şəbəkələrinə uyğun olaraq, F.3a cədvəlinin 2 və 3-cü sütunu və F.3b cədvəlinin 2,3 və 4-cü sütunlarında verilmiş rasional gərginliklər (bax: 4.3.2.2);
–4.3.2.2.1-ə uyğun nominal gərginlik həddi;
– 4.3.2.2.2-də müəyyən edilmiş gərginlik.
Qeyd: Əlavə izolyasiya üçün çirklənmə dərəcəsi, izolyasiya materialı, mexaniki təzyiqlər və istismarın ətraf mühit şərtləri əsas izolyasiyadan fərqli ola bilər.
4.3.2.2.2 bəndində verilmiş gərginlik ölçmə üçün istifadə edilərsə, onun aralıq gərginliklər üçün qiymətlərinin interpolyasiyasına icazə verilir. İnterpolyasiya zamanı xətti interpolyasiyadan istifadə edilir.İnterpolyasiya qiymətləri cədvəllərdən götürülmüş qiymətlərlə eyni sayda rəqəmlərə qədər yuvarlaqlaşdırılmalıdır.
Qoşa izolyasiyanın sürüşmə məsafələri qoşa izolyasiya sistemini təşkil edən əsas və əlavə izolyasiya qiymətlərinin cəmidir.
Möhkəmləndirilmiş izolyasiya üçün sürüşmə məsafələri F.4 cədvəlindən əsas izolyasiya üçün sürüşmə məsafəsinin iki mislinə bərabərdir.
Qeyd: Sürüşmə məsafələrini izolyasiya materialının səthləri üçün ölçəndə belə səthlərin metal folqa ilə örtüldüyü ehtimal edilir. Əlavə təfərrüatlar texniki komitələr tərəfindən nəzərdə tutula bilər.
5.2.5 Mil (millər) istifadə etməklə sürüşmə məsafələrinin azaldılması
3-cü çirklənmə dərəcəsi altında 8 mm-ə bərabər və ya böyük tələb olunan sürüşmə məsafələri mildən istifadə edilərək azaldıla bilər. Bu azaldılmış sürüşmə məsafələrinin qiymətləri F.4 cədvəlindəki mötərizələrdə verilmiş qiymətlərdir (bax: F.4 cədvəlinin 4-cü qeydi). Milin minimal eni 20 % (E) və tələb edilən sürüşmə məsafəsinin 25%-ə bərabər minimal hündürlüyə (H) malik olmalıdır. Buraya 2-ci şəkildə göstərilən ölçülmüş mil də daxildir.
Birdən çox mildən istifadə edilərsə, tələb edilən sürüşmə məsafəsi arzuedilən millərin sayına uyğun olaraq bərabər hissələrə ayrılmalıdır. Hər hissə üçün yuxarıdakı bənddə göstərilmiş tələblər tətbiq edilməlidir. Çoxsaylı millər arasındakı minimal məsafə milin əsasında ölçüldüyü kimi, hər hissəyə tətbiq edilən milin minimal eninə bərabər olmalıdır.
Şəkil 2 – Milin eni (W) və uzunluğunun (H) təyin edilməsi
5.3 Bərk izolyasiyanın layihələndirilməsinə tələblər
5.3.1 Ümumi müddəalar
Bərk izolyasiyanın elektrik davamlılığı havanın elektrik davamlılığından kifayət qədər yüksək hesab edildiyi üçün aşağı gərginlik izolyasiya sistemlərinin layihələndirilməsi zamanı onlara az diqqət edilə bilər. Lakin digər tərəfdən bərk izolyasiya materialı vasitəsilə izolyasiya məsafələri bir qayda olaraq, yüksək elektrik gərginlikləri nəticəsində yaranan ara məsafələrindən çox kiçikdir. Nəzərə alınmalı olan digər məsələ odur ki, materialın yüksək elektrik davamlılığı praktikada çox nadir hallarda istifadə edilir. İzolyasiya sistemlərində elektrod və izolyasiya, müxtəlif izolyasiya təbəqələri arasında boşluqlar ola bilər və ya izolyasiyada boşluqlar ola bilər. Qismən boşalmalar bu boşluqlar vasitəsilə deşilmə səviyyəsindən çox aşağı həddə baş verə, bu isə öz növbəsində bərk izolyasiyanın xidmət müddətinə ciddi təsir göstərə bilər. Lakin qismən boşalmanın 500 V pik gərginlikdən aşağı olması ehtimalı azdır.
Eyni dərəcədə əsas vacib amil bərk izolyasiyanın qazlarla müqayisədə yenilənə bilən izolyasiya vasitəsi olmasıdır. Məsələn, çox tez-tez baş verməyən yüksək gərginlik hədləri bərk izolyasiyaya çox böyük zərər vurmaq gücündədir. Bu vəziyyət istismarda olarkən və yüksək gərginlikli sınaqlar zamanı baş verə bilər.
Bərk izolyasiyanın istismar dövrü ərzində bir sıra zərərli təsirlər yığılır. Bunlar mürəkkəb modellərə uyğun olub köhnəlmə ilə nəticələnir. Ona görə də elektrik və digər təsirlər (məs: termal, ətraf mühit) cəmlənir və bu köhnəlməyə təkan verir. Bərk izolyasiyanın uzun-müddətli işini münasib şərtlərlə birlikdə qısa-müddətli sınaqlar vasitəsilə simulyasiya etmək olar (bənd 6.1.3.2).
Əgər bərk izolyasiya yüksək təsir hədlərinə məruz qalarsa, bərk izolyasiyanın dielektrik itkiləri və qismən boşalmalar artan şəkildə əhəmiyyətli olur. Bu şərt izolyasiyanın 500 kHs-dək tezliklərdə təkrarlanan gərginlik piklərinə məruz qaldığı hallarda çevrilmiş rejimli elektrik təchizatında müşahidə olunmuşdur.
Bərk izolyasiyanın qalınlığı ilə yuxarıdakı nasaz mexanizmlər arasında ümumi əlaqələr mövcuddur. Bərk izolyasiyanın qalınlığını azaltmaqla, sahənin gücü artır və yüksək nasazlıq riskinə gətirib çıxarır. Bərk izolyasiyanın tələb olunan qalınlığını hesablamaq mümkün olmadığı üçün iş göstəricisini yalnız sınaq yolu ilə yoxlamaq olar.
5.3.2 Qeyri-nomal vəziyyətlər
5.3.2.1 Ümumi müddəalar
Bərk izolyasiyaya təsir edən qeyri – normal vəziyyətlər aşağıdakı hissələr bölünür:
5.3.2.2 və 5.3.2.3 bəndlərində qeyd edilən digər qeyri – normal vəziyyətlər (bax 5.3.2.4) bərk izolyasiyada istifadə edilən zaman tətbiq edilməlidir.
5.3.2.2 Qısa-müddətli qeyri-normal vəziyyətlər və onların təsirləri
5.3.2.2.1 Gərginlik tezliyi
Elektrik davamlılığına tətbiq edilən gərginliyin tezliyi böyük dərəcədə təsir edir. Dielektrik qızma və termal qeyri-sabitlik ehtimalı təxminən tezliyə düz-mütənasib artır. İEC 60243-1 standartında göstərilmiş enerji tezliyində ölçüləndə qalınlığı 3 mm olan izolyasiyanın bölgü sahə gücü 10 kV/mm və 40 kV/mm arasındadır.
Tezliyin artırılması bir çox izolyasiya materiallarının elektrik davamlılığını azaldır.
Qeyd: Elektrik davamlılığına 30 kHs-dən yüksək tezliklərin təsiri IEC 60664-4-də təsvir edilir.
Qızma aşağıdakılara səbəb ola bilər
– qeyri-nornal vəziyyətin yaranmasına görə mexaniki əyilmə,
– ətraf mühit temperaturundan nisbətən aşağı temperaturun artımı məsələn, 60 °C temperaturda termoplastikanın yumşalması,
– plastiklin itməsinə görə bəzi materialların bərkiməsi,
– xüsusən də materialın dielektrik xüsusiyyətlərinin azalmasına səbəb olan temperaturu dəyişməsi və çarpaz birləşmiş materialların yumşalması,
– termal qeyri-sabitliyə və nasazlığa gətirib çıxaran hallar.
Məsələn, qısa-qapanmalar zamanı yüksək temperaturun yaranması nəticəsində mexaniki nasazlıq yaranır.
5.3.2.2.3 Mexaniki zərbə
Qeyri-normal zərbənin təsiri zamanı mexaniki zərbə izolyasiya nasazlığına gətirib çıxara bilər.
Mexaniki zərbə nəticəsində nasazlıq həm də materialların azalmış təsir gücü nəticəsi də ola bilər:
– temperatur şüşə keçirici temperaturundan aşağı düşərsə, materialın bərkiməsinə görə;
– plastiklik itkisinə və ya əsas polimerin dağılmasına səbəb olmuş yüksək temperatura uzun-müddətli məruz qalmadan sonra.
Daşınma, saxlama, quraşdırma və istifadə üçün ətraf mühit şərtlərini müəyyən edərkən texniki komitələr bunları nəzərə almalıdır.
5.3.2.3 Uzun-müddətli qeyri-normal vəziyyətlər və onların təsirləri
5.3.2.3.1 Qismən boşalmalar (QB)
Havada qismən boşalmalar (QB) 300 V-dan (Paşen minimumu) yüksək hədlərdə pik gərginliklərdə baş verir. Nasazlıq tədrici eroziya və ya şaxələnmənin nəticəsi olub deşilmə və ya səthin yanması ilə nəticələnir.
İzolyasiya sistemlərinin fərqli xassələri olur: bunlardan bəziləri(məs: keramika izolyatorları) öz gözlənilən istismar müddətləri ərzində boşalmalara davam gətirdikləri halda digərləri boşalmalıdırlar (məs: kondensatorlar).Bu baxımdan gərginlik, təkrarlanan boşalma dərəcəsi və boşalma gücü vacib parametrlərdir.
QB tətbiq edilən gərginlik tezliyinin təsirindən asılıdır. Yüksək tezlik həddində aparılmış sınaqları nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, nasazlıq vaxtı tətbiq edilən təxmini gərginlik tezliyə əks mütənasibdir. Lakin yüksək tezliklərdə digər nasazlıq mexanizmləri də mövcud olduğuna görə (məsələn: dielektrik qızdırıcı) praktiki təcrübə yalnız 5 kHs-ədək tezlikləri daxil edir.
Qeyd QB yaranmasına 30 kHs-dən yüksək tezliklərin təsiri IEC 60664-4 standartında təsvir edilmişdir.
Qızma izolyasiyanın korlanmasına səbəb olur. Buxarlanma, oksidləşmə və ya digər uzun-müddətli kimyəvi dəyişikliklər qızmanın əsas səbəblərindəndir. Lakin nasazlıq çox vaxt mexaniki səbəblər, məsələn, çatlama və elektrik nasazlığına gətirib çıxaran bərkimə nəticəsində baş verir. Bu proses davamlıdır bir neçə min saatlıq sınaq vaxtı tələb olunduğu üçün qısa-müddətli sınaqla simulyasiyası mümkün deyil (bax: IEC 60216).
5.3.2.3.3 Mexaniki zərbələr
Əməliyyat, saxlama və daşınma zamanı vibrasiya və zərbənin səbəb olduğu mexaniki zədələnmə izolyasiya materialının laminasiyasının pozulması, çatlaması və ya sınmasına səbəb olur.
Qeyd: Texniki komitə sınaq şərtlərini müəyyən edərkən bu halı nəzərə almalıdır.
5.3.2.3.4 Rütubətlilik
Su buxarının mövcudluğu izolyasiya müqavimətin və boşalmanı söndürmə gərginliyinə təsir edə, səthi çirklənmənin təsirini ağırlaşdıra. korroziya və ölçü dəyişiklikləri törədə bilir. Bəzi materiallar üçün yüksək rütubətlilik elektrik gücünü ciddi surətdə azaldır. Məsələn, elektrostatik yükün saxlanması, poliamid kimi bəzi materialların mexaniki gücünün azaldılması yolu ilə aşağı rütubətlilik bəzi hallarda əlverişli olmur.
5.3.2.4 Digər qeyri-normal təsirlər
Bir çox qeyri-normal təsirlər izolyasiyaya zərər yetirdiyinə görə texniki komitələr onu nəzərə almalıdır.
Bu cür qeyri-normal təsirlərə dair aşağıdakıları göstərmək olar:
–ultrabənövşəyi və ionlaşdırıcı radiasiya;
– məhlul və ya aktiv kimyəvi maddələrin açıq qalmasının səbəb çatlama;
– plastikləşdiricilərinin yerdəyişmə təsiri;
– bakteriya, güvə və ya göbələklərin təsiri;
Bu qeyri-normal təsirlər az əhəmiyyətlidir və ya daha az tətbiq edilsələr də xüsusi hallarda diqqət tələb edir.
5.3.3.1 Ümumi müddəalar
Əsas, əlavə və bərkimiş izolyasiyanın bərk növü elektrik və mexaniki təsirlərə, habelə avadanlığın gözlənilən istismar müddəti ərzində baş verə biləcək termal və ətraf mühit təsirlərinə davam gətirə bilməlidir.
Qeyd: Bərk izolyasiyanın səthlərinə elektrik təsirlərini nəzərə alarkən, belə səthlər metal folqa ilə örtülmüş ehtimal edilməlidir. Əlavə təfərrüatları texniki komitələr müəyyən edə bilər.
İşçi gərginliklərin qeyri-sinusoidal və müntəzəm təkrarlanan pik nöqtələrin olduğu hallarda potensial qismən boşalma hallarına xüsusi diqqət yetirilməlidir.
Eyni qaydada, izolyasiya təbəqələrində olan boşluqların mövcudluğu halında bərk izolyasiyanın dağılması ilə nəticələnəcək qismən boşalmaların potensial baş vermə hallarına diqqət yetirilməlidir.
5.3.3.2 Gərginliyin təsirinə davamlılıq
5.3.3.2.1 Ümumi müddəa
Texniki komitələr hansı gərginlik normalarının öz avadanlıqlarına tətbiq edilməli olduğunu açıqlamalıdırlar.
5.3.3.2.2 Keçici artıq gərginlik
Əsas və əlavə izolyasiyada aşağıdakılar olmalıdır:
–şəbəkə gərginliyinə (bənd 4.3.3.3) və F.1 cədvəlinə uyğun olan müvafiq artıq gərginlik kateqoriyasına uyğun impuls müqavimət gərginlik tələbi; və ya
– dövrədə gözlənilən keçici artıq gərginliklərə uyğun olaraq, müəyyən edilmiş avadanlığın daxili dövrəsinin impulsa müqavimət gərginliyi (bənd 4.3.3.4).
Möhkəmləndirilmiş izolyasiyanın nominal impuls gərginliyinə uyğun impuls müqavimət gərginliyi olmalıdır. Lakin əsas izolyasiya üçün bu gərginlik nəzərdə tutulduğundan 4.2.3 bəndində verilmiş qiymətlərin üstünlük verilən sırasından bir addım yüksəkdir. Əgər 4.3.3.4.2-ci bəndə əsasən, əsas izolyasiya üçün tələb olunan impulsa müqavimət gərginliyi üstünlük verilən sıradan götürülən qiymətdən fərqli olarsa, möhkəmləndirilmiş izolyasiya əsas izolyasiya üçün tələb olunan qiymətin 160% qiymətinə davam gətirməlidir.
Uyğunluğun sınaq yolu ilə yoxlanması üçün - bax: bənd 6.1.3.3.
5.3.3.2.3 Müvəqqəti artıq gərginliklər
Əsas və əlavə bərk izolyasiya aşağıdakı müvəqqəti artıq gərginlik hədlərinə davam gətirməlidir:
–müddəti 5s-dək olan qısamüddətli müvəqqəti artıq gərginlik hədləri Un + 1200 V;
– müddəti 5 s-dən çox olan Un + 250 V uzunmüddətli artıq gərginlik hədləri;
Un neytral torpaqlanmış qidalanma sistemində xətlər (fazlar) arasında nominal gərginlikdir.
Möhkəmləndirilmiş izolyasiya əsas izolyasiya üçün nəzərdə tutulan müvəqqəti artıq gərginlik hədlərinin iki mislinə davam gətirməlidir.
Uyğunluğun sınaq yolu ilə yoxlanması üçün - bax: bənd 6.1.3.
1. Bu qiymətlər Un–in Uo adlandırıldığı IEC 60364-4-44 metodunun 442-ci bəndindəndir.
2.Un–in qiymətlərihəqiqi qiymətlərdir.
5.3.3.2.4 Təkrarlanan pik gərginlik hədləri
Aşağı gərginlik şəbəkələrində təkrarlanan maksimal pik gərginlik hədləri şərti olaraq, F4 ×√2 ×Un, yəni 1, Un-də pik qiymətinin 1 misli qəbul etmək olar. Təkrarlanan pik gərginlikləri olduğu halda boşalmanın sönmə gərginliyi ən azı aşağıdakı kimi olmalıdır:
– F1 × F4 × √2 ×Unvə ya 1,32 ×√2 ×Un
hər əsas və əlavə izolyasiya üçün;
– F1 × F3 × F4 × √2 Unvə ya 1,65 √2 Un
möhkəmləndirilmiş izolyasiya üçün.
Qeyd: √2 Un neytral torpaqlanmış sistemdə xətlər (fazlar)və neytral arasında əsas (təhrif) olunmamış gərginliyin pik qiymətləridir. Bu yarımbənddə istifadə edilən çoxaldıcı faktorların tətbiqi D əlavəsində göstərilmişdir.
F faktorlarının izahı üçün bax 6.1.3.5.
Daxili dövrələrdə ən yüksək təkrarlanan pik gərginlik hədləri F4 × √2Un əvəzinə dəyərləndirilməli və müvafiq tələblərə cavab verməlidir.
Uyğunluğun sınaq yolu ilə yoxlanması üçün - bax: bənd 6.1.3.5.
5.3.3.2.5 Yüksək tezlik gərginliyi
Tezlikləri enerji tezliyindən yüksək gərginlik hədləri üçün 5.3.2.2.1 və 5.3.2.3.1 bəndlərinə uyğun tezliyin təsiri nəzərə alınmalıdır. 1 kHs-dən yüksək tezliklər bu standartda yüksək tezlik hədləri hesab edilməlidir.
Texniki komitələr 6.1.3.7 bəndinə uyğun sınağın lazım olub-olmadığını müəyyən etməlidirlər.
5.3.3.3 Qısa-müddətli qeyri – normal istilik təsirlərinə davamlılıq
Bərk izolyasiya normal və müvafiq hallarda qeyri-normal istifadə halında baş verə biləcək qısa-müddətli istilik təsirinə məruz qalmamalıdır. Texniki komitələr kəskinlik səviyyələrini açıqlamalıdırlar.
Qeyd: Standart kəskinlik səviyyələri IEC 60068 açıqlanmışdır.
5.3.3.4 Mexaniki təsirlərə davamlılıq
İstifadə zamanı gözlənilən mexaniki vibrasiya və ya zərbə bərk izolyasiyaya zərər yetirməməlidir. Texniki komitələr kəskinlik səviyyələrini açıqlamalıdır.
Qeyd: Standart kəskinlik səviyyələri IEC 60068 açıqlanmışdır.
5.3.3.5 Uzun-müddətli istilik təsirlərinə davamlılıq
Bərk izolyasiyanın termal dağılması avadanlığın gözlənilən istismar dövrü ərzində izolyasiyanın əlaqələndirilməsinə təsir etməməlidir. Texniki komitələr sınağın lazım olub-olmadığını müəyyən etməlidirlər (Bax: həmçinin, IEC 60085 və IEC 60216.)
5.3.3.6 Rütubət təsirlərinə davamlılıq
Avadanlıq üçün nəzərdə tutulduğu kimi, müvafiq rütubət şərtləri altında izolyasiyanın əlaqələndirilməsinə diqqət yetirilməlidir (bax: həmçinin, 6.1.3.2.)
5.3.3.7 Digər təsirlərə davamlılıq
Avadanlıq bərk izolyasiyaya mənfi təsir edən 5.3.2.4 bəndində verildiyi kimi digər təsirlərə məruz qala bilər. Texniki komitələr belə təsirləri açıqlamalı və sınaq metodlarını göstərməlidirlər.
6.1.1 Ümumi müddəalar
Tip sınaqları sınağı aparılan nümunənin zədələnmə və tamamilə korlanma ehtimalı nəzərə alınaraq aparılır. Qabacadan fərz edilir ki, sınaq nümunəsinin daha sonra istifadəsi mümkün olmayacaqdır.
Qeyd: Əgər sınaq nümunəsinin sonralar istismarı nəzərdə tutularsa və ya tələb edilərsə, texniki komitənin bunu xüsusi nəzərə alması lazımdır. Bu cür hallarda hər hansı yüksək gərginlik sınağı 6.1.3.5 və C əlavəsinə uyğun qismən boşalmanın ölçməsi ilə birgə həyata keçirilməlidir.
Sınaq prosedurları aşağıdakılar üçün nəzərdə tutulur:
–ara məsafələrin yoxlanması (bax: 6.1.2);
– bərk izolyasiyanın yoxlanması (bax: 6.1.3);
–tam avadanlıq üzərində dielektrik sınaqları (bax 6.1.4);
–digər sınaqlar (bax: 6.1.5).
Keçici artıq gərginlik hədlərinin səbəb olduğu ara məsafə və bərk izolyasiyaya təsirləri sabit gərginlik sınağı və ya dəyişən gərginlik sınağı ilə əvəzlənə bilən impuls gərginliyik ilə qiymətləndirilir. F.2 cədvəlinin A nümunəsində göstərilənə bərabər və ya böyük ara məsafələri ölçmə və ya gərginlik sınağı ilə yoxlana bilər. Əgər onlar F.2 cədvəlinin A nümunəsindəki qiymətlərə uyğun qiymətlərdən kiçik olarsa, bu zaman onlar gərginlik sınağı ilə yoxlanılmalıdır.
Bərk izolyasiyanın gərginlik təsirlərinə davamlılığı istənilən halda gərginlik sınağı ilə yoxlanılmalıdır. Keçici artıq gərginlik hədlərinin səbəb olduğu təsirlər sabit gərginlik sınağı və ya dəyişən gərginlik sınağı ilə əvəzlənə bilən impuls gərginlik sınağı ilə qiymətləndirilir. Sabit vəziyyətli gərginlik təsirinin səbəb olduğu hallarda yalnız dəyişən gərginlik sınağı ilə qiymətləndirilir. Sınaq gərginliyi dəyişən gərginliyin pik qiymətinə bərabər olan sınaq dəyişən gərginlik sınağı bu cür gərginlik növləri üçün bərk izolyasiyanın fərqli müqavimət xarakteristikasına görə tam ekvivalent deyil. Lakin sırf dəyişən gərginlik təsiri zamanı dəyişən gərginlik sınağı uyğundur.
Qeyd: Ara məsafələri üçün impuls gərginlik sınağı dəyişən gərginlik sınağı və ya dəyişən gərginlik sınağı ilə əvəzləmək mümkün olsa belə, impuls gərginlik sınağı ilə bərk izolyasiya üçün dəyişən gərginlik sınağını əvəzləmək mümkün deyil. Bunun əsas səbəbləri xüsusən də mürəkkəb dövrələrdə enerji tezliyi gərginlikləri ilə müqayisədə impuls gərginliklərinin fərqli yayılışı və bərk izolyasiyanın müqavimət xarakteristikasının gərginlik təsirinin forma və müddətindən asılılığıdır.
6.1.2 Ara məsafələrin yoxlanması üçün sınaq
6.1.2.1 Ümumi müddəalar
Elektrik avadanlıqları arasında məsafələrin yoxlanması üçün elektrik sınaqları aparılanda sınaq 5.1 bəndində verilmiş müqavimət gərginlik tələblərinə cavab verməlidir. Ara məsafənin yoxlanması üçün müvafiq sınaq impuls gərginlik sınağı olsa da 5.1.3 bəndində verildiyi kimi, sınaq yalnız F.2 cədvəlinin A qiymətlərindən kiçik ara məsafələri üçün tələb olunur.
Əgər sabit vəziyyətli gərginlik, təkrarlanan pik gərginlik və ya müvəqqəti artıq gərginlik hədlərinə 5.1 bəndinə əsasən müqavimət ara məsafələrin ölçülməsi üçün qəti olarsa və belə ara məsafələri F.7 cədvəlinin A qiymətlərindən kiçik olarsa, 6.1.2.2.2.2 metoduna uyğun dəyişən sınaq gərginliyi tələb olunur.
İmpuls gərginlik sınağı ilə avadanlıq daxilində ara məsafələrini yoxlayarkən, müəyyən edilmiş impuls gərginliyinin sınaqdan keçirilən ara məsafədə olması təmin edilməlidir.
1. Ara məsafələrin elektrik sınağı həmçinin əlaqəli bərk izolyasiyanı nəzərdə tutur.
2. Eyni hallar üçün bu sınaqlar həm də sürüşmə məsafələrinə tətbiq edilməlidir.bax 5.2.2.6.
3. Avadanlıq tam sınağı üçün bax 6.1.4.
6.1.2.2 Sınaq gərginlikləri
6.1.2.2.1 İmpuls gərginliyinin dielektrik sınağı
6.1.2.2.1.1 Ümumi müddəalar
Bu sınağın məqsədi ara məsafələrin nəzərdə tutulmuş keçici artıq gərginlik hədlərinə davam gətirdiklərini yoxlamaqdır.
İmpuls müqavimət sınağı gərginlik həddi 1,2/50 μs dalğa formasına malik olduqda və qiymətləri F.5 cədvəlində verildiyi kimi olduqda aparılır. Dalğa forması üçün IEC 61180-1 standartının 6.1 və 6.2-ci bəndləri tətbiq edilir. Bu atmosfer mənşəli artıq gərginliklərin simulyasiya edilməsi üçün nəzərdə tutulub və aşağı-gərginlik avadanlığının yaranan artıq gərginlik hədlərini daxil edir.
Hər hansı impuls gərginlik sınağının sınaq nəticələri kortəbii olduğu üçün sınaq impulsları arasında ən azı 1 s fasilə olan hər qütblüyün minimum üç impulsları üçün sınaq aparılmalıdır.
Qeyd: İmpuls generatorunun çıxış müqaviməti 500 Ω-dən yüksək olmamalıdır. Sınaq dövrəsi üzrə komponentləri daxil edən avadanlıqlar üzərində sınaqları yerinə yetirərkən, daha aşağı virtual impuls generator müqaviməti müəyyən olunmalıdır (bax: IEC 61180-2-də 9.2).Belə hallarda sınaq gərginliyinin pik qiymətini yüksəldə bilən mümkün rezonans təsirləri sınaq gərginlik qiymətlərini müəyyən edərkən nəzərə alınmalıdır.
Texniki komitələr 6.1.2.2.2 uyğun alternativ dielektrik sınaqları müəyyən edə bilər.
Qeyd: F.5 cədvəlində verilmiş qiymətlər 6.1.2.2.1.3-də aparılmış hesablamalar nəticəsində alınır. Məlumatın dəqiqliyi üçün onlar yüksək dəqiqlik səviyyəsi ilə verilir. Praktiki tətbiq üçün texniki komitələr qiymətləri yuvarlaqlaşdıra bilər.
6.1.2.2.1.2 İmpuls sınaq gərginliyinin seçilməsi
Əgər avadanlığın ara məsafələri ilə bağlı izolyasiya əlaqələndirilməsi üçün elektrik sınağını aparmaq lazım gələrsə (F.2 cədvəlində nəzərdə tutulduğu kimi, A nümunəsində verilənlərdən kiçik ara məsafələri üçün), avadanlıq 4.3.3 bəndinə uyğun olaraq müəyyən edilmiş nominal impuls gərginliyinə uyğun sınaqdan keçirilməlidir. Bu zaman F.5 cədvəlində verilmiş impuls sınaq gərginlikləri tətbiq olunur.
Sınaq şərtləri üçün texniki komitələr temperatur və rütubətlilik qiymətlərini açıqlamalıdırlar. Texniki komitələr tip sınaqlarına əlavə olaraq, nümunə götürmə sınaqları və ya adi sınaqların aparılmalı olmasını müəyyən etməlidirlər.
6.1.2.2.1.3 F.5 cədvəlinin izahatları
Aşağıda F.5 cədvəlindəki məlumatların şərh edilməsinə dair izahatlar verilmişdir:
a) İmpuls gərginlik sınağı üçün düzləndirmə amilləri
1.1-ə əsasən, nominal impuls gərginliyi dəniz səviyyəsindən 2000 m hündürlükdə istifadə edilən avadanlıqlar üçün etibarlıdır. 2000 m hündürlükdə normal barometrik təzyiq 80 kPa olduğu halda dəniz səviyyəsində bu qiymət 101,3 kPa təşkil edir. Ona görə də 2000 m-dən aşağı hündürlüklərdə sınaqdan keçirilən avadanlıqlar daha yüksək impuls sınaq gərginliklərindən istifadə edilməklə yoxlanılır. Cədvəl F.5 –də müxtəlif hündürlüklərdə ara məsafələrin yoxlanması üçün impuls sınaq gərginliyi qiymətləri verilmişdir.
Dəniz səviyyəsində qiymətlərin hesablanması və digər sınaq məntəqələri üzrə sınaq qiymətlərinin müəyyən edilməsi üçün əsas məlumatları aşağıdakı kimidir:
A.2 cədvəlində verilmiş hündürlük düzəliş amilləri A.1 şəklindəki əyriyə nisbətdə nəzərə alınır. Bu əlaqə aşağıdakı kimidir:
d –milli metrlərlə nəzərdən keçirilən ara məsafəsi;
ku- gərginlik düzləndirməsi üçün hündürlük amili;
kd - məsafə düzləndirməsi üçün hündürlük amili (bax: cədvəl F.8);
m - A.1 Şəklindəki 1 saylı əyridə müvafiq düz xəttin dərəcəsi (iki koordinat oxu üzrə alqoritmik miqyas) və aşağıdakı qiymətlərə malikdir:
m = 0,9163 üçün 0,001 <d ≤ 0,01 mm
m = 0,3305 üçün 0,01 <d ≤ 0,062 5 mm;
m = 0,6361 üçün 0,0625 <d ≤ 1 mm;
m = 0,8539 üçün 1 <d ≤ 10 mm;
m = 0,9243 üçün 10 <d ≤ 100 mm.
Məsafənin düzləndirilməsi üzrə A.1 şəklinin 1 saylı əlavəsində verilmiş nəticələri üçün hündürlük düzləndirmə amillərini tətbiq edərək bu məsafə üzrə yalnız bir dəyişmə addımında dörd müxtəlif addımlarla gərginliklər dəyişir.
Bu əməliyyat üçün riyazi formul yuxarıda verilmişdir. F.5 cədvəli təsvirə əsasən bu hesablama nəticəsini nümayiş etdirir.
b) Ara məsafələrin elektrik davamlılığına təsir edən amillər
Təsir edən amillər aşağıdakılardır:
Sınaqlar zamanı temperatur amilləri, rütubətlik və hava təzyiqinin dəyişiklikləri normal laboratoriya şəraitinin mövcudluğu halında nəzərə alınmır.
Normal laboratoriya şərtləri IEC 60068-1 standartında verilmişdir:
− Temperatur 15 °C - 35 °C;
− Havanın təzyiqi dəniz səviyyəsində 86 kPa - 106 kPa;
− Nisbi rütubət 25 % - 75 %.
6.1.2.2.2 İmpuls gərginliyin dielektrik sınaqları üçün alternativlər
6.1.2.2.2.1 Ümumi müddəalar
Alternativ metod olaraq, texniki komitələr xüsusi avadanlıqlar üçün sabit və ya dəyişən gərginlik sınaqlarının növlərini müəyyən etməlidirlər.
Qeyd: F.5 cədvəlində verilmiş impuls sınaq gərginliyi kimi, eyni pik qiymətin sabit və ya dəyişən gərginlik hədləri ilə sınaq yerinə yetirərkən, ara məsafələrin müqavimət qabiliyyətini yoxlayın, gərginlik daha uzun müddətli tətbiq edildiyinə görə onlar çox yüksək möhkəmlik dərəcəsi olan izolyasiyadır. Onlar bəzi bərk izolyasiyaları çox yükləyərək zədələyə bilir.
Texniki komitələr buna görə də 6.1.2.2.1-də verilmiş impuls gərginlik sınaqları üçün alternativ sabit və ya dəyişən gərginlik hədləri ilə sınağı müəyyən edərkən bunu nəzərə almalıdırlar.
6.1.2.2.2.2 Dəyişən gərginlik ilə dielektrik sınağı
Sənaye tezliyində dəyişən cərəyanın dalğa forması praktiki olaraq sinusoidaldır. Bu tələb gərginliyin pik qiyməti ilə həqiqi qiyməti arasındakı nisbət √2 ± 3 % olduqda doğrudur. Pik qiymət F.5 cədvəlində verilmiş impuls sınaq gərginliyinə bərabər olub üç dövrdə dəyişən sınaq gərginliyinə tətbiq edilməlidir.
6.1.2.2.2.3 Sabit gərginlik ilə dielektrik sınaq
Sabit sınaq gərginliyində döyünmə olmur. Bu tələb pik qiyməti ilə həqiqi qiymət arasındakı nisbət 1,0 ± 3 % olduqda doğrudur. Sınaq gərginliyinin orta dəyişən qiyməti F.5 cədvəlində verilmiş impuls sınaq gərginliyinə bərabər olub hər qütbləşmədə 10 ms vaxt ərzində üç dövrdə tətbiq edilir.
6.1.3 Bərk izolyasiyanın uyğunluğun qiymətləndirilməsi üçün sınaqlar
6.1.3.1 Sınaqların seçilməsi
İstismar, saxlama, daşınma və ya quraşdırma zamanı mexaniki təsirlərə məruz qalması ehtimal edilən bərk izolyasiya dielektrik sınağından əvvəl vibrasiya və mexaniki zərbəyə qarşı sınanmalıdır. Texniki komitələr sınaq metodlarını işləyib hazırlaya bilər.
Qeyd: Standart sınaq metodları IEC 60068 standartının müvafiq hissəsində verilmişdir.
İzolyasiyanın əlaqələndirilməsi üzrə sınaqlar tip sınaqlarıdır. Bunlar aşağıdakı məqsədlərlə aparılır:
a) İmpuls gərginliyinə davamlılıq sınağı bərk izolyasiyanın nominal impuls gərginliyinə davam gətirmək xüsusiyyətini yoxlamaq üçündür (bax: 5.3.3.2.2).
b) Dəyişən gərginlik sınağı bərk izolyasiyanın aşağıdakılara davam gətirmək xüsusiyyətini yoxlamaq üçündür:
– qısa-müddətli müvəqqəti artıq gərginlik (bax: 5.3.3.2.3);
– ən yüksək sabit-vəziyyətli gərginlik;
– təkrarlanan pik gərginlik (bax: 5.3.3.2.4).
Əgər dəyişən sınaq gərginliyinin pik qiyməti nominal impuls gərginliyinə bərabər və ya ondan yüksək olarsa, impuls gərginlik sınağı dəyişən gərginlik sınaqlarına aid olur.
Təsirin vaxtı artırılarsa, bərk izolyasiya ara məsafələri ilə müqayisədə fərqli davamlılıq xüsusiyyətinə malik olur. Ümumiyyətlə, müqavimət qabiliyyəti ciddi surətdə artırılır. Ona görə də bərk izolyasiyanın müqavimət qabiliyyətini yoxlamaq üçün nəzərdə tutulan dəyişən gərginlik sınağının impuls gərginlik sınağı ilə əvəzlənməsinə icazə verilmir.
c) Qismən boşalma sınağı bərk izolyasiyada heç bir qismən boşalma hallarının baş vermədiyini yoxlamaq üçündür:
– ən yüksək sabit-vəziyyətli gərginlik həddi;
– uzun-müddətli müvəqqəti artıq gərginlik həddi (bax: 5.3.3.2.3);
– təkrarlanan pik gərginlik həddi (bax: 5.3.3.2.4).
d) yüksək-tezlikli gərginlik sınağı 5.3.3.25-ə uyğun olaraq, dielektrik qızma səbəbindən hər hansı nasazlığın olmadığını yoxlamaq üçündür.
Texniki komitələr avadanlıqda baş verən müvafiq təsirlər üçün hansı növ sınaqların tələb olunduğunu açıqlamalıdırlar.
Əgər c) başlığında sadalanan gərginlik hədləri 700 V-dan yüksək olarsa və sahələrin orta gərginlik fərqi 1 kV/mm-dən çox olarsa, bərk izolyasiya üçün qismən boşalma sınaqları nəzərdə tutulur. Sahələrin orta gərginlik fərqi müxtəlif potensiallı iki hissə arasındakı məsafədə pik gərginlik həddidir.
Yuxarıdakı sınaqlar həm də seçmə yolu ilə həmdə nəzarət sınaqlar üçün münasibdir. Lakin istehsal zamanı izolyasiyanın keyfiyyətinə təminat vermək üçün hansı sınaqların nəzarət və ya seçmə üsulu ilə yerinə yetirilməsini müəyyən etməyə görə texniki komitələr məsuliyyət daşıyırlar. Müvafiq olaraq, sınaq və şərtləndirmə izolyasiyaya zərər yetirmədən nasazlıqları aşkar etmək üçün münasib sınaq parametrləri ilə müəyyən edilməlidir.
Tam avadanlıq üzərində sınaq yerinə yetirərkən, 6.1.4 proseduru tətbiq olunur.
6.1.3.2 Sınaq şəraiti
Başqa hal nəzərdə tutulmazsa, sınaq yeni sınaq nümunəsi ilə yerinə yetirilməlidir. Temperatur və rütubətlik rejimi ilə nümunənin sınağının aparılması aşağıdakı məqsədlərlə aparılır:
–ən çətin normal istismar şərtlərini əks etdirir,
– normal şəraitdə mövcud olmayan mümkün zəiflikləri aşkara çıxarır.
Texniki komitələr sınaq metodunu aşağıda tövsiyə edilən metodlardan seçməlidir:
a) quru istilik (IEC 60068-2-2) təsiri zamanı istehsaldan bilavasitə sonra mövcud olmayan sabit vəziyyətə nail olmaq;
b) mütəmadi quru istilik (IEC 60068-2-2) zamanı saxlama, daşınma və normal istismar zamanı yarana bilən boşluqların yaranmasına səbəb olma;
c) istilik təsirləri (IEC 60068-2-14) nəticəsində saxlama, daşınma və normal istismar zamanı izolyasiya sistemində yarana bilən üst qatın soyulmasına səbəb olma;
d) nəm istilik (IEC 60068-2-78) zamanı bərk izolyasiyanın elektrik xassələrinə suyun hopması effektinin dəyərləndirilməsi.
İmpuls gərginliyi, sənaye tezliyində dəyişən gərginliyi və yüksək tezlikli gərginlik sınaqları üçün ən münasib metodlar a) və d) bəndlərində verilmişdir. Qismən boşalma sınağı üçün b) və c) metodları daha məqsədəuyğundur.
Əgər bərk izolyasiyanın istismar şəraitinin müəyyənləşdirilməsi tələb edilərsə, onu tip sınağından əvvəl yerinə yetirilməsi lazımdır. Temperatur, rütubət və vaxt qiymətləri F.6 cədvəlindən seçilməlidir.
Elektrik sınağı yerinə yetirməzdən bu sınaqlar ayrı-ayrı hissələrə (məsələn: elektrik hissələri, yarımdəstlər, izolyasiya hissələri və materialları)tətbiq edilə bilər. Əgər hissələr tip sınağından keçirilibsə bu sınaq tələb olunmur.
6.1.3.3 İmpuls gərginlik sınağı
6.1.3.3.1 Sınaq metodu
6.1.2.2.1-də verilmiş impuls gərginlik sınaq metodu F.5 cədvəlində verilmiş hündürlük düzləndirmə amilləri tətbiq edilməzsə, bərk izolyasiyaya tətbiq olunur. Bu sınaqlar zamanı impulslar arasındakı fasilə ən azı 1 s olmaqla, hər qütblüyün beş impulsu üçün həyata keçirilməlidir.
Hər impulsun dalğavari forması qeyd olunmalıdır (bax: 6.1.3.3.2).
6.1.3.3.2 İstifadə olunan meyarlar
Sınaq zamanı heç bir deşilmə və ya qismən sınma baş verməsə də qismən boşalmalara icazə verilir. Qismən sınma ardıcıl impulslarda əvvəl baş verən yekun dalğa formasında addımla göstərilir. İlk impulsda deşilmə izolyasiya sisteminin tam sıradan çıxmasına və yaxud da avadanlıq daxilindəki mühafizə qurğusunun işə düşməsinə səbə ola bilər.
1. Əgər impuls artıq gərginlikdən mühafizə vasitələri avadanlığa daxil edilərsə, onların işinin izolyasiya qüsurunu göstərməsini təmin etməkdən ötrü dalğa formasının yoxlanılmasına diqqət yetirmək lazımdır. İmpulsdan-impulsa fərqli olmayan impuls gərginlik yayınmaları bu cür artıq gərginlikdən mühafizə qurğusunun işinin nəticəsi ola bilər
2. Boşluqlarda qismən boşalmalar impuls ərzində təkrarlana bilən çox qısa müddətlərdə qismən dəliklərin yarınmasına səbəb ola bilər.
6.1.3.4 Sənaye tezliyində dəyişən gərginlik sınağı
6.1.3.4.1 Sınaq metodu
Sənaye tezliyində dəyişən cərəyanın dalğa forması praktiki olaraq sinusoidaldır. Bu tələb gərginliyin pik qiyməti ilə həqiqi qiyməti arasındakı nisbət √2 ± 3 % olduqda doğrudur. Pik qiymət 6.1.3.1 b)-də verilmiş ən yüksək gərginlik həddinə bərabər olmalıdır.
Əsas izolyasiya və əlavə izolyasiya üçün sınaq gərginliyinin qiyməti 6.1.3.1.b)-də verilmiş gərginlik hədlərinin qiymətinə bərabərdir. Möhkəmləndirilmiş izolyasiya üçün sınaq gərginliyi əsas izolyasiya üçün istifadə edilən qiymətin iki mislinə bərabərdir.
Dəyişən sınaq gərginliyi vahid qaydada 0V-dan 5 s-dən çox olmayan zaman ərzində 5.3.3.2-də verilmiş qiymətə çatmalı və həmin qiymətdə ən azı 60 s saxlanmalıdır.
Qısa-müddətli müvəqqəti artıq gərginliyin sınaq gərginliyi amplitudasına nisbətdə ən ciddi tələblər olduğu hallarda texniki komitələr sınağın müddətinin ən minimal 5 s qiymətinə azaldılmasını nəzərdən keçirməlidirlər.
1. Xüsusi izolyasiya növü üçün bərk izolyasiya daxilində zəifliyi aşkar etmək məqsədilə daha uzun-müddətli sınaq tələb oluna bilər.
2. Yüksək təkrarlanan gərginlik də daxil olmaqla, yüksək, sabit vəziyyəti təsirlərə nisbətdə sınaqla bağlı olaraq, texniki komitələr sınaq gərginliyi üzrə təhlükəsizlik tələblərini tətbiq etməyi nəzərə ala bilərlər.
Bəzi hallarda dəyişən cərəyan sınaq gərginliyini dəyişən cərəyan gərginliyinin pik qiymətinə bərabər sınaq gərginliyinin sabit cərəyan qiyməti ilə əvəzləmək lazım gəlsə də bu sınaq dəyişən gərginlik sınağından daha az tələb olunur. Texniki komitə bu halı nəzərə almalıdır (bax: 6.1.3.6).
Sınaq avadanlığı IEC 61180-2 standartında nəzərə alınmışdır. Tövsiyə edilir ki, generatorun qısa-qapanma çıxışı 200 mA-dan az olmasın.
Qeyd: 3 kV-dən yüksək sınaq gərginlikləri üçün sınaq avadanlığının nominal gücünün 600 VA-ya ya bərabər və ya ondan az olmaması kifayət edir.
Generatorun işçi cərəyanı 100 mA işçi cərəyana, yaxud da sınaq gərginlikləri üçün 6kV-dan ən yüksək mümkün qiymətədək tənzimlənməlidir.
Qeyd: Adi sınaq üçün işçi cərəyan ən aşağı səviyyələrədək tənzimlənsə də 3,5 mA-dan az olmamalıdır.
6.1.3.4.2 Tətbiq olunan meyarlar
Bərk izolyasiya sınması baş verməməlidir.
6.1.3.5 Qismən boşalma sınağı
6.1.3.5.1 Ümumi müddəalar
Sənaye tezliyində dəyişən cərəyanın dalğa forması praktiki olaraq sinusoidaldır. Ut (bax: şəkil 3) pik qiyməti tətbiq edildiyi həddə mümkün olarsa, F1, F3 və F4 toplama amilləri nəzərə alınmaqla, 6.1.3.1 c)-də verilmiş gərginlik hədlərinin ən yüksək qiymətinə bərabər olmalıdır.
Qismən boşalma sınağı metodları C əlavəsində təsvir edilir. Sınağı həyata keçirərkən, aşağıdakı toplama amilləri tətbiq edilir. Bu misallar eyni dərəcədə təkrarlanan pik gərginlik həddi Urp üçün də tətbiq edilir. amillər eyni dərəcədə ən yüksək sabit-vəziyyət gərginlik həddi və uzun-müddətli müvəqqəti artıq gərginlik həddinə tətbiq olunur.
F1əsas və əlavə izolyasiyanın qismən boşalma sınağı və ölçmə üçün əsas təhlükəsizlik amilidir.
Qismən boşalma sınağı zamanı sönmə gərginliyinə temperatur kimi ətraf mühit şərtləri təsir edir. Bu təsirlər zamanı 1,2-yə bərabər olanF1əsas təhlükəsizlik amilində nəzərə alınır. Əsas və əlavə izolyasiya üçün qismən boşalma sınağı zamanı sönmə gərginliyi buna görə də ən azı 1,2 Urp olur.
F2 qismən boşalma sınağı zamanı gecikmə əmsalı.
Qismən boşalma sınağı zamanı gecikmə əmsalı başlanğıc gərginlik Ui və qismən boşalma sınağında sönmə gərginliyi Ue arasında baş verir. Təcrübə göstərir ki, F2 1,25-dən böyük deyil. Əsas və əlavə izolyasiyalar üçün sınaq gərginliyinin ilkin qiyməti buna görə F1 × F2 × Urp, i.e. 1,2 × 1,25 Urp = 1,5 Urp təşkil edir.
Qeyd: Burada o hal nəzərə alınır ki, qismən boşalma sınağında Ui həddini aşan və məsələn, Ue həddini aşmaqla təkrarlanan pik gərginlik qiymətləri ilə başlaya və saxlanıla bilər. Bu vəziyyət sınaq üçün impuls və dəyişən cərəyan gərginlik hədlərinin kombinasiyasını təşkil edir və praktiki cəhətdən mümkün deyil. Ona görə də dəyişən cərəyan sınağı ilkin artırılmış gərginliklə yerinə yetirilir.
F3 Möhkəmləndirilmiş izolyasiyanın qismən boşalma sınağı və ölçülməsi üçün əlavə təhlükəsizlik əmsalıdır.
Möhkəmləndirilmiş izolyasiya üçün daha ciddi risk qiymətləndirməsi tələb olunduğuna görə əlavə təhlükəsizlik əmsalı F3 = 1,25 tələb olunur. Sınaq gərginliyinin ilk qiyməti is F1 × F2 × F3 × Urp, və 1,2 × 1,25 × 1,25 bu da Urp = 1,875 Urp.
F4 Aşağı gərginlik şəbəkəsinin nominal gərginliyindən Un kənara çıxmanı nəzərə alan əmsaldır.
Aşağı gərginlik şəbəkələrinə qoşulmuş dövrələr üçün bu amil öz nominal qiymətindən şəbəkə gərginliyinin maksimal yayınmasını nəzərə alır. Ona görə də nominal Un gərginliyində gərginlik amplitudası F4 = 1,1 vurulmalıdır.
6.1.3.5.2 Uyğunluğun qiymətləndirilməsi
Bu sınaq aşağıdakı qiymətlərdən yüksək qiymətlərdə qismən boşalmaların baş vermədiyini yoxlamaq üçündür:
– maksimal sabit-vəziyyətli gərginliyin pik qiyməti;
– uzun-müddətli müvəqqəti artıq gərginlik həddinin pik qiyməti (bax: 5.3.3.2.3);
– təkrarlanan pik qiyməti (bax: 5.3.3.2.4).
Qeyd: Əlavə olaraq, qismən boşalma sınağında başlama və sönmə gərginliklərinin faktiki qiymətləri maraq doğurduğu hallarda ölçmə metodu D.1 bəndində verildiyi kimi olur.
Sınaq zamanı qismən boşalma sınağıda ümumən komponent, kiçik dəstlər və avadanlıqlara tətbiq edilir. Mürəkkəb avadanlıqların sınağı zamanı avadanlıq terminallarında ölçülən zaman qismən boşalma sınaq siqnallarının əlavə zəifləməsinə imkan verilməsinə diqqət yetirilməlidir.
Minimal tələb olunan boşalmanı söndürmə gərginliyi yuxarıda sadalanan gərginlik hədlərinin ən yüksək qiymətindən F1 əmsalına əsasən çox olmalıdır.
Sınaq nümunəsinin növünə əsasən, texniki komitələr aşağıdakıları müəyyən etməlidir
–sınaq dövrəsi (Bənd C.1),
– ölçmə avadanlığı (Bənd C.3 və Bənd D.2),
–ölçü tezliyi (C.3.1 və D.3.3),
–sınaq proseduru (6.1.3.5.3).
6.1.3.5.3 Sınaq proseduru
Sınaq gərginliyinin qiyməti Ut tələb olunan qismən boşalmanın sönmə qiymətinin Ue 1,2 mislinə bərabərdir. Qismən boşalma histerezinə görə (bax: 6.1.3.5.1) sınaq gərginliyinin 1,25 mislinə bərabər ilkin qiyməti tətbiq olunmalıdır.
Gərginlik vahid şəkildə 0 V-dan ilkin sınaq gərginliyi F2 × Ut, və ya F1 × F2 = 1,2 × 1,25 = 1,5 mislində 6.1.3.5.2-də sadalanan gərginliklərin ən yüksək qiymətinə bərabər götürülməlidir. Bu zaman o, nəzərdə tutulduğu kimi, 5s-dən çox olmayan t1 kimi sabit saxlanır. Əgər qismən boşalma halları baş verməyibsə, sınaq gərginliyi t1 qədər azaldılır. Əgər qismən boşalma baş verərsə, gərginlik qismən boşalma gücü ölçüldüyü vaxta kimi, nəzərdə tutulmuş t2 vaxtı üçün sabit saxlanan sınaq gərginliyi Ut həddinə qədər azaldılır.
6.1.3.5.4 Tətbiq olunan meyarlar
6.1.3.5.4.1 Nəzərdə tutulmuş boşalma amplitudu
Normal istismar şəraitində davamlı qismən boşalmalara nail olmaq üçün ən kiçik proqnozlaşdırıla bilən qiymət müəyyən edilməlidir (bax: Bənd D.3).
1. Havada qövs boşalmalarının səbəb olduğu boşalmalar istisna olmaqla (məsələn, qeyri qəlibli transformatorlarda), 10 pKl-dan yüksək qiymət münasib deyildir.
2. 2pKl-a qədər kiçik qiymətlər cari mövcud avadanlıqla mümkündür.
Küy səviyyəsi qismən boşalmanın təhlili zamanı nəzərə alınmalıdır.
6.1.3.5.4.2 Sınaq nəticəsi
Bərk izolyasiya aşağıdakı hallarda uyğun sayılır:
– izolyasiyada heç bir zədələnmə baş verməmişdir və
– sınaq gərginliyin tətbiqi ərzində qismən boşalma halları baş verməmişdir və ya t2 -dən sonra boşalma amplitudası nəzərdə tutulduğundan yüksək olmamışdır.
6.1.3.6 Sabit cərəyanda gərginlik sınağı
Dəyişən cərəyan gərginliyinin pik qiymətinə bərabər sınaq gərginliyi ilə sabit cərəyan gərginlik sınağı bu cür gərginlik növləri üçün bərk izolyasiyanın müqavimət xarakteristikası fərqli olması səbəbindən dəyişən cərəyan gərginlik həddinə tam ekvivalent deyil. Lakin sabit cərəyan gərginlik təsiri halında sabit cərəyan gərginlik sınağının aparılması məqsədəuyğundur.
Sabit cərəyan sınaq gərginliyi əsas etibarilə döyünmə olmur. Bu tələb gərginliyin pik qiymətləri ilə orta qiymət arasındakı nisbət 1,0 % ± 3 % olduqda yerinə yetirilir. Sabit cərəyan sınaq gərginliyinin orta qiyməti 6.1.3.1 b)-də verilmiş dəyişən cərəyan sınaq gərginliyinin pik qiymətinə bərabər olmalıdır.
Əsas və əlavə izolyasiya növləri üçün sınaq gərginliyi 6.1.3.1 b)-də verilmiş gərginlik hədləri ilə eyni qiymətə malikdir. Möhkəmləndirilmiş izolyasiya üçün sınaq gərginliyi əsas izolyasiya üçün istifadə edilən qiymətin iki mislinə bərabərdir.
Sabit cərəyan sınaq gərginliyi 5 s-dən çox olmayan müddətə 0 V-dan 5.3.3.2-də verilmiş qiymətə qaldırılmalı və ən azı 60 s ərzində bu qiymətdə saxlanılmalıdır.
Qeyd bəzi hallarda kondensatlara görə yükləmə cərəyanı çox yüksək ola və lazım olduğundan daha uzun müddətdə davam edə bilər.
Sınaq avadanlığı IEC 61180-2 standartında nəzərdən keçirilir. Tövsiyə edilir ki, generatorun qısa – qapanmalı çıxış cərəyanı 200 mA-dan az olmasın.
Qeyd: 3 kV-dan yüksək sınaq gərginlik hədləri üçün sınaq avadanlığının nominal gücünün 600 VA-ə bərabər və ya çox olması kifayət edir.
Generatorun sönmə cərəyanı 100 mA cərəyan şiddəti və ya 6 kV-dan yüksək sınaq gərginlik hədləri üçün ən yüksək mümkün qiymətə uyğun tənzimlənməlidir.
Qeyd: Gündəlik sınaq üçün sönmə cərəyanı ən aşağı qiymətlərə uyğun tənzimlənməli olsa da 10 mA-dan az olmamalıdır.
6.1.3.7 Yüksək tezlikli gərginlik sınağı
5.3.3.2.5 Uyğun yüksək-tezlikli gərginliklər və ya 6.1.3.4 bəndinə uyğun dəyişən cərəyan alternativ gərginlik sınaqları üçün 6.1.3.5 bəndinə uyğun qismən boşalma sınaqları lazım ola bilər.
Qeyd: İzolyasiyanın yüksək tezlikdə müqavimət xarakteristikası və sınaq metodlarına dair məlumatlar IEC 60664-4 standartında verilmişdir.
6.1.4 Tam avadanlıq üzərində dielektrik sınaqların həyata keçirilməsi
Tam avadanlıq üzərində impuls gərginlik sınağını yerinə yetirərkən, sınaq gərginliyinin zəifləməsi və ya güclənməsi nəzərə alınmalıdır. Sınaq gərginliyinin tələb olunan qiymətinin sınaqdan keçirilməkdə olan avadanlıq terminalları boyu tətbiq edilməsi təmin edilməlidir.
İmpuls artıq gərginlikdən mühafizə qurğuları (GMQ) dielektrik sınaqdan əvvəl dövrədən ayrılmalıdır.
Qeyd: Paralel hissələr arasında tətbiq olunan sınaq gərginliyi yüksək tutumlu kondensator istifadə olunarsa yükləmə cərəyanının yüksək gərginlik sınağının (200 mA) tutumundan artıq olacağına görə dəyişən cərəyan gərginliyinin verilməsi çətin və ya qeyri-mümkün ola bilər. Bu halda bu kondensator sınaqdan əvvəl birləşmədən ayrılmalıdır. Əgər bu da mümkün olmazsa, sabit cərəyan sınağı nəzərə alınmalıdır.
6.1.4.2 Sınaqdan keçirilməli olan hissələr
Sınaq gərginliyi elektrik baxımından bir-birindən ayrılmış olan avadanlıq hissələri arasına tətbiq olunmalıdır.
Bu cür hissələrə misal olaraq, aşağıdakılar daxildir
– gərginlik altında olan hissələr,
– torpaqlanmış dövrələr,
– əllə toxunulan hissələr.
Əllə toxunula bilən səthlərin keçici olmayan hissələri metal folqa ilə örtülməlidir.
Qeyd: Əgər böyük səthlərin örtüklərini tam örtmək praktiki cəhətdən mümkün olmazsa, elektrik təsirindən mühafizə edilməli hissələrə tətbiq edilərsə, qismən örtülməsi kifayət edir.
6.1.4.3 Avadanlıq dövrələrinin hazırlanması
Sınaq üçün avadanlığın hər dövrəsi aşağıda göstərildiyi şəkildə hazır vəziyyətə gətirilməlidir:
–əgər dövrənin xarici terminalları varsa bir-birinə birləşdirilməlidir;
– avadanlıq daxilindəki çevirici və idarəetmə qurğuları ya qapalı vəziyyətdə olmalı və yaxud da şuntlanmalıdır;
– gərginlik blok komponentlərinin terminalları (məsələn, dülzəndirici diodlar) bir yerdə birləşdirilməlidir;
– radio müdaxilə filtrləri şəklində olan komponentlər impuls sınağına daxil edilməli olsa da onları dəyişən cərəyan sınaqları ərzində çıxarmaq lazım gələ bilər.
1. Gərginliyə həssas olan, əsas və ya möhkəm izolyasiyanı birləşdirməyən komponentlərin terminallarını qısa şuntlama yolu ilə birləşdirmək mümkündür.
2. Əvvəlcədən sınanmış dövrə lövhələri və çox nöqtəli birləşmələri olan sınanmış modullar çıxarıla, ayrıla və ya avadanlıq daxilində yaranan sınaq gərginliyinin izolyasiya sınaqları üçün zəruri olan həddə olduğunu müəyyənləşdirmək üçün başqa nümunələrlə əvəzlənə bilər.
6.1.4.4 Sınaq gərginliyinin qiymətləri
Aşağı gərginlik şəbəkələrinə birləşmiş dövrələr 6.1.2 və 6.1.3 bəndlərinə uyğun olaraq sınaqdan keçirilir.
Avadanlığın iki dövrəsi arasında sınaq gərginliyi bu dövrələr arasında faktiki baş verə bilən ən yüksək gərginlik həddinə uyğun qiymətə malik olmalıdır.
6.1.4.5 Qiymətləndirmə meyarları
Sınaq ərzində dağıdıcı zədələnmə (qığılcımlanma, alışma və ya deşilmə) olmamalıdır.
Texniki komitələr tərəfindən xüsusi olaraq digər hallar nəzərdə tutulmazsa, ara məsafələrdə qismən boşalmalar korlanma ilə nəticələnmir.
Qeyd: Tövsiyə olunur ki dağıdıcı zədələnməni aşkarlamaq məqsədilə impuls gərginliyinə müşahidə etmək üçün osilloskopdan istifadə edilsin.
6.1.5.1 İzolyasiya əlaqələndirməsindən fərqli məqsədlər üçün aparılan sınaq
İzolyasiya əlaqələndirməsini yoxlamaqdan başqa məqsədlər üçün elektrik sınaqlarının aparılmasını müəyyən edən texniki komitələr izolyasiya əlaqələndirməsi üçün tələb ediləndən daha yüksək olan sınaq gərginlik hədlərini müəyyən etməməlidirlər.
6.1.5.2 Nümunə seçmə metodu ilə aparılan və nəzarət sınaqları
Nümunə seçmə metodu ilə sınaqları və nəzarət sınaqları istehsalatın keyfiyyətini təmin etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu sınaqları müəyyən etməyə görə məsuliyyət müvafiq texniki komitə və ya xüsusən də avadanlıq istehsalçısının üzərinə düşür. Onlar avadanlığa(bərk izolyasiyaya və onun komponentlərinə) zərər vurmadan nasazlıqların aşkarlanması üçün dalğa formaları və gərginlik səviyyələrini düzgün seçməlidirlər.
Nümunə seçmə metodu və nəzarət sınaqlarını müəyyən edən texniki komitələr heç bir halda tip sınağı üçün tələb edilənlərdən yüksək sınaq gərginlikləri müəyyənləşdirməməlidirlər.
6.1.6 Sınaq parametrlərinin ölçmə dəqiqliyi
Sınaq işlərinin yerinə yetirilməsi və nəticələrin emalı zamanı sınağın vacib parametrləri yüksək dəqiqliklə ölçülməlidir. Uzlaşdırma məqsədləri üçün aşağıdakı sınaq parametrləri üçün istifadə edilən ölçmə qurğularının dəqiqliyi bu standartda aşağıdakı kimi verilmişdir:
a) sınaq gərginliyi (dəyişən cərəyan/sabit cərəyan): ±3 %;
sınaq gərginliyi (impuls): ±5 %;
– 100 °C ±2 K-dən aşağı;
– 100 °C 500 °C ±3 %-dək;
e) nisbi rütubət: ±3 %.
Qeyd: Verilmiş dəqiqlik tələbləri avadanlığa aid edilir. Buna otaq daxilindəki rütubətliyin vahid olması və ya sınaq nümunəsinin rütubətliyin bircinsliyinə təsiri daxil deyil. Otaqda rütubətlilik nümunə sınanmazdan əvvəl yalnız kameranın hər hansı nöqtəsində ölçülür.
f) qismən boşalma gücü: ±10 % və ya ±1 pC (daha böyük qiymətlər tətbiq olunur);
g) vaxt (impuls gərginliyi) ±20 %;
vaxt (sınaq müddəti) ±1 %.
6.2 Sürüşmə və ara məsafələrinin ölçülməsi
Aşağıdakı misallarda verilmiş X ölçüsünün çirklənmə dərəcəsindən asılı olaraq aşağıdakı kimi minimal qiymətləri var:
Əgər əlaqəli ara məsafəsi 3 mm-dən az olarsa, minimal ölçü X bu ara məsafəsinin üçdə bir misli qədər azaldıla bilər.
Sürüşmə məsafələri və ara məsafələrinin ölçülməsi metodu aşağıda verilmiş 1-11 nümunələrində göstərilmişdir. Bu hallar izolyasiya növləri arasındakı boşluq və oyuqlar arasında fərq qoymur.
Aşağıdakıların olması ehtimal edilir:
– hər hansı boşluq nəzərdə tutulmuş X eninə bərabər uzunluqda olan və ən əlverişli vəziyyətdə yerləşdirilən izolyasiya əlaqəsi ilə bağlanmış ehtimal edilir (bax: Misal 3);
– oyuq boyu məsafə müəyyən edilmiş X eninə bərabər və ya böyük olarsa, sürüşmə məsafəsi oyuq konturları boyu ölçülür (bax 6 Misal 2);
– bir-birinə müxtəlif mövqelərdə yerləşməsi ehtimal edilən hissələr arasında ölçülən sürüşmə məsafə və ara məsafələri bu hissələr ən əlverişli mövqedə olduqda ölçülür.
Şərt: Nəzərdən keçirilən cığır eni X mm-dən az olan hər hansı dərinliyin paralel və ya üst-üstə düşən tərəfli oyuqdur.
Qayda: Sürüşmə məsafəsi və ara məsafəsi göstərildiyi kimi, birbaşa oyuq boyu ölçülür.
Şərt: Nəzərdən keçirilən cığır hər hansı dərinlikdə olan paralel-yanlı oyuq daxil edir və Xmm-ə bərabərdir və ya çoxdur.
Qayda: Ara məsafəsi "görünüş" məsafəsi daxilindədir. Sürüşmə cığırı yivin konturuna uyğundur.
Şərt: Nəzərdən keçirilən cığır eni Xmm-dən böyük olan V-formalı oyuqdur.
Qayda: Ara məsafəsi "görünüş dairəsi" məsafəsidir. Sürüşmə cığırı yivin konturunu izləsə də oyuğun dibini Xmm əlaqəsi ilə "qısa qapadır."
Şərt: Nəzərdən keçirilən cığır mili daxil edir.
Qayda: Ara məsafəsi milin yuxarı hissəsindən ən qısa birbaşa hava cığırıdır. Sürüşmə cığırı milin konturunu izləyir.
Şərt: Nəzərdən keçirilən cığır hər tərəfdə X mm-dən az olan sementlənməmiş oyuğları olan birləşməni daxil edir.
Qayda: Sürüşmə və ara məsafə cığırı "görünüş dairəsi" məsafəsindədir.
Şərt: Nəzərdən keçirilən cığır hər tərəfdə X mm enliyə bərabər və ya böyük olan sementlənməmiş birləşmələri daxil edir.
Qayda: Ara məsafəsi "görünüş dairəsi" məsafəsindədir. Sürüşmə cığırı oyuğların konturunu cızır.
Şərt: Nəzərdən keçirilən cığır hər iki tərəfdə eni X mm-dən az olan sementlənmiş birləşməni daxil edir və digər tərəfdəki oyuq X mm enlikdədir və ya daha çoxdur.
Qayda: ara məsafə və sürüşmə cığır sahəsi verildiyi kimidir.
Şərt: Sementlənməmiş birləşmə boyu sürüşmə məsafəsi baryer üzərindən sürüşmə məsafəsindən azdır.
Qayda: Ara məsafəsi baryerin üstündən ən qısa birbaşa hava cığırıdır.
Vintin başlığı ilə girişin divarı arasındakı boşluq nəzərə alınması baxımdan kifayət qədər genişdir.
Vintin başlığı ilə girişin divarı arasındakı boşluq nəzərə alınması baxımdan çox dardır.
Vintdən divaradək məsafə Xmm-yə bərabər olanda sürüşmə məsafəsinin ölçülməsi.
Qeyd: 0,001 mm-dən 0,008 mm-dək olan izolyasiya ara məsafələrinə dair məlumat P.Harherz.K en Yahia, L. Muller, R.Pfendtner və V. Pfayferin "Electricalbreakdown experiments in air for micrometer gaps under various pressures" adlı sənədindən götürülmüşdür. Bu sənəd “Qaz dielektriklərinə dair 9-cu Beynəlxalq konfras”ın materiallarından götürülmüşdür.
Daha ətraflı məlumat əldə etmək üçün P.Hartherzin "Anwendung der TeilentladungsmeRtechnik zur Fehleranalyse in festen Isolierungen unter periodischer impulsspannungsbelastung" adlı dissertasiya işində baxmaq olar. DissertasiyaTU Darmstadt; Shaker Verlag, 2002.
Sadələşdirmək məqsədi üçün yuxarıda verilmiş A.1 Cədvəlinə uyğun ölçülmüş statistik qiymət düzləndirmə amillərini 0 m-dən 2000 m-dək hündürlükdə götürməklə, "+" ikiqat loqarifmik diaqramında işarələnmiş qiymətləri arasında düz xətlə əvəzlənir. Aralıq qiymətlər diaqramdan götürülür ki (bax: Şəkil A.1) kiçik təhlükəsizlik aralıqları ilə onlar ölçülən qiymətləri daxil etsin. Həqiqi gərginlik U qiymətləri Û -nu √2 –yə nisbətini hesablamaqla alınır.
Şəkil A.1 – Dəniz səviyyəsindən 2000 m hündürlükdə davamlılıq gərginliyi
1 Û 1,2/50 ETZ-B uyğun, 1976 səh.300-302 [3]
2 Û 1,2/50 üçün aşağı hədlər
3 Û 50 Hs ETZ-A uyğun, 1969 səh.251-255 [4]
4 Û 50 Hs üçün aşağı hədlər
1 Û 1,2/50 ETZ-B uyğun, 1976 səh.300-302 [3]
2 Û50 Hs Electraya uyğun, 1974 səh.61-82 [5]
3 Û 1,2/50 və Û 50 Hs üçün aşağı hədlər
Xətt və neytral arasında
sabit və ya dəyişəncərəyan şəbəkəsində
nominal gərginlik hədləri
Sabit və dəyişən cərəyanda tək fazalı naqilli sistemlər
Sabit və dəyişən cərəyanda tək fazalı üç naqilli sistemlər
100-200 ** 110-220 120-240
220/380, 230/400 240/415, 260/440 277/480
200 **, 220, 230, 240, 260, 277, 347, 380, 400, 415, 440, 480
347/600, 380/660 400/690, 417/720 480/830
660, 690, 720, 830, 1 000
Bu sütunlar F Cədvəlindən götürülmüşdür. Nominal impuls gərginlik qiymətləri orada verilmişdir.
* Amerika Birləşmiş Ştatları və Kanadada istifadə edilir.
**Yaponiyada istifadə edilir.
Xətt və neytral arasında
sabit və ya dəyişəncərəyan şəbəkəsində
nominal gərginlik hədləri
Sabit və dəyişən cərəyanda tək fazalı naqilli sistemlər
Sabit və dəyişən cərəyanda tək fazalı üç naqilli sistemlər
100-200 ** 110-220 120-240
220/380, 230/400 240/415, 260/440 277/480
200 **, 220, 230, 240, 260, 277,
347/600, 380/660 400/690, 417/720 480/830
347, 380, 400, 415, 440, 480, 500, 577, 600
660, 690, 720, 830, 1 000
Bu sütunlar F Cədvəlindən götürülmüşdür. Nominal impuls gərginlik qiymətləri orada verilmişdir.
* Amerika Birləşmiş Ştatları və Kanadada istifadə edilir.
**Yaponiyada istifadə edilir.
Sınaq dövrələri İEC 60270 standartında təsvir edildiyi kimi işləyir. Bu əlavədə verilmiş aşağıdakı dövrələr həmin tələblərə cavab verir və misallar şəklində təqdim edilir.
1. Əksər hallarda bu əlavədə verilmiş misallara uyğun layihələndirilmiş sınaq avadanlığı kifayət edir. Xüsusi hallarda, məsələn, hədsiz yüksək hündürlük ərazilərdə mütləq İEC 60270 standartının tələblərini yerinə yetirmək lazımdır.
2. Əsas əməliyyatın izahı üçün bax: Bənd D.2
C.1.2 Torpaqlanmış sınaq nümunəsi üçün sınaq dövrəsi
Ca sınaq nümunəsi (adətən, müqavimət tutumu kimi baxılır)
Ck cütləşdirici müqavimət tutumu
Zm müqavimətin ölçülməsi
C.1.4 Meyarların seçilməsi
Əsasən, hər iki dövrə ekvivalentdir. Digər tərəfdən sınaq nümunəsindəki kondensatorları həssaslığa təsiri fərqlidir. Sınaq nümunəsinin yüksək gərginlik çıxışındakı torpaqlanmış kondensatorlar dövrədə həssaslığı C.1.2 uyğun azaldığına və dövrədə həssaslığı C.1.3-ə uyğun artırdığına görə ona üstünlük verilməlidir.
C.1.5 Ölçü Müqaviməti
Ölçü müqaviməti sınaq tezliyində cüzi aşağı gərginlik düşməsini təmin edir. Ölçmə tezliyi üçün müqavimət D.2 Bəndinə uyğun lazımi həssaslığı təmin etmək üçün seçilmişdir.
Əgər gərginlik məhdudlaşdırma komponentləri istifadə edilərsə, bu ölçü həddinə təsir etməməlidir.
C.1.6 Yığma kondensatoru Ck
Bu kondensator aşağı induksiya növlü olub rezonans tezliyi f2–dən yuxarıdır (bax: Bənd C.3). O, istifadə edilən ən yüksək sınaq gərginlik həddinədək qismən boşalmalardan azad olmalıdır.
Filtrdən istifadə məcburi deyil. Əgər istifadə edilərsə, onun müqaviməti ölçü tezliyi üçün yüksək olmalıdır.
C.2 Sınaq parametrləri
C.2.1 Ümumi müddəalar
Texniki komitələr aşağıdakıları müəyyən etməlidir
– sınaq gərginliyinin ft tezliyi (C.2.2),
– xüsusi boşalma gücü (6.1.3.5.4.1),
– QB sınağı üçün iqlim şərtləri (C.2.3).
Qeyd: Tip sınağı və adi sınaq üçün müxtəlif spesifikasiyaların olması zəruri ola bilər.
C.2.2 Sınaq gərginliyi üzrə tələblər
Adətən, dəyişən cərəyan gərginlik hədləri istifadə edilir. Ümumi harmonik yayınma 3%-dən az olmalıdır.
Qeyd: Sinusoidal dalğanın cüzi yayınması standart voltmetrlərdən istifadəni və həqiqi göstəricilərindən pik qiyməti hesablamağa imkan verir. Daha yüksək yayınma halında pik qiyməti ölçə bilən voltmetrlərdən istifadə olunmalıdır.
Sınaqlar adətən sənaye tezliyində aparılır. Əgər avadanlıqda digər tezliklər olarsa, texniki komitələr tezliyin boşalma gücünə bunun mümkün təsirini nəzərə alınmalıdır.
Qeyd: QB sınağı sabit cərəyan gərginliyi ilə ona görə tövsiyə edilmir ki, elektrik küyündən tamamilə azad mühitə nail olmaq çətindir. Bundan əlavə, qeyd etmək lazımdır ki, gərginliyin paylanması dəyişən və sabit cərəyan üçün çox fərqlidir.
Otaq temperaturu və normal rütubət şəraitində sınaqları yerinə yetirmək tövsiyə olunur (temepratur 23 °C, rütubət 50 %.,bax: 5.3 IEC 60068-1 standartı).
C.3 Ölçü vasitələrinə qoyulan tələblər
Həm enli zolaqlı və həm də dar zolaqlı ölçmə vasitələrindən istifadə oluna bilər (bax: C.3.3).
Radiodalğaların təsir etdiyi voltmetrləri yalnız C.3.2-ci bənddə verilmiş ehtiyat tədbirlərinə uyğun istifadə edilə bilər.
Ölçmə tezliyinin aşağı həddi sınaq gərginliyinin ft tezliyi və Zm ölçü müqavimətinin tezlik xarakteristikası ilə müəyyən edilir (Bax: C.1.5). O 10 ft-dən az olmamalıdır.
Ölçmə tezliyinin yuxarı həddi QB impulslarının forması və sınaq dövrəsinin tezliyi ilə müəyyən edilir. Onun 2MHs-dən çox olması lazım deyil. Dar zolaqlı QB sayğacları üçün ölçmə tezliyi dar zolaqlı ötürücü küy mənbələri ilə bağlı seçilməlidir. (bax: D.3.3).
Qeyd: Dar zolaqlı QB sayğacları tövsiyə olunur.
C.3.2 QB sayğaclarının təsnifatı
Ölçü müqaviməti Zm boyu cərəyan qm proporsional göstəricisini təmin etmək üçün daxil edilir (bax: Şəkil D.1)
Bu cür daxil etmə ölçü müqaviməti vasitəsilə yerinə yetirilə bilər və bu halda ölçmə tezliyinin aşağı həddindən yüksək bütün tezliklər üçün müqavimət tutumunu əks etdirir. Müqavimət tutumu boyu gərginlik qm düz mütənasib olmaqla, impuls gücləndiricisi ilə gücləndirilir. Eyni zamanda müntəzəm boşalma təmin edilməlidir.
Əgər ölçü müqaviməti ölçülən tezliyin aşağı həddindən yüksək bütün tezliklərdə müqaviməti, daxil etmə impuls gücləndirici daxilində yerinə yetirilməlidir.
Tək impulslar ölçülməli və maksimum amplitudalı impuls dəyərləndirilməlidir. İmpulsun üst-üstə düşməsinə görə xətaları məhdudlaşdırmaq üçün impuls vaxtı 100 μs-dən az olmalıdır.
Radiodalğaların müdaxilə edə biləcəyi sayğaclar dar zolaqlı pik gərginlik sayğaclarıdır. Onlar radio siqnallarının müdaxiləsini ölçmək üçün istifadə olunur, küyün insan qulağına subyektiv təsirinə əsasən impulsun təkrarlanma tezliyinin göstəricisindən asılılıq yaradan xüsusi filtr dövrəsini daxil edir.
Qismən boşalmaları ölçmək üçün radio müdaxilə sayğacları yalnız filtr dövrəsi açıldıqda istifadə oluna bilər. Həmçinin, münasib ölçmə müqaviməti tələb olunur.
C.3.3 Sınaq dövrəsinin ötürmə zolağı
Adətən, QB sayğacı sınaq dövrəsinin ötürmə zolağını məhdudlaşdırır. QB sayğacı öz ötürmə zolaqlarının eninə əsasən, enli və ya dar zolağa ayrılır.
a) Aşağı və yuxarı kəsmə tezlikləri f1 və f2 tezliyin reaksiyası enli zolaq sayğacı halında sabit qiymətin 3dB həddində enməsi və dar zolaq sayğacı halında pik qiymətin 6 dB endiyi halda baş verir.
b) Dar zolaqlı sayğaclar üçün ölçü tezliyi f0 tezlik reaksiyasında rezonans pikinə bərabərdir.
c) Ötürmə zolağı eni Δfs:
Geniş zolaqlı sayğaclar üçün, Δf f2 ilə eyni güc zolağı sırasındadır. Dar zolaqlı sayğaclar üçün, Δf f0–dan çox aşağıdır.
C.4.1 Küy səviyyəsini ölçməzdən əvvəl boşalma kəmiyyətinin kalibrlənməsi
Sınaq dövrəsinin kalibrlənməsi (Şəkil C.3 və ya Şəkil C.4) Ca sınaq nümunəsini heç bir qismən boşalma göstərməyən Cx kondensatoru ilə əvəzləməklə, xüsusi boşalma gücündə yerinə yetirilməlidir. Cx kondensatorunun müqaviməti Ca sınaq nümunəsinin müqavimətinə bərabərdir.
Transformatorlar nəzərdə tutulmuş QB sınaq gərginliyinə uyğun tənzimlənməli olsa da enerji verilmir və onların ilkin dolaqları qapadılmır.
Kondensatorun çıxışlarına nəzərdə tutulan boşalma gücü kalibrləmə impuls generatoru vasitəsilə tətbiq edilməlidir. Boşalma detektorundakı boşalma gücünün göstəricisi kalibrləmə siqnalına uyğunluq üçün tənzimlənməlidir.
C0- kalibrasiya impuls generatorunun müqavimət tutumu
Ca və ya Cx- sınaq nümunəsi (adətən müqavimət tutumu kimi baxıla bilər)
Ck - qoşalaşdırıcı müqavimət tutumu
C.4.2 Küy səviyyəsinin yoxlanması
C.4.1-də istifadə edilən konstruksiya ilə QB sınaq gərginliyi ən yüksək sınaq gərginliyi həddinə qaldırılmalıdır. Maksimal küy səviyyəsi nəzərdə tutulmuş boşalma gücünün 50%-dən az olmalıdır. Əks halda D.3 bəndinə uyğun ölçmələr tələb olunur.
C.4.3 QB sınağı üçün kalibrlənmə
Dövrədə sınaq nümunəsi olduqda C.4.1 proseduru təkrarlanmalıdır.
Sınaq dövrəsi və ya sınaq nümunəsində dəyişikliklər təkrar kalibrləmə tələb edir. Əksər oxşar sınaq nümunələrinin təsadüfi təkrar kalibrləməsi üçün aşağıdakı şərtlərlər kifayət edir:
–qoşa müqavimət tutumunda müqavimət sınaq nümunəsində olduğunun 1/10 mislindən azdır və ya
– sınaq nümunəsində müqavimət kalibrləmə zamanı ±10 %-dən çox olduqda yayınmır.
Qeyd: Təkrar kalibrləmə üçün vaxt intervallarını müəyyən edərkən, texniki komitələr nəzərə almalıdırlar ki, QB sayğacında həssaslıq kifayət qədər olmayanda potensial zərərli boşalmaları aşkar etmək mümkün olmur.
C.4.4 Kalibrasiya impuls generatoru
İmpuls generatorunun törətdiyi cərəyan impulsları 0,03 / f2-dən çox olmayan artma vaxtına malik olmalıdır. Co kondensatorun tutum müqavimətindən Ck-dən 0,1 –dən yüksək heç bir qiymətə malik olmamalıdır. İmpulsun sönmə vaxtı 100 μs-dən çox olmalıdır.
QB sayğacının işini yoxlamaq üçün onu bütün ölçmə diapazonlarında kalibrləmək lazımdır. Ölçmə müqaviməti və birləşdirici kabellər prosedura daxil edilməlidir.
Aşağıdakı xarakteristikalar yoxlanılmalıdır:
– kalibrləmə impuls generatorunun dəqiqlik və sabitliyi;
– müxtəlif amplitudalı impulslar üçün göstərici 100 Hs impuls təkrarlanma tezliyinin qeydiyyat imkanı;
–daimi amplituda və artan təkrarlanma tezliyi impulslarından istifadə edərək impulsun qeydiyyat imkanı;
–aşağı və yuxarı kəsmə tezlikləri f1 və f2.
Bu prosedur hər dəfə QB sayğacında təmir işləri aparılanda riayət edilməli olsa da ildə ən azı bir dəfə aparılmalıdır.
D.1 PD başlama və söndürmə gərginliyinin ölçülməsi
Sınaq gərginliyi qismən boşalmanın ilkin gərginliyindən aşağı qismən boşalma baş verənə kimi artırılır (QB başlama gərginliyi Ui). Sınaq gərginliyi əlavə olaraq 10% artırıldıqdan sonra gərginlik QB müəyyən edilmiş boşalma gücündən az olana qədər azaldılır ( QB sönmə gərginliyi Ue). Bundan sonra isə sınaq nümunəsi üçün nəzərdə tutulmuş izolyasiya sınaq gərginliyi həddini aşmaq olmaz.
Qeyd: Qismən boşaltma sönmə gərginliyinin qiymətləri qismən boşalmaya başlama gərginliyini aşan vaxtadək gərginlik təsirinə məruz qala bilər. Sonrakı ölçmələr zamanı həm Ui və həm də Ue təsir etmək olar.
Bu prosedur tədqiqat məqsədilə aparılan ölçmələrə uyğundur.
D.2 QB sınaq dövrələrinin təsviri
Hər dövrə aşağıdakı vasitələrdən ibarətdir:
– sınaq nümunəsi Ca (xüsusi hallarda o Za müqaviməti də ola bilər);
– birləşdirici tutum müqaviməti Ck;
– ölçü müqaviməti Zm, birləşdirici kabel və QB sayğacından ibarət ölçmə dövrəsi;
– İxtiyari olaraq, sınaq gərginlik mənbəyinin yan keçdiyi yükü azaltmaq üçün Z filtri.
Ut sınaq gərginliyi qi daxili yük (ölçülə bilən deyil)
S PD cərəyan mənbəyi qm ölçülə bilən yük
Ca sınaq nümunəsinin müq. tutumu qv1 sınaq nümunəsi boyu yük itkisi
Ck birləşdirici müq. tutumu qv2 sınaq gərginlik mənbəyi boyu yük
Zm ölçü müqaviməti qv3 torpaq yayınma müq. tutumu boyu yük itkisi
Ce torpaq yayınma tutumu
Aşkar q yükünün birbaşa ölçülməsi üçün ölçmə tezliyi üçün sınaq nümunəsinin çıxışlarında qısa-qapanmanın olması tələb olunur. Bu şərt aşağıdakı kimi yuvarlaqlaşdırıla bilər:
– aşağı ölçmə müqaviməti Zm.
Digər halda ciddi yükləmə itkiləri qv2 və qv3 baş verməsi mümkündür. Belə yük itkiləri kalibrasiya zamanı nəzərə alınsalar da onlar həssaslığı məhdudlaşdırır.
Bu vəziyyəti sınaq nümunəsinin müqavimət tutumunun yüksək olması ağırlaşdırır.
D.3 Küyün azaldılmasına dair ehtiyat tədbirləri
QB ölçmə nəticələrinə küy böyük təsir göstərir. Belə küy adətən keçirici birləşmə və ya elektromaqnit müdaxiləsi nəticəsində yaranır. Ekranlaşdırılmamış sənaye sınaq sahələrində 100 pKl həddində yüksək tək yük impulsları küyə görə baş verir. Hətta əlverişli olmayan şərtlər altında 20 pK-dan az olmayan impulslar baş verməsi gözlənilir.
1pKl həddində aşağı səs səviyyəsinə nail olunsa da bu, sınaq dövrəsinin çeşidlənməsi, ehtiyatlı torpaqlama tədbirləri və aşağı gərginlik şəbəkəsinə girişin filtrlənməsini tələb edir.
Əsasən iki fərqli səs mənbələri növü var.
D.3.2.1 Enerji verilməyən sınaq dövrəsindəki mənbələr
Bu məsələn, bitişik dövrələrdə çevirmənin nəticəsi olur. Keçirici birləşmə halında onlar yalnız aşağı gərginlik şəbəkəsinə birləşmə təmin edildikdə baş verir. Elektromaqnit birləşməsi halında onlar həmdə əsas şəbəkə söndürüldükdə baş verir (o cümlədən qoruyucu keçirici).
D.3.2.2 Enerji verilmiş sınaq dövrəsindəki mənbələr
Adətən, küy sınaq gərginliklə bahəm artır və sınaq nümunəsindən kənar qismən boşalmalara səbəb olur. QB sınaq transformatoru, yüksək gərginlikli birləşmə naqilləri, korpus və qeryi-qənaətbəxş əlaqə nöqtələrində baş verə bilər. Sınaq gərginliyinin harmonikası da küy səviyyəsinə gətirib çıxara bilir.
D.3.3 Küyün azaldılması tədbirləri
Keçirici birləşmənin səbəb olduğu səsi sınaq dövrəsinin mərkəzi qidalandırıcılarındakı xətti filtrlərdən istifadə edərək azaltmaq mümkündür. Heç bir torpaq milləri olmamalıdır.
Məsələn, radio siqnallarının səbəb olduğu elektromaqnit müdaxiləsini dar zolaqlı QB sayğacları üçün f0 ölçmə tezliyinin dəyişdirilməsi yolu ilə sadə qaydada istisna etmək olar. Geniş zolaqlı QB sayğacları üçün zolaq-dayandırma filtrləri tələb olunur, geniş zolaqlı siqnalları yalnız ekranlama ilə azaltmaq olar. Ən yüksək səmərəliliyi yüksək elektrik keçiriciliyinə malik tam örtülü ekran təmin edir.
D.4 Sınaq gərginlikləri üçün toplayıcı amillərin tətbiqi
6.1.3.5-də verilmiş və 5.3.3.2.4 və 6.1.3.5 istifadə edilən toplayıcı amillər qiymətləri aşağıdakı kimi hesablanır:
Qeyd Bu misallar təkrarlanan pik gərginliyi Urp üçün istifadə olunur. Bu amillər eyni qaydada ən yüksək sabit vəziyyətli gərginlik və uzun-müddətli müvəqqəti artıq gərginliyə tətbiq edilir.
Aşağı gərginlik şəbəkələrinə birləşmiş dövrə.
D.4.2.1 Maksimal təkrarlanan pik gərginliyi Urp
D.4.2.2 QB sönmə gərginliyi Ue (əsas izolyasiya)
D.4.2.3QB sınaq gərginliyinin U1 ilkin qiyməti (əsas izolyasiya)
Maksimal təkrarlan pik gərginlikli Urp daxili dövrə
D.4.3.1 PD söndürmə gərginliyi Ue (əsas izolyasiya)
D.4.3.2 QB sınaq gərginliyinin ilkin qiyməti (əsas izolyasiya)
QB çirklənmə dərəcəsi
ÇEL çap edilmiş lövhə
Bax: Mövcud müxtəlif aşağı gərginlik şəbəkələri və onların nominal gərginlik hədlərinə tətbiqat üçün B əlavəsi.
Bu cür nominal impuls gərginlikləri olan avadanlıqlar İEC 60364-4-44 standartında göstərilmiş metoda uyğun olaraq quraşdırmalarda istifadə oluna bilər.
Markalanmada “/” işarəsi dörd-naqilli üç fazalı paylama sistemi göstərir. Aşağı qiymət gərginlik xəttindən neytrala olduğu halda yüksək qiymət gərginlik xətdən-xəttə olur. Yalnız bir qiymət göstəriləndə o üç naqilli, üç fazalı sistemlərə istinad edib xətdən-xəttə qiyməti göstərir.
Bax: artıq gərginlik kateqoriyalarının izahatı üçün bənd 4.3.3.2.2.
Yaponiyada tək fazalı sistemlərin nominal gərginlikləri 100 V və ya 200 V-dir. Lakin nominal impuls gərginliyinin qiyməti gərginliklər üçün 150 V neytralının gərginlik xəttinə tətbiq edilən sütunlardan çıxarılır (Bax: Əlavə B).
-funksional izolyasiya üçündür-izoylasiya hava ara məsafəsindən keçən maksimal impuls gərginliyi (bax 5.1.5),
- aşağı gərginlik şəbəkələrindən (bax: 4,3.3.3, 4.3.3.4.1 və 5.1.6) avadanlığın nominal İmpuls gərginliyindən keçirib artıq gərginliklərin ciddi və birbaşa təsir etdiyi əsas izolyasiya,
-digər əsas izolyasiya üçün (bax: 4.3.3.4.2), ən yüksək impuls gərginliyi dövrədə baş verir.
Möhkəmləndirlimiş izolyasiya üçün bax: 5.1.6.
2) 4.2.3-də müəyyən edildiyi kimi üstünlük verilən qiymətlər.
3) Lövhə naqil birləşmə materialının çirklənmə dərəcəsi üçün 1 qiymətləri tətbiq edilir. Bir şərtlə ki, F.4 Cədvəlində nəzərdə tutulduğu kimi, 0,04 mm-dən aşağı qiymətlər tətbiq edilməsin.
4) 2 və 3-cü çirklənmə dərəcələri üçün verilmiş minimal ara məsafələri rütubətli şərtlər altında əlaqəli sürüşmə məsafəsinin azalmış müqavimət xarakteristikasına əsaslanır (bax IEC 60664-5).
5) 4.3.3.4.2 uyğun olaraq, impuls gərginliklərinə əsasən, avadanlıq daxilindəki hissə və ya dövrələr üçün qiymətlərin interpolyasiyasına icazə verilir. Lakin standartlaşma 4.2.3-də verilmiş impuls gərginliyin üstünlük verilən seriyalarından istifadə etməklə əldə edilir.
6)minimal ara məsafə 1,6 mm olmaması istisna olmaqla, 4 çirklənmə dərəcəsi üçün ölçülər 3-cü dərəcəli çirklənmə üçün verildiyi kimidir
Torpaqlanmamış və ya müqavimət-torpaqlanma sistemlər üçün xətdən torpağa izolyasiya xətdən-xəttə bərabər olan sistemlərə bənzəyir, çünki hər hansı xəttin torpağa əməliyyat gərginliyi praktikada tam xətdən xəttə gərginliyə yaxınlaşır. Bu ona görə baş verir ki, faktiki torpağa gərginlik izolyasiya müqaviməti və hər xəttin torpağa müqavimət reaksiyası ilə müəyyən edilir; beləliklə aşağı (amma məqbul) bir xəttin izolyasiya müqaviməti əslində torpağa təsir edib digər ikisini tam xətdən xəttə gərginliyə qaldırır.
*Nominal gərginliklərlə əlaqədar bax 4.3.2.
**Bu qiymətlər F.1 Cədvəlində verilmiş qiymətlərə uyğundur
Xətdən torpağa izolyasiya səviyyəsi torpaqlanmamış və ya müqavimətli torpaqlanmış sistemlər üçün xətdən-xəttə bərabər olur, çünki torpağa işçi müqaviməti praktikada tam xətdən xəttə gərginliyə yaxınlaşır. Bu ona görə baş verir ki, torpağa faktiki gərginlik izolyasiya müqaviməti və hər xəttin torpağa müqavimət reaksiyası ilə müəyyən edilir; beləliklə də aşağı (lakin məqbul) bir xəttin izolyasiya müqaviməti əslində, torpağa təsir edib digər ikisinə tam xətdən xəttə torpaq gərginliyinə qaldıra bilər.
Hər iki üç fazalı dörd naqilli və üç fazalı üç naqilli təchizat üçün istifadə edilən avadanlıqlar həm torpaqlanmamış və həm də torpaqlanmış vəziyyətdə yalnız üç naqilli sistemlər üçün qiymətlərdən istifadə edir.
* Nominal gərginlik həddi ilə qarşılıqlı əlaqələr üçün bax: 4.3.2.
** Bu qiymətlər F.1. Cədvəlində verilmiş qiymətlərə uyğun gəlir.
-funksional Izolyasiya, işçi gərginlik üçündür,
- təchizat şəbəkəsindən birbaşa enerji verilən dövrənin əsas və əlavə izolyasiyası (bax: 4.3.2.2.1), F.3a və ya F.3b cədvəlləri vasitəsilə rasionallaşmış gərginliklər üçündür, avadanlığın nominal gərginliyi və ya nominal izolyasiya gərginliyinə əsaslanır,
- sistemlərin əsas və əlavə izolyasiyası, birbaşa şəbəkədən (bax: 4.3.2.2.2) enerji verilməyən avadanlıq və daxili dövrələr üçündür, sistemdə baş verən ən yüksək r.m.s üçün, nominal gərginlik altında olanda avadanlıq və ya daxili dövrə üçün avadanlıq gərginlik norması daxilində ən sərt şərtlərin kombinasiyası üzrə nominal gərginliklə təchiz ediləndə baş verir
1 Mb Material qrupu 3-cü çirklənmə dərəcəsində 630 V-dən yüksək tətbiqi tövsiyə edilmir.
Ekstrapolyasiyaya əsaslanan şərti məlumatlar. Təcrübəyə əsasən başqa məlumatları olan texniki komitələr öz ölçülərindən istifadə edə bilərlər.
) Mötərizələrdə verilmiş qiymətlər mildən istifadə halında sürüşmə məsafəsini azaltmaq üçün tətbiq edilə bilər (bax: 5.2.5).
QeydSürüşmə məsafələri üçün bu cədvəldə verilmiş yüksək dəqiqlik ölçüdə qeyri- müəyyənliyin eyni güc ardıcıllığında olmalı olduğu mənasını vermir.
F.5 Cədvəlində verilmiş gərginlik qiymətləri yalnız ara məsafələri yoxlamaq üçündür.
1.Ara məsafələrin elektrik gücü ilə bağlı təsir edici amillərlə (hava təzyiqi, hündürlük, temperatur, rütubətlik) bağlı izahatlar 6.1.2.2.1.3-də verilmişdir.
2.Ara məsafələri sınaqdan keçirərkən, əlaqəli bərk izolyasiya sınaq gərginliyinə məruz qalır. F.5 Cədvəlində verilmiş impuls sınaq gərginliyi nominal İmpuls gərginliyinə nisbətdə artır. Bərk izolyasiya müvafiq olaraq, layihələndirilməlidir. Bu bərk izolyasiyanın yüksək impuls müqavimət qabiliyyəti ilə nəticələnir.
Yaş isti sınağının standart temperaturu IEC 60068-2-78-də verilmişdir.
Temperatur dəyişiklik müddəti sınaq nümunəsinin termal vaxt sabitindən asılıdır, bax IEC 60068-2-14.
Qeyd: Yaş istilik sınağı üçün bəzi standartlarda temperaturun 25 °C qiyməti tətbiq edilir.
Cədvəl F.7 – Sabit vəziyyətli gərginlik, müvəqqəti artıq gərginlik və ya təkrarlanan pik gərginliklərə müqavimət üçün ara məsafələri
Cədvəl F.7a – Sabit-vəziyyətli gərginlik, müvəqqəti artıq gərginlik və ya təkrarlanan pik gərginliklərin ölçülməsi
Digər gərginliklər üçün ara məsafələri interpyasiya yolu ilə əldə edilir.
Bax: təkrarlanan pik gərginlik üçün Şəkil 1.
Bu qiymətlər atmosfer təzyiqində əldə edilmiş eksperimental məlumatlara əsaslanır.
Cədvəl F.7b – Qismən boşalmanın qarşısını almaq üçün ara məsafələrin ölçülməsi ilə bağlı əlavə məlumat
Digər gərginliklər üçün ara məsafələri interpolyasiya yolu ilə əldə edilir.
Bax: təkrarlanan pik gərginlik üçün Şəkil 1.
Qismən boşalma olmadan öçlünün götürülməsi qeyri-bircins sahə şərtləri altında mümkün deyil.
[1] ISO/IEC Təlimatnamə 2:1996, Standartlaşdırma və əlaqəli fəaliyyətlər – Ümumi lüğət
[2]IEC 60529:1989, Örtüklərlə təmin edilən mühafizə dərəcələri (IP Kodu) Düzəliş 1 (1999)
[3]PFEIFFER, W. “Die Stoßspannungsfestigkeit von Luftstrecken kleiner Schlagweite“. Elektrotechnische Zeitschrift B; Cild.28(1976), səh. 300-302
[4]HERMSTEIN, W. Bemessung von Luftstrecken, Insbesondere für 50 Hs- Wechselspannung, Elektrotechnische Zeitschrift; Vol.90(1969), pp251-255
[5]DAKIN, T., LUXA, G., OPPERMANN, G., VIGREUX, J., WIND, G. WINKELNKEMPER, H. “Vahid sahələrdə qazların parçalanması, azot, hava və kükürd heksaflorid üçün paşen əyriləri”; Electra (CIGRE tərəfinədn buraxılmışdır), Cild.32(1974), səh.61-82.
Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin “26” dekabr 2014-cü il tarixli 010 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.
1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən işlənib hazırlanıb və təqdim edilib.
2. Bu standart IEC 61241-2-1:1994 “Electrical apparatus for use in the presence of combustible dust. Part 2: Test methods. Section 1: Methods for determining the minimum ignition temperatures of dust” standartının autentik tərcüməsidir.
3. İlk dəfə tətbiq edilir.
4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STANDARTI
__________________________________________________________________________________________
Alışan tozların mövcud olduğu zaman
istifadə olunan elektrik aparatları
Hissə 2: Sınaq metodları -
Bölmə 1: Tozun minimum alışma
temperaturunun müəyyən olunması metodu
Electrical apparatus for use in the
presence ofcombustible dust
Section 1: Methods for determining the
minimum ignition temperatures of dust
__________________________________________________________________________________________
IEC 1241-2 standartının bu hissəsi tozun minimum alışma temperaturlarının müəyyən olunması üçün iki sınaq metodunu müəyyən edir.
Metodlar partlayıcı xüsusiyyətlərə malik olan maddələrlə istifadə üçün uyğundur.
Metod A (bənd 4) üst səth üzərində qalmış qalınlıqlı toz qatının təkrar olaraq yaranması və/və ya alışması ilə nəticələnəcək qeyd olunan isti üst səthin minimum temperaturunun müəyyən olunması üçün istifadə olunur. Metod tozu atmosfer təsirinə məruz qalmış nazik qatlarda isti üst səth üzərində olan sənaye avadanlıqları üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Metod B (bənd 5) tozun verilmiş nümunəsinin buludunun və ya digər bərk maddənin alışması ilə nəticələnəcək qeyd olunan üst səthin minimum temperaturunun müəyyən olunması üçün istifadə olunur. Sınaq hazırkı standartın A metodu ilə toz qatının minimum yanma temperaturunun müəyyən olunmasından sonra əlavə sınaq kimi icra olunması üçün nəzərdə tutulur.
Metod B ilə bağlı QEYDLƏR
1. Yanma kamerasının iş metodu öz daxilində toz hissəcikləri üçün qısa yerləşmə vaxtı verdiyinə görə bu sınaq metodu tozun qısa müddət ərzində bulud kimi mövcud olduğu zaman sənaye avadanlıqları üçün münasibdir. Bu sınaq metodu kiçik həcmdədir və nəticələri bütün sənaye sahəsi üçün vacib deyildir.
2. Metod bu sınaq metodunda qeyd olunan zamandan fərqli olaraq uzun bir müddətə piroliz və ya yavaş yanma prosesi ərzində yaranan qalıq qazlardan yarana bilən tozlar üçün münasibdir.
Sınaq metodları ümumi mənşəyə aiddir və müqayisə məqsədləri üçün istifadə oluna bilər, lakin, müəyyən sənaye işlərində digər sınaqlar də vacib hesab oluna bilər.
Minimum alovlanma temperaturlarının müəyyən olunması metodları təsdiqlənən partlayıcı maddələr üçün, misal üçün, xam barıt, dinamit və ya bəzi şərtlər altında bənzər vəziyyətdə davranılan maddələr qarışıqları ilə istifadəyə uyğun deyildir.
Şübhə yaranan zaman, partlayış xüsusiyyәtlәrinә görə təhlükə riskinin mövcudluq əlaməti əməliyyatçı tərəfindən distansion (uzaqdan idarəetmə) şəkildə idarə olunan yerdə yerləşdirilmiş 400C və ya ondan yüksəkdə, üst səthdəki tozun çox az miqdarının sınağını aparmaqla əldə etmək olur.
Aşağıdakı normativ istinadlar özündə IEC 1241-2 standartının bu hissəsindəki müddəaları, hazırkı mətndə istinad olunan müddəaları əks etdirir.
ISO 565: 1990, Test sieves - Metal wire cloth, perforated metal plate and electroformed sheet - Nominal sizes of opening (ISO565:1990,Rezistivlər—Metal məftil örtük, perforasiya olunan metal lövhə və elektrik-formalı panel — Dəliklərin nominal ölçüləri)
ISO 4225: 1980: Air quality - General aspects – Vocabulary (ISO 4225: 1980: Havanın keyfiyyəti — Ümumi aspektlər — Lüğət)
3.1 Toz: özlərinin çəkiləri altında yerləşən lakin, bir neçə müddətə havada asılı qala bilən atmosferdə kiçik bərk hissəciklər(buraya ISO 4225 standartında qeyd olunan qaydada toz və abraziv hissəciklər daxildir).
3.2. Toz qatının yanması: əgər materialda alışma və ya alovlanma xüsusiyyəti yaranarsa və ya sınaq zamanı temperatur 450° C və ya ondan yüksək olarsa və ya temperatur 250 K yüksələrsə və ya isti üst səthin temperaturundan yüksək olarsa, bu zaman yanma prosesi baş vermiş hesab olunur.
3.3. Toz qatının minimum yanma temperaturu: hazırkı üst səth üzərində müəyyən olunan qalınlıqlı toz qatında yanmanın baş verdiyi isti üst səthin ən aşağı temperaturu hesab olunur.
1. Sənayedəki proseslərin müxtəlifliyinə görə, toz qatlarının yanması yerli şəraitindən asılıdır. Sınağın bu metodu bütün sənaye işləri üçün vacib deyildir, belə ki, burada qalın toz qatlarının mövcudluğu və temperaturun ətraf mühitə paylanması kimi faktorlar nəzərə alınmalıdır.
2. Hazırkı sınağı icra edərkən, personalın mühafizəsinə əsas diqqətin yönəldilməsi vacibdir, belə ki, risk əleyhinə mühafizə, partlayış, tüstünün inhalyasiyası və yana bilən zəhərli məhsullara qarşı mühafizə.
3.4. Toz buludunun yanması: enerjinin havadakı toz buluduna ötürülməsi ilə yaranan yanma prosesi.
Toz buludunun yanma temperaturu: Havada olan toz buludunda yanma baş verən zaman yanma kamerasının isti daxili divarının ən aşağı temperaturu.
QEYD –Hazırkı sınağı icra edərkən, personalın mühafizəsinə əsas diqqətin yönəldilməsi vacibdir, belə ki, risk əleyhinə mühafizə, partlayış, tüstünün inhalyasiyası və yana bilən zəhərli məhsullara qarşı mühafizə.
4.1 Toz nümunələrinin hazırlanması
Nümunə elə formada hazırlanacaq ki, onlar eyni cinsli olacaq və nəzərdə tutulan toz hissəciklərindən ibarət olacaqdır.
Toz nümunəsi ümumi olaraq sınaq olunacaq və bu zaman onun dəliyi 200 µm (əlavə ölçülər üçün bax ISO 565) ölçülü olan nominal ölçüyə malik kvadrat dəlikli perforasiya olunan lövhəli sınaq ələyindən və ya metal məftillərdən toxunulmuş parçadan keçməsi mümkün olmalıdır. Əgər bərk tozları dəliyi 500 µm qədər olan nominal ölçüyə malik sınaq ələyindən sınaqdan keçirmək vacib olarsa, bu zaman bu fakt sınaq hesabatında qeyd olunacaqdır.
Nümunənin hazırlanması zamanı toz xüsusiyyətlərində hər hansı bir dəyişikliklər, misal üçün temperatur və ya rütubətlik şəraiti və ya ələkdən keçirilmə ilə bağlı dəyişikliklər sınaq hesabatında qeyd olunmalıdır.
Aparat Şəkil A.1–də sxematik şəkildə göstərilir. Əsas təfərrüatlar və icra tələbləri aşağıdakı alt-bəndlərdə göstərilir. Bu tələblərə cavab vermək üçün inşaat metodları Əlavə A-da göstərilir.
4.2.1. İsidilmiş üst səthlər
İsidilmiş üst səthlər dairəvi metal lövhədən ibarət olacaq və qalınlığı 20 mm–dən az olmayan və diametri ən azı 200 mm olan iş sahəsinə malik olmalıdır. Lövhə elektrik enerjisi ilə isidiləcək və onun temperaturu lövhə ilə mükəmməl termal kontakta malik olan və həssas elementi yuxarı səthin 1 mm±0,5 mm ölçüsündə olan birləşdiricisi və lövhədə mərkəzə yaxın montaj olunan termo-elektrik element olan cihazlar vasitəsilə idarə olunacaqdır.
Bənzər termo-elektrik element eyni qaydada termo-elektrik nəzarət elementinə yaxın yerdə quraşdırılacaq və sınaq zamanı üst səthin temperaturunu qeydə almaq üçün temperatur qeyd aparatına birləşdiriləcəkdir.
İsidilmiş üst səth və onun nəzarət cihazları aşağıdakı icra tələblərinə uyğun olmalıdır:
a) isidilmiş üst səth müəyyən vəziyyətdə toz qatı olmadan 400C maksimum temperaturda əldə etmək mümkün olmalıdır:
b) İsidilmiş üst səthin temperaturu sınaq zamanı ± 5K həcmində sabit olaraq qalmalıdır:
c) İsidilmiş üst səth özünün sabit vəziyyətinə çatdıqda, səth üzərində temperatur ±5K həcmində sabit olaraq qalmalıdır, belə ki, bu zaman Əlavə B göstərilən prosedur ilə sağ bucaqdakı iki diametr üzərində ölçülməlidir.
Bu tələb 200C və 350C–li nominal səth temperaturuna uyğun olmalıdır:
a) temperatura nəzarət elə formada olmalıdır ki, qeydə alınan üst səth temperaturu toz qatının yerləşdirilməsi zamanı ± 5K-dan daha yüksək həcmlə əvəzlənməsin və o toz qatının yerləşdirilməsindən sonra 5 dəqiqə ərzində əvvəlki ədədin ±2K həcmi daxilində saxlanmalıdır;
b) temperatura nəzarət və ölçmə cihazları kalibrlənməli və ±3K qeyri-dəqiqlik həcminə malik olmalıdır.
4.2.2. Toz qatının termo-elektrik elementi
Xromel-alümel və ya digər uyğun materialın termo-elektrik elementi (0,20 mm-0,25 mm diametrli) isidilmiş üst səth boyunca və bununla yanaşı lövhənin mərkəzi üzrə birləşdirici ilə birlikdə ondan 2 mm və 3 mm arasındakı hündürlükdə dartılacaqdır.
Termo-elektrik element sınaq zamanı toz qatının hərəkətini müəyyən etmək məqsədilə temperaturun qeyd cihazına birləşdiriləcəkdir.
4.2.3. Temperaturun ölçülməsi
Termo-elektrik elementdən istifadə etməklə temperaturun ölçülməsi avtomatik soyuq birləşmə kompensasiyası və ya bərkidilmiş istinad olunan birləşdirici ilə əlaqədar icra olunmalıdır. Hər iki halda, kalibrləmə 4.2.1 e) bəndinə uyğun gəlməlidir.
4.2.4. Ətraf mühit temperaturunun ölçülməsi
Ətraf mühit temperaturu səthi radiasiya və istilik konveksiyasından qoruyan isidilmiş üst səthdən 1 düyümdən çox olmayan məsafədə yerləşdirilən termo-elektrik elementlə ölçüləcəkdir. Ətraf mühit temperaturu 15C-35C həcmində olmalıdır.
Toz qatları qatın halqanın yuxarı hissəsi ilə tarazlaşdırmaqla və isidilmiş üst səth üzərində müvafiq hündürlüklü metal halqanı yerləşdirməklə yaranan çuxuru doldurmaqla hazırlanacaqdır. Halqa 100 mm nominal daxili diametrə malik olacaq və sınaq elektro-termik elementini təmizləmək üçün (şəkil A.2) diametrin əks sonluqlarında kəsiklərə malik olacaqdır. Halqa sınaq zamanı yerində qalmalıdır. Verilmiş toz 5,0 mm ± 0,1 mm dərinlikli qatda sınağı aparılmalıdır. Nəzərdə tutulan məqsədlər üçün (bax 4.6) ikinci dərinlik (12,5 mm ± 0,1 mm və ya 15,0 mm ± 1 mm) vacib hesab olunur. Müəyyən dərinlikli halqalar tələb olunur.
4.2.6. Toz qatının yaranması
Toz qatı onu qeyri-müvafiq qaydada sıxmamaqla formalaşır. Bu o deməkdir ki, toz halqaya kiçik dəmir bel vasitəsilə qoyulmalı və halqa dolana qədər kiçik dəmir belin kənar hissəli hərəkəti ilə yanlara doğru paylanılmalıdır. Daha sonra qat halqanın yuxarı hissəsi boyunca düz kənarlar çəkməklə tarazlaşdırılmalıdır. Artıq hissələr kənarlaşdırılmalıdır. Hər bir toz tipi üçün qat çəkisi məlum olan və çəkisi ölçülən kağız lövhə üzərində yuxarıda qeyd olunan qaydada formalaşdırılacaqdır. Sıxlığı tozun kütləsindən və halqanın dolmuş həcmindən hesablanacaq və bu barədə hesabat veriləcəkdir.
Yüksəldilmiş temperatur təsirinə məruz qalan məsaməli bərk maddələrdə və hissəciklərdəki yanma prosesi öz-özünə isinmənin daha çox və ya daha az müddəti ilə davam etdirilir (adətən atmosferik oksidasiya prosesinə görə). Təsir temperaturundan asılı olaraq, özü-özünə isinmə prosesi alışmanın yaranmasına gətirib çıxarmayan bərk maddələr daxilidəki temperaturdakı keçid, bəzən əsas artımdan çox olmur. Bundan başqa, Yanma üçün tələb olunan minimum həddə yaxın temperaturda yanma prosesi üçün “induksiya müddəti” adətən toz buludundakı və ya qazda və buxardakı alışmadan qat-qat çox olur (saniyələrdən başqa dəqiqə və ya saat). Hər iki səbəb üçün, toz qatının minimum yanma temperaturunun qəbul olunması toz buludu və ya qaz və buxar üçün olanlardan bir qədər azdır. Verilmiş temperaturda yanma prosesinin sınaqin dayandırılması səbəbindən olmamasını əvvəlcədən müəyyənləşdirmək vacibdir.
Verilmiş temperaturda üst səth üzərindəki toz qatında yanma prosesinin başlanması qatda istiliyin yaranma həcmi (“özü-isidilmiş”) və ətraf mühit üzrə istilik itkisinin həcmi arasındakı balansdan asılıdır. Verilmiş materialın yandığı temperatur qatın qalınlığından asılıdır. Verilmiş tozun iki və ya daha artıq qalınlığı üzrə müəyyən olunan ədədlər nəzərdə tutulan məqsədlər üçün istifadə oluna bilər (bax 4.6).
Aşağıda tövsiyə olunan prosedurları icra etsəniz, yanma prosesi icra olunmuş olacaqdır, əgər:
a) gözlə görünən alışma və ya qığılcım müşahidə olunarsa (şəkil 3a) və
b) 450’C temperatur ölçülərsə və ya
c) isidilmiş lövhənin temperaturundan yuxarı 250K temperatur artımı ölçülərsə (şəkil 3c)
Yuxarıda qeyd olunan b və c bəndləri ilə əlaqədar, yanma prosesi o zaman icra olunmamış hesab olunacaq ki, əgər reaksiya alışma və ya qığılcımların yaranmasına təsir etmirsə. Temperatur termo-elektrik elementlə ölçüləcəkdir (bax 4.2.2). Bəzən belə müəyyən olunur ki, əgər isidilmiş lövhənin temperaturu kifayət qədər yüksəkdirsə, qatdakı temperatur maksimum ədədə qədər aşağı salınacaq ki, bu da isidilmiş səthin temperaturundan artıq ola bilər və daha sonra isidilmiş üst səthin temperaturundan aşağı sabit ədədə düşə bilər (şəkil 3b).
Bu proses toz qatındakı özü-isinmə prosesinin sübutudur və bu qatın aktiv və ya görünən alışması olmadan tozun diskolorasiyası ilə müşayiət oluna bilər. Əgər isidilmiş üst səthin temperaturu bir qədər yüksəkdirsə, toz qatında ölçülmüş temperatur maksimum keçmənin əvəzinə yüksəlməyə doğu gedəcəkdir. Bəzi materiallar bir mərhələdən çox özü-isinmə prosesini nümayiş etdirir və bu imkanları tam şəkildə tədqiq etmək məqsədilə sınaqin davam etdirilməsi üçün vacib hesab oluna bilər. üzvi toz ilə, alışma prosesi qat vasitəsilə daha da inkişaf etdiriləcək işıldama ilə zəif şəkildə yanmağa davam etməklə və sonra kül qalığını buraxmaqla yanma forması ilə nəticələnəcəkdir. Müəyyən materiallardan ibarət toz qatları ilə alışma qat daxilinə tez bir zamanda keçəcək qəfil yüksək işıldama ilə xarakterizə olunacaqdır.
Verilmiş qalınlıqlı qatların minimum alışma temperaturunun müəyyən olunması zamanı hər dəfə təmiz toz qatından istifadə etməklə və isidilmiş üst səthin temperaturu üzrə alçaq və yüksək tənzimləmə proseslərini icra etməklə təkrar sınaqlar icra oluna bilər, belə ki, bu zaman temperatur qatdakı alışma prosesinin yaranması üçün kifayət qədər yüksək, lakin, alışma prosesinin yaranmasının qarşısını alan temperaturdan 10K yüksək olmamalıdır.
Alışmanın yaranmadığı ən yüksək temperatur hər hansı özü-isinmə prosesinin həcmdə aşağı düşməsinin müəyyən etmək üçün uzun sınaq prosesinə davam etməklə təsdiqlənməlidir: daha dəqiq desək, qatdakı ölçmə nöqtəsindəki temperatur isidilmiş üst səthin temperaturundan aşağı olan sabit ədəd üzrə aşağı düşür.
Aparat heç bir dartı olmadan sərbəst şəkildə yerləşdiriləcək, tüstü və hisi çıxaran dam altında yerləşdirilməsi də arzuolunandır. İsidilmiş üst səthin temperaturu arzuolunan ədəd üzrə tənzimlənəcək və 4.2.1 b) bəndində göstərilən həcmdə sabit qalmasına imkan veriləcəkdir. tələb olunan hündürlüyə malik metal halqa isidilmiş üst səthin mərkəzi hissəsində yerləşdiriləcək və bu halqa sınaq olunacaq tozla doldurulacaq və 2 dəqiqəlik müddətə hamarlanacaqdır. Toz qatının termo-elektrik elementi üçün qeydə alınma daha sonra başlanılacaqdır.
Sınaq o zaman qədər davam olunacaqdır ki, qat yanmış olsun, həm vizual həm də termo-elektrik elementlə qeydəalma prosesi başlanmış olsun və ya yanma prosesi olmadan özü-isinmə prosesi və soyuma prosesi başlamış olsun. Əgər 30 dəqiqədən sonra, heç bir özü-isinmə prosesi müşahidə olunmazsa, bu zaman sınaq dayandırılacaq və daha yüksək temperaturda təkrar olaraq icra olunacaqdır. Əgər yanma prosesi və özü-isinmə prosesi baş verərsə, bu zaman sınaq aşağı temperaturda təkrar olunacaqdır, əgər lazım gələrsə, sınaq 30 dəqiqədən də çox davam etdirilə bilər.Sınaq prosesi o zamana qədər davam etdiriləcəkdir ki, temperatur qatda yanma prosesinin və ya özü-isinmə prosesinin başlanması üçün kifayət qədər yüksək olsun, lakin yanma və ya özü-isinmə prosesinin yaranmasına səbəb olmayan temperaturdan yüksək olan 10 K-dan çox olmasın.
Sınaqlar tozun təmiz qatlarında o zamana qədər davam etdiriləcək ki, minimum yanma temperaturu müəyyən olunmuş olsun. Bu verilmiş qalınlıqlı qatda yanma baş verən 10C ən yaxın inteqral çoxalmasını ümumiləşdirən ən aşağı temperaturda olacaqdır. Yanma prosesinin baş verdiyi güman olunarsa, sınağın termo-elektrik elementindəki məlumatlardan (bax 4.3.1) minimum yanma temperaturu 10K az olan 10Cən yaxın inteqral çoxalmasını ümumiləşdirən ən aşağı temperaturda olacaqdır. yanma prosesinin baş vermədiyi və ya baş vermədiyi güman olunan temperaturun ən yüksək ədədi qeyd alınacaqdır. Temperatur yanma prosesinin baş verdiyi və ya baş verməsi güman olunan minimum temperaturdan aşağı 10 K-dan çox olmayacaq və ən azı üç sınaqla təsdiq olunacaqdır. Hazırkı standartın məqsədi üçün sınaqlar dayandırıla bilər, əgər toz qatı 400C isidilmiş səth temperaturundan aşağı temperaturda baş verirsə. Bu fakt sınağın nəticəsi kimi qeydə alınacaqdır. Yanma prosesinə başlamaq üçün zaman və ya yanma prosesinin olmadığı zaman maksimum temperatura nail olmaq üçün zaman toz qatının isidilmiş üst səthə qoyulması anından etibarən təxminən 5 dəqiqəlik müddət üzrə müəyyən olunacaq və bu barədə məlumat veriləcəkdir. Əgər toz qatı 400C az olan temperaturda yanmazsa, bu zaman maksimum müddət barədə məlumat veriləcəkdir.
4.4 Sınağın qəbul meyarı
Müxtəlif günlərdə eyni əməliyyatçı tərəfindən əldə olunan nəticələr və müxtəlif laboratoriyalarda əldə olunan nəticələr qənaətbəxş hesab olunacaq, əgər hər iki halda 10 K-dan artıq temperaturla fərqlənməklə yanma temperaturunu verirsə.
Sınaq nəticələrinin etibarlılığı tozun fiziki mənşəyi ilə və sınaq zamanı qatın hərəkəti ilə əlaqədar səbəblərə görə zəif olan bilər. Bu baş verən zaman bu barədə məlumat veriləcək (bax 4.5) və bütün nəticələr etibarlı şəkildə qəbul olunacaqdır.
Sınağa dair hesabatda qeyri-adi tez yanma və ya qəfil dekompozisiya kimi xüsusi halları qeyd etməklə yanma səbəb olan alışma prosesinin mənşəyinə dair qısa məlumatlar qeyd olunacaqdır. Nəticələrin əhəmiyyətinə təsir edən faktorlar barədə də məlumat veriləcəkdir: buraya qatların hazırlanmasında çətinliklər, isitmə prosesi, dağılma, ərimə kimi proseslər zamanı qatların distorsiyası və tozun isinməsi zaman yaranan alışan qazın xüsusiyyətləri daxildir.
4.5 Nəticələr barədə hesabatın verilməsi
Sınaq barədə hesabata sınağı aparılan materialın adı, mənbəyi və təsviri (əgər adı ilə nəzərdə tutulmursa), ölçüldüyü zaman tozun rütubətlik miqdarı və sınağın tarix və nömrəsi, sınaq olunan materialın ətraf mühit temperaturu və materialın sıxlığı daxildir (bax 4.2.6). Hesabatda hazırkı standarta uyğun olaraq icra olunan toz qatının minimum yanma temperaturunun müəyyən olunmasından bəhs edir. Yanma sınaqları aşağıdakı cədvəldə qeyd olunan qaydada qeydə alınacaqdır (sınaqların icra olunması qaydasından başqa, üst səthin temperaturunun aşağı səviyyəsi ilə alınan nəticələri göstərməklə):
Üst səthin temperaturu
Yanma temperaturu qatın hər bir dərinliyi üzrə 4.3.3. bəndinə əsasən qeydə alınacaqdır.
Yuxarıdakı cədvəldə verilmiş nümunədə 5 mm qat üçün minimum yanma temperaturu 170C kimi olmalıdır. Qeydə alınan minimum yanma temperaturundan ± 20 K çox fərqlənən isidilmiş üst səth temperaturuna dair sınaqların qeyd olunmasına ehtiyac yoxdur.
4.6 Nəticələrin tətbiqi
Hazırkı standartın metod A-ya uyğun olaraq müəyyən olunan minimum yanma temperaturunun ədədləri sınaqlarda istifadə olunan qalınlıqlara malik olan qatlar üzrə tətbiq olunur. Bəzi materiallar üçün kelvindəki minimum yanma temperaturunun qarşılıqlığı ilə müqayisədə qalınlığın loqaritmi kimi qeydə alınan sınaq nəticələrinin tədqiqi və ya xətti interpolyasiyası ilə aralıq və ya böyük qalınlıqlı tozların qatlarının yanması üçün isidilmiş üst səthin minimum temperaturunu müəyyən etmək mümkün olduğuna baxmayaraq, tələb olunan qalınlıqda sınağı icra etmək üstünlük təşkil edir.
1 Yuxarıda qeyd olunan bəzi nəzəri təsdiqlərə malik olan ən sadə nəzərdə tutulan prosedurlardır. Termal partlayış nəzəriyyəsinə əsaslanan daha dəqiq proses burulmuş səthlər üzərindəki qatlar kimi digər konfiqurasiyalardakı qatların yanmasına şərait yaradır.
Belə ki, əgər müxtəlif partlayış şəraitində, xüsusilə, isti lövhə kimi qeyri-simmetrik mühitdən başqa simmetrik yüksək temperaturlu mühit üzrə partlayış şəraitində yanma üçün dəqiq gözləntiləri müəyyən etmək tələb olunarsa, bu zaman sobadakı yanma kimi müxtəlif şəraitlərlə uyğunlaşdırmaqla, eksperimental prosedur üçün əldə olunan nəticələrdən istifadə etmək arzuolunandır.
2 Əgər gözləntilər nəzərdə tutularsa, qatın iki qalınlığından çox olan və daha qalın qatlardakı təsiri üzrə yanma temperaturlarını müəyyən etmək arzuolunandır.
5.1. Toz nümunəsinin hazırlanması
Nümunə məsələlərin həlli üçün əldə olunan tozun nümayəndələri və eynicinsli tozlar kimi hazırlanmalıdır. Sınaq olunacaq toz dəliyi 71 µm (əlavə ölçülər üçün, bax ISO 565) ölçülü olan nominal ölçüyə malik kvadrat dəlikli perforasiya olunan lövhəli sınaq ələyindən və ya metal məftillərdən toxunulmuş parçadan keçməsi mümkün olmalıdır.
Əgər bərk tozları dəliyi 500 µm qədər olan nominal ölçüyə malik sınaq ələyindən keçməsi sınaqdan keçirmək vacib olarsa, bu zaman bu fakt sınaq hesabatında qeyd olunacaqdır.
Nümunənin hazırlanması zamanı toz xüsusiyyətlərində hər hansı bir dəyişikliklər, misal üçün temperatur və ya rütubətlik şəraiti və ya ələkdən keçirilmə ilə bağlı dəyişikliklər sınaq hesabatında qeyd olunmalıdır.
Sınaq aparatlarının inşası ilə bağlı təfərrüatlar Şəkil B.1-dən B.10-a qədər və cədvəl B1–də göstərilir. Yanma kamerasının isidilmiş dioksid borular və şaquli və özünün ən aşağı sonluğunda atmosferə açıq olur. Yuxarı sonluqlar şüşə adapterinə və toz tutucu qaba birləşdirilir. Toz sıxılmış havanı rezervuara buraxan solenoid klapanı açmaqla yanma kamerasının daxilində dispersiya olunur. Yanma kamerası stend üzərində quraşdırılır, belə ki, bu da yanma kamerasının borusunun aşağı sonluğunun hazır şəkildə nəzərdən keçirmək imkanı verir. Şüşə yanma kamerası borusunun daxili hissəsinin nəzərdən keçirilməsinə imkan yaradan borudan aşağıda yerləşdirilir. İstifadə olunan termo-elektrik elementlər daimi əsaslar üzrə elə ölçülür ki, temperatur ölçülərini500 Cto±1% yuxarıda və ölçüləri 300 Cto±3% aşağıda saxlamaq imkanı verir. Sınaq aparatının quraşdırılmasından sonra, onun dəqiqliyi likopodiy kimi toz üçün əldə olunan nəticələrlə müqayisə olunur.
5.3.1. Yerləşdirmə (tənzimləmə)
Aparat toz və tüstünün çıxa bildiyi və hissəcikləri buraxan qurğu üzərində yerləşdirilir.
5.3.2. Minimum yanma temperaturunun müəyyən olunması
Tozun 0,1 q-nı toz tutucu cihaza yerləşdirin. Yanma kamerasının temperaturunu SOO’C üzrə tənzimləyin və rezervuardakı havanın təzyiqini atmosfer təzyiqindən yuxarı 10 kPa (0,1bar) üzrə tənzimləyin. Tozu yanma kamerası daxilində dispersiya edin.
Əgər yanma alınmazsa, yanmanın baş verməsinə qədər temperaturu 50K üzrə artırmaqla və ya yanma kamerasının temperaturunu 1000 “C üzrə tənzimləməklə, sınağı təzə toz ilə təkrarlayın. Əgər yanma prosesi alınarsa, bu zaman daha möhkəm yanma prosesinin olmasına qədər havanın dispersiya təzyiqi və toz kütləsini dəyişdirin. Daha sonra, eyni kütlə və dispersiya təzyiqindən istifadə etməklə, 10 cəhddən sonra heç bir yanma prosesinin alınmamasına qədər 20 K üzrə mərhələli şəkildə azaldılmış temperaturda digər sınaqları icra edin. Əgər 300C üzrə yanma prosesi alınmazsa, temperaturu 10 K üzrə mərhələli şəkildə azaldın. Əgər heç bir yanma prosesi alınmazsa, temperaturun azaldılma prosedurundan istifadə etməklə, toz kütləsinin aşağı və yüksək ədədlərindən və dispersiya hava təzyiqindən istifadə etməklə növbəti aşağı temperaturla sınağı icra edin. Əgər tələb olunarsa, temperatur 10 cəhddən sonra yanma prosesinin alınmamasına qədər azaldıla bilər.
Toz kütləsinin ədədləri ±5% davamlılığı üzrə aşağıdakılardan seçiləcəkdir: 0,01, 0,02, 0,03, 0,05, 0,10, 0,20, 0,30, 0,50, 1,0,...q
Tozun dispersiyası (ayrılması) üçün atmosferdən yuxarıda, çənin hava təzyiqinin ədədləri ±5% davamlılıq üzrə aşağıdakılardan seçiləcəkdir:
2,0, 3,0, 5,0, 10, 20, 30 və 50 kPa və ya digərləri. 0,02, 0,03, 0,05, 0,10, 0,20, 0,30 və 0,50 bar.
Qığılcımın partlayışı yanma kamerası borusunun aşağı sonluğundan kənarda görünürsə bu zaman yanma prosesi baş verir. Yanma prosesi üçün zamanda ləngimə yolveriləndir. Heç bir qığılcım olmadan işıldama yanmaya gətirib çıxarmır.
5.5 Toz buludunun minimum yanma temperaturu
Minimum yanma temperaturu qeyd olunan prosedurlardan istifadə edərək yanma prosesinin baş verdiyi yanma kamerasının ən aşağı temperaturu kimi qeydə alınır, 300C yuxarı yanma kamerasının temperaturu üçün 20 K və 300C və ya ondan aşağı yanma kamerası temperaturu üçün 10K çıxılmaqla. Əgər yanma kamerası temperaturu 1 000 C-də olduğu zaman belə heç bir yanma prosesi yaranmazsa, bu zaman bu fakt hesabatda qeydə alınmalıdır.
5.6 Nəticələr barədə məlumatlandırma (hesabat)
Sınaq barədə hesabata sınaq olunan materialın adı, mənbəyi və təsviri (əgər adı ilə nəzərdə tutulmursa), ölçüldüyü zaman tozun rütubətlik miqdarı və sınaqin tarix və nömrəsi daxildir. Hesabatda qeyd olunacaq ki, toz buludunun minimum yanma temperaturunun müəyyən olunması hazırkı standarta uyğun olaraq icra olunmuşdur. Yanma temperaturu 5.5. bəndinə uyğun olmalıdır.
4.2.1-də qeyd olunan tələblər uyğundur, isidilmiş üst səthin təfərrüatlı konstruksiyası çox vacibdir. Nümunədə qeyd olunduğu kimi, o alüminium və ya paslanmayan dəmir kimi uyğun metallik dairəvi lövhədən ibarətdir, belə ki, bu zaman “vtulka” ilə təchiz olunur (bax Şəkil A.1) və bu elektrik enerjisi ilə isidilmiş qaynayan lövhə üzərində montaj olunur. İsidilmiş lövhə üzərində temperaturun lazımi qaydada paylanmasına nail olmağın iki metodu vardır, bunun seçimi mövcud olan isitmə cihazından asılıdır. Əgər isitmə cihazı misal üçün qırmızı istilik üzrə işə salınması nəzərdə tutulan təsirə məruz qalmış burulmuş filamentdən (lifdən) ibarətdirsə, bu zaman isidici cihaz və lövhə arasındakı 10 mm diametrdə hava boşluğu olacaqdır ki, bununla istiliyin ötürülməsi radiasiya və konveksiya ilə baş verəcəkdir.
Əgər, isidici cihaz birbaşa kontakt üzrə hazırlanmışdırsa, bu zaman istiliyin ötürülməsi konduksiya ilə icra olunacaq və lövhənin daha qalın olması tələb olunacaqdır, əgər isti nöqtənin qarşısı alınmışdırsa. 20 mm-dən az olmayan qalınlıq 4.2.1. bəndində göstərilir. Şəkil A.1 göstərilən ümumi yerləşdirmə izahedici xarakter daşıyır.
Baxmayaraq ki, termo-elektrik elementlərin qeyd olunması və idarə olunması Şəkil A.1-də G və H bəndlərində göstərilmiş isti lövhəyə daxil edilə bilər, onları 4.2.1. qeyd olunduğu kimi üst səthdən aşağı 1 mm ± 0,5 mm olacaq birləşdiricilər üçün uyğun dərinlikdə üst səthinə paralel olan və lövhənin kənarlarından radius şəklində qazılmış dəliklərə daxil etmək daha arzu olunandır. İsidilmiş lövhələrin aşağı hissəsi üst səth boyunca uzadılmış termo-elektrik elementlər üçün dayaq hissəsini təmizləmək məqsədilə aşağı dayaq hissələrlə təchiz olunmalıdır.
Bu termo-elektrik element yivli şaquli tirlər üzərində yayaltı daşıyıcılar arasında montaj olunur. Termo-elektrik elementin hündürlüyü qaykalar vasitəsilə tənzimlənir.
İsidilmiş üst səthin temperaturun paylanmasının ölçülməsi üçün uyğun aparat Şəkil A.4-də göstərilir.
Ölçmə elementi nominal 5 mm diametrə malik mis və ya bürünc folqalı disk üzərində hamarlaşdırılan və lehimlənilən birləşdiriciyə malik mükəmməl elektro-termik elementdən ibarətdir. Bu qalınlığı 5 mm və diametrik 10 – 15 mm olan uyğun termal izolyasiya materialının bir hissəsi ilə örtülən ölçmə nöqtəsində yerləşdirilir və müəyyən yükün tətbiq olunduğu və boruşəkilli tənzimləyici üzərində sərbəst şəkildə hərəkət edən şaquli şüşə mızraqla saxlanılır.
Temperatur ölçüləri sağ bucaq üzrə iki diametr boyunca icra olunur və 20 mm aralı nöqtə üzrə əldə olunur və şəkil A.S qeydə alınır. Termo-elektrik element hər bir nöqtə üzrə sabit temperatur əldə etmək imkanı verir. Ölçülmüş üst səth temperaturu adətən lövhənin üst səth temperaturundan az olur və bu da termo-elektrik elementin təfərrüatlı konstruksiyasından asılı olacaqdır. Fərq (müxtəliflik) maddi mənşəyə əsaslanır və bu ləğv oluna bilər. Əsas tələb temperaturun faktiki ədədlərindən başqa temperatur fərqlərinin dəqiq ölçülməsidir.
D İsidici dayaq hissə
E Elektrik təchizatı və nəzarətçi cihazlar üzrə isidici cihaz birləşdiricisi
F Toz qatı üçün halqa
G Nəzarətçi cihaz üzrə lövhənin termo-elektrik elementi
H Qeydə alan cihaz üzrə lövhənin termo-elektrik elementi
I Qeydə alan cihaz toz qatının termo-elektrik elementi
J Termo-elektrik elementin hündürlüyü üzrə vintlərin tənzimlənməsi
Yanma kamerasının dəliyi
Termo-elektrik elementin quraşdırılması
Termo-elektrik elementin quraşdırılması
Termo-elektrik element
Termo-elektrik element
Vint M4 x 10 gizli-başlıqlı
Yanma kamerasının dayaq hissəsi
* Nikel xrom/xrom alümel
** Tərkibində alüminium, kobalt və xromium olan tökmə dəmir
Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin “26” dekabr 2014-cü il tarixli 010 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.
1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən işlənib hazırlanıb və təqdim edilib.
2. Bu standart API STD 620-2013 “Design and construction oflarge, welded, low-pressure storage tanks” standartının autentik tərcüməsidir.
3. İlk dəfə tətbiq edilir.
4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STANDARTI
_______________________________________________________________________________________
Aşağı təzyiqli, böyük tutumlu qaynaq edilmiş
rezervuarların dizaynı və konstruksiyası
Design and construction of
large, welded, low-pressure storage tanks
_______________________________________________________________________________________
1.1.1. Bu standart tək şaquli fırlanma oxuna malik karbonlu poladdan hazırlanmış, aşağı təzyiqli, böyük tutumlu yerüstü qaynaq edilmiş rezervuarların-saxlama yerlərinin (həmçinin nazik dibli rezervuarları daxil etməklə) layihələndirilməsinə və tikilməsinə şamil edilir. Bu standart uyğun profilin bir şaquli fırlanma oxu ətrafında firlanması ilə tam yerinə yetirilə bilməyən formalı divara malik rezervuarların layihələndirilmə prosedurlarına şamil edilmir.
1.1.2. Bu standartda təsvir olunan rezervuarlar 15 lbf / düym ölçüsündən çox olmayan buxar və ya qaz yerlərində təzyiq və 250 F – dən böyük olmayan metal temperaturları üçün nəzərdə tutulub.
1.1.3. Ən aşağı qeydə alınan 1 – günlük atmosfer temperaturunun – 50 F olduğu yerlərdə montaj üçün bu standartda əsas qaydalar göstərilib. Əlavə S aşağı temperaturlar üzrə limit olmadan bütün sahələrdə ətraf temperatur xidmətində paslanmayan poladdan aşağı – təzyiqli rezervuarları əhatə edir. Əlavə R + 40 F – dən – 60 F - ə qədər olan temperaturlarda soyudulmuş məhsullar üçün aşağı – təzyiqli rezervuarları əhatə edir. Əlavə Q – 325 F – dən aşağı olmayan temperaturlarda maye qazlar üçün aşağı – təzyiqli rezervuarları əhatə edir.
1.1.4. Bu standartda olan qaydalar qazları və ya buxarları tək saxlamaq (b) və ya öz üzərində qaz və ya təzyiq vasitəsilə mayeləri saxlamaq (a) üçün nəzərdə tutulan rezervuarlar üçün müvafiqdir. Bu qaydalar qaldırma növlü qaz saxlayıcılarina tətbiq olunmur.
1.1.5. Baxmayaraq ki, bu standartda olan qaydalar üfüqi rezervuarları əhatə etmir, onlar mükəmməl texniki təcrübəyə uyğun olaraq layihələndirilmiş üfüqi rezervuarların dizaynı və konstruksiyası üçün müvafiq hissələrin tətbiqini istisna etmək üçün nəzərdə tutulmur. Bu qaydalar ilə əhatə olunmayan üfüqi rezervuarlar üçün təfsilatlar bu standartda açıq formada əhatə olunan rezervuar formaları üçün təmin olunan dizayn və konstruksiya təfsilatlarına əsasən eyni səviyyədə təhlükəsizdir.
1.1.6. Əlavə A bu standarta dəyişikliklər üçün müraciətləri və təklifləri təqdim etmə qaydalarını təsvir edir.
1.1.7. Əlavə B bu standartda siyahıya alınan spesifikasiyalardan hər hansı biri ilə tam olaraq müəyyən olunmayan boru materialları və lövhədən istifadəni əhatə edir.
1.1.8. Əlavə C torpaqfundamentin yükləmə şərtləri vəfundamentin konstruksiya hissəcikləri barəsində məlumatları ehtiva edir.
1.1.9. Əlavə D rezervuarın divarına əlavə olunmuş xarici dayaqlardan ibarət yüklər və gərginliklər barəsində məlumatları ehtiva edir.
1.1.10. Əlavə E daxili və xarici struktur dayaqlarının dizaynı üçün nəzəriyyələri təmin edir.
1.1.11. Əlavə F bu standartda fərqli dizayn problemlərinə qaydaların hansı yolla tətbiq olunması barəsində nümunələri təsvir edir.
1.1.12. Əlavə G korroziya imkanlarının seçilməsinə təsir göstərən istismar şərtləri üçün nəzəriyyələri təmin edir; xüsusi olaraq qeyd olunan hidrogen – induksiya dəyişmə effektləri üçün qiymətlər.
1.1.13. Əlavə H böyük sərtlik səviyyəsi üçün isitmədən əvvəl və isitmədən sonrakı gərginlik – qoruyucu hissəcikləri əhatə edir.
1.1.14. Əlavə I daxili gərginliyi azaltmaq üçün bərkidici qaynaqlar üçün təklif olunan təcrübəni əhatə edir.
1.1.15. Əlavə J gələcəkdə istifadə üçün nəzərdə tutulub.
1.1.16. Əlavə K rezervuarın ventilyasiya qurğularının həcmini müəyyən etmək üçün nəzəriyyələri təmin edir.
1.1.17. Əlavə L seysmik yükə əsasən rezervuarların dizaynı üçün tələbləri əhatə edir.
1.1.18. Əlavə M rezervuarın sertifikatlaşma forması üçün təklif olunan bir formatı təqdim edir və Istehsalçının hesabatında təmin edilməli olan məlumatların həcmini əhatə edir.
1.1.19. Əlavə N təzyiq – və vakuum – sorulma qurğuları üçün montaj təcrübələrini əhatə edir.
1.1.20. Əlavə O rezervuarın dibinin katodik mühafizəsinə və nişanlamaya, buraxılışa, ərazinin drenajına, su çəkmə borusuna diqqət yetirməklə, quraşdırılmış rezervuarın texniki istismarı və əməliyyat üçün təlimatla təmin edir.
1.1.21. Əlavə P standart daxilində istinad olunan paraqrafları və yoxlama metodu ilə nəzərdən keçirmək üçün tələblərin xülasəsini verir. Qəbul standartları, müfəttişlərin kvalifikasiyaları və prosedur tələbləri də eyni zamanda təmin olunur. Bu əlavə yalnız hazırkı standart daxilində yoxlama tələblərini müəyyən etmək üçün istifadə edilməsi üçün nəzərdə tutulmur. Hər bir tətbiq edilə bilən bölmə daxilində siyahıya alınmış xüsusi tələblərə bütün hallarda müşayiət olunacaq.
1.1.22. Əlavə Q etan, etilen və metan kimi maye qazlarının saxlanması üçün istifadə edilməli olan rezervuarların fabrikatlaşması, dizayn və materiallar üçün xüsusi tələbləri əhatə edir.
1.1.23. Əlavə R soyudulmuş məhsulların saxlanması üçün istifadə edilməli olan rezervuarların fabrikatlaşdırılması, dizaynı və materialları üçün xüsusi tələbləri əhatə edir.
1.1.24. Əlavə S soyudulmayan şəraitdə paslanmayan polad rezervuarlar üçün tələbləri əhatə edir.
1.1.25. Əlavə SC divarlar, dibdəki lövhələr, dam strukturu və əlavə olunmuş korroziyaya davamlı olan digər hissələr üçün eyni rezervuarda paslanmayan polad (həmçinin Austentik və dupleks) və karbonlu poladdan düzəldilmiş qarışıq material rezervuarları üçün tələbləri təmin edir.
1.1.26. Əlavə U rezervuar bəndlərinin yoxlanması üçün ultrasəs yoxlama (UT) metodundan istifadə etmək üçün təfsilatlı qaydaları əhatə edir.
1.1.27. Əlavə X torpaqdan yüksək, qaynaq olunmuş, dupleks paslanmayan polad rezervuarları üçün yoxlama tələblərini, montaj, fabrikatlaşdırma, dizayn və materialları əhatə edir.
Bu standartda təqdim olunan qaydalar bu standartın 5.7.1.8., F.1 və F.7 bəndlərində xüsusi olaraq yol verildiyi kimi API 650–yə əsasən istehsal edilmiş şaquli, silindrik yağ rezervuarlarına tətbiq olunur. Bu qaydalar 15 lbf / in. ölçüsündən daha çox daxili təzyiq üçün nəzərdə tutulmuş yanmayan təzyiq rezervuarları üçün təyin olunmuş qaydalara uyğun olaraq qurulan rezervuarlara tətbiq olunmur.
1.2.2. Boru xəttinə qoyulan məhdudiyyətlər
Bu standartın qaydaları bu standarta uyğun olaraq qurulan rezervuarların divarlarına xaricdən və ya daxildən birləşdirilən boru xəttində aşağıda qeyd olunan yerlərə tətbiq edilə bilərlər:
a) Boltla bağlanmış flanslı əlaqələrdə ilk flansın səthi.
b) Yivli boru birləşmələrində rezervuardan kənarda boru üzərində ilk yivli birləşmə.
c) Rezervuara yaxın yerləşdirilən flansa malik olmayan qaynaq olunmuş – uc boru birləşmələrində ilk mərkəzdənqaçma birləşməsi.
Bu standartda aşağıda göstərilən normativ sənədlərin ən son nəşrlərinə istinad edilir.
Qeyd: Aşağıda qeyd olunan ASCE 7 – 05 sənədi ən son versiyadır.
API Specification 5L, Specification for Line Pipe (API Spesifikasiyası 5L, Boru xətti üçün Spesifikasiya)
API Recommended Practice 520, Sizing, Selection, and Installation of Pressure-relieving Devices in Refineries—Part 2, Installation (API Tövsiyə olunan Təcrübə 520, Saflaşdırma zavodlarında Təzyiqı azaldan Qurğuların Ölçüsünün müəyyən olunması, Seçilməsi və Quraşdırılması – Hissə 2, Quraşdırma)
API Recommended Practice 582, Recommended Practice Welding Guidelines for the Chemical, Oil, and GasIndustries (API Tövsiyə olunmuş Təcrübə 582, Kimya, neft və qaz sənayesi üçün Qaynaq üzrə Tövsiyə olunan Təcrübə Direktivləri)
API Standard 605, Large-Diameter Carbon Steel Flanges (Nominal Pipe Sizes 26 Through 60; Classes 75, 150, 300,400, 600, and 900) (out-of-print) (BöyükDiametrli Karbon Polad Flanslar (Nominal Boru Ölçüləri 26 – 60; Siniflər 75, 150, 300 400, 600 və 900) (çapdan kənar))
API Standard 650, Welded Tanks for Oil Storage( Yağ saxlanması üçün qaynaq olunmuş rezervuarlar)
API Standard 2000, Venting Atmospheric and Low-Pressure Storage Tanks(Ventilyasiya Atmosfer və Aşağı təzyiqli rezervuarlar)
AAI, Aluminum Design Manual, “Specification for Aluminum Structures”(Alüminium Dizayn barəsində Direktiv, “Alüminium Strukturlar üçün Spesifikasiya”)
ACI 318, Building Code Requirements for Structural Concrete and Commentary (ANSI/ACI 318)( Beton Struktur üçün Tikinti Kodeksinin Tələbləri və Şərhlər (ANSI / ACI 318))
AISC, Steel Construction Manual(Polad Konstruksiya sorğu kitabçası)
ANSI H35.2, Dimensional Tolerances for Aluminum Mill Products(Alüminium Frezer Məhsulları üçün Ölçü Aralığı)
ASCE Std 7-05, Minimum Design Loads for Buildings and Other Structures( Binalar və Digər Strukturlar üçün minimum dizayn yükləri)
ASME B1.20.1, Pipe Threads, General Purpose (Inch) (ANSI/ASME B1.20.1)( Boru yivləri, Ümumi Məqsəd (İnç) (ANSI / ASME B1.20.1))
ASME B16.5, Pipe Flanges and Flanged Fittings (ANSI/ASME B16.5)( Boru flansları və Flanslı alətlər (ANSI / ASME B16.5))
ASME B31.1, Power Piping( Enerji xətti)
ASME B31.3, Process Piping (ANSI/ASME B31.3)( Texniki Boru xətləri (ANSI / ASME B31.3))
ASME B36.10M, Welded and Seamless Wrought Steel Pipe (ANSI/ASME B36.10) (Qaynaqlı və bəndsiz işlənmiş polad boru (ANSI/ASME B36.10))
ASME B96.1, Welded Aluminum-Alloy Storage Tanks (ANSI/ASME B96.1) (Qaynaqlanmış Alüminium – Qarışıq Rezervuarlar (ANSI/ASME B96.1))
ASME Boiler and Pressure Vessel Code, Section V, “Nondestructive Examination;” Section VIII, “Pressure Vessels, Division 1; ”and Section IX, “Welding and Brazing Qualifications”(ASME Buxar qazanı və Təzyiq Rezervuar Kodeksi, Bölmə V, “Dağıdıcı olmayan Yoxlama”, Bölmə VIII, “Təzyiq Rezervuarları, Bölmə 1” və Bölmə IX, “Qaynaqlama və Kvalifikasiyaları”)
ASNT CP-189, Standard for Qualification and Certification of Nondestructive Testing Personnel (Kvalifikasiya üçün Standart və Dağıdıcı olmayan Yoxlayan Heyətin Sertifikatlaşdırılması)
ASNT SNT-TC-IA, Personnel Qualification and Certification in Nondestructive Testing(İşçi heyətin Kvalifikasiyası və Dağıdıcı olmayan Yoxlamada Sertifikatlaşdırma)
ASTM A6, Standard Specification for General Requirements for Rolled Structural Steel Bars, Plates, Shapes, and Sheet Piling(Fırlanmış Struktur Polad laylar, Formalar və Yayılıb diyirlənmiş Dirəklər üçün Ümumi Tələblər üzrə standart spesifikasiya)
ASTM A20, Standard Specification for General Requirements for Steel Plates for Pressure Vessels( Təzyiq Rezervuarları üçün Polad Lövhələr üzrə Ümumi Tələblər üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A27, Standard Specification for Steel Castings, Carbon, for General Application(Ümumi Tətbiq üçün, Polad Ramalar, Karbon üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A36, Standard Specification for Carbon Structural Steel( Karbon Polad Struktur üçün Standart Spesifikasiya )
ASTM A53, Standard Specification for Pipe, Steel, Black and Hot-Dipped, Zinc-Coated, Welded and Seamless( Boru, Polad, Qara və isti – maili, zink – səthli, qaynaqlı və bəndsiz boru üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A105, Standard Specification for Carbon Steel Forgings for Piping Applications(Boru xətti Cihazları üçün Karbon Polad döymələr üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A106, Standard Specification for Seamless Carbon Steel Pipe for High-Temperature Service( Yüksək Temperaturlu Xidmət üçün Bəndsiz Karbon Polad boru üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A131, Standard Specification for Structural Steel for Ships( Gəmilər üçün Polad Strukturlar üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A134, Standard Specification for Pipe, Steel, Electric-Fusion (Arc)-Welded (Sizes NPS 16 and Over)(Polad, Elektrik – Əritmə (Ark) – Qaynaq olunmuş Boru üçün Standart Spesifikasiya (Ölçülər NPS 16 və daha yuxarı))
ASTM A139, Standard Specification for Electric-Fusion (Arc)-Welded Steel Pipe (NPS 4 and Over)( Elektrik – Əritmə (Ark) – Qaynaq olunmuş Polad Boru üçün Standart Spesifikasiya (Ölçülər NPS 4 və daha yuxarı))
ASTM A181, Standard Specification for Carbon Steel Forgings, for General-Purpose Piping( Ümumi Məqsədlə Boru xətləri üçün Karbon Polad Döymələr üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A182, Standard Specification for Forged or Rolled Alloy and Stainless Steel Pipe Flanges, Forged Fittings, and Valves and Parts for High-Temperature Service(Yüksək Temperaturda Xidmət üçün Hazırlanmış Qarışıq və Paslanmayan Poladdan Boru Flansları, hazırlanmış alətlər və Klapanlar və Hissələr üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A193, Standard Specification for Alloy-Steel and Stainless Steel Bolting for High Temperature or High Pressure Service and Other Special Purpose Applications( Yüksək temperatur və ya yüksək Təzyiq Xidməti və Digər Xüsusi Məqsədli Cihazlar üçün Qatışıq – Polad və Paslanmayan Polad Bolt üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A194, Standard Specification for Carbon and Alloy Steel Nuts for Bolts for High-Pressure or High-Temperature Service, or Both( Yüksək Təzyiq və ya Yüksək Temperatur Xidməti və yaxud hər ikisi üçün Boltlar üzrə Karbon və Qatışıq Polad Qaykalar üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A213, Standard Specification for Seamless Ferritic and Austenitic Alloy-Steel Boiler, Superheater, and Heat-Exchanger Tubes(Bəndsiz Ferritik və Austentik Qatışıq – Polad Buxar qazanı, super isidici və isti – mübadilə borucuqları üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A240, Standard Specification for Chromium and Chromium-nickel Stainless Steel Plate, Sheet, and Strip forPressure Vessels and for General Applications( Ümumi Qurğular və Təzyiq Rezervuarları üçün Xrom və Xrom – nikel Paslanmayan Polad Lövhə, Yayılıb diyirlənmiş və Zolaq üçün Standart Spesifikasiya )
ASTM A283, Standard Specification for Low and Intermediate Tensile Strength Carbon Steel Plates(Zəif və Orta İstənilən Qüvvəli Karbon Polad Lövhələr üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A285, Standard Specification for Pressure Vessel Plates, Carbon Steel, Low- and Intermediate-Tensile Strength(Təzyiq Rezervuarının Lövhələri, Karbon Polad, Zəif və Orta – Müxtəlif Qüvvə üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A307, Standard Specification for Carbon Steel Bolts, Studs, and Threaded Rod 60,000 psi Tensile Strength(Karbon Polad Boltlar, Zaponkalar və Yivli boru 60 000 psi istənilən qüvvə üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A312, Standard Specification for Seamless, Welded, and Heavily Cold Worked Austenitic Stainless Steel Pipes( Bəndsiz, Qaynaqlı və Ağır soyuq işlənmiş Austentik Paslanmayan Polad Borular üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A320, Standard Specification for Alloy-Steel and Stainless Steel Bolting for Low-Temperature Service( Aşağı Temperatur Xidməti üçün Qatışıq Polad və Paslanmayan Polad Bolt üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A333, Standard Specification for Seamless and Welded Steel Pipe for Low-Temperature Service(Aşağı Temperaturda Xidmət üçün Bəndsiz və Qaynaq olunmuş Polad Boru üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A334, Standard Specification for Seamless and Welded Carbon and Alloy-Steel Tubes for Low-Temperature Service( Aşağı Temperatur Xidməti üçün Qatışıq – Polad Borucuqlar və qaynaq olunmuş Karbon və Bəndsiz Borular üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A350, Standard Specification for Carbon and Low-alloy Steel Forgings, Requiring Notch Toughness Testing for Piping Components( Boru xətti komponentləri üçün dərəcəsini sərtliyini yoxlanmasını tələb edən, Karbon və zəif qatışıqlı polad Döymələr üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A351, Standard Specification for Castings, Austenitic, Austenitic, for Pressure-Containing Parts(Təzyiqli Hissələr üçün Tökmələr, Austentik üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A353, Standard Specification for Pressure Vessel Plates, Alloy Steel, Double-Normalized and Tempered 9%Nickel( Təzyiq Rezervuar Lövhələri, Qatışıq Polad, Cüt – Normallaşdırılmış və Kövrəkliyi 9 % azaldılmış Nikel üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A358, Standard Specification for Electric-Fusion-Welded Austenitic Chromium-Nickel Stainless Steel Pipe for High-Temperature Service and General Applications( Yüksək Temperaturda Xidmət və Ümumi Qurğular üçün Elektrik – Əritmə - Qaynaq olunmuş Austentik Xrom – Nikel Paslanmayan Polad Boru üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A370, Standard Test Methods and Definitions for Mechanical Testing of Steel Products(Polad Məhsulların Mexaniki Yoxlanması üçün Təriflər və Standart Sınaq Metodları)
ASTM A403, Standard Specification for Wrought Austenitic Stainless Steel Piping Fittings(İşlənmiş Austentik Paslanmayan Polad Boru hissələri üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A479, Standard Specification for Stainless Steel Bars and Shapes for Use in Boilers and Other Pressure Vessels (Buxar qazanlarında və digər təzyiq rezervuarlarında istifadə üçün paslanmayan polad qəliblər və formalar üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A480, Standard Specification for General Requirements for Flat-Rolled Stainless and Heat-Resisting Steel Plate, Sheet, and Strip(Hamar – Fırlanan Paslanmayan və istiyə davamlı polad lövhə, Yayılıb diyirlənmiş və zolaq üçün ümumi tələblər üzrə Standart Spesifikasiya)
ASTM A516, Standard Specification for Pressure Vessel Plates, Carbon Steel, for Moderate- and Lower-Temperature Service( Orta – və Aşağı – Temperatur xidməti üçün Karbonlu Polad, Təzyiq Rezervuar Lövhələri üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A522, Standard Specification for Forged or Rolled 8 and 9% Nickel Alloy Steel Flanges, Fittings, Valves, and Parts for Low-Temperature Service( Aşağı Temperaturda Xidmət üçün 8 və 9 % tökülən və ya qarışdırılan Nikel Qatışıq Polad Flansları, Ləvazimatları, Klapanları və Hissələri üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A524, Standard Specification for Seamless Carbon Steel Pipe for Atmospheric and Lower Temperatures( Atmosfer və Daha aşağı Temperaturlar üçün Bəndsiz Karbon Polad Boru üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A537, Standard Specification for Pressure Vessel Plates, Heat-Treated, Carbon-Manganese-Silicon Steel( Təzyiq Rezervuarının Lövhələri, İstidə – emal olunmuş, Karbon – Manqan – silisium polad üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A553, Standard Specification for Pressure Vessel Plates, Alloy Steel, Quenched and Tempered 8 and 9%Nickel( Təzyiq Rezervuar Lövhələri, Qatışıq Polad, Soyudulmuş və Kövrəkliyi azaldılmış 8 və 9 % Nikel üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A573, Standard Specification for Structural Carbon Steel Plates of Improved Toughness(Artırılmış Bərkliyin struktur Karbon Polad Lövhələri üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A633, Standard Specification for Normalized High-Strength Low-Alloy Structural Steel Plates ( Normallaşdırılmış Yüksək – Qüvvəli Zəif Qatışıq Struktur Polad Lövhələr üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A645, Standard Specification for Pressure Vessel Plates, 5% and 5 1/2% Nickel Alloy Steel, Specially Heat Treated( Xüsusi olaraq İsti emal olunmuş, 5 % və 5 1 / 2 % Nikel Qatışıq Polad, Təzyiq Rezervuarının Lövhələri üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A662, Standard Specification for Pressure Vessel Plates, Carbon-Manganese-Silicon Steel, for Moderate and Lower Temperature Service( Təzyiq Rezervuarının Lövhələri, Karbon – Manqan – Silisium Polad, Orta və Daha Aşağı Temperaturda Xidmət üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A671, Standard Specification for Electric-Fusion-Welded Steel Pipe for Atmospheric and Lower Temperatures ( Atmosfer və Daha Aşağı Temperaturlar üçün Elektrik – Ərimə - Qaynaq olunmuş Polad Boru üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A673, Standard Specification for Sampling Procedure for Impact Testing of Structural Steel( Polad Strukturun Təsirinin Yoxlanması üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A678, Standard Specification for Quenched-and-Tempered Carbon and High-Strength Low-Alloy Structural Steel Plates( Soyudulmuş – və Kövrəkliyi azaldılmış Karbon və Yüksək – güclü Zəif Qatışıqlı Polad Struktur Lövhələr üçün Standart Spesifikasiya )
ASTM A737, Standard Specification for Pressure Vessel Plates, High-Strength, Low-Alloy Steel(Təzyiq Rezervuarının Lövhələri, Yüksək – Gücü, Zəif – Qatışıqlı Polad üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A841, Standard Specification for Steel Plates for Pressure Vessels, Produced by Thermo-Mechanical Control Process (TMCP) (Termo – Mexaniki Nəzarət Prosesi ilə hazırlanan Təzyiq rezervuarları üçün Polad Lövhələr üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM A992, Standard Specification for Structural Steel Shapes (Polad Struktur Formaları üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM B209, Standard Specification for Aluminum and Aluminum-Alloy Sheet and Plate (Alüminium və Alüminium – Qatışıq Yayılıb hamarlanmış Lövhə və plitələr üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM B210, Standard Specification for Aluminum and Aluminum-Alloy Drawn Seamless Tubes (Alüminium və Alüminium – Qatışıq çəkilmiş bəndsiz borular üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM B211, Standard Specification for Aluminum and Aluminum-Alloy Rolled or Cold Finished Bar, Rod, and Wire (Alüminium və Alüminium – Qatışıq Yayılıb hamarlanmış və ya Soyuq hazırlanmış hissə, ştanq və məftil üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM B221, Standard Specification for Aluminum and Aluminum-Alloy Extruded Bars, Rods, Wire, Profiles, and Tubes (Alüminium – Qatışıq çıxarılmış Hissələr, Ştanqlar, Məftil, Profillər və Borular üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM B241, Standard Specification for Aluminum and Aluminum-Alloy Seamless Pipe and Seamless Extruded Tube (Alüminium və Alüminium – Qatışıq Bəndsiz Boru və Bəndsiz çıxarılmış Borular üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM B247, Standard Specification for Aluminum and Aluminum-Alloy Die Forgings, Hand Forgings, and Rolled Ring Forgings (Alüminium və Alüminium – Qatışıq Ölü Tökmələr, Əl Tökmələri və Yayılıb hamarlanmış Halqa tökmələr)
ASTM B308, Standard Specification for Aluminum-Alloy 6061-T6 Standard Structural Profiles (Alüminium – Qatışıq 6061 – T6 Standart Struktur Profillər üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM B444, Standard Specification for Nickel-Chromium-Molybdenum-Columium Alloys (UNS N06625 and UNSN06852) and Nickel-Chromium-Molybdenum-Silicon Alloy (UNS N06219) Pipe and Tube (Nikel – Xrom – Molibden – Koluimium Qatışıqları (UNS N06625 və UNS N06852) və Nikel – Xrom – Molibden – Silisium Qatışığı (UNS N06219) Boru və Borucuq üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM B619, Standard Specification for Welded Nickel and Nickel-Cobalt Alloy Pipe (Qaynaq olunmuş Nikel – Kobalt Qatışıq Boru üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM B622, Standard Specification for Seamless Nickel and Nickel-Cobalt Alloy Pipe and Tube (Bəndsiz Nikel və Nikel – Kobalt Qatışıqlı Boru və Borucuq üçün Standart Spesifikasiya)
ASTM E23, Standard Test Methods for Notched Bar Impact Testing of Metallic Materials (Metal Materialların Dərəcə təsirlərinin yoxlanması üçün Standart Sınaq Metodları)
AWS A5.11, Specification for Nickel and Nickel Alloy Welding Electrodes for Shielded Metal Arc Welding(ANSI/AWS A5.11) ( Müdafiə olunan Metal Əymə Qaynaq üçün (ANSI/AWS A5.11) Nikel və Nikel Qatışıq Qaynaq olunan Elektrodlar üçün Spesifikasiya)
AWS A5.14, Specification for Nickel and Nickel-Alloy Bare Welding Electrodes and Rods (ANSI/AWS A5.14) (Nikel və Nikel – Qatışıq Çılpaq Qaynaq olunan Elektrodlar və Ştanqlar üçün Spesifikasiya (ANSI AWS A5.14) )
CSA G40.21, Structural Quality Steel ( Polad Strukturunun keyfiyyəti )
EN 10025, Hot Rolled Products of Structural Steels (İsti emal olunmuş Polad strukturdan məhsullar )
EN 10028, Flat Products Made of Steels for Pressure Purposes ( Təzyiq Məqsədləri üçün Poladdan hazırlanmış məhsullar)
ISO 630 (1995 Edition), Structural steels ( Polad strukturlar)
3.1. Gərginlik və təzyiq ifadələri
3.1.1 Nəzərdə tutulan təzyiq
Rezervuardan istifadə olunan zaman rezervuarın yuxarısında yol verilə bilən maksimum müsbət təzyiq ölçüsü. Bu, rezervuar üzərində təhlükəsiz dəyişdirilən qurğuların təzyiqinin quraşdırılması üçün əsasdır. Nəzərdə tutulan təzyiq bu standartda qeyd olunduğu kimi rezervuar üçün nominal təzyiq ilə sinxrondur (bax: bənd 5.3.1.).
3.1.2 Yol verilən maksimum gərginlik qiyməti
Rezervuarın hissələri və ya element məqsədi ilə xüsusi növ material, yükləmə xüsusiyyəti üçün bu standartda təmin olunan və ya verilən dizayn formullarında istifadə olunmasına Yol verilən maksimum blok gərginliyi (bax: bənd 5.5. və 5.6).
3.2. Rezervuara dair terminlər
3.2.1. Nominal maye həcmi
İstehsalçının qoyduğu şərtə əsasən rezervuarın divarına və ya bu kimi digər mayenin aşağı dizayn səviyyəsinə uyğun olan rezervuarın hündürlüyü və mayenin yuxarı dizayn səviyyəsinə malik lövhə arasında rezervuarın ümumi maye həcmi (maneələr istisna olmaqla).
3.2.2. Ümumi maye həcmi
Mayenin yüksək dizayn səviyyəsindən aşağı rezervuarın ümumi maye həcmi (maneələr istisna olmaqla).
3.3. Rezervuarın divarı
Bu rezervuar ətraf mühitdən rezervuarın daxilini ayırmaq üçün xidmət göstərən və rezervuarı örtən fırlanma səthində yerləşən lövhələrin bütün və ya hər hansı hissəsidir. Silindrik rezervuarlarının hamar dibi bənd 5.9.5-in qaydaları ilə müəyyən olunur. Bununla bağlı, rezervuarın divarlarına yan divarlar (və ya üzlük), dam və rezervuarın dibi daxildir lakin divarlardan mühafizə olunan və ya divarlar üzərində yerləşdirilən aşağıda qeyd olunmuş elementlərdən hər hansı biri daxil deyildir:
a) Ucluqlar və lyuklar və ya onların bərkidici ara qatları və ya örtük lövhələr;
b) Daxili və ya xarici diafraqmalar, şəbəkələr, kəmərlər, dirək strukturlar və ya digər çərçivələr;
c) Rezervuarın divarlarından layihələndirilən tir, barmaqlıq və ya sıxma – halqa bucağının bu hissələri;
d) Qarışıq ləvazimatlar.
3.4. Qaynaqlama ifadələri
Bənd 3.4.1. – 3.4.21-də qeyd olunan ifadələrdən ümumilikdə bu standartda qeyd olunan qaynaqlama ifadələri ilə istifadə olunur. Ərimə - qaynaqlama qovşaqlarının təsviri üçün bax: bənd 5.22.
3.4.1. Avtomatik qaynaqlama
Qaynaq operatoru ilə nəzarət uyğunlaşması olmasan qaynaq əməliyyatını yerinə yetirən avadanlıq ilə qaynaqlama. Bu avadanlıq işin yüklənməsini və ya boşaldılmasını yerinə yetirə və ya yerinə yetirməyə bilər.
Damda sərt bir qaynağın əldə olunmasını yüngülləşdirmək üçün qaynaqlama zamanı qovşağı müdafiə edən material – metal, qaynaq olunmuş metal, karbon, xırda aşqar və digərləri.
Qaynaqlanmalı və ya kəsilməli olan metal və ya qatışıq.
3.4.4. ərimə dərinliyi
Qaynaqlama zamanı əridilmiş səthdən əsas metala kimi ərintinin yayıldığı məsafə.
Qaynağın hazırlanması zamanı əlavə olunan metal və ya qatışıq.
Yalnız birləşməyə səbəb olan əsas metalın əridilməsi və ya aşqar metalın və əsas metalın birlikdə əridilməsi
3.4.7. İstiliyin təsir etdiyi zona
Əridilməmiş lakin mexaniki xüsusiyyətləri və ya mikrostrukturu qaynaq və ya kəsim istiliyi ilə dəyişən əsas metal hissəsi.
3.4.8. Birləşdiricilərin qaynağı
Bərkitmə istisna olmaqla səthindən birləşməsinə kimi ayrı haşiyə ilə qaynaq yerinin genişləndiyi minimum dərinlik
3.4.9. Dövrə birləşməsi
İki qismən örtülən hissələr arasındakı bənd. Qismən örtülü hissə qaynağın ucunda əlaqələr ətrafında metal qaynağın çıxıntısıdır.
3.4.10. Qaynaqlama maşını
Qaynaq operatorunun nəzarəti və daimi müşahidəsi altında qaynaq əməliyyatını yerinə yetirən avadanlıq ilə qaynaqlama. Bu avadanlıq yükləmə və boşaltma işini yerinə yetirə bilər və ya bilməz.
3.4.11. Mexaniki qaynaqlama
Bütöv qaynaqlama əməliyyatının yerinə yetirildiyi və mexaniki nəzarət olunduğu qaynaqlama.
3.4.12. Oksigen kəsimi
Yüksək temperaturlarda əsas metalla oksigenin kimyəvi reaksiyası vasitəsi ilə metalların möhkəmliyinə təsir göstərildiyi kəsim proseslərindən ibarət əməliyyatdır. Oksidləşməyə davamlı olan metallardan istifadə zamanı, reaksiya daimi hərəkətlə yüngülləşir.
Metalda qaz boşluqlarının və ya digər boşluqların mövcudluğu.
3.4.14. Qaynağın bərkidilməsi
Qeyd olunan qaynaq ölçüsü üçün vacib olan metal artıq olan zaman oyuq qaynağın səthində qaynaq metal.
3.4.15. Yarı avtomat elektrik qövslü qaynaq
Yalnız qıf metal qidasına nəzarət edən avadanlıq ilə qövs qaynağının edilməsi. Qaynağın artmasına mexaniki qaydada nəzarət olunur.
3.4.16 Şlakın daxil edilməsi
Qaynaq metal və əsas metal arasında və ya qaynaq olunmuş metalda olan qeyri – metal bərk material
Qaynaq metal ilə doldurulmayan və qaynaq olunmuş ucluğa müvafiq olan əsas metalın daxilində əridilmiş oyuq
3.4.18. Qaynaq olunmuş metal
Qaynaq etmə zamanı əridilmiş qaynaq hissəsi
3.4.19. Qaynaq olunmuş qovşaq
Qaynaq prosesinin tətbiqi ilə hazırlanmış iki və ya daha artıq hissələrdən ibarət qrup.
Mexaniki və ya yarımavtomatik qaynağı yerinə yetirir.
3.4.21. Qaynaq edən operator Avadanlığı qaynaq edən maşını işlədən şəxs.
Rezervuarın qurulması üçün əsas cavabdehliyi olan tərəf
Sahibkar və ya sahibkarın təyin etdiyi şəxs, məsələn texniki podratçı.
Bu standart ilə qeyd olunan dağıdıcı olmayan sınaqları yerinə yetirən və istifadə olunan metod üçün Alıcı və ya İstehsalçı tərəfindən müəyyən olunduğu kimi digər tələblərə və / və ya ASNT SNT – TC – 1A – nın tələblərinə cavab verən qaydada ixtisaslaşdırılmalı və təsdiq olunmalıdır.
Müfəttiş bənd 7.1-də qeyd olunduğu kimi bu standarta uyğunluğu təmin edən və bənd 7.2-yə uyğun olaraq alıcının ixtisaslaşdırılmış nümayəndəsidir.
4.1.1. Materialın spesifikasiyaları
API 620 rezervuarlarının konstruksiyasında istifadə olunan materiallar bu bölmədə olan spesifikasiyalara uyğun olmalıdır (xüsusi material tələblər üçün bax: Əlavə Q, R və S). Bu bölmədə siyahıya alınanlardan başqa digər spesifikasiyalar üzrə hazırlanmış materialdan o zaman istifadə oluna bilər ki, materialın bu bölmədə siyahıya alınmış material spesifikasiyalarının bütün tələblərinə cavab verdiyi təsdiq olunsun və onun istifadəsinə alıcı tərəfindən razılıq verilsin.
4.1.2. Tam olaraq müəyyən edilməsi mümkün olmayan materiallar
Əgər material Əlavə B-də qeyd olunan sınaqdan keçərsə, bu standartın qaydalarına uyğun olaraq rezervuarları qurmaq üçün istifadə oluna biləcək, müfəttiş üçün qənaətbəxş olan qeydlər bu standartda siyahıya alınan spesifikasiya ilə tam müəyyən olunması qeyri mümkün olan hər hansı lövhə materialları və ya boru formalı məhsullar.
4.1.3. Təzyiq Hissələri aksesuarları
Bütün təzyiq hissələri aksesuarları misal üçün, boru alətləri, klapanlar, flanslar, ucluqlar, qaynaq boyuncuqları, baca karkasları və örtüklər bu standartda qeyd olunan materiallardan və ya xüsusi hissəni əhatə edən hər hansı qəbul olunmuş ANSI standartında qeyd olunan materialdan hazırlanmalıdır. Bu hissələr istehsalçının adı və ya ticarət nişanı ilə və müvafiq standartların tələb etdiyi hər hansı digər nişanlar ilə nişanlanmalıdır. Bu nişanlarda məhsulun material spesifikasi və göstərilən standartlara uyğunluğu və müəyyən olunmuş normada xidmət üçün uyğunluğu barəsində istehsalçının zəmanəti nəzərə alınmalıdır. Əgər hissənin özündə olan təfsilatlı nişanlama ilə birlikdə, istehsalçının xüsusi əşyalardan ibarət yazılı siyahısı ilə hissəni müəyyən etmək üçün xidmət edən hər hansı daimi və ya müvəqqəti bir tərzdə təzyiq hissələrinin aksesuarları nişanlanarsa və əgər bu siyahı müfəttiş tərəfindən yoxlanması üçün yararlı olarsa, bu paraqrafın məqsədinə cavab verilmiş hesab olunur.
4.1.4. Kiçik Hissələr
Əgər müfəttişin fikrincə, tökmə, döymə və ya kiçik ölçülü Yayılıb hamarlanmış hissələr (hansı ki adi qaydada ehtiyatda saxlanılır və bunlara görə frezer sınaq hesabatları və ya sertifikatlar adi qaydada təchiz olunmur) nəzərdə tutulan tələblərə uyğundursa və əgər bu hissələr qaynaqlanmalıdırsa və qaynaq dərəcəsinə malikdirlərsə, bu hissələrdən istifadə oluna bilər.
4.2.1.1. Təzyiqli membran gərginliyindən asılı olan və ya digər qaydada rezervuarın struktur bütövlüyü üçün vacib olan bütün lövhələr, bununla yanaşı hamar dibli rezervuarların silindir yan divarına qaynaqlanmış dərin lövhələr rezervuarın quraşdırılmalı olduğu yerdə metalın yerli qaydada qeydə alınan ən soyuq günlərə düşməsi nəzərdə tutulan rezervuarın divarlarında ən aşağı temperaturda kövrək sınıq yerlərinə yüksək aralıq təmin etmək üçün seçilmiş spesifikasiyalara uyğun olmalıdır.
4.2.1.2. Bütün hallarda, Alıcı nəzərdə tutulan metalın temperaturunu qeyd edir və rezervuar üçün istifadə olunan lövhələr bu temperaturda istifadə üçün uyğun olmaqla Cədvəl 4 – 1-də siyahıya alınan bir və ya daha artıq spesifikasiyalara uyğun gəlməlidir (təsir sınağının tələbləri üçün bax: bənd 4.2.5.). Bu paraqrafın son cümləsində və bənd 4.2.2-də qeyd olunan hallar istisna olmaqla, dondurulmamış mayelər ilə kontaktda olan materiallar üçün nəzərdə tutulan temperatur Şəkil 4 – 1-də qeyd olunduğu kimi cəlb olunan ərazi üçün ən aşağı bir – günlük temperaturdan yuxarı 15 F nəzərdə tutulmalıdır. Şəkil 4 – 1-də qeyd olunmayan yerlər üçün, ausentik meteoroloji məlumatlardan istifadə olunacaq. Bu məlumatlar yararlı olmayan zaman, Alıcı əldə olan ən etibarlı mənbələrdən temperaturu müəyyən edəcək. Misal üçün izolyasiya və ya rezervuarın tərkib hissələrinin isidilməsi və ya izolyasiyası ilə rezervuarın xarici tərəfini əhatə edən xüsusi vasitələrin heç zaman ən aşağı bir günlük ətraf temperaturun 15 F daxilinə düşməməsini təmin etmək üçün verilən zaman, nəzərdə tutulan metal temperaturu müqayisə oluna bilən mövcud rezervuarlar üzrə faktiki temperatur göstəriciləri və ya hesablamalar ilə izah oluna biləcək daha yüksək bir səviyyədə quraşdırıla bilər.
4.2.1.3. Bənd 4.2.2-yə əsasən yoxlanmayana kimi, xüsusi olaraq nəzərdə tutulan lövhə flanslarının dərəcə sərtliyi və lövhə örtükləri Cədvəl 4 – 1-də qeyd olunan əsas qalınlıqdan istifadə edərək qiymətləndirilməlidir (Əsas qalınlığın izahı üçün bax: bənd 4.3.6.3).
4.2.2. Aşağı – gərginliyin nəzərdə tutulması
Cədvəl 4 – 1-dən istifadə üçün nisbi olan aşağıda qeyd olunan dizayn meyarı, dizayn şərtləri altında faktiki gərginlik istənilən mümkün gərginliyin üçdə - birini keçməyən zaman tətbiq olunur.
a) Daxili rezervuaınr tərkibini əhatə etmək üçün nəzərdə tutulmayan və saxlanan maye və ya buxar ilə kontaktda olmayan rezervuar komponentləri üçün Cədvəl 4 – 1-dən materialın seçilməsində, nəzərdə tutulan metal temperaturu barəsində nəzəriyyə tələb olunmur (bax: Q.2.4. və R.2.3).
b) Rezervuarın daxili tərkibini əhatə etmək üçün nəzərdə tutulmayan və saxlanılan maye və ya buxardan buxara məruz qalan rezervuar komponentləri üçün Cədvəl 4 – 1-dən materialın seçilməsi zamanı nəzərdə tutulan metal temperaturu 30 F artırıla bilər.
c) Hamar dibli rezervuarların silindir tərəflərinə qaynaq olunan dərin lövhələri istisna etməklə, bənd 5.11.2-yə uyğun olaraq əks balansla, soyudulmamış hamar – dərin rezervuarın lövhələri Cədvəl 4 – 1-dən seçilmiş hər hansı materialdan qurula bilər.
4.2.3. Lövhənin Spesifikasiyaları
Cədvəl 4 – 1-in və bənd 4.2.4-in məhdudiyyətlərinə və dəyişikliklərinə əsasən bənd 4.2.3.2., 4.2.3.3. və 4.2.3.4-də siyahıya alınan spesifikasiyalar lövhələr üçün təsdiq olunur.
4.2.3.2. ASTM Spesifikasiyaları
Lövhələr üçün aşağıda qeyd olunan ASTM spesifikasiyaları təsdiq olunur.
c) A131 (yalnız struktur keyfiyyəti).
d) A283 (maksimum 3 / 4 düym nominal qalınlıq ilə yalnız C və D dərəcələri).
e) A285 (maksimum 3 / 4 düym nominal qalınlıq ilə yalnız C dərəcəsi).
f) Tələb olunan qaydada aşağıda qeyd olunan API dəyişiklikləri ilə A516: Mod 1 təknə sınaq analizi ilə maksimum 0.20 % - ə kimi məhdudlaşdırılmalı olan karbon tərkibini tələb edir; maksimum 1.50 % manqan tərkibinə yol verilir. Mod 2 təknə sınaq analizi ilə maksimum 1.40 % - ə kimi artırılmalı olan və 0.70 % - ə kimi azaldılmalı olan minimum manqan tərkibini tələb edir. Karbon tərkibi təknə sınaq analizi ilə maksimum 0.20 % - ə kimi məhdudlaşdırılmalıdır. Polad normallaşdırılmalıdır. Silisium tərkibi təknə sınaq analizi ilə maksimum 0.50 % - ə kimi artırıla bilər.
g) Aşağıda qeyd olunan dəyişiklik ilə A537: Minimum manqan tərkibi təknə sınaq analizi ilə 0.80 % olmalıdır. Əgər maksimum karbon tərkibi təknə sınaq analizi ilə 0.20 % olarsa, maksimum manqan tərkibi təknə sınaq analizi ilə 1.60 % artırıla bilər.
Cədvəl 4 – 1 Nəzərdə tutulan metal temperaturları üçün istifadə edilməli olan lövhə Spesifikasiyaları üçün minimum tələblər
E 275, E355, Keyfiyyət D
S 275, S355, Keyfiyyət J2
E 275, E355 Keyfiyyət D
S 275, S355 Keyfiyyət J2, K2
E275, E355 Keyfiyyət D
S275, S355 Keyfiyyət J2, K2
E275, E355 Keyfiyyət D
S 275, S355 Keyfiyyət J2, K2
1. 1 1/2 – dən artıq qalınlıqda olan bütün lövhələr normallaşdırılır.
2. Poladın qüvvəsi azaldılmalı və zərif – struktur hissəcikləri ilə işlənməlidir.
3. Lövhələr normallaşdırılmalı və ya kövrəkliyi azaldılmalıdır (4.2.4.2. bəndinə baxın).
4. 4.2.5. bəndinə müvafiq olaraq hər bir lövhənin təsiri yoxlanmalıdır.
5. Manqan tərkibi 0.80 % - 1.20 % normasında olacaq. Poladın kənarları və üstü örtülməməlidir.
6. Təchiz olunan materialın kənarları və ya üstü örtülməlidir.
i) A633 (yalnız C və D dərəcələri)
j) A662 (yalnız B və C dərəcələri)
k) A 678 (yalnız A və B dərəcələri)
l) A737 (yalnız B dərəcəsi)
m) A841 (yalnız sinif 1)
4.2.3.3 CSA Spesifikasiyası
Aşağıda qeyd olunan CSA spesifikasiyası lövhələr üçün təsdiq olunur: G40.21 (yalnız 38V, 44V və 50V dərəcələri; əgər təsir sınaqları tələb olunarsa, bu dərəcələr 38VT, 44VT və 50 VT kimi təyin olunur).
Strukturun gücləndirilməsi üçün əlavə olunan elementlər Cədvəl 4 – 2-yəuyğun olaraq məhdudlaşdırılmalıdır. Lövhələr dərəcə üçün qeyd olunan minimumdan yuxarı 20 ksi – dən çox olmayan istənilən qüvvəyə malik olmalıdır. Zərif struktur hissəciyi üçün hazırlanmış tam zəiflədilmiş polad tələb olunan zaman qeyd olunmalıdır.
4.2.3.4. ISO spesifikasiyası
Aşağıda qeyd olunan ISO spesifikasiyası lövhələr üçün təsdiq olunur: 630 – 1 (yalnız C və D keyfiyyətlərində E275 və E355 dərəcələri). Strukturun təmizlənməsi və ya gücləndirilməsi üçün əlavə olunan elementlər Cədvəl 4 – 2-yə uyğun olaraq tənzimlənilir.
Cədvəl 4 – 2.Yol verilən maksimum qatışıq tərkibi
Niobium (maksimum 0.05 %) və Vanadium
1. Material spesifikasiyasına daxil edilməyən zaman, bu qatışıqlardan istifadə və ya bunların kombinasiyası Alıcının razılığına əsasən istehsalçının seçiminə uyğun olmalıdır. Alıcı tərəfindən müraciət olunan zaman bu elementlər barəsində hesabat verilməlidir.
2. Spesifikasiyada olan məhsulun davamlılıq analizlərinə uyğun olaraq məhsul analizləri üzrə bu tələblərə məhsul cavab verməlidir.
3. Tək və ya vanadium ilə birlikdə əlavə olunmasından asılı olmayaraq, minimum 0.15 % silisium ilə birləşməyənə kimi niobium 0.50 düym maksimum qalınlıqda lövhələrə kimi məhdudlaşdırılmalıdır.
4. Bir əlavə kimi vanadiuma əlavə olunan zaman, nitrogen (maksimum 0.015 %) qeydə alınmalı və nitrogenə minimum vanadium nisbəti 4: 1 olacaq.
4.2.3.5. EN spesifikasiyası
Aşağıda qeyd olunan En spesifikasiyası bu lövhələr üçün təsdiq olunur: EN 10025 (yalnız J0, J2 və K2 keyfiyyətlərində S275 və S355 dərəcələri). Strukturun təzələnməsi və ya gücləndirilməsi üçün əlavə olunmuş elementlər Cədvəl 4 – 2-yə uyğunolaraq tənzimləməlidir.
4.2.4. Lövhənin İstehsalı
4.2.4.1. Lövhələr üçün bütün material açıq – ocaq, elektrik – odluq və ya əsas – oksigen prosesindən istifadə edərək hazırlanmalıdır. Universal frezer lövhələrdən istifadə olunmayacaq. Qalınlığı Cədvəl 5 – 6-nın tələblərinə uyğun olaraq müəyyən olunanlar istisna olmaqla, frezerdən təchiz olunan lövhələrin 0.01 düymdən artıq qeyd olunan qalınlıqla boşaldılmadığından əmin olmaq üçün təzyiq hissələri üçün bütün lövhələr uc qalınlığa əsasən nizamlanmalıdır. Əgər lövhələrin minimum qalıqlarının 0.01 düymdən daha artıq tələb olunan dizayn qalınlığı ilə idarə olunduğu faktiki ölçülər ilə təyin olunarsa (lövhələrin ucları boyunca nöqtələrin artmasında nəzərə alınır) çəkiyə əsaslanaraq alınmış lövhələrdən istifadənin qarşısını almaq üçün bu şərt təhlil olunmamalıdır.
4.2.4.2. Alıcının təsdiqinə əsasən, 1 ½-dən çox qalınlığa görə Cədvəl 4 – 1 (Qeyd 1) ilə normal qaydada isti emal olunmuş lövhələr tələb olunan zaman, alternativ olaraq termo – mexaniki – nəzarət – prosesinin (TMCP) lövhələrindən (dərəcə sərtliyini qüvvətləndirmək üçün nəzərdə tutulan mexaniki – termiki fırlanma prosesi ilə hazırlanan lövhələr) istifadə oluna bilər. Bu halda, hər bir TMCP Yayılıb hamarlanmış lövhə bənd 4.2.5-ə uyğun olaraq Şarpi V – təsir dərəcəli enerjini qəbul edir.
4.2.5. Lövhələr üçün Təsir sınağının tələbləri
4.2.5.1. Cədvəl 4 – 1-də verilən qalınlıq norması və metal üçün nəzərdə tutulan temperatur fərqli dərəcələr üzrə lövhələrin sərbəst buraxılması və təsir sınağının tələblərini təmin edir. Cədvəl 4 – 1-də siyahıya alınan hər hansı materialdan 6.7. bəndində qeyd olunan qaynaq prosedurunun tələbləri və 4.2.5. bəndində və Cədvəl 4 – 3-də qeyd olunduğu kimi materialın təsir sı tələblərinə cavab verməsini təmin etməklə hər hansı qalınlıq və temperatur üçün istifadə oluna bilər. Lövhə Cədvəl 4 – 1-ə və ya bənd 4.2.2-yə görə təsir sınağından çıxmazsa, hər bir lövhə təsir sınağından keçirilməlidir; lövhə birbaşa olaraq külçədən və ya lövhədən fırlanan blok lövhəsinə kimi istiqamətlənir. ASTM A 370, A Növü, Şarpi V – dərəcə sınağından istifadə olunacaq. Nümunənin uzun ölçüsü nəzərdə tutulan maksimum gərginliyin istiqamətinə paralel olacaq. Müvafiq gərginliklər təxmini olaraq bərabər olan zaman, nümunələr Yayılıb hamarlanmiş lövhənin yekun istiqamətinə əks olacaq. Cədvəl 4 – 3-ə uyğun minimum enerji sovrulması qiymətləri təmin olunmalıdır.
Cədvəl 4 – 3 Lövhə Nümunələri üçün minimum Şarpi – V dərəcə tələbləri
Qeyd olunan qiymətlər tam – ölçülü nümunələrə tətbiq olunur. Yarım ölçülü nümunənin qəbul meyarı üçün, bax:ASTM A20. İstehsalçı tərəfindən nəzərdə tutulan metal temperaturundan daha aşağı təsir sınaq temperaturundan istifadə oluna bilər, lakin sınaq temperaturunda təsir qiyməti Cədvəl 4 – 3-ə uyğun gəlməlidir. Lövhə seçilən zaman, isti təsir olunan qaynaq zonasında lövhənin təsir göstəricilərinin mümkün dərəcəsinə diqqət yetirmək lazımdır.
Bu materialın tam təsviri üçün bax: bənd 4.2.3.
3 / 16 düym– 1 1 / 2 qalınlıq üçün normallaşdırmadan mükəmməl struktur təcrübəsi ilə poladın qüvvəsi tam olaraq zəiflədilməli və hazırlanmalıdır.
Manqanın tərkibi təknə sınaq analizləri ilə 0.85 % - dən – 1.20 % - ə kimi normada olmalıdır.
4.2.5.2. ASTM A20 – nin bütün digər təsir tələbləri, Əlavə Tələb S5, həmçinin ASTM A 20 –yə istinad etməyən spesifikasiyalar Cədvəl 4 – 3-də siyahıya alınan bütün materiallar üçün tətbiq olunmalıdır.
4.2.5.3. Cədvəli 4 – 3-də qeyd olunan normanı keçən qalınlıq üçün, təsir sınağının tələbləri istehsalçı ilə alıcı tərəfindən qarşılıqlı olaraq razılaşdırılmalıdır. ASME Bölmə VIII, Paraqraf 1, Hissə UG – 84 direktiv kimi istifadə oluna bilər.
4.3. Boru, flanslar, döymələr və ramalar
Daxili təzyiqdən asılı olan rezervuar hissələrində istifadə olunan bütün boru, flanslar, döymələr və ramalar bənd 4.3.2 – 4.3.6-nın (hər ikisi daxil olmaqla) müvafiq tələblərinə uyğun olmalıdır.
4.3.2.1. Karbon polad boru aşağıda qeyd olunan spesifikasiyalardan birinə uyğun gəlməlidir:
c) ASTM A134, vint (spiral) qaynaq olunmuş boru istisna olmaqla;
d) ASTM A139, vint (spiral) qaynaq olunmuş boru istisna olmaqla;
g) ASTM A671 (yalnız CA, CC, CD və CE dərəcələri);
h) API 5L (yalnız A və B dərəcələri).
4.3.2.2. ASTM A134, A139 və ya A671 borusundan istifadə olunan zaman, o aşağıda qeyd olunanlara uyğun gəlməlidir.
a) Borunun təzyiqinin yoxlandığı təsdiq olunmalıdır.
b) Boru üçün lövhənin spesifikasiyası lövhə spesifikasiyasına uyğun olan bənd 4.2.3, 4.2.4. və 4.2.5-in tələblərini təmin etməlidir.
c) Borunun uzununa qaynaqlanması üçün qaynaqlama proseduru müəyyən olunmuş təsir sınaqları bənd 4.7.1-ə uyğun olaraq yerinə yetirilməlidir.
4.3.3. Qurulan alətlər
Qurulan alətlər məsələn, fligellər, troyniklər və qeyrilər bu standartda olan müvafiq paraqraflara uyğun olaraq layihələndirilən zaman ərimə qaynaq üsulu ilə fabrikatlaşdırıla bilər.
4.3.4.1. Çarx, qaynaq boyunu üzrə əyilmə və uzun qaynaq olunan boyuncuq flansları döymə karbonlu polad flansları üçün ASME B16.5 – nın material tələblərinə uyğun gəlməlidir. Ucluq flansları üçün istifadə olunan lövhə materialı ASME B16.5 ilə tələb olunanlarla eyni və ya daha yaxşı fiziki göstəricilərə malik olmalıdır.
4.3.4.2. 24 düymdən – dən daha böyük nominal boru ölçüləri üçün, alıcının təsdiqi ilə ASME B16.47, B seriyalarına uyğun gələn flanslardan istifadə etmək olar. Aparatların cütləşdirilmiş flanslarının uyğunluğunun təmin olunmasına xüsusi diqqət yetirmək lazımdır.
4.3.5. Ramalar və Döymələr
Əgər üzərində qaynaq aparılmalıdırsa, bənd 4.1.3-də qeyd olunmayan geniş ramalar və döymələr (hər iki material üçün 12 haşiyə) qaynaq olmalı və onlar aşağıda qeyd olunan ASTM spesifikasiyalardan birinə uyğun olmalıdır:
a) A27 (yalnız struktur hissələri üçün 60 – 30 dərəcələri),
4.3.6. Sərtlik tələbləri
Bənd 4.3.2.2-də qeyd olunanlar istisna olmaqla, borunun, flansların və döymələrin sərtlik dərəcələri bənd 4.3.6.1. – 4.3.6.4-də qeyd olunduğu kimi müəyyən olunmalıdır.
4.3.6.1. – 20 F – dən soyuq olmayan, minimum nəzərdə tutulmuş metal temperaturunda istifadə olunan ASME B16.5 ferrit polad flanslar üçün heç bir təsir sınağı tələb olunmur. Əlavə təsir sınaqları (bax: bənd 4.3.6.4) aparılmayana kimi, müvafiq material dərəcəsi üçün. ASTM spesifikasiyası tərəfindən tələb olunan təsir sınağının temperaturundan aşağı olmayan, minimum nəzərdə tutulmuş metal temperaturlarında ASTM A333 və ASTM A350 – yə müvafiq boru materiallarından istifadə oluna bilər.
4.3.6.2. Aşağıda qeyd olunan qaydada, Şəkil 4 – 2-də göstərilən material qrupları altında digər boru və döymə materialları səciyyələndirilməlidir:
a) Qrup I – API 5L, Dərəcələr A, B, ASTMA 106, Dərəcələr A və B; ASTM A53, Dərəcələr A və B; ASTM A181; və ASTM A105;
b) Qrup II – ASTM A524, Dərəcələr I və II.
4.3.6.3. Təsir sınağı olmadan (bax: bənd 4.3.6.4) Şəkil 4 – 2-də göstərilənlərdən daha aşağı minimum nəzərdə tutulan metal temperaturlarında korroziya Yolsi daxil olmaqla, 4.3.6.2. bəndində siyahıya alınan qruplarda materiallar nominal qalınlıqda istifadə oluna bilər. Şəkil 4 – 2-də istifadə edilməli olan əsas qalınlıq (bax: Şəkil 4 – 3) aşağıda qeyd olunan qaydada olmalıdır.
a) Toqquşan – qaynaq bəndləri üçün, ən qalın qaynaq olunmuş nominal qalınlığıdır.
b) Künc qaynaq (oyuq və ya nazik halqa) və ya dairəvi qaynaqlar üçün, bu birləşdirilmiş iki hissənin daha nazik olanıdır.
c) Qaynaqlanmamış hissələr üçün (məsələn boltlanmış flanslar kimi), bu, 1 / 4 hamar örtüyün nominal qalınlığıdır.
4.2.6.4. 4.3.6.2. və ya 4.3.6.3. bəndləri ilə təsir sınaqları tələb olunan zaman, onlar minimum nəzərdə tutulan metal temperaturundan daha yüksək olmayan sınaq temperaturunda döymələr üçün ASTM A350 Dərəcə LF1 və ya boru üçün ASTM A333 – ün minimum enerji tələbləri də daxil olmaqla, digər tələblərə müvafiq olaraq bunlar həyata keçirilməlidir. 4.2.3. bəndində qeyd olunan lövhələr istisna olmaqla, 4.3. bəndində qeyd olunan material minimum nəzərdə tutulan metal temperaturundan yüksək olmayan bir temperaturda minimum Şarpi V – ucluğunun 13 ft – lb (tam ölçülü nümunə) təsir qüvvəsinə malik olmalıdır.
Şəkil 4 – 2 – Təsir Sınağı olmadan Boru, Flanslar və Döymələr üçün minimum yol verilən metal temperaturu
4.4. Boltla bağlanan material
Əgər karbonlu polad boltlar aşağıda qeyd olunan və ya daha yaxşı spesifikasiyalara cavab verərsə, onlardan istifadə oluna bilər:
4.5. Struktur Formaları
Təzyiq yaradan yüklərə tabe olan və ya digər şəkildə rezervuarın struktur tamlığı üçün mühüm olan bütün struktur formaları (Qeyd 12 – yə baxın) yalnız açıq ocaqlı, elektrik – odluqlu və ya əsas oksigen prosesi ilə hazırlanmalı və aşağıda qeyd olunan spesifikasiyalara uyğun gəlməlidir:
c) ASTM A633 (yalnız A dərəcəsi);
e) CSA G40.21 (yalnız 38 V, 44 V və 50V dərəcələri; əgər təsir sınaqları tələb olunarsa, bu dərəcələr 38 VT, 44 VT və 50 VT kimi müəyyən olunur);
f) ISO 630 (1995), Dərəcə E275, B, C və D keyfiyyətləri;
g) EN 10025, Dərəcə S275, JR, J0, J2 və K2 keyfiyyətləri.
1. Üzlüyün bərkidildiyi lövhə yuxarıda qeyd olunan şəkilə daxil edilməyib.
2. ts = üzlüyün qalınlığı; tn = ucluğun boyun qalınlığı; Tf = flans qalınlığı; Tc = boltla bağlanmış örtüyün qalınlığı.
QEYD 3 Hər bir komponent üçün əsas qalınlıq aşağıda qeyd olunan qaydada olmalıdır:
Komponentlər Əsas qalınlıq (hansı daha azdırsa)
Uc boyuncuq tn və ya ts
Sürüşən flans tn və ya Tf
Halqa formalı flans tn və ya Tf
Qaynaq olunan boyuncuq flans tn və ya Tf
Uzun qaynaq olunan boyuncuq flans tn və ya ts
Boltla bağlanmış örtük 1 / 4 Tc
Şəkil 4 – 3 – Borunun, Flansların və Döymələrin təsir sınağının müəyyən olunması üçün əsas qalınlıq
5.1.1. Qaydaların həcmi
Bu standartda təqdim olunan qaydaların məqsədi 1.2 bəndində qeyd olunan iş prosesi daxilində hər hansı formada qurulmuş aşağı təzyiqli rezervuarları üçün təsdiq olunmuş texniki təcrübələri müəyyən etmək və hər hansı rezervuarın təhlükəsizliyini qiymətləndirmək məqsədi ilə müfəttiş üçün lazimi əsaslar kimi xidmət edə biləcək və API 620 trafaretinin tətbiqini genişləndirə biləcək dizayn vəsınaq üçün əsaslı qaydaları təmin etməkdən ibarətdir. Bu qaydalar dizaynın və konstruksiyanın bütün təfsilatlarını əhatə etməyən zaman, İstehsalçı müfəttişin təsdiqinə əsasən, bu standart ilə təmin olunduğu kimi təhlükəsiz olacaq dizaynın və konstruksiyanın təfsilatlarını təmin edəcək.
5.1.2. Təzyiq kameraları
İki və ya daha artıq təzyiq kamerasından ibarət olan və ümumilikdə dam, dib və ya digər elementlərə malik olan rezervuarlar üçün, qeyd olunan iş şəraitləri altında təmin oluna biləcək vakuum və təzyiqin ən kəskin kombinasiyası üçün hər bir təzyiq hissəsi nəzərdə tutulmalıdır.
5.1.3. Boşluqlardan yayınma
Yağış suyunun toplana biləcəyi yerlərdən kənar və ya maye səviyyəsi qalxan zaman qazların saxlanması mümkün olan yerlərdə daxildə hər hansı boşluqlardan yayınmaq üçün rezervuarın divarları formaya salınmalıdır.
5.1.4. Buxar məkanının həcmi
Nominal həcmi əsaslandırılan yüksək maye səviyyəsindən yuxarı buxar məkanının həcmi ümumi maye həcminin 2 % - dən az olmamalıdır (bax: bənd 3.2.2).
5.1.5. Yeni Dizaynın yoxlanması
Rezervuar yeni dizaynda olan zaman və qeyri adi formaya malik olan zaman (a) və yaxud dizaynerin fikrincə təhlükəsizliyin lazımi səviyyədə təmini ilə hesablamaya imkan verməyən bir dərəcəyə simmetrik olmayan rezervuar divarında bu məkanlar ətrafında gərginlik sistemi yarada biləcək örtüklərə və ya geniş hissələrə malik olan zaman, rezervuar sınaqdan keçirilməli və 7.24 bəndində qeyd olunduğu kimi gərginlik – ölçüsünün tədqiqatları aparılmalıdır.
5.2. İstifadə olunan temperatur
Bu rezervuarlarda saxlanılan və ya daxil edilən qazların, buxarın və ya mayelərin, temperaturu 250 F – i keçməməlidir (bax: bənd 1.2.2).
5.3. Dizaynda istifadə olunan təzyiqlər
5.3.1. Maksimum maye səviyyəsindən yuxarı
5.3.1.1. Əsasən qaz təzyiqinə görə maksimum maye səviyyəsindən yüksək olan komponentlər də daxil olmaqla, rezervuarın komponentləri aşağıda qeyd olunan qaydada layihələndirilməlidir:
a) Qoruyucu klapanın təyin olunmuş təzyiqindən az olmayan təzyiq. Maksimum müsbət təzyiq ölçüsü rezervuar üçün nominal təzyiq norması kimi anlaşılmalı (bəzən dizayn təzyiqi adlandırılır) və 15 lbf / düym ölçüsünü keçməməlidir.
b) Havanın daxili axını (və ya digər qaz və ya buxar) vakuum qoruyucu klapanlar üzrə rezervuarın maksimum nəfəs axın normasında olan zaman maksimum natamam vakuum (eyni zamanda dizayn vakuumu adlandırılır).
5.3.1.2. Əgər maksimum maye səviyyəsi damın hündürlüyündən aşağıdırsa, 7.18.4 bəndində göstərildiyi kimi hidrostatik sınaq zamanı rezervuar damın hündürlüyünə kimi doldurulmalıdırsa, hər iki halda maksimum maye səviyyəsi şərtləri üçün rezervuar nəzərdə tutulmalıdır.
5.3.1.3. Qaz və ya buxar məkanda istifadə olunan təzyiq ilə qoruyucu klapanının təyin olunmuş təzyiq arasında müvafiq bir limit təmin olunmalıdır. Bu limit qaz və ya buxar məkanına təsir edən temperatur, atmosfer təzyiqi və ya digər faktorlarda olan fərqlər ilə baş verən təzyiq artımına imkan verir.
5.3.1.4. Vakuum qoruyucu klapanın müəyyən olunmuş təzyiqi nəzərdə tutulmuş vakuum təzyiq üçün rezervuarda vakuum təzyiqin toplanmasını məhdudlaşdırmalıdır.
5.3.2. Maksimum Maye səviyyəsindən aşağı
Maksimum maye səviyyəsindən aşağı rezervuarın elementlərində olan bütün təzyiq elementə təsir göstərən statik maye başlığı və qaz təzyiqinin (və ya qısmən vakuum) ən kəskin kombinasiyası üçün nəzərdə tutulmalıdır.
5.3.3. Mayenin saxlanma çəkisi
Mayenin saxlanması üçün çəkinin 60 F – də qeyd olunan maye tərkibinin ft – nə görə çəki kimi nəzərdə tutulmalıdır. Minimum çəki 48 lb / ft – dən az olan zaman, 5.5.7. bəndinin göstərişlərinə əməl olunmalıdır. Bu minimum çəki yalnız qazın saxlanması üçün istifadə olunan rezervuarlara və ya Q və R Əlavələrində qeyd olunduğu kimi soyudulmuş mayenin saxlanması üçün istifadə olunan rezervuarlara tətbiq olunmur.
a) ölü yük(DL): rezervuarın və ya rezervuar komponentinin çəkisi, həmçinin hər hansı izolyasiya, xətləmə və ya digər göstəriş olmayana kimi korroziya imkanı.
b) hidrostatik və pnevmatik sınaqlar (Ht): 7.18 bəndində qeyd olunan sınaqların aparılması ilə bağlı yük.
c) birləşdirilən borudan yüklər (Lp).
d) platformalarda və pilləkənlərdəki yüklər (Ls) (bax: Əlavə E).
e) minimum dam yükü (Lr): damın üfüqi layihələndirilmiş sahəsi üzrə 20 lb / ft.
f) təzyiq (Pg): 5.3.1. bəndində verilən maksimum müsbət təzyiq ölçüsü.
g) təzyiq (Pv): bənd 5.3.1-də verilən maksimum cüzi vakuum. Maksimum cüzi vakuum ən azı 1 in wc olmalıdır.
h) seysmik (E): L Əlavəsində verilən seysmik yüklər.
i) qar (s): torpağın qar yükü Alıcı tərəfindən qeyd olunmayana kimi (lb / ft) Cədvəl 7 – 1-dən və ya Şəkil 7 – 1 ASCE 7 – dən qeyd olunmalıdır. Nəzərdə tutulmuş vahid dam qarının yükü torpaq qarının yükündən 0.84 dəfə çox olmalıdır. Alternativ olaraq, nəzərdə tutulmuş vahid damın qar yükü ASCE 7 və ya dövlət standartına müvafiq olaraq torpağın qar yükü müəyyən olunmalıdır.
j) saxlanılan maye (Pl): 5.3.3. bəndində verilən sıxlıq ilə mayenin maye başlığında yaranan təzyiq ölçüsü (lb / düym ). Mayenin sıfır səviyyəsindən maksimum səviyyəsinə kimi bütün maye səviyyələri nəzərə alınmalıdır.
k) külək (w): nəzərdə tutulmuş küləyin surəti (v) bunlardan hər hansı biri ola bilər: 1) ASCE 7 – 05, Şəkil 6 – 1 – dən müəyyən olunan 3 – san küləyin nəzərdə tutulan surəti V1-ə vurulmalıdır; və ya 2) Alıcı tərəfindən qeyd olunan risk kateqoriyası üçün ASCE 7 – 10 – dan müəyyən olunan 3 san küləyin nəzərdə tutulmuş surəti (səciyyəvi olaraq risk kateqoriyası 2 tətbiq olunur – Şəkil 26.5 – 1 b) 0.78 - ə vurulur; və ya 3) Alıcı tərəfindən qeyd olunan 3 san küləyin nəzərdə tutulmuş surəti. Külək ən sürətli frezerlə ölçülən qaydada qeyd olunarsa, surət 1.2 –yə vurulur. Torpaqdan yuxarı 80 ft - ə kimi küləyə məruz qalan rezervuar komponentləri üçün, rezervuarın xarici səthi üçün normal külək təzyiqləri (V / 120) – yə vurulmuş aşağı təzyiqlər olacaq. Torpaqdan 80 ft – dən çox yerləşdirilən rezervuar komponentləri üçün, küləyin təzyiqini müəyyən etmək üçün ASCE 7 – dən istifadə edin.
Orta təzyiq (lbf / ft)
Maksimum təzyiq (lbf / ft)
Daxili və ya dib konus və yaxud dib
Alternativ olaraq, rezervuar üçün nəzərdə tutulmuş təziyiqlər xüsusi şərtlər üzrə yerli standarta və ya ASCE 7 – yə müvafiq olaraq müəyyən olunmalıdır.
Dam üzərində orta külək təzyiqindən normadan artıq fırlanma və üzlüyün sıxılma sahəsi üçün damı layihələndirmək məqsədi ilə istifadə olunmalıdır. Damı və üzlüyü layihələndirmək üçün maksimum külək təzyiqindən istifadə olunmalıdır.
Qeyd:API 620 iş gərginliyindən istifadə edən zaman, ASCE 7 – 10 külək surətləri hazırda yaradılan LRFD yük faktorlarına və risk kateqoriyasına (mühüm faktorlar) malik olur. ASCE 7 – 10 külək surəti üçün tətbiq olunan 0.78 faktoru iş gərginlik səviyyələri üçün konversiyanı təmin edir.
5.4.2. Yük kombinasiyaları
Rezervuar aşağıda qeyd olunan yük kombinasiyaları üçün layihələndirilməlidir. Əgər ölü yükdən başqa hər hansı digər yükün olmaması daha kəskin bir şəraitin yaranmasına səbəb olarsa, bu yük kombinasiyaya daxil edilməməlidir.
d) DL + Pv + 0.4 (Lr və ya S )
e) DL + 0.4Pv + (Lr və ya S )
f) DL + 0.7Pg + Pl + E + 0.1S
5.5. Divarlar üçün Maksimum Yol verilən gərginlik
Daha yüksək lokallaşdırılmış hərəkət və əlavə gərginliklər bu standarta müvafiq olaraq layihələndirilmiş və fabrikatlaşdırılmış rezervuarların divarlarında mövcud ola bilər və qeyd olunan sınaq yükləri bəzi lokallaşdırılmış təkrar formaların yaradılmasına səbəb ola bilər. Əgər təkrar fırlamalaşmanın sınaq təzyiqinin boşalması zamanı, plastik gərginliyin əks istiqamətdə baş verməsinə səbəb olacaq qədər kəskin deyilsə, lokallaşdırılmış təkrar formalaşmanın qanuni fabrikatlaşdırma əməliyyatı kimi nəzərdə tutulduğu üçün bu mümkündür. Bu ardıcıl normal əməliyyatda davamlı plastik gərginliyi yaratmağa meyllidir.
5.5.2.1.Bənd 5.5.3. – 5.5.5-in Şəkil 5 – 1-in tələbləri üzrə ümumi olan gərginliklər ilə əlaqədar fərqlər aşağıda qeyd olunduğu kimidir:
t- divarın düym ilə qalınlığıdır;
R -divarın düym ilə radiusudur;
c-düym ilə korroziya imkanıdır;
Sts-Cədvəl 5 – 1-də verildiyi kimi, lbf / düym ilə sadə gərginlik üçün maksimum mümkün gərginlikdir;
Scs-nə mərkəzdənqaçma istiqamətində müvafiq qaydada hərəkət edən sıxma qüvvəsi ilə, nə də istənilən qüvvə ilə ox yükü vasitəsi ilə hərəkət edən silindir divarı üçün lbf / düym ilə maksimum mümkün uzununa sıxma gərginliyidir (cəlb olunan qalınlıq – radius nisbəti üçün 5.5.4.2. bəndinə müvafiq olaraq müəyyən olunub);
Sta lbf / düym ilə mümkün istənilən gərginlikdir; sta buna perpendikulyar olan sıxma gərginlik əmsalının olduğuna görə, sts – dan daha aşağıdır;
Sca-lbf / düym ilə mümkün sıxma gərginliyidir; sca buna perpendikulyar olan sıxma gərginlik əmsalının və ya istənilən gərginlik əmsalının olduğuna görə, scs – dan daha aşağıdır;
Stc-nəzərdə saxlanılan nöqtə altında lbf / düym ilə hesablanmış istənilən gərginlikdir;
Scc- nəzərdə saxlanılan nöqtə altında lbf / düym ilə hesablanmış sıxma gərginliyidir;
St- fərqdən istifadə olunan kontekstdən asılı olaraq hesablanmış qiymət və ya mümkün qiymət ola biləcək lbf / düym ilə istənilən gərginliyi göstərmək üçün ümumi fərqdir;
Sc- fərqdən istifadə olunan kontekstdən asılı olaraq hesablanmış qiymət və ya mümkün qiymət ola biləcək lbf / düym ilə sıxma gərginliyini göstərmək üçün ümumi fərqdir;
N -sadə gərginlik Sts üçün maksimum mümkün gərginlik üzrə istənilən gərginlik nisbətidir st;
M- scs maksimum mümkün sıxma gərginliyi üçün sc sıxma gərginliyinin nisbətidir (bax: Şəkil F – 1).
5.5.2.2. Rezervuar divarı ifadəsi 3.3. bəndində müəyyən olunur. Bu standartda digər göstəriş qeyd olunmayana kimi, ucluqlarda, lyuklarda, bərkidilmiş ara qatlarda, flanslarda və örtük lövhələrdə gərginliklər rezervuarın divarları üçün tətbiq olunan qiymətləri keçməyəcək.
5.5.3. Maksimum gərginliklər
5.5.3.1. Qeyd olunan əməliyyatda müdafiə olunması nəzərdə tutulan bu kimi yüklərin hər hansı müvafiq kombinasiyası və ya bənd 5.4-də siyahıya alınan yüklərin hər hansı biri üçün müəyyən olunan qaydada rezervuarın divarlarından xaricdə maksimum gərginliklər bənd 5.5.3.2. və 5.5.3.3-də qeyd olunan göstərişlərə müvafiq olaraq müəyyən olunan müvafiq gərginlik qiymətlərini keçməməlidir.
5.5.3.2. Əgər həm meridional, həm də uzununa blok qüvvələri T1 və T2 geniş olarsa və yaxud əgər bir qüvvə geniş, digəri isə sıfır olarsa, hesablanmış gərginlik təzyiqi Stc Cədvəl 5 – 1-də qeyd olunan müvafiq qiymətikeçməməlidir.
1. Heç bir zaman (t - c) / R xüsusi bir qiymət üçün sıxma təzyiqi 0ABC əyrisi ilə təqdim olunan Scs – ni keçmir, sıxma təzyiqinin heç bir qiymətinin və ya N–in bu əyridən sola və yaxud yuxarı düşməsinə yol verilmir.
2. M və N faktorları arasında qarşılıqlı əlaqə üçün bax: Şəkil F – 1.
3. Əgər sıxma təzyiqi genişdirsə, R = R1 – dən istifadə edin; əgər sıxma təzyiqi ortadırsa, R = R2 – dən istifadə edin.
Şəkil 5 – 1 – 30,000 lbf / düym – 38,000 lbf / düym əldə olunan qüvvəyə malik poladlar, Ümumi gərginlik və sıxma üçün iki oxlu gərginlik diaqramı
5.5.3.3. Əgər orta qüvvə T1 genişdirsə və mövcud en qüvvə vahidi T2 sıxılandırsa və yaxud əgər T2 genişdirsə və T1 sıxılandırsa, hesablanmış geniş təzyiq, stc daxil edilən (t - c) / R əlaqədar nisbət və (sc = scc) sıxılma təzyiqinin qiyməti üçün Şəkil 5 – 1-dən əldə olunan müvafiq N qiyməti iləCədvəl 5 – 1-də verilən müvafiq təzyiq qiymətinə vurmaqla əldə olunan sta, mümkün geniş təzyiqin qiymətini keçməməlidir. Bununla yanaşı, sıxmada hərəkət edən blok qüvvəsinin ona perpendikulyar hərəkət edən mövcud blok qüvvəsinin 5 % - ni keçmədiyi hallarda, dizaynerin bu paraqrafın göstərişlərinə ciddi əməl etmək əvəzinə 5.5.3.2. bəndində qeyd olunan həcmin geniş təzyiqinə imkan vermək seçimi vardır (bu paraqrafa müvafiq olaraq, mümkün geniş təzyiq qiymətləri, sta – nın müəyyənləşdirilməsini təqdim edən nümunələr üçün bax: F.1). Heç bir halda, sta – nın qiyməti Cədvəl 5 – 2-də verildiyi kimi gərginlik üçün müvafiq birləşmə effektivliyinə vəCədvəl 5 – 1-də göstərilən sadə gərginlik üçün mümkün təzyiqə malik məhdudu keçmir.
5.5.4. Maksimum Sıxma gərginlikləri
5.5.4.1. Sıxma halqası sahəsi üçün 5.12.4.3. bəndində göstərilənlər istisna olmaqla, 5.4. bəndində siyahıya alınan hər hansı yüklər üçün müəyyən olunduğu kimi, rezervuarın xarici divarlarında maksimum sıxma gərginlikləri və ya qeyd olunan əməliyyatda müdafiə edilməsi nəzərdə tutulan yüklərin hər hansı uyğun kombinasiyası 5.5.4.2. – 5.5.4.8. bəndlərində qeyd olunan göstərişlərə müvafiq olaraq müəyyən olunan müvafiq gərginlik qiymətlərini keçmir. Silindir divarı üzərində çevrə gərginliyi sıxılan zaman bu qaydaların tətbiq olunması nəzərdə tutulmamalıdır (xarici təzyiq ilə hərəkət edən silindirdə olduğu kimi). Bununla yanaşı, sıxma qüvvəsi geniş və ya R2-yə kimi olan zaman və ya sıxma qüvvəsi meridional olan zaman R bərabər R1 ilə 5.5.4.2. bəndində qeyd olunduğu kimi hesablanmış Scsqiymətləri bəzi dərəcələrdə ikiqat əyrinin divarlarına tətbiq olunan 5.5.4.3., 5.5.4.4. və 5.5.4.5. bəndlərində verilən qaydalar üçün əsaslar yaradır.
Cədvəl 5 – 1 – Sadə gərginlik üçün yol verilən maksimum gərginlik qiymətləri
1. Bütün müvafiq dəyişikliklər və 4.2. – 4.6. bəndləri ilə tələb olunan spesifikasiya məhdudiyyətlərinə əməl olunmalıdır.
2. 4, 6, 10 və 12 Qeydlərinə istinad ilə göstərildiyi kimi əlavə faktorlar və ya məhdudiyyətlər tətbiq olunan hallar istisna olmaqla, boltla bağlanmış poladdan başqa digər materiallar üçün bu cədvəldə verilən mümkün geniş gərginlik qiymətləriqeyd olunan minimum hasilat nöqtəsinin 60 % - i (b) və ya material üçün qeyd olunan minimum ən son geniş qüvvənin 30 % - indən (a) daha azdır.
3. 10 – cu Qeydə istinad ilə göstərildiyi kimi, qeyd olunan mümkün gərginlik qiymətində artıq birləşmə effektivliyi faktorunun əks olunduğu hallar və ya 5.5.3.3. bəndinə müvafiq olaraq müəyyən olunan N qiymətinin Cədvəl 5 – 2-də qeyd olunan müvafiq birləşmə effektivliyindən daha az olduğu hallar istisna olmaqla (və bununla yanaşı, əgər tətbiq olunarsa, müvafiq birləşmə effektivliyi faktorundan başqa mümkün gərginlikdə daha böyük azalmaya təsir edir), dartılmada qaynaqlar üçün qeyd olunan gərginlik qiymətləriCədvəl 5 – 2-də qeyd olunan müvafiq birləşmə effektivliyi faktoru, E – yə vurulur.
4. Struktur baxımından keyfiyyətli poladlar üçün gərginlik qiymətlərinə0.92 keyfiyyət faktoru daxildir.
5. Lövhələr və borudan 3 / 4– dən daha böyük qalınlıqda istifadə olunmur.
6. Gərginlik qiymətləriyalnız 55,000 lbf / düym ən son geniş gərginliyə malik polad üçün məhdudlaşdırılır.
7. 2 1 / 2 düym qalınlıqdan daha az və ya ona bərabər.
8. 1 1 / 2 düym qalınlıqdan daha az və ya ona bərabər.
9. Əritmə yolu ilə - qaynaq olunan boru üçün gərginlik qiymətlərinə 0.80 qaynaq olunmuş – birləşmə effektivliyi faktoru daxildir (bax: bənd 5.23.2). Yalnız düz – bəndli borudan istifadə olunmalıdır; spiral – bəndli borudan istifadə qadağan olunur.
10. Ramalar üçün gərginlik qiymətlərinə0.80 keyfiyyət faktoru daxildir.
12. Əsasən 0.30 / 0.25, ASME Kodeksinin V111 Bölməsi və bu standartda olan gərginlik faktorlarının nisbətinə vurulan ASME Buxar Qazanı və Təzyiq Rezervuarı Kodeksinin VIII Bölməsinə əsaslanan mümkün gərginlik.
5.5.4.2. Əgər silindir divarı və ya onun hər hansı hissəsi, nə çevrə istiqamətində müvafiq qaydada hərəkət edən sıxma qüvvəsi, nə də geniş qüvvə ilə uzun sıxma qüvvəsi ilə hərəkət edərsə, hesablanmış sıxma gərginliyi scc aşağıda qeyd olunan qaydada müvafiq qalınlıq – radius nisbəti üçün müəyyən olunmuş scsqiymətlərinikeçməməlidir:
0.00667 – dən az (t - c) / R qiymətləriüçün,
Scs = 1,800,000 [(t - c) / R]
0.00667 və 0.0175 arasında (t - c) / R qiymətləriüçün,
Scs = 10,150 + 277,400 [(t - c) / R]
0.0175 – dən çox (t - c) / R qiymətləriüçün,
5.5.4.3. Əgər həm meridional, həm də en blok qüvvələri, T1 və T2dən sıxdırsa və bərabər həcmə malikdirsə, hesablanmış sıxma təzyiqi scc aşağıda qeyd olunan qaydada müvafiq qalınlıq – radius nisbəti üçün müəyyən olunmuş scaqiymətlərinikeçməməlidir:
0.00667 – dən az (t - c) / R qiymətləriüçün,
Sca = 1,000,000 [(t - c) / R]
0.00667 və 0.0175 arasında (t - c) / R qiymətləriüçün,
Sca = 5650 + 154,200 [(t - c) / R]
0.0175 – dən çox (t - c) / R qiymətləriüçün,
5.5.4.4. Əgər həm meridional həm də en qüvvələri T1 və T2 sıxdırsa lakin bərabər olmayan həcmə malikdirsə, həm daha kiçik, həm də daha böyük hesablanmış sıxılma gərginlikləri aşağıda qeyd olunan tələbləri təmin edən qiymətlərəkimi məhdudlaşdırılmalıdır:
(S1 + 0.8Ss) / Scs ≤ 1.0
S1 – lbf / düym ilə daha böyük gərginlikdir;
Ss – lbf / düym ilə kiçik gərginlikdir;
S CS ikinci tənlikdə daha kiçik blok qüvvəsi üçün və birinci tənlikdə isə daha geniş blok qüvvəsi üçün R – dən istifadə edərək 5.5.4.2. bəndində göstərilən lbf / düym ilə maksimum Yol verilən uzun sıxılma gərginliyidir.
Qeyd:Əvvəlki ifadədə, əgər daxil edilən blok qüvvəsi uzundursa, R R1 - ə bərabər olacaq; əgər qüvvə meridionaldırsa, R R2 – yə bərabər olacaq.
Cədvəl 5 – 2 Arc – qaynaq olunmuş bəndlər üçün yol verilən maksimum effektivlik
ASME kodeksinin VIII Bölməsində olan UW – 35 Paraqrafının tələblərinə uyğun daxili və xarici qaynaq səthlərində yerləşdirilən qaynaq metalının keyfiyyətini əldə edəcək, Alıcı tərəfindən təsdiq olunmuş ikiqat qaynaq və ya digər vasitələr ilə əldə olunan toqquşan bəndlər
Maye səviyyəsindən yuxarı olan damlar istisna olmaqla, bütün ikiqat – qaynaqlanmış bəndlər üçün heç biri
Maye səviyyəsindən yuxarı damlar
Yuxarıda qeyd olunanlardan başqa ekvivalent və ya arxa zolaqlı tək qaynaq olunmuş toqquşan bəndlər
1 ¼ düym– dən çox olmayan qalınlıqda lövhələr arasında uzununa və ya meridional çevrə və ya en bəndlər; qalınlıq məhdudiyyəti olmadan ucluğun əlavə qaynaqlanması.
Maye səviyyəsindən yuxarı damlar
Arxa zolaq olmadan tək qaynaq olunmuş toqquşan bəndlər
Qaynaqlanan ucluq əlavəsi
İkiqat tam – sarıqlı halqa bənd (bax: Qeyd 4 -)
3 / 8 düym qalınlığından çox olmayan lövhələr arasında ekvivalent çevrə və ya en bəndləri və uzununa və ya meridional bəndlər (Qeyd 5 - ə baxın); bu növdə olan bəndlərdən bənd 5.12.2-nin göstərişlərinin qaynaqların toqquşmasına dair tələb etdiyi uzununa və ya meridional bəndlər üçün istifadə olunmayacaq.
Lövhələr arasında digər halqa və ya en bəndləri 5 / 8 düym – dən artıq qalınlığa malik olmayacaq.
Tək dolu – sarıqlı dövrə bənd ((bax: Qeyd 4 )
3 / 8 düym qalınlığından çox olmayan lövhələr arasında çevrə və ya en bəndləri və uzununa və ya meridional bəndlər; birləşdirilmiş daha nazik lövhə 1 / 4 – ü keçən zaman bu növdə olan bəndlərdən bənd 5.12.2-nin göstərişlərinin qaynaqların toqquşmasına dair tələb etdiyi uzununa və ya meridional bəndlər üçün istifadə olunmayacaq.
Başlıq – uc bəndlər üçün tək tam dolu – sarıqlı halqa bəndlər
Ucluğun daxilində yalnız dolu qaynaqdan istifadə ilə, 5 / 8 düym – dən artıq tələb olunan qalınlıqdan çox olmayan təzyiq üçün qabarıq başlıqların əlavə olunması üçün
Ucluq əlavə künc bəndlər
Ucluqları və onların bərkidilməsi üçün əlavə qaynaqlama
(5.16.8.3 bəndində olan qüvvə faktorlarına daxil edilir)
Tıxac qaynaqları (bax: bənd 5.24.5)
Ucluqların bərkidilməsi üçün əlavə qaynaqlama (bax: Qeyd 6)
1. Yoxlama tələbləri üçün bax: bənd5.26 və 7.15.
2. Bu sütunda verilən hər hansı qiymətlərə baxmayaraq, mənfi Pgqiymətləri və ya digər xarici yüklənmədən sıxma gərginliyinə malik olan cüt əyri səthləri ilə lövhələr arasında halqa – qaynaq olunmuş bəndlər üçün effektivlik tək kimi götürülə bilər; bu kimi sıxılma təzyiqi 700 lbf / düym – ı keçməməlidir. Bütün digər dairəvi qaynaq olunmuş bədlər üçün, bənd effektivliyi faktoru mümkün sıxılma təzyiqi sca – ya tətbiq olunmalıdır. Birləşdirilmiş lövhələrin bütöv qalınlığı boyunca sıxılan tam – nüfuzetmə bəndləri üçün effektivlik bir vahid kimi götürülə bilər.
3. Bütün əsas qaynaq olunmuş bəndlər (bax: bənd 5.26.4.2.) tam olaraq radioqrafiyadan keçməli və ya bənd 5.26 -də göstərildiyi kimi ultrasəs yoxlanmalıdır və ucluq və bərkidici əlavənin qaynaqlanması bənd 7.15.2 -də göstərildiyi kimi maqnit – hissəcik metodu ilə yoxlanmalıdır.
4. Qalınlıq məhdudiyyətləri fundament üzərində vahid formada müdafiə olunan hamar diblərə tətbiq olunmur.
5. Bu cədvəlin məqsədlərinə müvafiq olaraq, dövrə və ya en birləşmələri Şəkil 5 – 9-də göstərildiyi kimi reduktor və ya keçid bölməsinin hər hansı birinin sonunda eyni birləşmədə (c) və ya 5.12.3. bəndində nəzərə alındığı kimi, Silindrin yan divarları və kəsilən və ya konik dam (və ya dib) arasında birləşmədə (b), cüt əyrinin hər hansı digər səthində və ya dairəvi, val dairəvi və ya elliptik formada yerləşdirilir (a).
6. Sarğı qaynaqlar üçün və tıxac qaynaqlar üçün göstərilən effektivlik faktorları struktur qaynaqları üçün Cədvəl 5 – 3-də göstərilən mümkün gərginlik qiymətlərinə tətbiq olunmamalıdır.
5.5.4.5. Əgər meridional qüvvə vahidi T1 sıxlandırsa və mövcud qüvvə vahidi T2 genişdirsə, 5.5.4.6. bəndində qeyd olunanlar istisnadır və ya əgər T2 sıxılandırsa və T1 genişdirsə, hesablanmış sıxılma təzyiqi scc bu nöqtəyə uyğun gələn scqiymətinin oxunması və sıxılma təzyiqinin vahidi ilə əlaqədar olan t / R qiyməti və N hesablanmış qiymətini daxil etməkləŞəkil 5 – 1-dən müəyyən olunan mümkün sıxılma təzyiqi scaqiymətini keçməməlidir. Scqiyməti verilən şəraitlər üçün sca məhdud qiymət olacaq (bu paraqrafa müvafiq olaraq mümkün sıxılma təzyiqinin qiymətlərininmüəyyən olunmasını təsvir edən nümunələr üçün bax: F – 1).
5.5.4.6. Silindir üzlüyündə yerli ox sıxılma gərginliyi əsas etibarı ilə Silindrdə olan ana görədirsə, bu halda 5.5.4.2. və ya 5.5.4.3. bəndlərində göstərildiyi kimi scs və ya sca mümkün uzununa sıxılma təzyiqi 20 % artırıla bilər. Əgər üzlüyün əyilməsi küləyə görədirsə (dolu və ya boş rezervuar) və yaxud zəlzələyə görədirsə, bu halda yuxarıda qeyd olunana 20 % artıma əlavə olaraq, ana görə mümkün sıxma gərginliyi əlavə olaraq 1 /3 dəfə arta bilər. Tam dolu və ya qismən dolu olan rezervuarlar üçün və uzununa sıxılma təzyiqi yaradan titrəyiş üçün, Yol verilən sıxılma təzyiqinin iki ox təzyiqi üçün məhdudlaşdırılmasına ehtiyac yoxdur, belə ki, Şəkil 5 – 1 ilə əks tələb oluna bilər.
Seysmik dizayn üçün, dolu rezervuar adətən ən pis hal hesab olunur. Külək yükü üçün, boş rezervuar və daxili təzyiqi olan rezervuar adətən yerli, sıxılma təzyiqi yaradan əyilmə üçün ən pis hal hesab olunur.
5.5.4.7. Əvvəldə 5.5.4. bəndində qeyd olunan mümkün sıxılma təzyiqləri toqquşan qaynaqlanmış konstruksiyada proqnozlaşdırılır. Əgər sıxılma qüvvəsinin hərəkət etdiyi bir və ya daha çox əsas bəndlər halqa – qaynaqlanmış növdə olarsa, Yol verilən sıxılma təzyiqi 5.5.4. bəndinə müvafiq olaraq müəyyən olunacaq, lakin 5.12.2. bəndinin və Cədvəl 5 – 2-də məhdudiyyətlərinə tabe olacaq (Qeyd 2 daxil olmaqla).
5.5.4.8. Əgər 5.10.6. bəndinin qaydalarından istifadə edərək ara külək tirlərinə ehtiyac yaranarsa, Silindir üzlüklər küləyin əyilməsi üçün yoxlana bilər. Əgər dam və ya dib arasında keçid bənd sahəsi ilə olarsa (5.12.3.) bu halda bənd hündürlüyünün 1 / 3 bərkidilməmiş üzlük hündürlünün bir hissəsi kimi daxil ediləcək.
5.5.5 Maksimum paylaşan gərginlik
Bərkitmə vasitəsi kimi xidmət göstərən uc boyuncuqlar və ya lyuk bölmlərində və rezervuarın divarlarına digər əlavələrin və lyukların, ucluqların və onların bərkitmə hissələrinin əlavə olunması üçün istifadə olunan qaynaqlarda maksimum paylaşılan gərginliklər daxil edilən material növü üçün 5 – 1 Cədvəlində verilən müvafiq maksimum geniş gərginlik qiymətlərinin sts 80 % - ni keçməməlidir.Yalnız yüklənmə qaynaq uzunluğuna perpendikulyar olan istiqamətdə tətbiq olunarsa bu kimi maksimum paylaşılan gərginliklərə Yol verilir və yüklənmə fərqli tətbiq olunan zaman bu azaldılmalıdır (bax: bənd 5.16.8.3).
5.5.6. Külək və ya Zəlzələ yükləri üçün Maksimum Yol verilən gərginliklər
Külək v ya zəlzələ yükləri ilə birlikdə nəzərdə tutulan yüklər üçün maksimum Yol verilən gərginliklər nəzərdə tutulan yüklənmə şəraiti üçün Yol verilən gərginliyin 133 % - ni keçməməlidir; L Əlavəsində Yol verilənlər istisna olmaqla, bu gərginlik karbonlu polad üçün qeyd olunan minimum hasilat qüvvəsinin 80 % - ni keçməməlidir. Paslanmayan polad və alüminium üçün, bax: bənd Q.3.3..
5.5.7. Sınaqlar üçün mümkün gərginlik
Hidrostatik və hidrostatik – pnevmatik sınaqlar üçün Yol verilən gərginliklər nəzərdə tutulmuş geniş gərginliyin 130 % - ni və ya 5.12.4.3. bəndində dəyişdirilən hallar istisna olmaqla mümkün nəzərdə tutulmuş sıxılma təzyiqinin 125 % - ni keçməməlidir. Sınaq gərginliklərinin bu limitləri keçmədiyini təsdiq etmək üçün 48 lb / ft – dən az olmayan məhsul sıxlığı üçün hesablamalar tələb olunur.
5.6. Struktur hissələri və boltlar üçün maksimum Yol verilən gərginlik dəyələri
5.6.1.Bənd5.6.5-in göstərişlərinə müvafiq olaraq, daxili və ya xarici diafraqmalarda, şəbəkələrdə, tirlərdə, sütunlarda və digər haşiyələrdə maksimum gərginliklər bənd5.4-də qeyd olunan hər hansı yüklər üçün və ya qeyd edilən əməliyyatda müdafiə edilməsi nəzərdə tutulan bu kimi yüklərin hər hansı müvafiq kombinasiyası üçün müəyyən olunan qaydada Cədvəl 5 – 3-də verilən müvafiq mümkün gərginlikləri keçməməlidir.
Cədvəl 5 – 3 – Struktur hissələri üçün maksimum yol verilən gərginlik qiymətləri
Yayılıb diyirlənmiş polad, təmiz bölmə üzərində
Qaynağın ucunda və ya yanında daha kiçik keçid hissəsi sahəsində toqquşan qaynaqlar (bax:bənd5.16.8.3, yarımbənd a)
Yivin damında təmiz sahədə digər yivli hissələr və boltlar
Ümumi bölmədə, əlavə struktur hissələri, struktur bəndi və yüklənmiş yardımçı struktur sütunları
Ümumi bölmədə, əlavə boru hissələri, boru bəndləmə və yardımçı yüklənmiş boru dirəkləri (minimum Yol verilən qalınlıq 1 / 4 düym)
Qaynaq ucunda və ya yanında daha kiçik keçid – sahə sahəsi üzrə toqquşan qaynaqlar (əzilən)
Lövhə - barmaqlıq bərkidicilər, ümumi bölmə üzərində
Fırlanan hissələrin son lifləri üzrə gərginlik, lövhə barmaqlıqları və qurulan hissələr
Fırlanan bölmələrin son liflərində, lövhə barmaqlıqlarında və qurulan hissələrdə sıxılma
600 – ü keçməyən ld / bt ilə
600 – ü keçməyən ld / vt ilə
Sancaqların ən son lifləri üzərində gərginlik
Həm ox, həm də əyilmə yüklərindən asılı olan hissələr elə uyğunlaşdırılmalıdır ki, maksimum toplanan ox və əyilmə gərginliyi oxun yüklənməsi boyunca Yol verilən qiyməti keçməsin.
Əyilmə nəticəsində yaranan toqquşan qaynaqların son lifləri üzrə gərginliklər müvafiq qaydada gərginlik və sıxılma üçün təsvir olunan qiymətləri keçməməlidir; gərginlikdə olan qaynaqlar üçün bu kimi qiymətlərmüvafiq birləşmə effektivliyinə vurulmalıdır.
Əyilmə nəticəsində yaranan toqquşan qaynaqların son lifləri üzrə gərginliklər müvafiq qaydada gərginlik və sıxılma üçün təsvir olunan qiymətləri keçməməlidir; gərginlikdə olan qaynaqlar üçün bu kimi qiymətlərmüvafiq birləşmə effektivliyinə vurulmalıdır.
Burğu ilə genəldilmiş və ya deşilmiş dəliklərdə fırlanan boltlar və ştiftlər
Hazır olmayan boltlar
h / t 60 – dan çox olmayan zaman və ya şəbəkənin ümumi hissəsi üzərində şəbəkə müvafiq qaydada bərkidilməyən zaman lövhə barmaqlıqları və başlıqlardan ibarət şəbəkə
Şəbəkə müvafiq qaydada bərkidilməyən zaman və h / t 60 – dan çox olan zaman lövhə barmaqlıqları və başlıqlardan ibarət şəbəkə
Boğaz vasitəsi ilə sahə üzərində yük qaynağın uzunluğuna perpendikulyar olan zaman künc bəndlər (bax: bənd 5.16.8.3. yarımbənd b)
Boğaz vasitəsi ilə sahə üzərində yük, qaynağın uzunluğuna paralel olan zaman künc bəndlər (bax: bənd 5.16.8.3 yarımbənd b)
Qaynağın effektiv əlavə olunan səth sahəsi üzrə yarıq qaynaqlar və ya tıxac qaynaqları (bax: Cədvəl 5.24.5 və 5 – 2)
Qaynaqda və ya qaynağın ucunda ən son keçid – sahə sahəsi üzrə toqquşan qaynaqlar (bax: bənd 5.16.8.3., yarımbənd a)
Burğu ilə genəldilmiş və ya deşilmiş dəliklərdə fırlanan boltlar və ştiftlər
Birləşdirilmiş hissənin yalnız bir tərəfində boltla bağlamaq üçün tətbiq olunan yük
Birləşdirilmiş hissənin qalınlığı boyunca, təxmini olaraq, vahid qaydada paylaşdırılan yük
1.33 x Cədvəl 5 – 1-dən gərginlik qiyməti
1.67 x Cədvəl 5 – 1-dən gərginlik qiyməti
Hazır olmayan boltlar
Birləşdirilmiş hissənin yalnız bir tərəfində boltla bağlamaq üçün tətbiq olunan yük
Birləşdirilmiş hissənin qalınlığı boyunca, təxmini olaraq, vahid qaydada paylaşdırılan yük
1. Sıxılma gərginlik tənliklərində olan fərqlər aşağıda qeyd olunan qaydada müəyyən olunur:
l = in ilə sütunun sərbəst uzunluğu; r = düym ilə sütunun dövrəsinin müvafiq ən son radiusu; t = boru sütununun qalınlığı, düym ilə; Y = 0.015 - ə bərabər və ya daha böyük olan t / R qiymətləri üçün vahid (1.0); Y = 0.15 – dən daha az t / R qiymətləri üçün (2 / 3) [100 (t / r)] {2 – (2 / 3) [100) t / r]}.
2. Əyilmə gərginliyi üzrə tənliklərdə olan fərqlər aşağıda qeyd olunan qaydada müəyyən olunur:
l = hissənin müdafiə olunmayan uzunluğu; ötürmə və ya fırlanmaya qarşı xarici ucluqda tam olaraq dayanmayan kronşteyn qolu üçün, l düym ilə sıxılma flansının uzunluğunun iki qatı kimi götürülməlidir; d = düym ilə hissənin dərinliyi; b = düym ilə sıxılan flansların eni; t = düym ilə sıxılan flansların qalınlığı.
3. Hərəkət edən gərginlik tənliklərində olan fərqlər aşağıda qeyd olunan qaydada müəyyən olunur:
h = şəbəkə flansları arasında aydın məsafə, düym ilə; t = şəbəkənin qalınlığı, düym ilə.
5.6.2. Ştanqlardan başqa digər gərginlik hissələri üçün və sıxılmada struktur hissələri üçün və ştanqlardan başqa gərginlik hissələri üçün zəiflik nisbəti (yəni, sərbəst uzunluğun l, ən son fırlanma radiusuna olan nisbət) 5.6.3. bəndində göstərilənlər istisna olmaqla aşağıda qeyd olunan qiymətlərikeçməməlidir.
a) Əsas sıxılma hissələri – 120
b) sərbəst və sıxılmada olan digər əlavə hissələr – 200
c) əsas gərginlik hissələri – 240
d) sərbəst və sıxılmada olan digər əlavə hissələr – 300
5.6.3. Rezervuarın daxilində əsas sıxılma hissələrinin zəiflik nisbəti 120 – ni keçə bilər lakin 200 – i keçməməlidir, bir şərtlə ki, bu hissə adi qaydada təkana və ya vibrasiya yüklərinə məruz qalmamalı və tam nəzərdə tutulmuş yüklər altında blok gərginliyi hissənin faktiki l / r nisbəti üçün Cədvəl 5 – 3-də qeyd olunan gərginlik qiymətinin aşağıda qeyd olunan hissəsini keçməməlidir: f = 1.6 – (l / 200r).
5.6.4. Struktur hissələrinin ümumi və əsas bölmələri bənd 5.6.4.1. – 5.6.4.5-də qeyd olunduğu kimi müəyyən olunmalıdır.
5.6.4.1. Hər hansı bir nöqtədə hissənin ümumi sahəsi hissənin oxuna normal ölçülmüş qaydada hər bir elementin ümumi enində və qalınlığında olan məhsulların yekun xülasəsini verməklə müəyyən olunmalıdır. Əgər hər hansı bir diaqonal və ya ziqzaq xətt boyunca genişlənən dəliklər zəncirinə malik olan bir hissə zəncirdə hər bir ölçü hissəsi üçün aşağıda qeyd olunan kəmiyyəti əlavə etməklə və zəncirdə olan bütün dəliklərin ümumi diametri, ümumi endən azaltmaqla hesablanan zaman, təmiz sahə ümumi eni təmiz en ilə əvəz etməklə müəyyən olunmalıdır:
s – hər hansı iki uğurlu dəliyin düym ilə uzununa məsafəsidir (hündürlük);
g – eyni iki dəliyin düym ilə əks məsafəsidir (ölçü).
5.6.4.2. Bucaqlar zamanı, əks ayaqlarda dəliklər üçün ölçü qalınlığı çıxmaqla bucağın arxasından olan ölçülərin ümumi həcmidir.
5.6.4.3. Tıxac və ya yarıq qaynaqlar boyunca təmiz sahənın müəyyənləşdirilməsində, qaynaq metal əlavə təmiz sahə kini nəzərə alınmamalıdır.
5.6.4.4. Birləşmə hissələri üçün, nəzərə tutulan qalınlıq yalnız nəzərə alınan sahə ətrafında digər əlavələr və ya qaynaqlar ilə yaradılmış hissənin qalınlıq hissəsidir.
5.6.4.5. Döyülmüş asqı gərginliyindən başqa ştift – birləşdirilmiş dartılma hissələrində hissənin oxuna zidd olan ştift dəlik boyunca təmiz sahə 135 % - dən az olmamalıdır; hissənin oxuna paralel olan ştift dəliyi ətrafında təmiz sahə hissənin korpusunun təmiz sahəsinin 90 % - dən az olmamalıdır. Hissənin oxuna zidd olan, ştift dəliyi boyunca ştiftin birləşdirildiyi hissənin təmiz eni, yan bağlanmanın qarşısı alınmayana kimi ştiftdə hissənin qalınlığından səkkiz dəfə artıq göstəricini keçməməlidir.
5.6.5. Əgər tələb olunan hissə Cədvəl 5 – 3-də qeyd olunan blok gərginliklərinə əsasən toplanılan bütün digər müvafiq yüklər üçün tələb olunandan az olmazsa, 5.4. bəndində qeyd olunan digər müvafiq yüklər və külək kombinasiyası ilə yaranan gərginliklərdən asılı olaraq xarici struktur və ya boru, sütunlar və karkas Cədvəl 5 – 3-də qeyd olunanlardan 25 % daha böyük blok gərginlikləri üçün proporsional ola bilər. Bu cür hissələr üçün əlaqə boltları və ya qaynaqlarda mümkün blok gərginliklərinə müvafiq artım tətbiq oluna bilər.
5.6.6. Ilkin bərkitmə zamanı mümkün sıxmanı qəbul edən boltlar üçün nəzərdə tutulmuş mümkün gərginliklər müəyyən olunur. Flans boltları üçün, nəzərdə tutulmuş bu mümkün gərginliklər eyni zamanda normadan artıq yüklənmə və yoxlama zamanı əlavə təzyiqi qəbul edir. Üzlüyün yuxarı qalxmasına tab gətirmək üçün lövbər dayanacağı kimi boltlardan istifadə olunan zaman, mümkün gərginliklər üçün bax: bənd 11.2.3..
5.7. Korroziya İmkanı
Dolu rezervuarın təhlükəsizliyinin asılı olduğu bərkitmə hissələri və ya hər hansı daxili və yaxud xarici dayaq və ya rezervuarın divarının hər hansı hissəsində korroziya yaranma ehtimalı olarsa, dizayn hesablamaları ilə tələb olunanlarda artıq əlavə metal qalınlığı təmin olunmalı və ya su səthlərin korroziyadan bir neçə qənaətbəxş mühafizə metodundan istifadə olunmalıdır. Əlavə olunan qalınlığın rezervuarın daxilində və xaricində bütün nümayiş zonaları üçün eyni olması vacib deyil (bax: Əlavə G).
Ucluqlar da daxil olmaqla, rezervuar divarının hər hansı elementinə korroziyaya – davamlı astarlar əlavə olunan zaman, onların qalınlığı tələb olunan divar qalınlığı üçün hesablamalara əməl olunmamalıdır.
5.9. Rezervuarın divarlarının layihələndirilməsi üçün prosedur
5.9.1. Sərbəst – korpus analizi
Sərbəst – korpus analizi nəzərə alınan səviyyədə rezervuarın divarlarını kəsən üfüqi lövhə ilə rezervuarın qalan hissələrindən izolyasiya olunarsa, sərbəst bir korpus kimi seçilmiş səviyyədən aşağı və ya yuxarı tərkib hissəni və rezervuar hissəsini statik müvazinətdə saxlamaq üçün, analiz üçün seçilmiş səviyyədə, rezervuarın divarları ilə toplanmalı olan qüvvə istiqamətlərini və həcmi müəyyən edən bir dizayn proseduruna dəlalət edir.
5.9.2. Analizin səviyyələri
Sərbəst korpus analizləri dizayn üzərində nəzarət effektinə malik ola biləcək xidmətdə müdafiə edilməli olan maye başlığı və qaz təzyiqinin (və ya qismən vakuum) bütün müxtəlif kombinasiyaları altında mühüm səviyyələrdə rezervuarın divarlarında mövcud olacaq meridional və uzununa blok qüvvələrinin xüsusiyyətini və həcmini müəyyən etmək məqsədi ilə rezervuarın üstündən dibinə olan səviyyələrdə həyata keçirilməlidir. Bu səviyyə üçün maye başlığı və qaz təzyiqinin əsas şəraitlərini yaratmaq üçün rezervuarın verilmiş səviyyəsində müxtəlif analizlər vacib ola bilər. Rezervuarın əsas divarlarında tələb olunan qalınlıq sonradan 5.10.3 bəndində verilən müvafiq prosedurlar ilə hesablanmalıdır.
5.9.3. Rezervuarın forması və həcmi
5.9.2 bəndində verilən analizlər rezervuarın arzuolunan həcmi üçün tələb olunan ümumi ölçüləri və dəqiq formanı təmin edir. Sferalar və Silindirlər kimi daha ümumi formalar üçün istisna olmaqla, optimal formaların və ölçülərin müəyyən olunması çox zaman əhəmiyyətli təcrübə və mühakimə tələb edən sınaq – və - qüsur prosedurudur. Təzyiq yaradan yüklərə əsasən digər hissələr, tirlər, diafraqmalar və ya daxili bəndlər ilə təmin olunacaq rezervuarların sərbəst – korpus analizlərini (bax: bənd 5.9.2) həyata keçirmək üçün ilk olaraq, əməliyyatda müdafiə olunacaq maye səviyyəsi və qaz təzyiqinin müxtəlif şəraitləri altında yerinə yetirməli olduqları yüklərin həcmi və xüsusiyyəti və hissələrin üstünlük verilən quruluşunu yaratmaq üçün tədqiqatlar aparılmalıdır (bax: bənd 5.13).
5.9.4. Silindirik rezervuarların hamar dibləri
5.9.4.1. Halqa divar, dərəcə və ya beton – lövhə fundament üzərində vahid qaydada müdafiə olunan silindrikrezervuarlarının hamar dibləri təzyiqə davamlı membranlardır lakin fundamentdən olan dayağa görə gərginlik altında olmadığı nəzərə alınır.
5.9.4.2. Bütün dib lövhələr Alıcı tərəfindən dib lövhə üçün qeyd olunan hər hansı korroziya imkanı istisna olmaqla, 1 / 4 düym minimum nominal qalınlığa malik olmalıdır (bu tələbə istisna üçün bax: bənd Q.3.4.7).
5.9.4.3. Dib lövhələr lazimi ölçüyə kimi sifariş olunmalıdır belə ki, onlar tarazlaşdırılan zaman, ən azı 1 düym en yan divar lövhəsinə dibin əlavə olunmasını təmin edən qaynağın kənar ucu ətrafında layihələndirilməlidir.
5.9.4.4. Alıcı tərəfindən digər qərar verilməyənə kimi, dövrə - qaynaqlı dib lövhələr təchiz olunmalı və minimum 1 düym müvafiq lövhə üzərində dövrəyə quraşdırılmalıdır. Rezervuarın dibində üç – lövhə birləşmələri yan divardan 12 düym və bir – birindən 12 düym – dən daha sıx olmamalıdır.
5.9.4.5. Yan divar altında dövrə - qaynaq olunmuş dib lövhələr yan divar lövhələri üçün hamar podşipnikdən dövrə qaynaq olunmuş və təchiz olunmuş birləşmələrin xarici uclarına malik olmalıdır (bax: Şəkil 5 – 2 ).
Şəkil 5 – 2 – Rezervuarın yan divarı altında dairə qaynaq olunmuş dib lövhələrin hazırlanması üçün metod
5.9.4.6. 3 / 8 düym – dən daha qalın yan divar altında dib lövhələr baş – qaynaq olunmalıdır. Baş - qaynaqlar 1 / 8 düym qalınlığında və ya daha artıq qalınlıqda arxa zolaqdan istifadə edərək həyata keçirilməlidir və ya onlar hər iki tərəfdən baş – qaynaq olunmalıdır. Dib lövhənin qalınlığı boyunca qaynaqlar tam əridilməlidir. Baş – qaynaq yan divarın daxilində ən azı 24 düym genişlənməlidir.
5.9.5 Dib sarıq qaynağına yan divar
5.9.5.1. Nominal qalınlığı 1 / 2 düym və daha kiçik olan dib və halqavari lövhə üçün, ən aşağı yan divar lövhəsi və dib lövhənin dib ucu arasında əlavə yan divar lövhəsinin hər tərəfi üzərində olan davamlı sarıq qaynağı olmalıdır. Hər bir qaynağın ölçüsü 1 / 2 düym – dən böyük, birləşdirilən iki lövhədən daha nazik lövhənin nominal qalınlığından kiçik (yəni, yan divar altında dib lövhə və ya yan divar lövhəsi) və Cədvəl 5 – 4-də göstərilən ölçülərdən az olmamalıdır.
Cədvəl 5 – 4 – Hamar dibi olan Silindrik rezervuarlar üçün yan səth – dib sarğı qaynağı
5.9.5.2. Yan divarın lövhələri 5.9.5.1. bəndinin tələb etdiyi qaydada daxili və xarici yan bənd ilə yan divar altında dib lövhələrə əlavə olunur, lakin yan divarın materialı 36,000 lbf / düym – dan böyük qeyd olunan minimum hasilat qüvvəsinə malik olan zaman, hər bir qaynaq minimum iki keçid ilə hazırlanmalıdır.
5.9.5.3. 1 / 2 düym – dən artıq nominal qalınlıqla yan divar altında dib lövhələr üçün, əlavə qaynaqlar elə ölçülməlidir ki, həm yan bəndlərin ayaqları, həm də ümumi qaynaq üçün sarığın ayağı da əlavə olmaqla kəsik dərinliyi yan divar altında dib lövhənin qalınlığına bərabər ölçüdə olsun (bax: Şəkil 5 – 3).
Şəkil 5 – 3 – 1 / 2 düym – dən artıq nominal qalınlığı olan Dib Lövhələr üçün ikiqat sarıq – kəsik qaynağın təfsilatları (bax: bənd 5.9.5.3.)
5.9.6. Birləşmələrin kəsilməsi
Məsələn konus reduktor ilə Silindrin yan divarı arasındakı birləşmədə və ya Silindrin yan səthi ilə çökük yaxud konusvari dam (və ya dib) arasındakı birləşmədə yaranan nöqtələr meridional tangens istiqamətində qeyd olunan kəsilmə nöqtələrinə malik rezervuarlar üçün, rezervuarın bu nöqtələrə yaxın hissələri 5.12 bəndinin göstərişlərinə müvafiq olaraq layihələndirilməlidir.
5.10 Yan divarların, damların və diblərin dizaynı
Bənd 5.10-un düsturlarında istifadə olunan fərqlər aşağıda qeyd olunan qaydada müəyyən olunur.
P xüsusi yüklənmə şərti altında verilən rezervuar səviyyəsində hərəkət edərək, lbf / düym ilə ümumi təzyiqdir,
Pl rezervuarda nəzərə alınan səviyyədə maye başlığından yaranan təzyiq ölçüsüdür (bax: bənd 5.4.1b);
Pg natamam vakuuma tab gətirmək üçün rezervuarın imkanlarını araşdırmaq üçün istifadə olunan hesablamalarda istisna olmaqla qalan hallarda müsbətdir; bu cür hesablamalarda isə onun qiyməti mənfidir bax: bənd 5.4.1.;
T1 nəzərə alınan səviyyədə rezervuarın divarında en büküşünün lbf / düym ilə meridoional qüvvə vahididir. T1 gərginlik zamanı müsbətdir;
T2 nəzərə alınan səviyyədə rezervuarın divarında meridional büküşdə lbf / düym ilə en qüvvə vahididir. T2 gərginlik zamanı müsbətdir (Silindrin yan divarlarında, en qüvvə vahidləri çevrə qüvvələridir);
R1 nəzərə alınan səviyyədə meridional lövhədə düym ilə rezervuarın divarının əyrilik radiusudur. Bənd 5.10.2.6-də qeyd olunanlar istisna olmaqla, R2 – dən əks rezervuar divarı tərəfində olan zaman R1 – in mənfi olduğu nəzərə alınmalıdır;
R2düym ilə, öz fırlanma oxu üzrə rezervuarın divarından ölçülən, nəzərə alınmış səviyyədə rezervuarın divarına normal uzunluqdadır. R2 5.10.2.6. bəndində qeyd olunanlar istisna olmaqla hər zaman müsbətdir;
W həmin səviyyə üçün hesablamalarda sərbəst – korpus kimi qəbul olunan rezervuarın həmin hissəsi və tərkib hissələrinin lb ilə ümumi çəkisidir (ya Şəkil 5 – 4-də göstərildiyi kimi nəzərə alınmış səviyyədən yuxarı, ya da Şəkil 5 – 4-də, a Panelində göstərildiyi kimi ondan aşağı). Daha dəqiq desək, ümumi çəkiyə qeyd olunduğu kimi rezervuarın həmin hissəsində bütün metalın, qazın və mayenin çəkisi daxildir; bununla yanaşı, qazın çəkisi azdır və metalın çəkisi maye çəkisi ilə müqayisədə az ola bilər. Sərbəst korpusun üfüqi üzü üzərində təzyiq ilə eyni istiqamətdə hərəkət edən zaman W P kimi eyni işarə ilə verilməlidir; bu əks istiqamətdə hərəkət edən zaman əks işarəni göstərəcək.
F – sərbəst korpus üzərində hərəkət edən dayaqlar və ya digər qurğu strukturları və yaxud kənarlar, sütunlar, tirlər, diafraqmalar, bəndlər, hər hansı və bütün daxili və ya xarici əlaqələrdə qüvvələrin şaquli komponentlərinin lb ilə yekun həcmidir. F sərbəst korpusun üfüqi səthi üzərində təzyiq ilə eyni istiqamətdə hərəkət edən zaman P ilə eyni işarəni təqdim edir; bu əks istiqamətdə hərəkət edən zaman əks işarəni təqdim edir.
At – nəzərdə tutulan səviyyədə rezervuarın daxilinin düym ilə keçid – sahə sahəsidir;
t – korroziya imkanı daxil olmaqla rezervuarın dibinin, damının və ya yan divarlarının düym ilə qalınlığıdır;
c - düym ilə korroziya imkanıdır;
E nəzərə alınan gərginlik olan zaman ən zəif bənd birləşməsinin onluq ilə ifadə olunan effektivliyidir [Cədvəl 5 – 2-də qeyd olunan müvafiq qiymətlərdənistifadə olunacaq, lakin müstəsna hal kimi, bütün qalınlığı boyunca sıxılmada qaynaq birləşmələri (a) və Cədvəl 5 – 2-də Qeyd 3-də qeyd olunan sıxılmada qaynaq bəndlərində, E vahid kimi götürülə bilər];
Sts Cədvəl 5 – 1-də göstərildiyi kimi, lbf / düym ilə sadə gərginlik üçün maksimum Yol verilən gərginlikdir;
Stabənd 5.5.3.3-də qeyd olunduğu kimi müəyyən olunan, lbf / düym ilə mümkün yüksək gərginlikdir;
Scabənd 5.5.4-də qeyd olunduğu kimi müəyyən olunan lbf / düym ilə mümkün sıxılma gərginliyidir;
stc nəzərə alınan nöqtədə lbf / düym ilə hesablanmış geniş gərginlikdir;
scc nəzərə alınan nöqtədə lbf / düym ilə hesablanmış sıxılma gərginliyidir.
5.10.2. Qüvvə vahidlərinin hesablanması
5.10.2.1. 5.9. bəndində qeyd olunduğu kimi sərbəst – korpus analizi üçün (Şəkil 5 – 4-də səciyyəvi diaqramlara baxın) və bu səviyyədə araşdırılmalı olan maye və qaz yükünün hər bir vəziyyəti üçün seçilmiş rezervuarın hər bir səviyyəsində rezervuarın divarında olan meridional və en qüvvə vahidlərinin həcmi 5.10.2.6., 5.11 və ya 5.12 bəndlərində qeyd olunduğu hallar istisna olmaqla, aşağıda qeyd olunan tənliklər hesablanmalıdır.
Qeyd:16 – cı alt yazı eyni zamanda (1), (2) və (3) Tənlikləri üçün müvafiqdir.
5.10.2.2. T1 və T2 – nin müsbət qiymətlərigeniş qüvvələri göstərir; mənfi qiymətlərsıxılma qüvvələrini göstərir.
5.10.2.3. Sərbəst – korpus analizləri əyrinin mərkəzində əhəmiyyətli dərəcədə dəyişən hər hansı orta səviyyələrdə və rezervuarın yan divarlarında, damda və dibində hər bir üfüqi bənd səviyyəsində aparılmalıdır. Verilən səviyyədə mövcud ola biləcək maksimum ümumi təzyiq (maye başlığı əlavə olaraq qaz təzyiqi) həmin səviyyə üçün mütləq olaraq əsas vəziyyət olmayacaq. Mümkün geniş və sıxılma təzyiqləri ilə əlaqədar olaraq həmin səviyyədə dizayna nəzarət edəcək maye başlığı və qaz təzyiqinin (və ya cüzi vakuum) kombinasiyasını müəyyən etmək üçün hər bir səviyyədə lazımi analizlər aparılmalıdır. Rezervuardan mayenin tərkib hissələrinin müəyyən olunmuş hündürlüyündə normal qaydada istifadə oluna bilər, lakin rezervuarın doldurulması və ya boşaldılması mümkün olan istənilən şəraitlər üçün rezervuar təhlükəsiz olmalıdır. Bu, cüt əyilmənin yan divarlarının xüsusi olaraq diqqətlə araşdırılmasını zəruriləşdirir.
5.10.2.4. Riyazi baxımdan təxmini hesablama əvəzinə dəqiq R1 və R2 qiymətlərindən elliptik damlar və qiymətlər üçün hesablamalarda istifadə olunmalıdır. Üfüqi yarımoxların, uzunluğunun şaquli yarım oxun, b, uzunluğundan iki dəfə artıq olduğu dərinliyin və ya damın şaquli oxundan üfüqi məsafədə olan bir nöqtə üçün Cədvəl 5 – 5-dən seçilmiş müvafiq bir faktorla uzunluğa vurmaqla müəyyən oluna bilər. Digər proporsiyaların elliptik formaların üçün qiymətlər aşağıda qeyd olunan düsturlardan istifadə etməklə hesablana bilər:
5.10.2.5. (1) və (2) Tənlikləri yalnız bir dairədə rezervuarın divarlarını kəsən üfüqi bir lövhə ilə izolyasiya olunan rezervuarda hər hansı sərbəst – korpusa və tək şaquli fırlanma oxuna malik olan hər hansı rezervuara müvafiq ümumi düsturlardır (bax: bənd 5.10.2.6.). Ən ümumi halda istifadə olunan rezervuarların seqmentləri və ya rezervuarlar üçün, (1) və (2) Tənliyi a – c bəndlərində qeyd olunan müvafiq formalar üçün aşağıda qeyd olunan sadələşdirilmiş tənliklər kimi gətirilir.
a) Dairəvi rezervuar və ya rezervuarın dairəvi seqmenti üçün, R1 = R2 = Rs (rezervuarın və ya seqmentin dairəvi radiusu) və (1) və (2) Tənliyi aşağıda kimi olur:
Qeyd:Tənlik (4) və (6)-yadair məlumatlar üçün bax: alt yazı3.
Bundan əlavə, əgər bu sfera yalnız qaz təzyiqi üçündürsə və əgər (W + F) / At Pg ilə müqayisədə cüzidirsə, (4) və (5) Tənliyi aşağıda qeyd olunan qaydada azalır:
T1 = T2 = 1 / 2 Pg Rs
b) Konus dam və ya dib üçün,
Cədvəl 5 – 5 Elliptik Damlar və Dərinliklər üçün R1 və R2 – nin müəyyən olunmuş qiymətləri (bax: bənd 5.10.2.4.)
Qeyd:Bu cədvəldə olan fərqlər aşağıda qeyd olunduğu kimi müəyyən olunur:
x = damda və ya dibdə olan nöqtədən fırlanma oxuna olan üfüqi məsafə; a = elliptik keçid sahəsinin üfüqi yarım oxu; R1 = ua; R2 = va
R3-nəzərə alınan səviyyədə konusun əsasının üfüqi radiusudur;
Α -konus damın və ya dərinliyin daxil edilmiş təpə bucağının bir yarısıdır.
Bu vəziyyət üçün, (1) və (2) Tənliyi aşağıda qeyd olunan qaydada sadələşir:
Qeyd:(8) və (9) Tənliyinə müvafiq məlumat üçünbax: alt yazı 3.
c) Şaquli rezervuarın silindrinin yan divarları üçün, R1 = sonsuz, Silindrin radiusu və (1) və (2) tənliyi aşağıda qeyd olunan qaydada olur:
Qeyd:Tənlik(10)-adair məlumatlar üçün bax: alt yazı 16.
Bundan əlavə, əgər Silindir yalnız qaz təzyiqi üçün olarsa və Pg ilə müqayisədə (W + F) \ At nəzərə alınmazsa, Tənlik (10) və (11) aşağıda qeyd olunan qaydada sadələşir:
T1 = 1 \ 2 Pg Rc (12)
5.10.2.6. Rezervuardan keçən üfüqi lövhə birdən artıq dairədə dam və ya dib ilə kəsişərsə, və beləliklə bu səviyyədə birdən daha çox sərbəst – korpusu izolyasiya edən zaman, 5.10.2.1. və 5.10.2.5. bəndində qeyd olunan düsturlar yalnız divarları kəsişən və fırlanma oxu ilə kəsişən mərkəzi sərbəst – korpusa tətbiq olunur. (Təsvir olunan lövhə növünə nümunə daxili əlaqələrin daha aşağı uclarından aşağı qısa məsafədə c Panelində, 5 – 4-də göstərilən rezervuarın dibindən keçməlidir). Mərkəzi sərbəst – korpusun xaricində qoyulan korpuslar və ya dairəvi sərbəst korpusun ucluqları boyunca hərəkət edən meridional və en qüvvənin vahidləri daxil edilən sərbəst korpus keçid sahəsinin xüsusi forması üçün xüsusi olaraq yaradılan düsturlardan hesablanmalıdır. Bu standart həmin yerlərdə istifadə edilməli olan yükləmə şəraitləri və keçid sahələrinin bütün formaları üçün düsturlar təmin edə bilməz; bununla yanaşı, birbaşa olaraq onun binövrəsi boyunca uzanan toroidal seqment üçün (bax: bənd 5.11.1) və c Paneli, 5 – 4-də göstərilən rezervuarların alt hissəsinin xarici hissəsində istifadə olunanlar kimi daimi R1 meridional radiusa malikdir, seqmentin divarlarında meridional və en qüvvə vahidləri üçün müvafiq tənliklər aşağıda qeyd olunduğu kimidir:
5.10.1. bəndində fərqlər müəyyən olunur; bununla yanaşı, bu halda R1 hər zaman müsbətdir, R2 isə R1 – dən əks tərəfdəki rezervuarın divarın üzərində olan zaman mənfidir.
5.10.3. Tələb olunan qalınlıq
5.10.3.1. Verilən səviyyədə rezervuarın divarının qalınlığı 5.10.3.2. – 5.10.3.5. bəndlərində qeyd olunan metodlar ilə müəyyən olunduğu kimi ən geniş t qiymətindən az olmamalıdır. Əlavə olaraq, 5.4. bəndində sadalanan+ mümkün qismən vakuum və ya daxili təzyiqdən başqa digər yüklər üçün tələb olunan zaman, əlavə metal vasitələri ilə göstəriş hazırlanmalıdır. Əgər rezervuarın divarları meridional tangens istiqamətində qeyd olunan aralıqsızlıq nöqtələrinə malik olarsa, misal üçün Silindrin yan divarı və konus və ya çökük dam (və ya dib) arasındakı qovşaqda yaranarsa, bu nöqtələrə yaxın rezervuar hissələri bənd 5.12 -nin göstərişlərinə müvafiq olaraq layihələndirilməlidir.
5.10.3.2. Əgər rezervuarın verilən səviyyəsində maye başlığı və qaz təzyiqinin (və ya qismən vakuum) əsas kombinasiyası üçün gərginliyi göstərən qüvvə vahidləri T1 və T2 hər ikisi müsbət olarsa, aşağıda qeyd olunan tənlikdə göstərildiyi kimi bu səviyyədə tələb olunan qalınlığı hesablamaq üçün ikisindən daha geniş olanından istifadə olunacaq:
Bu tənliklərdə, Sts və E müvafiq qaydada Cədvəl 5 -1 və 5 – 2 -də göstərilən müvafiq qiymətlərə malik olur.
5.10.3.3. Əgər rezervuarın verilən səviyyəsində maye başlığı və qaz təzyiqinin (və ya qismən vakuum) əsas kombinasiyası üçün sıxılmanı göstərən T2 qüvvə vahidi mənfidirsə və gərginliyi göstərən T1 müsbətdirsə və ya əgər T2 müsbətdirsə və T1 mənfidirsə, hesablanmış gərginlik təzyiqi stc və hesablanmış sıxılma gərginliyi scc müvafiq qaydada 5.5.3.3. və 5.5.4.5. bəndlərinin tələblərini ödəməyənədək, bu vəziyyət üçün tələb olunan rezervuar divarının qalınlığı fərqli qalınlıqları nəzərə almaqla müəyyən olunmalıdır. Bu qalınlığın müəyyən olunması F – 2 – də qeyd olunduğu kimi qrafiki həldən istifadə etməklə sadələşdirilmişdir. Əvvəldə qeyd olunan göstərişlərə baxmayaraq, əgər qeyd olunan vəziyyətdə sıxılma zamanı hərəkət edən qüvvə vahidi ona perpendikulyar hərəkət edən mövcud geniş qüvvə vahidinin 5 % - ni keçməzsə, dizayner bu paraqrafın göstərişlərinə ciddi əməl etmək əvəzinə 5.10.3.2. bəndində qeyd olunan metoddan istifadə etməklə bu vəziyyət üçün tələb olunan qalınlığı müəyyən etmək variantına malikdir. Mümkün geniş gərginlik sta – nın həcmi 5.5.3.3. bəndində qeyd olunduğu kimi ESta məhsulu ilə idarə olunmayana kimi, ümumi effektivlik faktorunun qiyməti, E bu izaha daxil olmayacaq.
5.10.3.4. Əgər T1 və T2 qüvvə vahidlərinin hər ikisi rezervuarın verilən səviyyəsində əsas yüklənmə vəziyyəti üçün bərabər həcmə malik olarsa və hər ikisi mənfi olarsa, bu vəziyyət üçün tələb olunan rezervuarın divarının qalınlığı (17) Tənliyindən istifadə edərək hesablanmalıdır:
Bu tənlikdə, sca 5.5.4.3. və 5.5.4.6. bəndlərində qeyd olunduğu kimi, daxil edilən qalınlıq – radius üçün müvafiq qiymətə malikdir. Dövrə qaynaq bəndləri bənd 5.5.4.6-nın və Cədvəl 5 – 2-nin məhdudiyyətlərindən asılı olur (Qeyd 3 daxil olmaqla).
5.10.3.5. Əgər hət T1, həm də T2 qüvvə vahidlərinin hər ikisi mənfi olarsa, lakin verilən səviyyədə əsas yüklənmə vəziyyəti üçün bərabər olmayan həcmə malik olarsa, bu vəziyyət üçün tələb olunan rezervuarın qalınlığı onların hesablamalarına daxil edilən lazımı qalınlıq – radius ilə düzgün əlaqəni göstərən a – f bəndlərində qeyd olunan mərhələli prosedur ilə hesablanmış bu qalınlıq qiymətləri ən böyük olmalıdır (bax: mərhələ 2 və 4).
a) Mərhələ 1. (18) və (19) Tənliyi aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanmalıdır:
Qeyd:Tənlik (18)-ə dair müvafiq məlumatlar üçün bax: alt yazı 3.
Hər iki tənlikdə, T qiyməti iki mövcud qüvvə vahidindən daha böyük olanına bərabər olmalıdır; T qiyməti iki qüvvə vahidinin daha kiçik olanına bərabər olmalıdır. Əgər daha böyük qüvvə vahidi en dairəsi olarsa, R’ və R” müvafiq qaydada R1 və R2 – yə bərabər olmalıdır; Əksinə, əgər daha böyük qüvvə vahidi meridianal olarsa, R’ və R” müvafiq olaraq R1 və R2 – yə bərabər olacaq.
b) Mərhələ 2. Korroziya imkanı 1 – ci Mərhələdə hesablanmış iki qalınlığın hər birindən çıxarılmalı və qalınlıq – radius nisbəti (t – c) / R ya (18), ya da (19) Tənliyi ilə onu hesablayan zaman istifadə olunan R qiymətinə əsaslanan hər bir qalınlıq üçün yoxlanmalıdır. Əgər hər iki bu cür qalınlıq – radius nisbətləri 0.00667 – dən az olarsa, 1 – ci Mərhələdə hesablanmış iki qalınlığın daha böyük olanı nəzərə alınan vəziyyət üçün tələb olunan qalınlıq olacaq; əks təqdirdə, 3 – cü Mərhələyə əməl olunacaq.
c) Mərhələ 3. Əgər 2 – ci Mərhələdə qeyd olunan bir və ya hər iki qalınlıq – radius nisbətləri 0.00667 – ni keçərsə, aşağıda qeyd olunan tənliklr hesablanmalıdır:
Qeyd: (20) Tənliyinə müvafiq olaraq məlumat üçün 16 – cı alt yazıya baxın
d) Mərhələ 4. Korroziya imkanı 3 – cü Addımda hesablanmış 2 qalınlıqdan birindən çıxarılmalı və qalınlıq – radius nisbəti (t - c) / R (21) Tənliyindəmüəyyən olunmuş qalınlıq ilə R” əlaqəsinə bərabər olan R qiyməti və (20) Tənliyində müəyyən olunmuş qalınlıq ilə əlaqədar 1 – ci Mərhələdə qeyd olunduğu kimi R’ - ə bərabər R qiymətindən istifadə edərək hər bir qalınlıq üçün yoxlanmalıdır. Əgər hər iki qalınlıq – radius nisbəti 0.0175 – dən böyük olarsa, 3 – cü Mərhələdə hesablanmış iki qalınlıqdan ən böyüyü nəzərə alınan şərait üçün tələb olunan qalınlıq olacaqdır; əks təqdirdə 5 – ci Mərhələyə əməl olunmalıdır.
e) Mərhələ 5. Əgər 2 və ya 4 Mərhələlərində qeyd olunan bir və ya daha artıq qalınlıq – radius nisbəti 0.00667 və 0.0175 arasına düşərsə və daxil edilən qalınlıq (18) və (20) Tənliyindən istifadə edərək hesablanarsa, qalınlıq aşağıda qeyd olunan tənliyi təmin etməklə əldə olunmalıdır:
Qeyd:Tənlik (22)-yə dair müvafiq məlumatlar üçün bax: alt yazı 3.
Əgər daxil olunan qalınlıq (19) və ya (21) Tənliyindən istifadə edərək hesablanarsa, qalınlıq aşağıda qeyd olunan tənliyi təmin etməklə əldə olunmalıdır:
f) Mərhələ 6. Qalınlığın sınaq seçimi əvvəlki mərhələlərdə hesablanmış qalınlıq ölçüləri arasından seçilməlidir (əgər bu ölçü prosedurda daha erkən olaraq yekun qaydada təyin olunmayıbsa). Scc ölçüləri həm T1, həm də T2 üçün hesablanmalı və bənd5.5.4.4. və 5.5.4.6-nın tələblərinə uyğun gəldiyindən əmin olmaq üçün yoxlanmalıdır. Əgər sınaq qalınlığı bu tələblərə cavab verməzsə, bu tələblərin ödənilməsi üçün scc ölçülərini hazırlamaq üçün lazımi nizamlamalar aparılmalıdır.
5.10.3.6.Bənd 5.10.3.5-də qeyd olunan prosedur bərabər olmayan həcmə malik qüvvə vahidləri ilə iki ox sıxılmasının əsas olduğu şərait üçündür. Bir çox hallarda, bununla yanaşı, sınaq qalınlığı digər dizayn şərtləri ilə əvvəlcədən müəyyən olunmalı və yalnız xarici təzyiq və ya cüzi vakuum şəraiti üçün yoxlanmalıdır. Bu kimi hallarda, dizayner yalnız hər iki T1 və T2 üçün scc – nin qiymətlərini hesablamalı və 6 – cı Mərhələdə qeyd olunduğu kimi bənd 5.5.4.4-in tələblərinə əməl olunduğunu təsdiq etmək üçün yoxlamalıdır (bənd 5.10.3.5-in tətbiqini göstərən nümunələr üçün bax: F.3).
5.10.4. Ən son Yol verilən qalınlıq
5.10.4.1. Rezervuarın divarı
Rezervuarın divarının minimum qalınlığı istənilən səviyyədə aşağıda qeyd olunanlarda ən böyüyüdür.
a) 3 / 16 düym ölçüsü əlavə olaraq korroziya Yolsi.
b) bənd 5.10.3-ə müvafiq olaraq hesablanmış qalınlıq əlavə olaraq korroziya imkanı.
c) Cədvəl 5 – 6-də göstərildiyi kimi nominal qalınlıq. Nominal qalınlıq qurulduğu kimi rezervuara istinad edir. Qeyd olunan qalınlıq montaj tələblərinə əsaslanır.
5.10.4.2. Ucluğun boyuncuğu
Ucluq boyunluğunun minimum qalınlığı üçün bax: bənd 5.19.2..
Cədvəl 5 -6 Nominal Lövhə qalınlığına qarşı Rezervuarın radiusu
Lövhənin nominal qalınlığı
5.10.5. Xarici təzyiq məhdudiyyətləri
5.10.5.1. Rezervuarın layihələndirilməli olduğu Pg - nin cüzi vakuuma bərabər mənfi qiymət olduğu zaman, 5.10 bəndində göstərilən düsturlardan və prosedurlardan istifadə edərək hesablanmış qalınlıqlar rezervuarın cüt əyilmə səthləri üçün dağılmaya qarşı stabilliyi təmin edəcək, hansı ki burada meridional radius R1 R2 – yə bərabərdir və ya ondan azdır və yaxud olduqca kiçik bir faizdən daha böyük faiz ilə R2 – ni keçmir. Dartılmış sferoidlərin yan divar səthlərinin stabilliyinə dair məlumatlar çatışmır; xarici təzyiqə qarşı silindir səthlərinin və ya bu kimi səthlərin stabilliyini qiymətləndirmək üçün bu düsturlardan və prosedurlardan istifadə olunması nəzərdə tutulmur.
5.10.5.2. Bu standart yalnız qazların və ya buxarların saxlanması üçün qurulan rezervuarlarda cüzi daxili vakuuma görə silindrin yan divarlarının dizaynı üçün göstərişləri əhatə etmir. Bununla yanaşı, saxlanılan mayelərin bu qaydalara müvafiq olaraq nəzərdə tutulan şaquli rezervuarların silindir yan divarları (ümumi qaz və maye yüklənmələri üçün tələb olunduğu kimi yuxarıdan dibə qədər olan qalınlıq artmaqla və daxil edilən rezervuarın ölçüsü üçün 5.10.4 bəndində qeyd olunandan daha az daha yuxarı qalınlıq ilə) təhlükəsiz qaydada dolu vəziyyətdən boş vəziyyətə kimi hər hansı bir mərhələdə rezervuarda istifadə olunan maye səviyyəsi ilə kvadrat in ilə 1 unsu keçməyən qaz və ya buxar məkanında cüzi vakuumdan asılıdır. Vakuum qoruyucu klapan və ya klapanlar daha kiçik cüzi vakuumda açıq olaraq elə quraşdırılmalıdır ki, hava (və ya qaz) axını klapanlar vasitəsi ilə qeyd olunan maksimum normada olan zaman 1 uns cüzi vakuumu keçməsin.
5.10.6. Silindirin yan divarları üçün orta külək tirləri
5.10.6.1. Bərkidilməmiş yan divarın maksimum hündürlüyü ft ilə aşağıda qeyd olunanları keçməməlidir:
H1-ft ilə yaranmış istiliyin dərinliyinin üçdə biri əlavə olaraq baş - əyilmə xətti və orta külək tiri arasındakı şaquli məsafənin başlıqları yaradılan zaman və ya yan divarın yuxarısı və orta külək tiri arasındakı şaquli məsafədir;
t - düym ilə digər qayda göstərilməyənə kimi sifariş olunmuş şərait kimi yuxarı yan divarın qalınlığıdır;
D -ft ilə rezervuarın nominal diametridir.
Qeyd: Bu düstur aşağıda qeyd olunan faktorlara əsaslanır.
a) 25.6 lbf / ft dinamiki təzyiq yaradan 120 mph – ya malik 3 – san küləyin nəzərdə tutulmuş surəti V. Həm torpaqdan, həm də küləyin ani şiddət faktorundan yuxarı hündürlük üçün sürət 10 % artır. Təzyiq bununla 31 lbf / ft– yə kimi artır. Əlavə 5 lbf / ftdaxili vakuum üçün əlavə olunur. Bu təzyiq torpaqdan yuxarı təxminən 33 ft – də saatda 3 san küləyin sürətinə görə 120 mil nəticəyə malik olmaq üçün bu qaydaları nəzərdə tutur. H1 Alıcı tərəfindən göstərildiyi kimi (120 / V)düsturunu vurmaqla digər külək surətləri üçün dəyişdirilə bilər. Küləyin sürətindən başqa nəzərdə tutulan küləyin təzyiqi Alıcı tərəfindən qeyd olunan zaman, nəzərdə tutulmuş külək təzyiqində qeyd olunmayana kimi əvvəldə qeyd olunan artım faktorları əlavə olunmalıdır.
b) Bu düstur küləyin yüklənməsi üçün forma faktorunun vacibliyini aradan qaldıran rezervuarın yan divarında nəzəri əyilmə tərzi üzərində vahid bir forma olmaqla külək təzyiqinə əsaslanır.
c) Bu düstur a Bəndində olan ümumi təzyiqdən asılı olaraq yekun yüklənmədən sərbəst qalın divar boruları üzrə mühüm vahid formalı xarici təzyiq üçün dəyişdirilmiş B.Ş. Model Basin düsturuna əsaslanır.
d) Alıcı tərəfindən(a) – (c) bəndlərində qeyd olunanlarda daha böyük olan digər faktorlar qeyd olunan zaman, yan divarda olan ümumi yük müvafiq qaydada dəyişdirilməli və H1 dəyişdirilmiş ümumi təzyiqə 36 lbf / ft nisbəti ilə azaldılmalıdır.
e) Qeyddə verilən meyar üçün göstəricilər R.V. McGrath, “API Standartı 650 Rezervuarın divarlarının stabilliyi” Amerika Neft İnstitutunun Təcrübəsində, Bölmə III – Saflaşdırma, Amerika Neft İnstitutu, Nyu York, 1963, Cild 43, səh 458 – 469 – da qeyd olunur.
5.10.6.2. Bərkidilməmiş yan divarın maksimum H1 hündürlüyünü müəyyən etmək üçün, yuxarı yan divarın qalınlığından istifadə edərək hesablama aparılmalıdır. Transformasiya olunmuş yan divarın hündürlüyü aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanacaq.
a) Aşağıda qeyd olunan qaydada yuxarı yan divar qalınlığına malik hər bir yan divarın eninin (W) yan divarın dəyişdirilmiş eninə (Wtr) dəyişdirilməsi:
tuniform digər göstəriş olmayana kimi, düym ilə sifariş olunmuş bir vəziyyət kimi yuxarı yan divarın qalınlığıdır;
tactual digər göstəriş olmayana kimi, düym ilə sifariş olunmuş bir vəziyyət kimi dəyişdirilmiş enin hesablandığı yan divarın qalınlığıdır;
W -ft ilə faktiki endir;
Wtr -ft ilə dəyişdirilmiş endir.
b) Hər bir vəziyyətidə dəyişdirilmiş eninin ümumi həcmi transformasiya olunmuş yan divarın hündürlüyünü verir.
5.10.6.3. Əgər dəyişdirilmiş yan divarın hündürlüyü maksimum hündürlük olan H1 – dən böyük olarsa, aralıq tir tələb olunur.
a) Aralıq külək tirindən yuxarı və aşağı bərabər stabillik üçün, sonuncu, dəyişdirilmiş yan divarın orta hündürlüyündə yerləşdirilməlidir. Faktiki yan divar üzərində tirin yeri əvvəldə qeyd olunan qalınlıq əlaqəsindən istifadə edərək dəyişdirilən yan divar üzərində olduğu kimi nisbi mövqedə və eyni vəziyyətdə olmalıdır.
b) Tir üçün digər yerlərdən istifadə oluna bilər, bir şərtlə ki, dəyişdirilmiş yan divar üzərində bərkidilməmiş yan divarın hündürlüyü H1 – i keçməməlidir (bax: bənd 5.10.6.5.).
5.10.6.4. Əgər dəyişdirilmiş yan divarın hündürlüyünün yarısı maksimum H1 hündürlüyünü keçərsə, ikinci aralıq tirdən istifadə olunmalıdır ki, bərkidilməmiş yan divarın hündürlüyünü maksimumdan daha az hündürlüyə kimi azaltmaq mümkün olsun.
5.10.6.5. Aralıq külək tirləri yan divarın üfüqi birləşməsinin 6 in – də yan divara birləşdirilməməlidir. Tirin ilkin yeri üfüqi birləşmədən bu məsafədə olan zaman, tir üstün hal kimi birləşmədən aşağı 6 in – də yerləşdirilməlidr, lakin əgər maksimum bərkidilməmiş yan divarın hündürlüyünü keçməzsə bu hal istisnalıq təşkil edir.
5.10.6.6. Aralıq külək tirinin düym kub ilə tələb olunan minimum sahə modulları bu tənlik ilə müəyyən olunmalıdır:
Qeyd:Bu tənlik saatda 120 mil a san küləyin ani şiddət surətinə əsaslanır, Əgər Alıcı tərəfindən qeyd olunarsa, (V / 120) tənliyinə vurmaqla digər külək surətlərindən istifadə etmək olar. Saatda 3 san nəzərdə tutulan küləyin ani şiddət surətinə görə 120 mil üçün istifadə olunan rezervuarın yan divarı üzrə yüklərin təsviri üçün bax: bənd5.10.6.1-də olan qeydlərin a yarımvəndinə.
5.10.6.7. Dəyişdirilmiş yan divardan istifadə aralıq külək tirinin bənd 5.10.6.1-də göstərilən düstur ilə hesablanmış H1 – dən daha az hündürlükdə yerləşdirilməsınə Yol verən zaman, əgər tir dəyişdirilmiş məkanda əlavə olunarsa faktiki yan divarın hündürlüyünə dəyişdirilmiş yan divarın orta hündürlük məsafəsi minimum saniyə modulu üçün hesablamada H1 üçün əvəz oluna bilər.
5.10.6.8. Aralıq külək tirinin saniyə modulu əlavə olunmuş hissələrin göstəricilərinə əsaslanacaq və əlavədə t yan divar qalınlığı olan zaman, yan divara əlavədən aşağı və yuxarı 1.47 (Dt) 0.5 məsafə üçün yan divar hissəsini daxil edə bilər.
5.10.6.9. Pilləkənin nominal eni ən azı 24 düym olan zaman, bərkidicidə örtüyə ehtiyac olmadan yan divarın xaricindən maksimum 6 düym genişlənən aralıq bərkidicilərinə Yol verilir. Bərkidicinin daha böyük xarici genişlənmələri üçün, Alıcının təsdiqinə əsasən pilləkənin məhəccəri ilə bərkidicinin xarici tərəfi arasında minimum 18 in məsafəni təmin etmək üçün pilləkən eninə artırılmalıdır.
Əgər örtük vacib olarsa, qurulan hissə bərkidici üçün tələb olunandan daha böyük və ya ona bərbər sahə moduluna malik olmalıdır.
5.11 Birbaşa olaraq Fundamentlərə uzanan Diblərə uyğun xüsusi nəzəriyyələr
5.11.1. Formalı Dib hissə
Rezervuarın dibi dairəvi seqment və ya bir və ya daha artıq toroidal seqmentləri ilə birlikdə dairəvi seqment olan zaman və ya formasına görə konus olan zaman və bütün dib hissənin mühüm hərəkət olmadan fundamentin rezervuarın tərkib hissəsinin çəkisini hopması qaydası ilə birbaşa olaraq rezervuarın fundamenti üzərinə uzanan zaman, maye başlığı dibdə T1 və T2 qüvvə vahidlərinin hesablanmasında və dib üzərində hərəkət edən P, daxili təzyiqinin hesablanmasında nəzərə alınmaya bilər. Bu şərtlər altında, rezervuarın dibində qüvvə vahidləri P – nin Pg – yə bərabər olan hər bir halı nəzərə almaqla hesablana bilər.
5.11.2. Əks balans ilə Hamar dibli Rezervuarlar
Silindir yan divarları və hamar dibləri olan rezervuarlarda, əgər qeyd olunarsa, seysmik yüklərin və ya nəzərdə tutulmuş külək təzyiqinin effekti ilə ümumiləşdirilmiş damın aşağı tərəfində hərəkət edən təzyiqdən əldə olunan yüksəkliyə qalxma yan divarlar ilə yerinə yetirilə damın həmin hissəsinin çəkisi əlavə olunmaqla yan divarların çəkisini keçməməlidir, bu zaman, beton halqa divar, lövhə fundament və ya digər struktur sistemi kimi əks balanslı struktur ilə artıq hissə əks hərəkətdə olmayana kimi heç bir hündürlüyə qalxma mövcud olmur. Bunu yerinə yetirmək üçün vasitələr Alıcı ilə İstehsalçı arasında olan razılaşmanın predmeti olmalıdır. Eyni ehtiyat tədbirləri digər formalı hamar dibi olan rezervuarlar zamanı da nəzərə alınmalıdır. Bu hesablamalarda istifadə olunan bütün çəkilər korroziya imkanı istisna olmaqla, materialların təmiz qalınlığına əsaslanmalıdır.
5.11.2.2. Əks təsir edən struktur
Fundament və ya dayam sistemi ola biləcək əks balanslı struktur şaquli lövhə üzərində onun proyeksiyasına əsaslanan dam və divar üzrə külək yükü əlavə olmaqla 1.25 dəfə çox daxili dizayn təzyiqinə əsaslanan bənd 5.11.2-də qeyd olunduğu kimi hesablanan qalxmaya tab gətirmək üçün layihələndirilməlidir. Əgər seysmik yüklər qeyd olunarsa, daxili dizayn təzyiqi və seysmik yük də əlavə olmaqla qaldırma hesablanmalıdır. Külək və seysmik yüklərin ümumiləşdirilməsinə ehtiyac yoxdur.
5.11.2.3. Lövbər dayanacağı
Rezervuara əlavələr və lövbər dayanacağının dizaynı Alıcı ilə İstehsalçı arasında razılaşdırılmalı və aşağıdakı şərtlərə cavab verməlidir.
a) Nəzərdə tutulmuş gərginliklər Cədvəl 5 – 7-də olan bütün şərtlərə cavab verməlidir.
b) Lövbərlər üçün korroziya qeyd olunan zaman, qalınlıq lövbərlərə və əlavələrə əlavə olunmalıdır. Əgər lövbərlər üçün boltlardan istifadə olunarsa, nominal diametr 1 düym əlavə olaraq diametr üzrə 1 / 4 düym korroziya imkanından az olmamalıdır.
c) Divar lövbərin əlavələri mükəmməl texniki təcrübədən istifadə etməklə nəzərdə tutulmalıdır.
d) Lövbər materialları və mümkün gərginliklər Cədvəl 5 – 1 ilə Yol verilənlərdir.
Qeyd: Müvafiq yükləmə şəraitləri üçün paslanmayan polad və alüminium lövbərlər üçün mümkün gərginliklər iCədvəl Q.3.3.6., Q.8.1. və Q – 3-dən əldə etmək olar.
5.11.3. Əks balanslı Çəki olmadan hamar – dibli rezervuarlar
Əks balanslı çəki olmadan hamar dibli rezervuarların təfsilatlı dizaynı Alıcı ilə İstehsalçı arasında razılaşdırılmalı və aşağıdakı şərtlərə cavab verməlidir.
a) Hamar dibli rezervuarın dibi elə layihələndirilməlidir ki, bütün dizayn və sınaq şəraitləri zamanı hamar qalsın. Divarı əks balanslı çəkiyə lövbərləmədən hamar dibli rezervuar layihələndirilən zaman, dib elkə layihələndirilməlidir ki dib lövhələr vasitəsi ilə yan divardan yuxarı qalxma qüvvələrini ötürmək və dibdə paylaşan bütün çəki və təzyiq qüvvələrini daşımaq mümkün olsun. Bənd 5.9. və 5.10-da qeyd olunduğu kimi yuxarı qalxma qüvvələri sərbəst korpus analizlərindən əldə olunsun. Bu qüvvələr dolu və boş mühit üçün rezervuar üzrə müəyyən olunmalı (qeyd olunan hər hansı korroziya imkanını çıxmaqla) və nəzərdə tutulan külək surətindən yuxarı qalxmanı daxil etməlidir. Ən geniş qiymətlərdəndizayn üçün istifadə olunmalıdır.
b) Hamar – dib rezervuarında dib lövhələri əsas struktur hissələri arasında birləşməsi (məsələn, barmaqlıq pərsəngləri və ya digər struktur hissələri) və əsas struktur hissələrinə maye – çəki qüvvələrini və paylaşdırılmış təzyiqi ötürmək üçün bir qüvvə kimi nəzərə alınmalıdır.
c) Dib lövhə əyilən qüvvə hissəsidirsə, tək – sarıqlı çevrə birləşmələrinə dib lövhədə Yol verilmir.
d) Divardan dib strukturda hərəkət daşıyıcı elementləri yuxarı qaldırma qüvvələrini ötürmək üçün yan divarda müvafiq göstəriş edilməlidir.
e) Bütün dib struktur elementlərinin ətraf mühitin korroziyasından mühafizə etmək üçün diqqətli olmaq lazımdır.
f) 5.11.2.2. bəndinə müvafiq olaraq lövbər layihələndirilməli və külək və seysmik qüvvələrə aralıq üçün təmin olunmalıdır.
5.11.4. Əlavə şərtlər
Digər tələb olunmayana kimi, küləyə görə sürüşməyə məruz qala biləcək rezervuarlar üçün rezervuarın dibinə qarşı 0.40 dəfə artıq qüvvə hissəciyi ilə maksimum Yol verilən sürüşmədən istifadə oluna bilər.
Cədvəl 5 – 7 – Yuxarı qaldırma təzyiqinin şərtləri üçün mümkün gərginlik təzyiqləri (bax: bənd 5.11.2.2)
Yuxarı qaldırma təzyiqinin mənbəyi
Mümkün gərginlik təzyiqi (lbf / düym )
Rezervuarın dizayn təzyiqi
Rezervuarın dizayn təzyiqi əlavə olaraq külək və ya zəlzələ
Rezervuarın sınaq təzyiqi
Mümkün dizayn gərginliyi, Sts (bax: Cədvəl 5 – 1)
Qeyd olunan minimum hasilat qüvvəsinin 80 % - i və ya 1.33 Sts –nin daha kiçik olanı
Qeyd olunan minimum hasilat qüvvəsinin 80 % - i və ya 1.33 Sts –nin daha kiçik olanı
Lövbərin geniş gərginlik sahəsi və ya minimum təmiz sahəsində müəyyən olunan mümkün gərginlik təzyiqi
5.12 Dam və Dib şarnir sahələri və sıxılan – halqa tirinin dizaynı
5.12.1. Dizayn məhdudiyyətləri
Bu bölmədə olan dizayn qaydaları Şəkil 5 – 9-də, b Panelində göstərilənlər istisna olmaqla Silindir yan divarları və konus reduktoru arasında qovşağı əhatə etmir. Bununla yanaşı, əgər burcuq formasını təkrar daxil etmək mümkün olmazsa, bu bölmənin göstərişlərinə əməl olunmalıdır (Təkrar daxil edilən birləşmələrin dizaynı üçün bax: 5.18.3).
Təzyiq rezervuarının damı və ya dibi konus və ya qismən dairəvi olan zaman (və ya buna yaxın) və Silindir yan divarlara əlavə olunan zaman, damda və ya dibdə membran gərginliklər yan divarların periferiyası üzrə içəri itələnir. Bu itələmə birləşmədə dairəvi sıxılma qüvvələrinə səbəb olur hansı ki üfüqi olaraq yerləşdirilən halqa tir və ya düzbucaqlı zolaq və ya bucaq ilə bəzi hallarda əlavə olunan, yan divar lövhələri və kəsişən dam və ya dib lövhələrinin birləşməsində məhdud bir zona ilə və yaxud damda və ya dibdə şarnir əyilmə ilə davamlı ola bilər. Şarnir sahəsində və ya sıxılma – halqa sahəsində davamlı sıxılma qüvvələrində iştirak etmək üçün nəzərə alınan lövhə hissələri arasında bütün uzununa və meridional birləşmələr və sıxılma – halqa bucağı, zolaq və ya tirdə bütün radial birləşmələr qaynaq olunmuş birləşmələr olmalıdır.
5.12.3. Şarnir sahələri
5.12.3.1. Əgər əyri şarnir təmin olunarsa, bununla əlaqədar olaraq halqa şarnir və ya sıxılan halqanın digər formasından istifadə olunamalıdır və hər hansı bir nöqtədə meridional xətt istiqamətində gözlənilməz dəyişikliklər olacaq. Əlavə olaraq, meridional lövhədə şarnirin əyrilik radiusu 6 % - dən az və yaxşı olardı ki yan divarların diametrinin 12 % - dən az olmasın. bənd 5.12.3.2-nin göstərişlərinə müvafiq olaraq, bütün nöqtələrdə şarnirin qalınlığı bənd 5.10-un tələblərinə cavab verməlidir. Yan divarın diametrinin6 % - i qədər şarnir radiusundan istifadə çox zaman şarnir sahəsi üçün artıq qalınlıq tələb edəcək. Əgər daha böyük şarnir radiusundan istifadə olunarsa, həmin sahə üçün qalınlıq tələbi daha müvafiq olacaq.
5.12.3.2. Dizayner qəbul etməlidir ki, fərqli meridional əyrinin iki səthinin ümumi bir meridional tangensə malik olduğu nöqtədən aşağı və yuxarı səviyyələrə kimi bənd 5.10.2-də qeyd olunan tənliklərin tətbiqi (misal üçün, tori dairəvi damın dairəvi qaydada kəsilmiş hissəsi və şarnir sahəsi arasındakı birləşmədə) eyni nöqtədə çox güman ki işarəsinə və həcminə görə fərqlənən iki en qüvvə vahidlərinin hesablanmasına səbəb olacaq. Bu nöqtədə dəqiq en qüvvə vahidləri həmin sahədə rezervuarın divarının geometriyasından asılı olaraq, iki hesablanmış qiymətlərarasında ara məsafə olacaq; dizayner dərhal müvafiq qalınlıqları uyğun qaydada nizamlaya bilər.
5.12.4. Sıxılma halqaları
5.12.4.1. (24) və (27) Tənliyində istifadə olunan fərqlər aşağıda qeyd olunan qaydada müəyyən olunur:
wh-sıxılma halqası sahəsi üzrə hərəkət edən dairəvi qüvvəyə davamlı olaraq iştirak etməsi üçün nəzərə alınan dam və ya dib lövhənin eni, düym ilə;
wc -istifadə edilən yan divar lövhədinin müvafiq eni, düym ilə;
th-korroziya imkanı daxil olmaqla, yan divarlar və damın və yaxud dibin birləşməsində və yaxınlığında dam və ya dib lövhənin qalınlığı, düym ilə;
tc-damın alt hissəsinin və yan divarların birləşməsi yaxınlığında və bu birləşmədə Silindir yan divarların müvafiq qalınlıqları, düym ilə;
R2-rezervuarın şaquli fırlanma oxuna dib və ya damdan ölçülən yan divarlar və dam ilə alt hissə arasında olan birləşmə və ya dama kimi normal uzunluq, düym ilə;
Rc-rezervuarın damı və ya alt hissəsi ilə birləşməsində Silindir yan divarının üfüqi radiusu, düym ilə;
T1-dairə qövsününü lbf / düym ilə yan divarı ilə birləşməsində rezervuarın damında və ya alt hissəsində meridional qüvvə vahidi (bax: bənd 5.10);
T2-meridian qövsünün lbf / düym ilə damında və ya alt hissəsində müvafiq en qüvvə vahidləridir (bax: bənd 5.10);
T2S-Silindrin elementi boyunca ölçülən lbf / düym ilə dam və ya alt hissə ilə birləşməsində rezervuarın Silindir yan divarında dairə qüvvə vahididir (bax: bənd 5.10);
α -şaquli xətt ilə T1 istiqaməti arasında bucaqdır (konusun ümumi hündürlük səthində bu eyni zamanda konusun ümumi hündürlük bucağının bir yarısıdır);
Q -sıxılma – halqa sahəsi ilə şaquli keçid sahəsi üzrə hərəkət edən lb ilə ümumi dairə qüvvəsidir;
Ac-bütün korroziya imkanları istisna olmaqla, sıxılma halqa sahəsində tələb olunan metalın şaquli keçid sahəsinin düym ilə təmiz sahəsidir;
Sts-Cədvəl 5 – 1-də verildiyi kimi lbf / düym ilə sadə gərginlik üçün maksimum mümkün gərginlik qiymətidir.
E -gərginliyi göstərən Q – nın müsbət qiymətə malik olmasa vacib olan zaman, sıxılma – halqa sahəsində meridional birləşmələrin onluq kimi ifadə olunan effektivliyidir (bax: Cədvəl 5 – 2).
5.12.4.2. Əgər əyri şarnir təmin olunmazsa, bənd 5.12.2-də qeyd olunan dairəvi sıxılma qüvvələri rezervuarın divarlarının sıxılma halqası sahəsində digər vasitələr ilə davamlı olmalıdır. Bu sahənin aralıqli ola bu qüvvələrdə iştirak etməsi üçün nəzərə alınan birləşmənin hər bir tərəfi üzərində lövhənin eni daxil olmaqla yan divarların və dam və ya alt hissə arasındakı birləşmədə rezervuarın divarlarının zonası olduğu anlaşılmalıdır (bax: Şəkil 5 – 5). Heç bir halda, bənd 5.10-un tələblərini təmin etmək üçün birləşmənin hər iki tərəfində divar lövhəsinin qalınlığı tələb olunan qalınlıqdan az olmamalıdır.
Şəkil 5 – 5 – Sıxma halqasının sahəsi
Sıxma halqasının sahəsini təşkil edən lövhənin eni aşağıda qeyd olunan tənliklərdən istifadə edərək hesablanmalıdır:
5.12.4.3. Sıxma halqasının sahəsi vasitəsi ilə hər hansı şaquli keçid sahəsi üzrə hərəkət edən ümumi dairəvi qüvvənin həcmi aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanmalıdır:
Sıxma halqa sahəsində təmin olunan təmiz keçid – bloklu sahə aşağıda qeyd olunan tənliklərdən biri ilə tələb olunması vacib olandan az olmamalıdır:
(27) Tənliyinin seçilməsi (26) Tənliyi ilə qeyd olunduğu kimi Q qiymətinin mənfi və ya müsbət olmasından asılıdır. Normadan artıq təzyiq şəraitinin yoxlanması üçün, 20,000 (27) Tənliyində 15,000 üçün əvəz oluna bilər.
5.12.5 Sıxılma – halqasının sahələri barəsində təfsilatlar
5.12.5.1. Əgər sıxılmanı göstərən Q qüvvəsi mənfidirsə, bu halda effektiv sıxılma halqası sahəsinin üfüqi proyeksiyası yan divarlar ilə dib hissə və ya dam arasındakı birləşmə səviyyəsində rezervuarın divarının üfüqi radiusundan 0.015 dəfədən az olmayan radial istiqamətdə bir enə malik olmalıdır; əgər nəzərdə tutulmuş en bu tələbə cavab verməzsə, müvafiq islah tədbirləri bu bölmədə qeyd olunan qaydada tətbiq olunacaq.
5.12.5.2.Bənd 5.12-yə müvafiq olaraq müəyyən olunan Q dairə qüvvəsinin həcmi, bənd 5.10-un tələblərinə uyğun olaraq müəyyən olunmuş minimum qalınlığa malik lövhələr ilə sıxma – halqası sahəsində (27) Tənliyi ilə tələb olunan sahənin təmin olunmaması məqsədinə uyğun olan zaman və ya Q sıxılma olan zaman və wh eninin üfüqi proyeksiyası bənd 5.12.5.1-də qeyd olunandan az olarsa, sıxma – halqa sahəsi daha qalın lövhələrin əsasında müəyyən olunduğu kimi en və mühüm keçid – sahə sahəsinə malik olan sıxma – halqa sahəsini təmin etmək üçün tələb olunan qaydada yan divar lövhələrini və dib hissəni və ya damı qalınlaşdırmaqla (a), dam və ya aşağı hissə və yan divar lövhələrinin birləşməsində üfüqi olaraq yerləşdirilən halqa barmaqlıq və ya düzbucaq zolaq, bucaq əlavə etməklə (b), və yaxud bu alternativlərin kombinasiyasından istifadə etməklə (c) bərkidilməlidir. Bu əlavə sahə elə qurulmalıdır ki, birləşdirilmiş künc sıxılma sahəsinin keçid – sahə sahəsinin sentroidi ideal qaydada iki hissə ilə yaradılan küncün üfüqi lövhəsinə uzansın. Heç bir halda sentroid lövhədən küncdə kəsişən iki hissənin orta qalınlığından 1,5 dəfədən çox olmamalıdır.
5.12.5.3. Əgər belə bir bucaqdan, zolaqdan və ya halqa şəbəkədən istifadə olunarsa, bunlar rezervuarın həm daxilində həm də xaricində yerləşdirilə bilər (bax: Şəkil 5 – 6) və aşağıda qeyd olunan şərtlərə cavab verən ölçülər ilə keçid sahəsinə malik olmalıdır.
a) wc və ya wh limiti daxilində keçid – sahə sahəsi rezervuarın divarlarında sıxma – halqa sahəsi ilə təmin olunan keçid – sahə sahəsi və (27) Tənliyi ilə tələb olunan Ac sahəsi arasında çatışmazlıq yaradır.
b) Əgər rezervuarın xaricində yerləşdirilmiş planka və ya bucaq ilə, wh eninin layihəsinin və əlavə olunmuş bucağın və ya plankanın üfüqi eninin ümumi həcmi 0.015Rc – dən böyük və ya ona bərabər olarsa, bucaqda və ya plankada əlavə edilməli olan keçid – sahə sahəsi (27) Tənliyi ilə tələb olunan ümumi sahənin yarısından çox olmayan zaman bu hissə üçün əvvəldə qeyd olunan en tələbi nəzərə alınmaya bilər və bu vəziyyət istisna olmaqla, bucağın, plankanın və ya halqa tirinin üfüqi eni yan divarlar və alt hissənin və ya damın birləşmə səviyyəsində rezervuarın divarının Rc üfüqi radiusundan 0.015 dəfə az olmamalıdır.
c) bənd 5.12.5.8-də qeyd olunduğu kimi bərkitmə təmin olunan zaman, üfüqi ox ətrafında keçid sahəsinin inersiya anı (28) Tənliyi ilə tələb olunduğundan az ola bilməz.
5.12.5.4. Bucaq halqasının şaquli ayağı və ya halqa tirinin şaquli flansı rezervuarın yan divarı üzərində yerləşən zaman, əgər onun qalınlığı dəyişdirilmiş divar lövhələrinin qalınlığından az olmazsa, o yan divara quraşdırıla bilər. Əgər bu konstruksiyadan istifadə olunmazsa, rezervuardan sonrakı sıxma halqasının flansı, ayağı və ya uzun bütün dairə ətrafında rezervuarın divarı ilə mükəmməl kontaktda olacaq və bənd 5.12.5.5-də göstərilən hallar istisna olmaqla, ardıcıl sarıq qaynaqları ilə yuxarı və aşağı ucluqların hər ikisi boyunca əlavə olunacaq. Bu qaynaqlar ümumi dairə qüvvəsi Q – nın sıxma – halqa qüvvəsinin hissəsi olan tir, bucaq və ya zolağa ötürmək üçün lazımi qaydada ölçülməlidir hansı ki, yalnız dama və ya dib hissəyə ən yaxın olan qaynağın effektiv olduğu a və h təfsilatları, bax: Şəkil 5 – 6-da göstərildiyi kimi struktur hissələrinin flansı və ya ayağının eni ilə ayrılan qaynaqlar zamanı nəzərdə tutularaq yerinə yetirilməlidir. Heç bir halda, bununla yanaşı sıxma halqasının hər iki ucu boyunca hər hansı qaynağın ölçüsü birləşdirilmiş iki hissədən daha naziyinin qalınlığından və 1 / 4 düym – dən (hansı daha kiçik olarsa) kiçik olmamalı və Şəkil 5 – 6-da, d və e təfsilatları ilə göstərildiyi kimi üzlük və tir zolağı arasındakı künc qaynaqların ölçüsü Cədvəl 5 – 8-də olan müvafiq qaynaq ölçülərindən az olmayacaq. Hissənin qalınlığı və Cədvəl 5 – 8-də olan qaynaq ölçüləri korroziya imkanları azaldılmazdan əvvəl, qaynaqlanma şəraitində olan ölçülərlə əlaqədardır; bu istisna ilə, bu paraqrafda istinad olunan bütün digər hissə qalınlıqları və qaynaq ölçüləri korroziya imkanını azaltdıqdan sonra ölçülər ilə əlaqədar olacaq.
Şəkil 5 – 6 – Sıxma – halqa əlaqəsi üçün Yol verilən və Yol verilməyən Konstruksiya Detalları
1 Alternativ dam vəziyyətindən istifadə edən zaman (f – 1 detalında göstərildiyi kimi sıxma zolağı altında dam lövhəsi), Alıcı yağış suyunun qurudulmasını təmin etmək üçün sarğı qaynağının yuxarısında pərçimlənmədən istifadəni nəzərə almalıdır.
2 Müxtəlif növ qaynaqlanmış birləşmələrdən istifadə olunması mümkün olan yerlərlə əlaqədar məhdudiyyətlər üçün Cədvəl 5 – 2-yə və sıxma keçid – sahə sahəsinə dayaq olan materiallarla bağlı məhdudiyyətlər üçün bax: bənd 5.12.2.
5.12.5.5. Əgər davamlı qaynaq korroziyalı elementlərə qarşı bir kipləndirici kimi və ya qüvvə üçün tələb olunmazsa, əgər (a) əlavə qaynaqların ümumi uzunluqları rezervuarın dairəsinin bir yarısından az olmazsa, (b) əgər qaynaqların ucları arasında rezervuarın divarının bərkidilməmiş hissəsi korroziya imkanı aradan qaldırılan rezervuarın divar qalınlığından səkkiz dəfə artıq həcmi keçməzsə, və (c) qaynaqlar qüvvə üçün tələb olunan qaydada ölçülərsə, rezervuarın xaricində sıxma halqasının daha aşağı ucu boyunca əlavə qaynaqlar növbələnən ola bilər, lakin heç bir halda onlar Cədvəl 5 – 8-də qeyd olunanlardan daha kiçik olmayacaq.
Cədvəl 5 – 8 – Sarğı Qaynağının minimum ölçüsü
5.12.5.6. Sıxma halqasının nəzərdə tutulan hissəsi dam və ya alt lövhələri və yan divar lövhələri arasındakı birləşməyə mümkün qədər yaxın yerləşdirilməlidir.
5.12.5.7. Əgər rezervuarın həm daxilində, həm də xaricində sıxma halqası onun hopdurula bilməsi imkanı ilə qurularsa, bu onun uzunluğu boyunca vahid qaydada paylaşdırılan müvafiq drenaj dəlikləri ilə təmin olunmalıdır. Eyni ilə, əgər rezervuar maye ilə dolu olan zaman rezervuarın daxilində sıxma halqası qazın alt tərəfdən hopdurulması üçün nəzərdə tutularaq formaya salınarsa, onun uzunluğu boyunca müvafiq ventilyasiya dəlikləri təmin olunmalıdır. Uyğun olan zaman, bu kimi drenaj və ya ventilyasiya dəlikləri diametrinə görə 3 \ 4 düymdən az olmayacaq.
5.12.5.8. Əgər radikal şaquli lövhədə nəzərdə tutulan hissənin eni onun qalınlığından 16 dəfə artıq olan həcmi keçməzsə, xarici şaquli flans olmadan sıxma halqasının nəzərdə tutulan hissəsinin bərkidilməsinə ehtiyac yoxdur. Bu istisna ilə, sıxma halqasının üfüqi və ya yaxın – üfüqi hissəsi, halqanın həmin hissəsinin öz lövhəsindən kənar yan (şaquli) əyilmədən qorumaq üçün həm rezervuarın divarına, həm də halqaya təhlükəsiz qaydada bərkidilən digər müvafiq hissələr və ya dayaqlar ilə rezervuarın çevrəsi ətrafında intervallar ilə bərkidilməlidir. Bərkitmə tələb olunan zaman, üfüqi ox ətrafında bucaq, zolaq və ya halqa tirinin keçid sahəsinin ətalət anı aşağıda qeyd olunan tənlik ilə hesablanmış qiymətdən az olmamalıdır:
I1-sahənin mərkəzi boyunca üfüqi ox ilə əlaqədar polad sıxma halqasının keçid sahəsi üçün dördüncü enerjiyə düymlər ilə tələb olunan inersiya anıdır (rezervuar divarının hər hansı hissəsi üçün kredit götürmədən), lakin rezervuarın divarının bir hissəsindən və ya bir hissəsinə şaquli ayağı bərkidilmiş bucaq halqası istisnalıq təşkil edir, üfüqi ayağın inersiya anı yalnız nəzərə alınmalı və ayağın sentroidi üzrə üfüqi ox ilə əlaqədar təsvir olunmalıdır;
Qp-sıxma zonasının ümumi sahəsinə sıxma halqasının keçid – sahə sahəsi nisbətindən hesablanılmış qaydada sıxma – halqa bucağı, zolaq və ya tir ilə yerinə yetirilən ümumi çevrə qüvvəsi Q – nin həmin hissəsidir [(26) Tənliyinə baxın];
Rc-dam və ya alt hissə ilə onun birləşməsində Silindrin yan divarının düym ilə üfüqi radiusudur;
k -rezervuarın çevrəsi ətrafında hamar qaydada yerləşdirilən digər dayaqlar və ya dayaqların sayı n olan Cədvəl 5 – 9-dan müəyyənləşdirilən qiymət, digər dayaqlar və ya müvafiq dayaqlar arasındakı yer ilə rezervuarın mərkəzi oxunda toplanan q bucağının həcmindən asılıdır. Heç bir halda q 90 dərəcədən böyük olmayacaq.
Cədvəl 5 – 9 – Sıxma halqasının bərkidilməsi üçün k qiymətinin müəyyən olunması məqsədi ilə faktorlar
5.13. Daxili və Xarici Struktur hissələrinin dizaynı
Bənd 5.13.2. – 5.13.5-in göstərişləri daxil edilən prinsiplərin və əsas tələblərin müzakirəsinə kimi məhdudlaşdırılır. Aydın olan səbəblər üçün, xüsusi dizayn düsturları daxil edilə bilər.
5.13.2. Əsas tələblər
5.13.2.1. Rezervuar üçün seçilən forma, rezervuarın və ya onun bəzi hissələrinin müəyyən yükləmə şəraitləri altında diqqəti cəlb edəcək qaydada fərqli forma nəzərdə tutacaq qaydada olan zaman və ya bu forma istifadədə müdafiə oluna bilən bütün mümkün qaz və maye yükləri ilə yaranan bütün yükləri daşımaq üçün divarların özlərini layihələndirmək üçün uyğun və ya qənaətcil olmayan zaman, müvafiq daxili əlaqələr, dirəklər, kəmərlər və ya digər struktur hissələri birbaşa olaraq rezervuarın divarları ilə daşınmayan qüvvələri daşımaq və onun formasını qorumaq üçün rezervuarda təmin olunmalıdır. Rezervuarın çəkisini və onun tərkibini qismən müdafiə etmək üçün rezervuardan xaricdə digər struktur hissələri tələb oluna bilər və bunlar tələb olunan qaydada təmin olunur. Bütün bu kimi daxili və xarici hissələr bənd 5.6-da qeyd olunduğu kimi gərginliklərdən istifadə edərək, mükəmməl texniki struktur təcrübələrinə müvafiq olaraq layihələndirilməlidir. Onlar rezervuarın divarlarına elə qaydada quraşdırılır və rezervuar üzərində elə qaydada paylaşdırılır ki (bu kimi əlaqələr tələb olunan hallarda) reaksiyalar artıq yayılmağa və ya rezervuarın divarlarında əlavə gərginliklərə səbəb olmasın. Bu hissələr rezervuarın divarına qaynaqlama ilə sərt bərkidilən zaman, birləşmə nöqtəsində həmin hissədə olan gərginliklər rezervuarın divarında imkan verilən gərginlik qiymətinə kimi məhdudulaşdırılmalıdır (Əlavə D – yə baxın).
5.13.2.2. Heç bir halda, nominal qalınlıq, həmçinin korroziya imkanı, əgər hər hansı daxili strukturda və ya struktur hissəsində mövcuddursa, 0.17 in – dən az olmamalıdır.
5.13.2.3. Əgər hər hansı struktur hissələri (məsələn düyün dairələrdə tirlər), rezervuarın aksesurları və ya digər daxili hissələr rezervuarın daxilində qaz boşluqlarını yaratmaq üçün yerləşdirilərsə, müvafiq və uyğun qaydada yerləşdirilən ventilyasiya dəlikləri elə təmin olunmalıdır ki, bu hissələr onların ətrafında maye səviyyəsi qalxan zaman sərbəst ventilyasiya olunsun. Eyni ilə, əgər hər hansı hissələr, aksesurlar və ya digər daxili hissələr rezervuar boşaldılan zaman onlardan yuxarı maye səviyyəsini saxlamaq üçün formalaşdırılarsa, onlar müvafiq və uyğun qaydada yerləşdirilmiş drenaj dəlikləri ilə təmin olunmalıdır. Bu ventilyasiya və drenaj dəlikləri diametrinə görə 3 / 4 – dən daha kiçik olmamalı və hissə boyunca paylaşdırılmamalıdır.
5.13.3. Sadə sistemlər
Bəzi hallarda struktur hissələri üzrə hərəkət edən qüvvələr statik baxımdan müəyyən olunur; digər hallarda, onlar statik baxımdan qeyri – müəyyən olur. Dairəvi rezervuarın müdafiə olunması üçün çox zaman istifadə olunan xarici dirəklər hissələrin statik baxımdan müəyyən sinfinə bir nümunədir. Əgər sütunlar şaqulidirsə, hər bir dirək üzrə hərəkət edən qüvvə sadəcə olaraq sütunların sayı ilə bölünən tərkib hissələri və rezervuarın ümumi çəkisidir. Əgər dirəklər əyilirsə, bu sitat bucaq kosinusuna bölünməlidir, hər bir sütunda hərəkət edən qüvvəni əldə etmək üçün hər bir sütun şaquli hazırlanır.
Digər vəziyyətə istinad etmək üçün, yalnız qoyula biləcək bu yüklər və damın çəkisini müdafiə etmək üçün rezervuarın daxilində daxili struktur tələb olunan zaman (eyni zamanda xarici təzyiq yükü, əgər varsa), yalnız bəzi fərziyyələri daxil edən, bu strukturun dizaynı üçün prosedur daha çox və ya daha az düzgünlüyə malikdir. Digər hallarda, buna baxmayaraq, daxili struktur rezervuarın divarlarının yük daşıma həcminə əlavə etməsinə xidmət edən zaman, dizayn proseduru daha mürəkkəb olur.
5.13.4. Kompleks sistemlər
5.13.4.1. Bu standartda dizayn qaydaları qurula biləcək rezervuarların müxtəlif formalarında daxili strukturunlayihələndirilməsi üçün xüsusi tələbləri əhatə etmir, lakin Şəkil 5 – 4-də, c Panelində göstərildiyi kimi rezervuarın bir xüsusi forması üçün daxili strukturun dizaynında istifadə olunan prosedurun karkası ümumi tutma metodunu təsvir etmək üçün xidmət göstərməlidir. Fərz edək ki, əgər hissələr əyrilirsə konus kəsik ilə və yaxud hissələr şaqulidirsə, Silindir üzlük ilə bu gərginlik hissələrinin əvəz olunması barəsində ilkin analiz məqsəd ilə daxili strukturun belə bir sistemində, aşağı düyün dairələrindən yuxarı müvafiq tirlərə damın düyün dairələri altında halqa tirlərini birləşdirən gərginlik hissələrində olan qüvvələrin həcmi statik qaydada müəyyən olunur.
5.13.4.2. Nəzərdə tutulan bu şərtlər altında, Silindir və ya kəsik ilə birlikdə dam lövhələrində T1 (meridional) qüvvə vahidlərinin şaquli komponentləri birbaşa olaraq Silindrə ötürülür, belə ki, əgər (a) birləşmə balansının əks tərəflərində divar və ya dam lövhələrində T1 qüvvə vahidlərinin üfüqi komponentlərinin biri digəri ilə Silindir əlaqəsində olarsa və ya (b) onlar arasındakı fərq konus əlaqəsi zamanı kəsiyin bağında qüvvə vahidlərinin üfüqi komponentləri ilə balanslanarsa, bu hipotetik vəziyyətdə daha yuxarı halqa tiri qeyri vacib olacaq.
5.13.4.3. Eyni ilə, Silindrin və ya kəsiyin daha aşağı ucunda, qüvvələrin şaquli komponentlərinin ümumi həcmi Silindrdə və kəsikdə qüvvələrin şaquli komponentləri ilə balanslanmalı və birləşmədə hərəkət edən qüvvələrin üfüqi komponentlərinin ümumi həcmi sıfır olmalıdır. Bundan əlavə, Silindrin və ya kəsiyin yuxarı ucları boyunca hərəkət edən ümumi şaquli qüvvə Silindrin və ya kəsiyin aşağı ucları boyunca hərəkət edən ümumi şaquli qüvvəyə bərabər olmalıdır. Digər sözlə desək, rezervuarın ümumi sxemi elə olmalıdır ki, damın əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş hissəsi üzrə yuxarı qaz təzyiqi vacib olmayan elastik gərginlik və ya qüvvə olmadan əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş aşağı hissə üzrə aşağı qaz təzyiqi ilə balanslansın.
5.13.4.4. Əgər dairə düyünlərində üfüqi qüvvələr müvazinətdə əks qaydada deyilsə, bu dairələrdə halqa tirləri təmin olunmalıdır. Tirlər mümkün hal kimi ya gərginlikdə ya da sıxılmada balanssız komponentləri daşımaq üçün nəzərdə tutulmalıdır.
5.13.4.5. Birləşmə üçün hipotetik Silindir və ya kəsikdən istifadə edərək, statik müvazinət şərtlərini təmin edərək, dizayner Silindir və ya kəsiyin vahid formada yerləşdirilmiş struktur hissələrinin sayı ilə təxmini verilən, və hər birinin bir əlaqə kimi onun əsas funksiyasına əlavə olaraq eyni zamanda xarici yüklərin və damın təyin olunmuş hissəsini müdafiə etmək üçün bir sütun kimi xidmət göstərdiyi zaman, real şəraitlər üçün təmin etməli və nəzərə almalıdır. Dairə düyünlərində halqa tirlərində fırlanma və şaquli anlar tirlərdə fırlanma anları tam olaraq yerinə yetirilməzsə, nominal T1 dam qüvvələrindən nisbi olaraq kiçik fərqlərin (meridional) böyük həcmdə azaldığını nəzərə almaqla təmin olunmalıdır.
5.13.5. Daxili Meridional Bərkidicilər
5.13.5.1. T1 (meridional) sıxma qüvvələrinin yan divarların əyilməsinin qarşısını almaq üçün rezervuarın yan divarlarına əyri meridional tirlər və ya sarğılar bərkidilən zaman, əgər yan divarların əgər yan divarların asılqan hissələri üçün fundament dayağı rezervuarın ətrafında vahid qaydada paylaşdırılsa və buna görə sarğıların və ya tirlərin rezervuarın divarının aşağısına qarşı daha böyük fundament – podşipnik intensivliyi olmazsa, divarlar və sarğılar və yaxud tirlər arasındakı meridional qüvvələrin paylanması qeyri müəyyən dərəcədə olacaq. Bu halda, yan divarların və sarğıların və ya tirlərin daşımalı olduğu ümumi meridional qüvvələr rezervuarda hər hansı verilən səviyyədə birlikdə hərəkət edərək, yalnız bu hesablamaların əlavə olunan yan divar qalınlığı kimi yan divarların dairəsi boyunca tirlərin və ya sarğıların keçid – sahə sahəsinin vahid formada paylanması məqsədlərini nəzərə alaraq bənd 5.10.2.1-də (1) Tənliyində\n hesablana bilər. Digər sözlə desək, (1) Tənliyinin F qiyməti bu sarğılarda və ya tirlərdə qüvvələri daxil etmədən götürülə bilər və (1) Tənliyindən istifadə edərək hesablanan meridional qüvvə vahidlərinin hipotetik qiyməti bu səviyyədə rezervuarın dairəsi ilə bölünən nəzəriyyə altındakı səviyyədə sarğıların və ya tirlərin və yan divarların mürəkkəb bölməsi üzrə hərəkət edən bütün meridional qüvvələrin məcmusu kimi nəzərə alına bilər.
5.13.5.2. Bu faktorlara tab gətirmək üçün rezervuarın dairəsinin düym ölçüsü üzrə tələb olunan metalın təmiz keçid – sahə sahəsi (korroziya imkanı daxil olmaqla) sonradan mümkün sıxma gərginliyi ilə mürəkkəb bölmə üzrə hərəkət edən meridional qüvvə vahidlərinin hipotetik qiymətini bölməklə müəyyən oluna bilər. Bu sahə sonradan sınaq – və - qüsur hesablamaları ilə tirlərin sarğıları və yan divarlar arasında elə qaydada bölünməlidir ki, (a) şaquli istiqamətdə yan divarların əyilməsinin qarşısını almaq üçün onların nəzərdə tutulmuş funksiyasını mümkün etmək üçün sarğılarda və ya tirlərdə lazımi material yerləşdirilməsin (a) (tirlər və ya sarğılar da eyni zamanda rezervuarın dairəsi ətrafında elə qaydada uyğunlaşdırılmalı və paylaşdırılmalıdır ki, onlar bu funksiyaya xidmət göstərsin) və yalnız onların meridional qüvvə vahidlərinin paylanmasına deyil, eyni zamanda aşağıda qeyd olunan tənlik ilə hesablandığı kimi bütün en qüvvə vahidlərin T2 paylanmasına tab gətirməsində onlara imkan yaratmaq üçün yan divarlarda lazımi qalınlıq təmin olunsun (b):
T2 = R2 (P – T1 / R1)
Bu tənlikdə T1 yan divarlar ilə faktiki olaraq daşınması nəzərdə tutulan meridional qüvvə vahididir və sözü gedən səviyyədə mürəkkəb keçid – bloklu sahəyə yan divarın keçid – bloklu sahəsinin nisbəti ilə mürəkkəb sahə üzrə hərəkət edən meridional qüvvə vahidlərinin hipotetik qiymətini vurmaqla əldə olunur. Əvvəldə qeyd olunan tənlikdə istifadə olunan digər fərqlər bənd 5.10.1-də müəyyən olunur və bu qüvvəyə T2 tab gətirmək üçün təmin olunan qalınlıq bu qüvvəni daxil edən bənd 5.10.3-in bütün tələblərini təmin etməlidir.
5.13.5.3. Faktiki olaraq yan divarların və sarğıların və ya tirlərin mürəkkəb sahəsi üzrə qüvvələrinin bu şəkildə vahid qaydada paylanması baş vermir. Bununla yanaşı, əgər qeyd olunan prinsiplər müşahidə olunursa və sarğılar və ya tirlər üzrə yüklənmənin eksentrikliyi nəzərə alınırsa, bənd 5.13.5.1. və 5.13.5.2-nin vahid formada paylanması barəsində fərziyyə təhlükəsiz dizaynları təmin edəcək (Yeni dizaynlar gərginlik – ölçüsünün araşdırmaları ilə təmin olunacaq).
5.13.5.4. Fundamentləri və dayaqları, rezervuarın və onun tərkib hissələrinin asılmış hissələrinin çəkisinin bütünlükdə sarğılara və ya tirlərə və buradan da fundamentlərə paylaşdırılması üçün layihələndirildiyi və qurulduğu rezervuarlar olan zaman, hər bir sarğı və ya tir üzrə ümumi şaquli yük müəyyən olur. Rezervuarın divarında gərginlik sistemi halqa tirləri üzərində bütünlükdə geniş üfüqi boru xəttində olanlarla analoji olur. Sonuncu vəziyyətdə, bənd 5.13.5.2 –yəYol verilənlərlə müqayisə olunan nəzərdə tutulmuş gərginliklərdən meridional istiqamətdə hərəkət edən qüvvələr ilə idarə olunan yan divar qalınlığı qədər istifadə oluna bilər.
5.14. Divar Örtüklərinin formaları, yerləri və maksimum ölçüləri
5.14.1. Bu bölmədə, bənd 5.16, 5.17 və 5.18-də istifadə olunduğu kimi örtük ifadəsi ucluğu, lyuku və ya digər əlaqələri yerləşdirmək üçün rezervuarın divarında dəlik kəsiyinə istinad edir (əlaqə deşiyindən başqa), lakin divar əlaqəsi rezervuarın divarı boyunca uzanan zaman və bərkidici əlaqə üçün məkanda qaynaqlama işi tələb olunan hallara əlavə olaraq, rezervuarın divar qalınlığı daxilində uzanan əlaqənin divarının bu bölməsinin gərginliyində qüvvəni artırmaq üçün rezervuarın divar qalınlığı daxilində lazımi qaynaq ilə əlavə olunan hallar istisnalıq təşkil edir (yəni, ucluğun divar qalınlığnıın məhsulunun iki qatına bərabər bir sahənin qüvvəsi və rezervuarın divar qalınlığı). Axırıncı vəziyyətdə, əlaqənin divarı bu yolla rezervuara əlavə olunan zaman, örtük genişlənmiş rezervuar divarının səthi və əlaqənin daxili səthi arasında daxili sahənın təsviri xətti ilə yaradılan formaya istinad edir.
5.14.2. Bütün hallarda, örtüklər ilə əlaqədar tələblər korlanmış şəraitə tətbiq etmək üçün ölçülərə istinad etmək kimi başa düşülür. Digər göstəriş olmayana kimi, örtüklərin ölçüləri ümumilikdə əgər divar daxil edilən istiqamətdə əyridirsə, rezervuarın divar əyriliyinin bəndi boyunca götürülən ölçülərə istinad edir; bununla yanaşı, rezervuarın divarında yarı maili olan qövsün uzunluğu və bəndin uzunluğu arasında təxmini 2 % fərqdən daha çox olan zaman ölçü rezervuarın divar əyrisi boyunca götürülməlidir.
5.14.3. Bu bölmədə olan qaydalar eyni zamanda nisbi olaraq hamar alt hissəyə uyğun silindir üzlüklərində örtüklərə tətbiq olunur; alternativ olaraq, yerləşdirilən lövhə və ya bərkidilən lövhə təxmini 90 – də dərin – üzlük bəndini kəsə bilər və bu bəndə kimi genişlənə bilər. Gərginliyin azaldılması tələbləri alt hissəyə və ya dairəvi lövhəyə tətbiq olunmur.
5.14.4. Bu qaydalar altında qurulan yan divarlarda, damlarda və ya rezervuarların alt hissələrində bütün lyuklar, uc birləşmələri və ya digər əlaqələr forma etibarı ilə dairəvi, elliptik və ya obround olmalıdır. Elliptik və ya obround əlaqələrindən istifadə olunan zaman, rezervuarın xarici səthi boyunca ölçülən uzun ölçülər qısa ölçüdən iki dəfə artıq ölçünü keçməməlidir; əgər əlaqə rezervuar divarında qeyri – bərabər meridional və en gərginliklərindən ibarət bir sahədə olarsa, uzun ölçünün daha böyük gərginlikdən ibarət istiqamət ilə uyğunlaşdırılmasına üstünlük verilir.
5.14.5. Rezervuarın divarlarında olan hər bir örtük elə yerləşdirilməlidir ki, onun xarici bərkitmə ucları ilə rezervuarın divarlarının əyrisində olan hər hansı mühüm kəsilmə xətti arasında olan məsafə (məsələn, qalınlaşdırılmış səthdə iki nöqtə arasında olan birləşmə, kəsik və ya konus dam və ya alt hissə və silindir yan divarları arasında olan birləşmə və yaxud dam və ya alt hissə və Silindir yan divarlar arasında olan birləşmə və ya rezervuarın damı və ya alt hissənin şarniri və digər hissələri arasında olan birləşmə) 6 düym – dən az olmur və ya (əgər daha geniş olarsa) bənd 5.14.3-də qeyd olunanlar istisna olmaqla, örtükdən ibarət divar lövhəsinin nominal qalınlığından (həmçinin korroziya imkanı, əgər varsa) səkkiz dəfə çox göstəriciyə malik olmur. Hər hansı örtük üçün əlavənin heç bir hissəsi rezervuar ilə daşınan mühüm lükləri müdafiə etmək üçün və ya rezervuarın özünü müdafiə etmək üçün rezervuara bərkidilmiş digər hissələr və ya hər hansı qulaqcıqlar, sütunlar və ya haşiyələr üçün hər hansı əlavə hissəsinə bu məsafələrdən daha yaxın yerləşdirilməlidir. Hər hansı iki müvafiq örtük sərbəst olaraq biri digərinə bərkidilən zaman, onlar elə yerləşdirilməlidir ki, onların müvafiq bərkitmə ucları arasında olan məsafə əvvəldə qeyd olunan məsafələrdən daha geniş olanından kiçik istənilən bir nöqtədə olmasın (bax: bənd 5.17 ).
5.14.6. Hər bir örtük elə yerləşdirilməlidir ki, hər hansı əlavələr və bərkitmələr rezervuarın həm xaricində, həm də daxilində təmir və yoxlama üçün tam müvafiq olsun, lakin rezervuarın fundamenti üzərində birbaşa olaraq qurulan rezervuarın alt hissəsində məcburi səbəblərə görə əlaqələrin yerləşdirilməsi halları istisnalıq təşkil edir.
5.14.7. Lazımi qaydada bərkidilmiş örtüklər bənd 5.14.5. və 5.14.6-nın tələblərinə cavab vermək üçün rezervuar üzərində yerləşdirilə bilən hər hansı ölçüdə hazırlana bilər, müstəsna hal kimi, heç bir halda bənd 5.18-də nəzərdə tutulanlardan başqa digər heç bir örtüyün daxili diametri (korroziya imkanından sonra) örtüyün yerləşdirildiyi rezervuar divarının həmin hissəsində əyrinin ən kiçik diametrini 1.5 dəfə keçə bilməz.
5.14.8. Böyük örtüklərə xüsusi diqqət yetirmək lazımdır (bax: bənd 5.16.7. və 5.18). Daşına bilən qurğunun maksimum ölçüsünə təsir edərək, daşınma məsafələri, gərginliyin çıxarılmasını tələb edən (bax: bənd 5.25.1.) əlavələrə malik geniş örtüklər olan zaman, istifadəsi mümkün olan örtük ölçüsünə nəzarət etmək olar.
5.15. Örtüklərin yoxlanması
Yoxlama və təmir üçün daxilinə keçmək məqsədi ilə hər bir rezervuar ən azı iki lyuk örtüyü ilə təmin olunmalıdır. Lyuklar heç bir halda hər hansı daxili ölçü boyunca 20 düym – dən kiçik olmamalıdır. Bütün lyuklar platformalar, nərdivanlar və ya digər müvafiq obyektlər ilə hazır şəkildə yararlı olmalıdır.
5.16. Tək örtüklərin bərkidilməsi
Bu paraqrafın tələbləri Şəkil 5 – 7 və 5 – 8-də təsvir olunur. Ucluqlar üçün örtük lövhələrdə örtüklərin bərkidilməsi ilə əlaqədar göstərişlər üçün bax: bənd 5.21.1.2., 5.21.1.3., 5.21.2.7. və 5.21.2.8.
5.16.2. Əsas tələblər
Bu Qaydalara müvafiq olaraq qurulan rezervuarların divarlarında bütün örtüklər və rezervuarın divarına qaynaqlanmış uc boyuncuqlardan əlaqələr üçün bütün örtüklər bənd 5.16.2.1. və 5.16.2.2-də qeyd olunan çıxarışlar istisna olmaqla tam bərkidilməlidir.
5.16.2.1. Rezervuarlarda olan tək örtüklər aşağıda qeyd olunan şəraitlər üçün onların konstruksiyasına xas olanlardan başqa digər bərkitmə tələb etmir:
a) 3 / 8 və ya daha az rezervuar divarlarında qaynaqlanmış boru əlaqələrinin ölçüsü 3 düym və ya daha az;
b) 3 / 8 düym – dən çox rezervuar divarlarında qaynaqlanmış əlaqənin boru ölçüsü 2 düym və ya daha az;
c) rezervuar divarında olan dəlikdə yivli əlaqələr 2 düym boru ölçüsündən böyük olmur.
5.16.2.2. Xarici təzyiq şəraitləri üçün rezervuarın divarlarında örtüklər üçün tələb olunan bərkitmənin yalnız t – nin xarici təzyiq mühiti üçün müəyyən olunduğu bənd 5.16.5-də tələb olunan həcmin 50 % qismində olması tələb olunur.
5.16.2.3. Bu qaydalar ilə Yol verilən tərzdə örtük ətrafında və ya ucluğun boyuncuğunda mühüm bərkitmə metalının yararlı olduğu zaman xüsusi bərkidici ara qatın təmin olunması tələb olunduğu üçün tam bərkitmə üçün tələblər təhlil olunmur. Tələb olunan bərkitmənin həcmi, bərkidici kimi effektiv olduğu nəzərə alına biləcək metalda məhdud ölçülər və bərkidicinin əlavə olunması üçün tələb olunan qaynağın gücü bənd 5.16.3-də qeyd olunur. Bərkidici qeyd olunan həcmdə təmin olunmalı və rezervuarın divarına elə qaydada paylaşdırılmalı və əlavə olunmalıdır ki, həm meridianal, həm də en istiqamətində genişlənən örtük boyunca potensial qüsurların bütün yolları üçün tələblər təmin olunsun.
5.16.2.4. Əlaqənin mərkəzi xəttinin rezervuarın divarı ilə kəsişdiyi nöqtədə örtük vasitəsi ilə ötürülən əsas divar gərginliyinin istiqamətinə perpendikulyar olan lövhədə bərkidicinin maksimum həcmi tələb olunacaq; obround örtükləri üçün, yarım dairəvi sonluqların müvafiq mərkəzləri boyunca ötürülən lövhələr arasında örtüyün paralel tərəflərinin bütöv uzunluğu boyunca eyni həcm təmin olunmalıdır. Bununla yanaşı, bu lövhələr örtük boyunca mümkün qüsur ilə əlaqədar nəzarət olunan sahələr olmaya bilər, belə ki, əlavə qaynaqların geniş qüsuru və ya rezervuar divarının geniş qüsur kombinasiyası ilə digər cığır boyunca yaran bilər (yuxarıda qeyd olunan lövhələrdən çıxarılan və onlara paralel olan silindir divarı olan zaman).
tr -bəndsiz divarın tələb olunan qalınlığıdır (və ya bərk lövhənin); əgər örtük, istiqaməti nəzərə alınan keçid sahəsinə paralel olan qaynaq olunmuş bir həddən keçərsə, tr 100 % effektivlik ilə bəndin qeyd olunan effektivliyi arasındakı fərqin yaranmasına imkan verən (əgər varsa) bir qiymət göstərəcək;
tm-uc boyuncuq üzərində uzununa birləşmələrin effektivliyinə (əgər varsa) imkan verən uc boyuncuğun tələb olunan qalınlığıdır;
e1-əgər örtük bərk metaldadırsa, artıq qalınlıq;
e2-əgər örtük istiqaməti nəzərə alınan keçid sahəsinə paralel olan və 100 % - dən az effektivliyə malik olan qaynaqlanmış birləşmədən keçərsə, artıq qalınlıqdır;
e3-örtüyün bərkidilməsi üçün yararlı olan uc boyuncuğun qalınlığıdır;
A1 bərkitmə üçün yararlı olan rezervuarın artıq qalınlığında sahədir;
A2 bərkitmə üçün yararlı olan uc boyuncuğun artıq qalınlığındakı sahədir;
A3 bərkitmə üçün yararlı olan qaynaqların keçid – sahə sahəsidir;
A4 bərkitmə kimi əlavə olunan materialın keçid – sahə sahəsidir.
Qeyd Digər fərqlərin şərhi üçün, bax: bənd 5.16.5.1, Şəkil 5 – 8
Şəkil 5 – 7 Tək örtüklərin bərkidilməsi
5.16.3. Bərkitmə sahəsinin ölçüsü və forması
5.16.3.1. Örtüyün verilən sahəsi üçün bərkitmə sahəsi örtüyün bərkidilməsi üçün yararlı metalın effektiv hesab oluna biləcəyi, nəzərə alınmış sahə vasitəsi ilə ötürülən və rezervuarın səthinə norma bir lövhədə həmin sahə kimi anlaşılmalıdır. Düz elementlərə malik olan səthlər üçün, məsələn Silindirlər və konuslar üçün, bərkitmə sahələri 5 – 8 Şəkilinə 5 – 7-də olan GH, HK, GJ və JK xətləri ilə göstərilən formada düzbucaq olacaq; bununla yanaşı, iki istiqamətdə əyilən səthlər üzərində, GH və JK xətləri rezervuarın səthinin konturunu müəyyən edir.
5.16.3.2. Bərkitmə sahəsinin maksimum uzunluğu rezervuarın xarici səthi boyunca ölçülən örtük oxunun hər bir tərəfində müşayiət olunan məhdud məsafələrdən ən böyüyüdür.
a) korroziyadan sonra örtüyün diametrinə bərabər məsafə; dairəvi olmayan örtüklər zamanı müvafiq aydın ölçüyə bərabər məsafə örtüyün diametri üçün əvəz olunmalıdır.
b) rezervuarın divarının qalınlığı əlavə olaraq uc divarın qalınlığı və əlavə olaraq korroziyadan sonra örtüyün radiusuna bərabər məsafə, hər biri korlanmış mühitdə götürülür; dairəvi olmayan örtüklər zamanı, müvafiq yarım bəndə bərabər məsafə örtüyün radiusu üçün əvəz olunur.
5.16.3.3. Rezervuarın divarının həm daxili, həm də xarici səthindən və ya hər ikisindən müvafiq olaraq radial surətdə hesablanmış bərkitmə sahəsinin maksimum eni aşağıda qeyd olunan iki məsafədən daha kiçiyindən çox olmamalıdır.
a) Korroziya imkanından daha az rezervuarın divarının nominal qalınlığından 2.5 dəfəyə bərabər məsafə.
b) Əgər nəzərə alınan bərkitmə rezervuarın daxilində olarsa, onun korroziya imkanından daha az rezervuarın daxilində və ya xaricində hər hansı əlavə bərkitmənin qalınlığı, əlavə olaraq korroziya imkanından daha az uc divarın nominal qalınlığından 2.5 dəfə artıq məsafə.
5.16.3.4. Əgər iki və daha artıq uyğun örtüklər üçün hesablanmış bərkitmə sahələrinin üzəri örtülərsə, örtüklər 5.17 maddəsində göstərildiyi kimi bərkidilməlidir.
5.16.4. Bərkitmə qiymətinəmalik olduğu nəzərə alınan metal
5.16.4.1Bənd 5.16.7-nin göstərişlərinə müvafiq olaraq, bənd5.16.4.2. və 5.16.4.3-də göstərildiyi kimi bərkitmə sahəsinin limitləri bərkitmə kimi nəzərə alına bilər.
5.16.4.2. 100 % birləşmə effektivliyi üçün bənd5.10 ilə tələb olunanlardan artıq rezervuar divarında metalın qalınlığı bərkitmə kimi nəzərə alına bilər, bu zaman bərkitmə tələblərinin hesablandığı örtüyün keçid sahəsi kimi, örtüyün hər hansı hissəsi təxminən eyni meridional və ya en istiqamətində uzanan bənddən keçən zaman, bütün örtük müvafiq birləşmə effektivliyi üçün tələb olunandan artıq və ya bərk lövhədə olan zaman bərkitmə kimi nəzərə alınacaq. Arzu olunan zaman, bərkidilən ara qatlar formasında yerli olaraq bərkitmənin əlavə olunması əvəzinə rezervuarın divarında bərkitmə üçün yararlı olan artıq qalınlıq həcmində əlavə etmək üçün divarın qalınlığı artırıla bilər.
5.16.4.3.Bənd5.16.8-ə uyğun olaraq rezervuarın divarına əlavə olunmuş bütün digər metallar uc divarın özü üçün minimum qalınlıq və qüvvə tələblərini ödəmək üçün tələb olunan uc divarın qalınlığının imkan verdiyi və müvafiq korroziya imkanları azaldıqdan sonra örtüyün bərkidilməsi üçün yararlı olan uc divar və ərimə qaynaqlarının bu hissələri də daxil olmaqla, bərkitmə kimi nəzərə alına bilər.
Şəkil 5 – 8 – Hissə 1 – Qaynaq olunmuş uclar və digər əlaqələrin müvafiq növləri
Şəkil 5 – 8 – Hissə 4 – Qaynaq olunmuş uclar və digər əlaqələrin mümkün növləri
Şəkil 5 – 8-in qeydləri (Hissə 1 – 4):
tw -korroziya imkanı daxil olmaqla, düym ilə rezervuar divarının nominal qalınlığı;
tn -korroziya imkanı daxil olmaqla, düym ilə uc boyuncuğun minimum nominal qalınlığı;
tp-əgər ara qat korroziyaya məruz qalarsa, korroziya imkanı daxil olmaqla, düym ilə bərkidilən ara qatın nominal qalınlığı;
c - düym, ilə korroziya imkanıdır;
tmin-sarğı qaynağı və ya kəsik qaynaq ilə birləşdirilən hissələrdən hər hansı birinin korroziya imkanından daha az qalınlıq və ya 3 / 4 düym – dən daha kiçik;
t1 və ya t2-1 / 4 düym və ya 0.7 tmin – dən daha az olmayan bir qiymətdir; t1 + t2 məbləği 1.25tmin – dan az olmamalıdır;
t3-1 / 4 düym və ya 0.7 (tn - c) dən daha kiçikdir (daxili künc qaynaqlar rezervuarın divarının daxili səthindən kənar uc divarın proyeksiyasının daha kiçik uzunluğu ilə məhdudlaşdırıla bilər);
t4-0.5 tmin – dən daha az qiymətdir;
t5-0.7 tmin – dən daha az qiymətdir;
th- düym ilə nominal başlığın qalınlığıdır.
1. Bu şəkildə göstərilən qaynaq ölçüləri elə bir səviyyədə proqnozlaşdırılır ki, rezervuardan xaricdə heç bir korroziya proqnozlaşdırılmır. Əgər xarici korroziya nəzərdə tutularsa, xarici qaynaq ölçüləri müvafiq qaydada artırılmalıdır.
2. Dairə kimi göstərilən ucluqlar ən azı 5 / 32 düymenə kimi 45 dərəcədə çıxarılır və ya ən azı 1 / 8 düym radiusa kimi yüngül qarışıqlıq ilə təchiz oluna bilər.
3 düym və daha kiçik boru ölçüsü üçün,bax:bənd 5.16.9.2-də qeyd olunan çıxarışlara.
5.16.5. Tələb olunan bərkitmə
5.16.5.1. Örtük vasitəsi ilə hər hansı sahədə və bənd5.16.3-də qeyd olunduğu kimi bərkitmə sahəsinin limitləri daxilində təmin olunan bərkitmənin ümumi keçid – sahə sahəsi aşağıda qeyd olunan tənlik ilə hesablanan qiymətdən az olmayacaq:
Ar = (d + 2c) (t - c) (E)
Ar nəzərə alınan sahə bərkitməsində təmin edilməli olan kvadrat düymlərlə olan sahədir;
d müvafiq korroziya imkanını azaltmazdan əvvəl nəzərə alınan sahədə örtüyü keçən düym ilə daxili təmiz ölçüdür (bax: bənd5.14.1.);
c nəzərə alınan hissə üçün düym ilə korroziya imkanıdır;
t nəzərə alınan keçid sahəsinə perpendikulyar istiqamətdə hərəkət edən qüvvə vahidlərinə tab gətirmək üçün örtüyün yerləşdirildiyi rezervuarın xüsusi sahəsi üçün bənd5.10 ilə tələb olunan düym ilə qalınlıqdır;
Eyalnız bu keçid sahəsinə əhəmiyyətli dərəcədə perpendikulyar olan birləşmə vasitəsi ilə keçən və ya bərk lövhədə örtük olan zaman nəzərə alınan keçid sahəsinə təxmini olaraq paralel olan örtükdən ibarət rezervuar divarının lövhəsinin ucları boyunca əsas birləşmələrin E effektivliyinə bərabər olacaq qiymətə malik faktordur; və onun qiyməti nəzərə alınan keçid sahəsinə təxmini olaraq paralel olan bənddən örtüyün hər hansı hissəsinin keçdiyi 1.00 bərabərdir (E qiymətləriüçün, bax: Cədvəl 5 – 2). E–nin qiyməti vahid kimi götürülən zaman onluq kimi ifadə edilə bilər.
5.16.5.2. Bu iki istiqamətdə maksimum ölçülər arasında əhəmiyyətli fərqlərə malik olan xüsusi ilə dairəvi olmayan örtüklər üzrə həm meridional, həm də en istiqamətlərində keçid sahələri üçün bərkitmə tələblərinə diqqət yetirmək lazımdır (bax: bənd5.16.2).
5.16.5.3.Bənd5.16.5.1-də verilən tənliklə fərz olunur ki, bərkitmə kimi nəzərə alınan bütün materiallar rezervuar divarında olan material üçün qeyd olunan ən son minimum qüvvədən daha az geniş qüvvələrə malik olmalıdır. Əgər bəzi hissələr (məsələn, uc boyuncuq, əgər bu boru konstruksiyalıdırsa) və ya bütün bərkitmə materialları bu fərziyyəyə uyğun gəlməzsə, əlavə bərkitmə daha aşağı geniş qüvvə üçün tam kompensasiya məqsədi ilə təmin olunmalıdır; heç bir halda bərkidilməli olan rezervuardan daha yüksək qüvvəyə malik hər hansı materialın əlavə qüvvəsi üçün hər hansı kredit götürülməməlidir.
5.16.6. Bərkitmənin paylanması
Bərkitmə elə paylaşdırılmalıdır ki, əgər metal rezervuarın divarında saxlanarsa, rezervuarın həmin hissəsi üçün tələb olunan təmiz divar qalınlığından çıxarılan metal ilə yerinə yetirilməli olan eyni lövhəyə perpendikulyar olan ümumi yük ən azı bənd5.16.2-də qeyd olunduğu kimi potensial qüsurun yolunu göstərən hər bir lövhədə bərkitmə qüvvəsinə bərabər olmalıdır. Bərkitmə materialı üçün maksimum mümkün gərginlik qiyməti ilə bu lövhədə bərkitmə sahəsi daxilində təmin olunan bərkitmə materialınin keçid – sahə sahəsinə vurmaqla bərkitmə qüvvəsi hesablanır (bu qiymət rezervuarın divarı üçün mümkün qüvvə vahidini keçməməlidir). Əlavə olaraq, bərkitmə üstün hal kimi sahədə elə formaya salınmalı və rezervuarın divarına elə qaydada bərkidilməlidir ki, bərkitmə ucluqlarında rezervuar divarında gərginlik intensivlikləri mümkün qədər aşağı saxlanılsın.
5.16.7. Geniş Örtüklər üçün Bərkidicilərin paylaşdırılması
5.16.7.1. Örtüklərin bərkidilməsi üçün əvvəlcədən verilən qaydalar əsasən aşağıda qeyd olunan ölçülərdən böyük olmayan örtüklər üçün nəzərdə tutulur.
a) 30 düym və ya daha az əyrilik radiusuna malik olan səthlər üçün (en və ya uzunluq) örtüklərin daxili diametri nə, örtüyün yerləşdirildiyi səthin əyrilik radiusunu, nə də, istənilən halda 20 düymi keçməməlidir.
b) 30 düym - dən yuxarı ən az əyrilik radiusuna malik olan səthlər üçün, örtüklərin daxili diametri (en və ya uzunluq) nə örtüyün yerləşdiyi səthin əyrilik radiusunu ən azı 2 / 3 və də hər hansı halda 40 düym – i keçməməlidir.
5.16.7.2. Qeyd olunanlardan daha böyük, lakin bənd5.14.7-də qeyd olunan limitlər daxilində olan örtüklərə xüsusi diqqət yetirilməlidir; bənd5.18-də olanlar istisna olmaqla, bərkitmə əvvəlcədən verilən bütün tələblərə cavab verməlidir. Əlavə olaraq, rezervuarın divarının qalınlığından bərkitmənin maksimum qalınlığına kimi olan konturda müvafiq tədricən keçidin təmin olunduğu zaman örtüyün ucuna mümkün qədər yaxın bərkitmənin əsas hissəsinin yerləşdirilməsinə xüsusi diqqət yetirmək lazımdir. Mümkün olan zaman, tələb olunan bərkitmənin təxminən 2 / 3 hissəsi örtüyün hər bir tərəfində d ölçüsünün (bənd5.16.5-də göstərildiyi kimi) 1 / 4 genişlənmiş məsafəsi daxilində yerləşdirilməlidir.
5.16.7.3. Sarğı qaynaqlar çuxur konturuna yerləşdirilə bilər və örtüyün ucları boyunca uc boyuncuq və ya rezervuarın daxili küncləri gərginlik konsentrasiyalarını azaltmaq üçün ümumi radius ətrafında fırlanmalıdır. Ucluğun yerləşdirildiyi rezervuarın divar hissəsinə daha qalın lövhəni və ya lövhələri daxil etməklə bərkitmənin əldə olunmasına bəzən daha çox üstünlük verilir. Bununla yanaşı, bunu həyata keçirən zaman, onun birləşdirilən lövhələrə təsir edə biləcək arzuolunmaz məhdudiyyət dərəcəsini təqdim edib etmədiyinə diqqət yetirmək lazımdır. Bu və digər tədbirlərin istifadə edilməli olduğu dərəcə arzu olunan xidmətin kəskinliyindən və xüsusi tətbiqindən asılıdır. Fövqəladə hallarda, müvafiq təsdiq sınağı məsləhət görülür.
5.16.8. Qaynaqlarda tələb olunan qüvvə
5.16.8.1. Lövhədə yarana biləcək qüsura qarşı müvafiq mühafizəni təmin edən və örtüyün mərkəzi xəttində bərkitmənin tələb olunan tam qüvvəsini yaradan bir metoddan istifadə edərək bərkitmə əlavə oluna bilər (burada vacib lövhə adlandırılır) yəni müəyyən mənada bərkitmə əlavəsinin geniş qüsuru və ya kəsim ilə kombinasiyada rezervuarın divarının geniş qüsurunun bir nəticəsi kimi örtüyün mərkəzindən çıxarılır (bax: bənd5.16.2.4). Bu məqsədlə, bərkitmə əlavəsi kimi xidmət göstərən qurğunun qaynaq və digər hissələri örtüyün mərkəzinə əks olan lövhə tərəfdə - vacib lövhə ətrafında qoyulan əlavənin yalnız bu hissələri üçün kredit götürməklə bərkitməyə gərginliklər ötürmək üçün lazımi qaydada yerləşdirilməlidir. Eyni ilə, vacib lövhədən kənar əlavə olunmuş bərkitmənin hər hansı iki hissəsi arasında əlavənin qüvvəsi ən azı əlavə olunan hissə və ya hissələrin gərginliyində tələb olunan qüvvəyə bərabər olmalıdır (bərkitmənin hesablanmasını təsvir edən nümunələr üçün F.5 - ə baxın).
Qeyd: Vacib lövhənin yerinin bir çox hallarda analitik olaraq müəyyənləşdirilməsinin mümkün olmasına baxmayaraq, vacib deyildir ki, bu bölmənin məqsədlərinə müvafiq olaraq analitik müəyyənləşdirilsin; bu bölmədə olan tələblərin məqsədi aşağıda qeyd olunan hallarda təmin olunacaq - əgər (a) bu qeydin 1 və ya 2 bəndində qeyd olunduğu kimi vacib lövhənin yerləşdirilməsi nəzərdə tutularsa, və (b) örtüyün mərkəzi xəttində tələb olunan əlavə olunmuş bərkitmənin qüvvəsini artırmaq üçün lövhədən kənar (yəni, örtüyün mərkəzinə zidd lövhə tərəfdə) lazımi qaynaq və digər əlavələr təmin olunarsa. Əlavə qaynaqlar hesablamada effektiv əlavə kimi verilməyən hissələr boyunca olan ölçüdə hər hansı material azalması olmadan bərkitmə və örtüyün bütöv periferiyası ətrafında davamlı edilməlidir. Bu qeydin a bəndinə müvafiq olaraq nəzərdə tutulmalı olan vacib lövhələrin yeri aşağıda qeyd olunduğu kimi örtük formasında və rezervuarın divarında uyğun iki ox gərginliklərinin nisbi həcmi nəzərindən müəyyən olunmalıdır.
1)Əsas iki ox gərginliyindən heç biri digərinin 75 % - dən az olmazsa bir neçə digər formanın səthində və ya dairəvi səthində örtük üçün, vacib lövhə bərkitmənin araşdırıldığı rezervuarın divar gərginlyi istiqamətinə perpendikulyar olandır; dairəvi və ya elliptik örtük üçün, vacib lövhə örtüyün mərkəzindən keçməlidir; obround örtük üçün, əgər örtüyün əks sahəsi analiz olunarsa bu, yarım dairəvi sonluqlardan birinin mərkəzindən keçəcək və ya əgər bu istiqamətdə sahə analiz olunarsa, örtüyün uzununa mərkəzi xəttinə uyğun gələcək.
2) Əsas iki ox gərginliyindən biri digərindən 75 % az olan zaman, digər formanın səthində və ya konus səthində və yaxud silindir səthində örtük üçün, vacib olan lövhə örtüyün ucu ilə bu lövhə arasındakı yarı yolda yerləşdirilən, daxil edilmiş örtüyün forması üçün 1 bəndində qeyd olunan lövhəyə paralel olan lövhə olmalıdır.
5.16.8.2. Bərkidicini birləşdirən qaynaqların qüvvəsi qaynağın mümkün korlanma tərzindən asılı olan gərginlik və ya kəsim üzrə gərginlik olmalıdır. Ya kəsim, ya da gərginlik təzyiqi nəzərə alınmalı olan zaman, daha az qüvvəyə səbəb olan hesablamalar əsas götürülməlidir. Müvafiq olan zaman tıxac qaynaqları bənd5.24.-ə müvafiq əlavə qaynaqlama qüvvəsinə daxil edilə bilər. korroziyadan sonra uc divarın qalınlığı rezervuarın divarı vasitəsi ilə ucluq genişlənən zaman bərkidici əlavənin kəsim qüvvəsinə daxil edilə bilər və rezervuarın divarı vasitəsi ilə tam nüfuzu tələb etməməsi mümkün olan kəsimdə öz qüvvəsini artırmaq üçün kifayət edən rezervuarın divarının qalınlığı daxilində qaynaq ilə ona əlavə olunur. Əlavə qaynağın bəzisi bənd5.16.3-də göstərildiyi kimi bərkitmə sahəsinin limitlərindən kənar yerləşdirilə bilər; baxmayaraq ki, bu bərkitmə kimi götürülmür, əgər digər münasibətlərdə bu məhdudlaşdırılarsa, bu qaynaqlama heç zaman əlavə kimi hesablanmaya bilər. Əyri sarğı qaynaqlarının uzunluqları onların daxili ölçüləri əsasında müəyyənləşdiriləcək.
5.16.8.3. Bu standartda verilən əlavənin qaynaqlanması üçün qaydaların yerinə yetirilməsinə əlavə olaraq, aşağıda qeyd olunan tələblər yerinə yetirilməlidir.
a) Rezervuar qaynaqlarının birləşmə effektivliyi bənd5.23-ə müvafiq olacaq, müstəsna hal kimi, əlavə qaynaqlama özü düzgün qaydada radioqrafiya etməyənə kimi radioqrafiya üçün heç bir kredit götürülməyəcək. Rezervuar qaynaqlarının qüvvəsi müvafiq olan zaman kəsilən sahə üzərində və ya birləşmə effektivliyinə vurulan aşağıda qeyd olunan gərginlik qiymətlərindən istifadə edərək gərginlik sahəsi üzrə hesablanacaq:
1) yük qaynağa perpendikulyar olan zaman, Cədvəl 5 – 1-də və ya bənd5.5.5-də verilən süni polad və yaxud lövhə üçün kəsim gərginlik qiymətlərivə ya müvafiq gərginlik;
2) yük qaynağa paralel olan zaman, Cədvəl 5 – 1-də və ya bənd5.5.5-də göstərilən süni polad və ya lövhələr üçün kəsim gərginliyi və ya müvafiq gərginliyin 75% - i;
3) örtüklər ətrafında ümumi perpendikulyar və paralel yüklər üçün, bənd5.5.5-də və ya Cədvəl 5 – 1-də qeyd olunan süni polad və ya lövhə üçün kəsim gərginlik qiymətlərivə ya müvafiq gərginliyin 87.5. % -i.
b) Aşağıda qeyd olunan faktorları toplamaqla müəyyən olunan mümkün müvafiq gərginlik qiyməti ilə qaynaq birləşdirici hissəsi vasitəsi ilə minimum sahə sahəsinə vurmaqla hesablanmalıdır: qaynaq metalın kəsim qüvvəsi üçün 80 %; təxminən 85 % effektivlik faktoru; və perpendikulyar və paralel yüklənmə üçün 87.5 % və ya paralel yüklənmə üçün 75%, perpendikulyar yüklənmə üçün 100% yük faktoru:
1) yük qaynağa perpendikulyar olan zaman, Cədvəl 5 – 1-də verilən süni polad və ya lövhə üçün müvafiq gərginlik təzyiq qiymətinin 70 % - i;
2) yük qaynağa paralel olan zaman, Cədvəl 5 – 1-də verilən süni polad və ya lövhə üçün mümkün gərginlik təzyiq qiymətinin 50 % - i;
3) örtük ətrafında ümumi perpendikulyar və paralel yüklənmələr üçün, Cədvəl 5 – 1-də verilən süni polad və ya lövhə üçün müvafiq gərginlik təzyiq qiymətinin 60 % - i.
5.16.9. Əlavə Qaynaqların minimum ölçüləri
5.16.9.1. Bənd5.16.8-düym tələblərini əlavə etməklə, bərkidici əlavənin qaynaqlarının ölçüləri aşağıdakılara cavab verməlidir:
a) birləşdirilmiş iki hissənin daha nazik olanının qalınlığı 3 /4 in və ya daha az olan zaman, korroziya imkanlarını istisna etməklə, qaynaqların ölçüləri Şəkil 5 – 8-də göstərilən tələblərdən az olmayacaq;
b) hər iki hissənin qalınlığı 3 / 4 düym – dən çox olan zaman, korroziya imkanı istisna olmaqla, qaynaqların ölçüləri tminqiymətindən istifadə edərək Şəkil 5 – 8-də göstərilən tələblərdən az olmayacaq.
5.16.9.2. 3 in boru ölçüsünü keçməyən s – 2, t – 2, u – 2 və v Panelləri, Şəkil 5 – 8-də göstərilən elementlər bənd5.16.8-in tələb etdiyi ölçü tələblərindən başqa digər ölçü tələblərindən çıxarılan qaynaqlar ilə əlavə oluna bilər.
5.16.9.3. u – 3 Panel, Şəkil 5 – 8-də göstərildiyi kimi əlavə olunan elementlər üçün, kəsik qaynağın t5 dərinliyi Cədvəl 160 borunun qalınlığından az olmayacaq (bax: ASME B36.10M).
5.16.10. Bərkidilən Lövhələrdə nəzarət dəşikləri
Aşağıda qeyd olunan göstərişlərə uyğun gəlməsinə imkan yaratmaq üçün həddindən artıq kiçik olan bərkidicilər ilə birbaşa olaraq ucluqlara və rezervuar dərəcəsinəkimi uzanan rezervuarın dib hissəsinin alt tərəfində yerləşdirilən ucluqlar istisna olmaqla, rezervuarın xaricinə birləşdirilmiş ucluqlar və ya lyuklar üzrə bütöv bərkidici ara qatlar və ya yəhər flanslar və bir qat bərkidici lövhələr həm rezervuarın daxilində, həm də xaricində bərkidici və ucluq və ya lyuk ətrafında əlavə qaynaqların möhkəmliyi üçün həll olma plyonkasının və ilkin olaraq sıxılmış hava sınağı üçün istifadə olunmalıdır. Bu nəzarət deşikləri rezervuardan istifadə edən zaman açıq saxlanmalıdır. Bərkidilən lövhənin səthi, yəhər flans və ya rezervuarın divarına uyğun ara qat qaynaqlama ilə rezervuarın divarına qarşı bərk çəkilən bərkitmə üzrə hamar ucluq ətrafında sınaq təzyiqinin bütünlükdə genişləndirildiyindən müvafiq qaydada əmin olmaq üçün yüngül fırlatma ilə təkan verilir.
5.17. Təkrar Örtüklərin bərkidilməsi
5.17.1. iki və ya daha artıq örtüklər üçün aşağıda qeyd olunan şərtlərdən biri baş verən zaman, bu örtük xüsusi örtüklər üçün qüvvəsi bənd5.16 ilə tələb olunacaq ümumi bərkitmə qüvvəsinə bərabər olan ümumi bərkitmə ilə təmin olunacaq.
a) hər hansı iki müvafiq örtüyün mərkəzləri arasındakı məsafə onlara orta diametrinin iki dəfə artıq həcmindən yəni qismən örtülü, tələb olunan bərkitmə sahələrindən az olur.
b) Hər hansı iki müvafiq örtük elə yerləşdirilməlidir ki, əgər onlar ayrı – ayrılıqda bərkidilərsə, onların bərkidilmiş lövhə qaynaqlarının xarici ucluqları və ya alt hissələr (bax: alt yazı 11) və ya daxili qaynaqlar (1) hər hansı nöqtədə 6 in – dən az olur və ya əgər bu daha çox olarsa, (2) daha qalın bərkidilmiş lövhə ətrafında sarğı qaynağının nominal qalınlığından səkkiz dəfə və ya daxili – növ əlaqə üçün daxili rezervuar – qaynağının nominal qalınlığından səkkiz dəfə çox olacaq. Heç bir halda bir örtükdən artıq örtük tətbiq etmək üçün hər hansı keçid hissəsi nəzərə alınmır, yəni ümumi bir sahədə bir dəfədən artıq qiymətləndirilmir. Ümumi bərkitmənin xarici sərhədini formalaşdıran əyri sahələr düz xətlər, geniş – radiuslu əks əyri tangensləri əyri sahələrə və ya bu iki elementlərdən ibarət bir kombinasiyaya birləşdirilməlidir; heç bir halda burada hər hansı təkrar daxil edilən bucaqlar olmamalıdır.
5.17.2. İki və ya daha artıq müvafiq örtüklər ümumi bərkitmə ilə təmin olunan zaman, bu örtüklərin hər hansı ikisinin mərkəzləri arasındakı minimum məsafənin onların orta diametrindən ən azı 1.5 dəfə artıq olmasına üstünlük verilir və onlar arasındakı bərkitmə sahəsi nəzərə alınan keçid sahəsi üzrə minimum olaraq bu iki örtük üçün tələb olunan ümumi 50 % - ə bərabər olmalıdır.
5.17.3.Bənd5.17.2-də nəzərə tutulduğu kimi, iki müvafiq örtüklər onların orda diametrindən 1 1 / 3 dəfədən az mərkəzlər arasında bir məsafəyə malik olan zaman, bu iki örtük arasında hər hansı metal üçün bərkitməyə görə heç bir kredit verilməməlidir.
5.17.4. İstənilən quruluşda sıx yerləşdirilən müvafiq örtüklərin istənilən sayı bütün bu kimi əlavə olunan örtüklərin diametrində nəzərdə tutulmuş örtük üçün bərkidilə bilər.
5.18 Damlarda və Alt hissələrdə Geniş, Mərkəzi olaraq yerləşdirilmiş, Dairəvi Örtüklərın dizaynı
Əgər örtükdən və ya reduktordan genişlənən boyuncuğun dizaynı, örtüyün ətrafında olan damın və ya alt hissənin sahələri və dam ilə alt hissə və boyuncuq arasında olan keçid hissəsi bənd 5.10-un tələblərinə və bu bölmədə qeyd olunan əlavə tələblərə cavab verərsə, rezervuarın fırlanma oxuna uyğun birləşdirilmiş Silindir boyuncuğunun oxu ilə rezervuarın damında və ya alt hissəsində mərkəzi qaydada yerləşdirilmiş, Şəkil 5 – 9-də təsvir edilən növlərdə geniş örtüklər və reduktorlar bənd 5.16-ya uyğun olaraq bərkidilməsi tələb olunmur və bu ölçüyə kimi məhdudlaşdırılmır. Reduktorlar olan zaman, geniş sonluqların Silindirin yan divarlarına cavab verdiyi zaman bu sahənin dizaynı bənd 5.12-nin tələblərinə cavab verəcək. Bənd5.12-də qeyd olunan prosedur ilə oxşar dizayn prosedurundan eyni zamanda yan divarlar əvəzinə dam və ya alt hissənin üfüqi olaraq yerləşdirilmiş səthlərinə birləşdirilən konus keçid sahəsinin geniş sonluğu ətrafındakı sahə üçün istifadə olunacaq.
(29) – (32) Tənliyində istifadə olunan fərqlər aşağıda qeyd olunan qaydada müəyyən olunur:
Q – örtüyün bir tərəfində örtükdən genişlənən boyuncuq və keçid sahəsi və ya dam, alt hissəsi arasında birləşmə vasitəsi ilə şaquli keçid sahəsi üzrə hərəkət edən lb ilə ümumi dairə qüvvəsidir;
Ac-bütün korroziya imkanları istisna olmaqla, Q – yə tab gətirməsi üçün tələb olunan metal şaquli keçid sahəsinin düym ilə təmiz sahəsidir;
R2-damın, alt hissənin və ya keçid sahəsinin səthindən rezervuarın fırlanma oxuna kimi ölçülən örtükdən genişlənən boyuncuq ilə birləşmədə dam, alt hissə və keçid sahəsi üçün normal olan, düym ilə uzunluqdur;
Rn -dam, alt hissə və ya keçid hissə ilə birləşmədə örtükdən Silindir boyuncuğunun düym ilə üfüqi radiusudur;
T1 -dairə qövsünün lbf / düym ilə silindir boyuncuğu ilə birləşmədə dam, alt hissə və ya keçid sahədə meridional qüvvə vahididir (bax: bənd5.10);
T2-konus elementi boyunca xətti düym ə görə (əgər səth kəsik konusdan ibarətdirsə) və ya meridional qövsün (əgər dam və ya alt hissə cüt əyridən ibarətdirsə) keçid sahəsində, damda və ya alt hissədə lbf / düym ilə müvafiq en qüvvə vahididir (bax: bənd5.10);
T2-boyuncuq elementi boyunca ölçülən, lbf / düym ilə, dam, alt hissə və ya keçid sahəsi ilə birləşmədə Silindir boyuncuğunda dairə qüvvə vahididir (bax: bənd 5.10);
α -şaquli xətt və T1 istiqaməti arasındakı bucaqdır (konus səthində, bu eyni zamanda konusun hündürlük bucağının bir yarısıdır);
Sts -Cədvəl 5 – 1-də qeyd olunduğu kimi, lbf / düym ilə sadə gərginlik üçün maksimum mümkün gərginlik qiymətidir;
E -nəzərə alınan sahə boyunca kəsilən ən az effektiv birləşmənin onluqla ifadə olunan effektivliyidir (bax: Cədvəl 5 – 2);
wh-Q davamlı dairə qüvvəsində istifadə olunması üçün nəzərdə tutulan dam, alt hissə və ya keçid sahəsinin düym ilə enidir;
Şəkil 5 – 9 – Geniş başlıqlı örtüklər və konus üzlük – reduktor sahələri
wn-istifadə olunan boyuncuq lövhəsinin düym ilə müvafiq enidir;
th-korroziya imkanı daxil olmaqla, örtükdən genişlənən boyuncuq ilə onun birləşməsində və birləşməsinə yaxın keçid sahə lövhəsi və ya dam, alt hissənin düym ilə qalınlığıdır;
tn-th üçün təsvir olunan birləşməyə yaxın və bu birləşmədə Silindir boyuncuğunun düym ilə müvafiq qalınlığıdır.
5.18.3. Şarnirin radiusu
5.18.3.1. Örtükdən genişlənən boyuncuq və keçid sahəsi və ya dam, altlıq arasındakı birləşmə üçün istifadə olunan şarnirin radiusu örtüyün diametrindən 6 % - dən az olmamalı və bu yerdə tələb olunan qalınlıqlar bənd5.10-a müvafiq olaraq hesablanmalıdır. Yan divarın 6 % - i həcmində kiçik şarnirin radiusundan istifadə çox zaman şarnir sahəsi üçün artıq ağır qalınlıq tələb edəcək. Əgər daha geniş şarnirdən istifadə olunarsa, bu sahə üçün qalınlıq tələblərinin daha müvafiq olduğu aşkar olunacaq.
5.18.3.2. Bu məkanda şarnirin radiusundan istifadə olunmayan zaman, birləşmədə gərginlik vəziyyəti Silindir rezervuarının yan divarları və kəsik dam və ya konus arasındakı birləşmədə (şarnirsiz) əldə olunan radiusdan fərqli olacaq, çünki bu vəziyyətdə dam, alt hissə və ya keçid seksiyasında olan T1 meridional qüvvə vahidlərinin üfüqi komponentləri birləşmədə hərəkət edən dairənin geniş gərginliklərini artırır və örtükdən genişlənən boyuncuq üzrə xaricə itələyir. Bu halda, rezervuarın divarları və birləşmədə və ona yaxın örtüyün boyuncuğu aşağıda qeyd olunan düsturdan istifadə edərək hesablanılmış qaydada örtüyün hər bir tərəfində Q ümumi dairə yükünə tab gətirmək üçün nəzərdə tutulmalıdır:
Q = T2wh + T2nwn + T1Rn sinα (29)
Dairə qüvvəsinə tab gətirmək üçün tələb olunan metalın ümumi keçid – sahə sahəsi aşağıda qeyd olunan tənlik ilə göstərilir:
Örtüyün hər bir tərəfində Q qüvvəsinə tab gətirmək və bu sahəni təmin etmək üçün yararlı olan lövhənin enləri aşağıda qeyd olunan düsturlardan istifadə edərək hesablanmalıdır:
5.19 Uc boyuncuqlar və onların rezervuara birləşmələri
5.19.1.1. Boru əlaqələri, lyuklar və ya deşiklər üçün istifadə edilməli olan ucluqlar bənd4.1., 4.2.2., 4.3 və ya 4.5-in göstərişlərinə uyğun olan müvafiq materialdan, borudan, boru muftalarından, süni poladdan, tökmə poladdan, fabrikatlaşdırılmış lövhədən qurula bilər.
5.19.1.2. Ucluqlar ucluğun örtük lövhəsi və ya digər ucluğun divarı və yaxud rezervuarın divarı ilə bütövlük təşkil edə bilər; və ya bu qaydalarda qeyd olunan məhdudiyyətlərə əsasən, ucluqlar divarın, zaponkaların və ya boltların daxilinə qarşı yivləmə, əridərək qaynaqlama, podşipnik vasitəsi ilə uc örtük lövhəsinə və ya digər lövhəyə və ya rezervuarın divarına birbaşa olaraq birləşdirilməlidir.
5.19.1.3.Bənd5.16 və ya 5.17 ilə tələb olunduğu kimi rezervuarın divarında olan bütün ucluqlar və ya digər ucluqlar üçün örtüklər bərkidilməlidir. Uc örtük lövhələrində örtüklər yalnız bənd5.21.1.2., 5.21.1.3., 5.21.2.7. və 5.21.2.8-in tələb etdiyi həcmə kimi bərkidilə bilərlər.
5.19.1.4. Ucluqlar Şəkil 5 – 8-də göstərilən metodlardan hər hansı biri ilə və ya əgər istənilən halda ucluq və ya onun əlavəsi bənd5.16-nın tələblərinə cavab verərsə, əsaslı dizayn prinsiplərinə uyğun olan digər metodlar ilə rezervuara əlavə oluna bilər.
5.19.2. Uc boyuncuğun minimum qalınlığı
Uc boyuncuğun qalınlığı bənd5.5-də qeyd olunduğu kimi mümkün gərginliklərdən istifadə edərək, bənd5.4-də olan müvafiq yükləmələr üçün hesablanmalıdır və bu qalınlığa korroziya imkanları da əlavə oluna bilər. İstifadə edilməli olan uc boyuncuğun minimum qalınlığı tələb olunan və əldə olunan qalınlığa bərabər olmalıdır; heç bir halda, uc boyuncuğun təmiz qalınlığı, korroziya imkanı istisna olmaqla, aşağıda qeyd olunan qalınlıqlardan kiçik olmamalıdır:
a) Örtük üçün bərkitmə kimi xidmət göstərən hər hansı əlavə olunmuş qalınlığı nəzərə almadan, korroziya imkanları istisna olmaqla, ucluğa uyğun rezervuar divarının təmiz qalınlığı;
b) Standart çəkili borunun qalınlığı (bax:ASME B36.10M).
5.19.3. Ucluqların xarici sonluqları
5.19.3.1. Ucluqların xarici sonluqları flanslı, qaynaq üçün əyidilmiş və ya yivli ola bilər, müstəsna hal kimi, bənd5.20.4-in tələbləri ilə Yol verilməyənə kimi və bu bəndinbu tələbləri yerinə yetirilməyənə kimi yivli sonluqlardan istifadə olunmamalıdır. Boltlu flanslar NPS 2 və daha böyük ölçülü ucluqlar üzrə təmin olunan zaman, flansın səthindən rezervuarın divarına doğru minimum məsafə 8 in olmalıdır.
5.19.3.2. Boltlanmış flans bütöv qalınlığı boyunca ucluğun boyuncuğuna qaynaqlanan zaman, flansın arxa hissəsi ilə yaranan künc və ucluq sarğı qaynağı ilə təmin olunmalıdır. Sarğı qaynağının ölçüsü korroziya imkanları daxil olmadan ucluğun divarının qalınlığından ən azı 0.25 dəfə artıq olmalıdır, nisbi olaraq qalın ucluqlu divarlar istisnalıq təşkil edir, bu zaman sarğı qaynağı uc divarın qalınlığından kiçik və ona ən yaxın olan son dərəcə geniş – bərk boru və ya standart çəkili borunun qalınlığından 0.5 dəfə artıq həcmindən az olmamalıdır. Sarğı eyni ölçülü radiusa kimi işlənməli lakin heç bir halda 3 / 16 düym – dən az olmamalıdır.
5.19.3.3. Boltlanmış flans uc boyuncuğa qaynaqlanan zaman, lakin bütöv qalınlığa malik olmadiqda, bu ASME Kodeksinin VIII Bölməsində, 2 – ci Əlavədə, Şəkil 4 – 4-in göstərişlərinə və bu standartda bənd5.20-yəmüvafiq olaraq layihələndirilməli və əlavə olunmalıdır.
5.20. Boltlanmış flanslı əlaqələr
5.20.1. ASME B16.5., Sinif 150 standartına uyğun olaraq boltlanmış flanslı əlaqələrdən xarici boru xətinə birləşmələr üçün istifadə olunacaq və digər flanslı əlaqələr üçün də bunlardan istifadə oluna bilər. Əgər istehsalçı müfəttiş ilə razılaşarsa, əritmə qaynağı ilə bu kimi flanslar birbaşa və ya müqayisəli hesablama ilə qurula bilər ki, qaynaqlanmış flanslar əvəz olunması nəzərdə tutulan bir – hissəli flanslara qüvvə etibarı ilə ekvivalentdir.
5.20.2.Bənd5.20.1-in tələblərinə cavab verənlər istisna olmaqla xarici boru xətti əlaqələri üçün boltlanmış flanslar aşağıda qeyd olunduğu kimi sh, sr və st üçün qiymətləriməhdudlaşdıraraq və bu standartın Cədvəl 5 – 1-də verilən (ASME Kodeksinin VIII Bölməsində qeyd olunan nəzərdə tutulmuş mümkün gərginlik qiymətləriəvəzinə) müvafiq mümkün gərginlik qiymətlərisf və snqiymətləriüçün istifadə edərək, ASME Kodeksinin 2 – ci Əlavə, VIII Bölməsinin müvafiq göstərişlərinə müvafiq olaraq ən azı 50 lbf / düymtəzyiq üçün layihələndirilməlidir:
Sh uzununa mərkəz gərginliyidir, 1.5sf – dən böyük deyildir, ASME kodeksinin 2 – ci Əlavəsinin VIII Bölməsində 4 – 4 (7), (8), (8a), (8b) və (9) Şəkillərində qeyd olunan növlərdə flanslar üçün istisna olmaqla sh 1.5sf və ya 1.5sn – dən daha kiçik həcmi keçməməlidir:
sr sf – dən böyük olmayan radial flans gərginliyidir;
st sf – dən böyük olmayan tangens flans gərginliyidir.
Eyni zamanda, (sh + sr) / 2 sf – dən böyük olmamalıdır və (sh + st) / 2 sf – dən böyük olmamalıdır. Boltlar üçün nəzərdə tutulmuş gərginlik qiymətləriyivin kökündə olan sahəyə əsaslanaraq, bu qaydalarda Cədvəl 5 – 1-də verilən müvafiq qiymətlərikeçməməlidir.
5.20.3. Xarici boru əlaqələrindən başqa, boltlu flans əlaqələri ASME B16.5, Sinif 150 – yə uyğun gəlməlidir və ya bənd5.20.2-nin tələblərinə müvafiq olaraq layihələndirilməlidir, müstəsna hal kimi, onlar rezervuarın divarında və əlaqə səviyyəsində (hansı daha böyük olarsa) ümumi təzyiq və ya ən azı 15 lbf / düym təzyiqi üçün nəzərdə tutulmalıdır.
5.20.4. Mərkəzləşdirilmiş flanslar rezervuarın divarlarında dairə bəndləri üçün Yol verilən metodlardan hər hansı biri ilə uc boyuncuqların sonlarına qaynaqlana bilər; əlavə, istifadə olunan növdə dairə bəndləri üçün olan tələbə uyğun gəlməlidir.
5.20.5. Əgər istifadə olunan tam yivlərin sayı ASME B1.20.1 standartının tələblərini keçməzsə və ya bu tələblərə uyğun gələrsə, 50 lbf / düym – dən yuxarı iş təzyiqləri üçün 4 düym boru ölçüsü və ya 50 lbf / düym – yə kimi iş təzyiqləri üçün 12 düym boru ölçüsünü keçməyən flanslar uc boyuncuğun sonuna vintlə bağlana bilər.
5.20.6. Boltlar və zaponkalar diametrinə görə ən azı 1 / 2 düym olmalıdır. Əgər daha kiçik boltlardan istifadə olunarsa, onlar qarışıq poladdan olmalıdır.
5.21.1. Hamar Örtük Lövhələri və Kar Flanslar
5.21.1.1. Hamar, dayaqsız örtük lövhələrinin və kar flansların qalınlığı aşağıda qeyd olunan metodlardan biri ilə müəyyən olunur, lakin korroziya imkanı əlavə olaraq 1 / 2 düym – dən az olmamalıdır.
a) ASME B16.5. standartına uyğun gələn və standartda verilən müvafiq təzyiq – temperaturu normaları və diametrlərində və ya onların ekvivalentlərində olan zaman, b və c Panelləri, Şəkil 5 – 10-da göstərildiyi kimi boltla bağlamaqla əlaqə olunan zaman kar flanslardan istifadə olunmalıdır.
b) ASME B16.5 ilə əhatə olunmayan ölçülər və dizaynlar üçün, hamar polad lövhələrinin və ya kar flansların tələb olunan qalınlığı C üçün müvafiq qiymətdən istifadə edən aşağıda qeyd olunan düstur ilə hesablanmalıdır:
t – düym ilə tələb olunan minimum qalınlıqdır;
d- Şəkil 5 – 10-da göstərildiyi kimi ölçülən düym ilə diametrdir;
Şəkil C 5 – 10-da, a Panelində göstərildiyi kimi flanslara boltla bağlanan və ya bərk pərçimlənən lövhələr üçün 0.25 – dir (bu ara qat materialından olan hər hansı növə dair olan qaydalarda tətbiq olunur);
= əgər təzyiq ilə yaranan son qüvvədən əldə olunan sıxılma və ya gərginlik, kəsim ilə qüsura qarşı bütün saxlanılan hissələrin dizaynı ən azı eyni diametrə malik standart boru üçün olanla eyni bərkliyə malik uc divarda (əgər varsa) yivli birləşmələr və ən azı dörd birləşmənin təhlükəsizlik faktoruna əsaslanarsa, d, e və ya f Paneli, Şəkil 5 – 10-da göstərilənlər kimi bəzi müvafiq müsbət mexaniki bağlama quruluşları ilə yerində saxlanılan və ucluqların sonlarına daxil edilən lövhələr üçün 0.30;
= b və c Panellərində, Şəkil 5 – 10-da göstərildiyi kimi, boltla bağlanmış flans kimi təzyiq flansın eyni tərəfində olan zaman, boltların quraşdırılması lövhəni kəsməyə meylli olan bir tərzdə flanslara bağlanan lövhələr üçün 0.30 + (1.49 WhG / HG);
W -lb ilə flansın nəzərdə tutulan bolt yüküdür (bax: ASME Bölmə VIII, Əlavə 2, Paraqraf 2 – 5 (e));
hG- düym ilə boltun dairə diametrindən G diametrə kimi radial məsafədir;
H -ASME Bölmə VIII, Əlavə 2, Paraqraf 2 – 3 – də göstərildiyi kimi lb ilə ümumi hidrostatik son qüvvədir;
G -ASME Bölmə VIII, Əlavə 2, Paraqraf 2 – 3 – də göstərildiyi kimi, ara qatın yük reaksiyasının yerində düym ilə diametrdir;
P -dizayn təzyiqinin lbf / düym ilə ölçüsüdür (örtük lövhə yerləşdirilən səviyyədə rezervuarın divarı üzərində ən azı P ümumi təzyiqinə bərabər olmalı və ya 15 lbf / düym olmalıdır, hansı daha böyük olarsa);
s -Cədvəl 5 – 1-də verildiyi kimi lbf / düym ilə maksimum Yol verilən sts – dir.
c - düym ilə korroziya imkanıdır.
Qeyd: Yuxarıdakı təsvirlər yalnız diaqramikdir. 5.21-in tələblərinə cavab verən digər dizaynlar yararlıdır.
Şəkil 5 – 10 – Hamar Başlıqlar və Örtüklərin müvafiq növləri
5.21.1.2. Əgər örtüklər Şəkil 5 – 10-da d diametrinin dörddə birindən başqa digər lövhənin mərkəzinə daha yaxın olmazsa, 2 düymboru ölçüsündə və ya bu ölçüdən kiçik bərkidilməmiş örtüklərə lövhənin qalınlığını artırmadan hamar örtük lövhələrində Yol verilir. Bu şərtə cavab verilməzsə, korroziya metalını itirdikdən sonra bərk bir metalda tələb olunan qalınlığın 40 % - i qədər lövhənin qalınlığı artırılmalıdır. (33) tənliyindən istifadə edərək hesablanan qalınlıqdan korroziya imkanlarını azaltmaqla bərk – lövhə qalınlığı müəyyən oluna bilər.
5.21.1.3. Əgər örtük lövhələr d diametrinə bərabər olan radiusa malik dairəvi seqmentin formasına uyğun kəsildiyinə baxmayaraq, bənd5.16-ya müvafiq olaraq bu örtüklər bərkidilərsə, Şəkil 5 – 10-da göstərilən d ölçüsünün 50 % - ini keçməyən örtüklər hamar örtük lövhələrindən hazırlana bilər. Bununla yanaşı, örtük lövhədə əlavə olunan bərkitmə örtük lövhədə örtük üçün çıxarılan metalın keçid sahəsinin 50 % - dən az olmadan kompensasiya olunacaq. Hamar örtük lövhəsində örtüyün maksimum diametri Şəkil 5 – 10-da göstərilən d ölçüsünün 50 % - ni keçən zaman, ASME Bölmə VIII, Əlavə 2 – də və bu standartın bənd 5.20-də verilən boltla bağlanmış flanslar üçün qaydalara müvafiq olaraq flans kimi örtük lövhəsi layihələndirilməlidir.
5.21.2. Dairəvi qaydada kəsilmiş Örtük Lövhələr
5.21.2.1. Bu bölmədə və Şəkil 5 – 11-də olan düsturlarda istifadə olunan fərqlər aşağıda qeyd olunan qaydada müəyyən olunur:
t – düym ilə korroziya imkanı daxil olmaqla, formalaşdırmadan sonra örtük lövhənin minimum tələb olunan qalınlığıdır;
tf-düym, ilə korroziya imkanı daxil olmaqla, flansın qalınlığıdır;
A -düym, ilə flansın xarici diametridir;
B -düym, ilə flansın daxili diametridir;
C -düym, ilə bolt – dairə diametridir;
D -düym, ilə örtük lövhə kənarının daxili diametridir;
L -düym, ilə yuxarı və ya daxili dairəvi radiusdur;
r -düym, ilə daxili şarnir (qövsvari) radiusudur;
P lbf / düym ilə nəzərdə tutulan dizayn ölçüsüdür (ən azı örtük lövhənin yerləşdirildiyi səviyyədə və ya 15 lbf / düym (hansı daha böyük olarsa) rezervuarın divarı üzərində ümumi P təzyiqinə bərabər olmalıdır);
s -Cədvəl 5 – 1-də verildiyi kimi, lbf / düym maksimum mümkün gərginlik qiymətdir;
Mo-boş – növlü flanslar kimi müəyyən olunan ümumi an (bax: ASME Bölmə VIII, Əlavə 2, Paraqraf 2 – 6), istisna hal kimi, Şəkil 5 – 10-da, d Panelində göstərilən növdə örtük lövhələr üçün, Hrhr daxil edilməlidir (hansı ki, əlavə edilə bilər və ya çıxarıla bilər);
Hr dairəvi seqmentdə membran yükün radial komponentidir = HD cot β1;
hr lb ilə flans halqasının sentroidi ətrafında Hr qüvvəsinin səviyyə qoludur.
5.21.2.2.Qövsvaridəyirmi başlıqlarda L kəsmə radiusu baş kənarın xarici diametrini keçməməli və şarnir radiusu xarici diametrin 6 % - dən az olmamalıdır (bax: Şəkil 5 – 11, Panel a).
5.21.2.3. Elliptik başlıqlarda, kənarın dərinliyini çıxmaqla başlığın daxili dərinliyi əsas kənarın daxili diametrindən 1 / 4 dəfədən az olmamalıdır (bax: Şəkil 5 – 11, Panel a).
1. Elliptik və ya yarımdairəvi başlıqlardan eyni zamanda örtük lövhənin yuxarıda qeyd olunan növündə istifadə etmək olar.
2. Heç bir halda, kəsimin radiusu L, örtük lövhəinin boltla bağlanan flansının daxilindən böyük olmamalıdır (Ölçü R).
Şəkil 5 – 11 – Boltla bağlanmış Flanslar ilə Dairəvi kəsilmiş polad lövhə örtükləri
5.21.2.4. Yarımdairəvi formalı örtük – lövhə başlıqlarının bütöv bir kənara malik olmasına ehtiyac yoxdur, lakin kənar təmin olunarsa, kənarların qalınlığı ən azı eyni diametrə malik bəndsiz Silindirik üzlük üçün tələb olunan qalınlığa bərabər olmayana kimi kənar ilə dairəvi olaraq kəsilmiş başlıq hissəsi arasındakı birləşmə örtük – lövhə flansının arxa üzü ilə başlığı arasında qaynaq ətrafında 1 / 2 düymdən çox layihələndirilməıyəcək.
5.21.2.5.Şəkil 5 – 11-də qeyd olunan müxtəlif növlərə uyğun gələn və təzyiqə görə içəri əyilmiş, boltla bağlanan flanslar ilə dairəvi kəsilən örtük lövhələrin qalınlığı aşağıda qeyd olunan tələblərə müvafiq olaraq layihələndirilməli, lakin korroziya imkanı da əlavə olmaqla 1 / 2 düymdən az olmamalıdır.
a) Şəkil 5 – 11-də, a Panelində göstərilən növlərin örtük lövhələri üçün, lövhənin qalınlığı, t, aşağıda qeyd olunan tətbiq tənliyi ilə müəyyən olunmalıdır:
tori dairəvi başlıqlar üçün,
t = (0.885PL / s) + c (34)
2: 1 elliptik başlıqlar üçün
t = (PD / 2s) + c (35)
yarımdairəvi başlıqlar üçün,
Örtük lövhələrinin bu növləri üçün boltla bağlama və lövhə flansının örtüyü ən azı ASME Kodeksinin Şəkil 4 – 4, Əlavə 2, Bölmə VIII tələblərinə müvafiq olaraq həyata keçirilməli və bənd5.20.2-nin göstərişlərinə müvafiq olaraq layihələndirilməlidir.
b) Şəkil 5 – 11-də, c Panelində göstərilən növdə örtük lövhələr üçün, lövhənin və flansların qalınlığı aşağıda qeyd olunan müvafiq tənlik ilə müəyyən olunmalıdır:
örtük lövhənin qalınlığı üçün,
t = (5PL / 6s) + c (37)
halqa ara qatdan istifadə edərək flans qalınlığı üçün,
Tam üz ara qatdan istifadə edərək flans qalınlığı üçün,
(Dairəvi seqmentdə membran yükünün radial komponentlərinin flans ilə davamlı olduğu nəzərdə tutulur).
c) Şəkil 5 – 11-də, b Panelində göstərilən növdə örtük lövhələr üçün, halqa ara qatın lövhə qalınlığı aşağıda qeyd olunan tənlikdən istifadə edərək müəyyən olunur:
Tam üzlü ara qat üçün lövhənin qalınlığı aşağıda qeyd olunan tənlikdən istifadə edərək müəyyən olunur:
Heç bir halda, lövhə qalınlığı aşağıda qeyd olunan tənlikdən istifadə edərək müəyyən olunan qiymətdən az olmamalıdır:
d) Şəkil 5 – 11-də, d Panelində göstərilən növdə örtük lövhələr üçün, örtük lövhənin qalınlığı aşağıda qeyd olunan tənlikdən istifadə edərək müəyyən olunur:
t = (5PL / 6s) + c (42)
(Bu halda 5 / 6 faktoruna dairə qaynağında E = 0.8 imkanı daxildir)
Aşağıda qeyd olunan tənlikdən istifadə edərək flansın qalınlığı müəyyən olunur:
Qeyd: Hrhr boş növlü flanslar üçün müəyyən olunan ümumi ana əlavə oluna bilər və ya ümumi andan çıxarıla bilər, buna görə də, daxili təzyiq sıfır olan zaman flans halqasındakı an flansın dizaynı üçün mühüm yüklənmə ola bilər (bax: bənd5.20.2.).
5.21.2.6.Şəkil 5 – 11-də qeyd olunan müxtəlif növlərə uyğun və təzyiqə qabarıq boltla bağlanan flanslar ilə kəsik dairəvi örtük lövhələrinin qalınlıqları bənd5.21.2.5-in tələblərinə müvafiq olaraq layihələndirilməlidir, müstəsna hal kimi, örtük lövhənin, t, qalınlığını hesablamaq üçün istifadə olunan təzyiq P 1.67Pv – dən az olmamalıdır, bu zaman Pv aşağıda qeyd olunan qaydada müəyyən olunur:
Pv əməliyyat zamanı lövhənin qabarıq tərəfində lbf / düym ilə maksimum balanssız təzyiqdir; bununla yanaşı, əgər 15 lbf / düym və ya daha az Pv təzyiqi ya 15 lbf / düym ya da maksimum mümkün balanssız təzyiqdən 25 % daha çox (hansı daha kiçik olarsa) olmalıdır.
Minimum qalınlıq 1 / 2 in korroziya imkanı və ya korroziya imkanını əlavə olaraq (hansı daha böyük olarsa) hesablanmalıdır.
Bundan əlavə, əgər bu paraqrafda əvvəlcədən müəyyən olunan təmiz lövhə qalınlığının t – c örtük lövhə flansının daxili diametrindən 0.01 dəfədən az olduğu və ya bu həcmə bərabər olduğu aşkar olunarsa, (44) Tənliyi ilə tələb olunan qalınlığı müəyyən etmək üçün yoxlama hesablama aparılmalıdır. Lövhə aşağıda qeyd olunan tənlikdən istifadə edərək hesablanan qalınlıqdan az olmayaraq hazırlanmalıdır:
Lc-düym ilə kəsilmiş (tori dairəvi) və yarımdairəvi başlıqlar üçün daxili tac radiusudur; və ya D düym ilə başlığın daxili diametri olan zaman, 2: 1 elliptik başlıqlar üçün 0.9 D.
5.21.2.7. Əgər örtük əlavəsi örtük lövhənin flansına dairəvi seqmenti birləşdirən sarğılardan tam təmizlənərsə, 2 düymboru ölçüsünə kimi (bu göstərici də daxil olmaqla) örtüklər seqmentin qalınlığını artırmadan kəsilmiş örtük lövhənin dairəvi seqmentində hazırlanmalıdır.
5.21.2.8. Əgər örtüklər bənd5.16 və ya 5.17-yə müvafiq olaraq bərkidilərsə, 2 düymboru ölçüsündən daha böyük olan örtüklər kəsilmiş örtük lövhənin dairəvi seqmentində hazırlana bilər.
5.22. Yol verilən birləşmə növləri
5.22.1.1.Bənd5.22.1.2. – 5.22.1.6-da olan məlumatlar bu standart ilə Yol verilən ərimə - qaynaq olunan birləşmələri əhatə edir (birləşmələrin məhdudiyyəti üçün bax: Cədvəl 5 – 2).
5.22.1.2. Qaynaq birləşmələri ilə əlaqədar ifadələr ASME Kodeksinin IX Bölməsində və aşağıda qeyd olunduğu kimidir.
a) Bucaq birləşməsi sıfır (rezervuar birləşməsi) ilə 90 (künc birləşməsi) arasında kəsişən lövhələrdə yerləşdirilən iki hissə arasında yerləşdirilir.
b) Yarıq qaynaq tıxac qaynaq ilə eynidir lakin yarım dairəvi ucluqlara malik olan dartılan dəlik boyunca hazırlanır. Sarğı – qaynaq olunmuş dəliklər tıxac və ya yarıq qaynaq kimi qurulmamalıdır.
5.22.1.3. Cüt qaynaq olunmuş rezervuar qaynağının əks tərəfi qaynaq metalı əks tərəfdən tətbiq olunmazdan əvvəl ilk olaraq yerləşdirilən qaynaq metalın əsasında əsaslı metalı təmin etmək üçün yonma, əzmə və ya əritmə yolu ilə hazırlanmalıdır. Bu əməliyyat yekun qaynaqda düzgün əritmə və tam nüfuzu təmin etmək üçün həyata keçirilməlidir.
Qeyd: Bu bölmədən irəli gələn tələblərin məqsədi qaynaq əsasında qeyri müvafiq çatışmazlıqlardan yayınmaqla və düzgün ərimə və tam nüfuzetmənin digər şəkildə əldə olunması ilə hər hansı qaynaqlama proseduruna tətbiq etmək deyildir.
5.22.1.4. Əgər tək – qaynaq olunan birləşmələr üçün arxa zolaqlar çıxarılmazsa, bitişik zolaqların bütün ucları (T – birləşməsi daxil olmaqla) tam nüfuz edən qaynaq ilə birləşdirilməlidir. Birləşmə radioqrafiyadan keçməyənə kimi və arxa – zolaq əldə olunan radioqrafiyaların şərhi ilə qarışdırılmayana kimi qaynaq tamamlandıqdan sonra arxa zolaq çıxarılmamalıdır.
5.22.1.5. Cüt və tək dövrə birləşmələri tam – sarğı qaynaqlarına malik olacaq, bunun ölçüsü birləşdirilmiş daha nazik hissəyə bərabərdir. Səthi örtük minimum 1 düym ilə daha nazik lövhənin qalınlığından dörd dəfədən az olmamalıdır.
5.22.1.6. Tam nüfuz edən qaynaqlar diametrik ötürmənin dairəvi birləşmələri üçün qeyd olunan zaman, 30 dərəcə və ya daha az bucaq birləşmələri bu tələbə cavab verəcək. Rezervuarın qaynaq olunmuş birləşməsi üçün bütün digər tələblər tətbiq olunur.
5.22.2.1. Bəndin oyuğunun ölçüsü birləşmənin nüfuzu ilə müəyyən olunur, hansı ki damın nüfuzu qeyd olunan zaman damın nüfuzetməsi əlavə olaraq faskanın nüfuzetmə dərinliyidir.
5.22.2.2. Sarğı qaynağı
5.22.3. Bərabər ayaqlı sarğı qaynaqları üçün, sarğı qaynaqğının keçid sahəsi daxilində qeyd olunan sağ üçbucaqlı ən geniş ayağın uzunluğu qaynağın ölçüsünü müəyyən edir. Bərabər olmayan ayaqların sarğı qaynaqları üçün, sarğı – qaynaq keçid sahəsi daxilində qeyd oluna biləcək ən geniş sağ üçbucağın ayaq uzunluğu qaynağın ölçüsünü müəyyən edir.
5.22.4. Sarğı qaynağının boğazı
Sarğı qaynağının boğazı, sarğı qaynağının damından onun üzünə kimi olan ən qısa məsafədir. Qabarıq sarğı qaynağı üçün, sarğı – qaynağının keçid sahəsi daxilində qeyd oluna biləcək ən böyük sahəyə malik üçbucağın hipotenusu səth kimi nəzərə alınır.
5.22.5. Təzyiqə qarşı qabaran başlıqlar
Lyukların kipləndirilməsi məqsədi ilə təzyiqə qarşı qabaran başlıqlar Cədvəl 5 – 2-nin məhdudiyyətləri və w Paneli, Şəkil 5 – 8-ə müvafiq olaraq tıxaclar olmadan tam – sarğı dövrə birləşmələrindən istifadə edərək lyuk boyuncuğuna əlavə oluna bilər.
5.23. Qaynaqlanmış birləşmənin effektivliyi
Qaynaqlanmış birləşmənin effektivliyi qaynaqlanmış strukturların qüvvəsi ilə əlaqədar olan hesablamalarda və ya dizayn hesablamalarında istifadə olunan birləşmənin effektivlik faktorudur. Birləşmənin effektivlik faktoru belə bir fərziyyəyə əsaslanır ki, qaynaqlar əsas materialdan aşağı olan keyfiyyətə malik və ya bu qaydalar ilə Yol verilən limitlər daxilində qüsurlara malik ola bilər. Birləşmənin mümkün effektivlik faktorları Cədvəl 5 – 2-də verilir, burada həmin faktor faiz kimi ifadə olunur; hesablamalarda bu onluq kəsr kimi ifadə olunur.
Rezervuarın qaynaq olunmuş birləşmələri və tam sarğı – qaynaq olunmuş birləşmələr zamanı, birləşmənin effektivlik faktorunun bərk lövhənin iş qüvvəsi ilə birləşmənin iş qüvvəsi arasında mövcud olması nəzərdə tutulur.
bənd5.16.8.3., b bəndində qeyd olunduğun kimi qiymətləndirilən sarğı qaynaqları zamanı, tıxac qaynaqlar və digər əlavə qaynaqlama işləri zamanı, birləşmənin effektivlik faktorunun bərk əsas metalın eyni sahəsinin iş qüvvəsi və hesablamalara cəlb olunan qaynaq sahəsinin iş qüvvəsi arasında mövcud olduğu fərz edilir.
5.23.2. Birləşmənin maksimum effektivliyi
Birləşmələrin müxtəlif növlərindən istifadə üzrə məhdudiyyətlər və əyri – qaynaq olunan proses ilə fabrikatlaşdırılan rezervuar hissələri və rezervuarların dizaynında Yol verilən maksimum birləşmə effektlikləri Cədvəl 5 – 2-də verilib.
5.23.3. Qaynaq olunmuş borunun birləşmə effektivlikləri
Qaynaq olunmuş polad boru üçün Cədvəl 5 – 1-də verilən blokun mümkün geniş gərginlik qiymətləribu materialda uzununa birləşmələr üçün qaynaq olunmuş birləşmənin 0.80 effektivliyini əks etdirir. Birləşmənin effektivliyi üçün bu birləşmələrdə heç bir əlavə azalmanın edilməsinə ehtiyac yoxdur.
Bu rezervuarların istifadə olunduğu aşağı təzyiqli iş şəraitləri çox zaman kiçik əhəmiyyətə malik Silindir üzlük düsturu ilə müəyyən olunan qaydada boru materiallarının qalınlığını təşkil edir; boru gərginliyinə uyğun birləşmələrin ölçüləri, həmçinin orta temperatur effektləri nəzarət olunan faktor ola bilər. Bu birləşmələrin ölçüləri üçün birləşmələrin effektivlikləri Cədvəl 5 – 2-də götürülməlidir, lakin qaynaq olunmuş boru üçün Cədvəl 5 – 1-də verilən mümkün gərginlik qiymətlərinəbu effektivliklərin tətbiq olunması zamanı, mümkün qiymətlərinbu paraqrafda qeyd olunduğu kimi birləşmənin 0.80 effektivlik faktorunu artıq əks etdirməsi barəsində fakta Yol verilməlidir.
5.24. Tıxac qaynaqları və yarıq qaynaqlar
5.24.1. Örtüklər ətrafındakı bərkitmələrdə və struktur əlavələrində birləşmələr üçün qaynaqların digər formaları ilə birlikdə tıxac qaynaqlarından və yarıq qaynaqlardan istifadə etmək olar. Onlar yük hissəsini daşımaq üçün ölçülməli və düzgün qaydada yerləşdirilməlidir, lakin heç bir halda onların yaratdığı hissənin birləşməsi ilə ötürülməli olan ümumi yükün 30 % - dən artıq götürməsi nəzərə alınmamalıdır.
5.24.2. Qalınlığı 1 / 2 düym və ya daha az olan hissələrdə yarıq – qaynağın eni və tıxac qaynaq deşiklərinin diametri 3 / 4 düym – dən az olmayacaq; bu cür deşiklərin qalınlığı, diametrinə və ya eninə görə 1 / 2 düymdən çox olan hissələr 1 / 4 düym kəsik deşik vasitəsi ilə hissənin qalınlığından az olmayacaq.
5.24.3.Bənd5.24.2-də qeyd olunanlar istisna olmaqla, deşiklərin diametri və ya eni 1 / 4 əlavə olaraq kəsik olan hissənin qalınlığından iki dəfə artıq həcmi keçməməlidir. Heç bir halda, buna baxmayaraq ölçünün 2 1 / 4 düym – dən çox olmasına ehtiyac yoxdur.
5.24.4. Deşiyin kəsik olan hissənin qalınlığı 5 / 16 və ya daha az olan zaman tıxac – qaynaq və yarıq qaynaq deşikləri tam olaraq qaynaq metalı ilə doldurulmalıdır. Daha qalın hissələr üçün, deşiklər ən azı həmin hissənin qalınlığının yarısı və ya deşiyin diametrinin və ya eninin üçdə biri qədər (hansı daha böyük olarsa) dərinliyə kimi doldurulmalıdır, lakin heç bir halda onlar 5 / 16 düym – dən az doldurulmamalıdır. Sarğı – qaynaq olunmuş deşiklərin tıxac qaynaqları və ya yarıq qaynaqlar olması nəzərə alınmır.
5.24.5. Tıxac qaynaqlarının effektiv kəsim sahəsi korlanan səthdə deşiyin diametrindən daha az 1 / 4 düym diametr olan dairə sahəsi olması nəzərə alınmalıdır. Yarıq qaynaqların yarım dairəvi sonluqlarının effektiv kəsim sahəsi müqayisə oluna biləcək əsaslar üzrə hesablanmalı və yarım dairəvi sonluqların mərkəzləri arasında effektiv sahə korlanan səthdə yarığın enindən az 1 / 2 düym olan en və həmin mərkəzlər arasındakı məsafəyə malik bir məhsul kimi götürülməlidir.
5.25. Gərginliyin boşaldılması
Gərginliyin çıxarılması üçün termiki emal vahid soyutma ilə müşayiət olunan artıq gərginliyin əsas hissəsinin çıxarılması üçün mühüm normadan aşağı lazımi temperatur üçün struktur hissəsi və ya strukturun isitmə formasıdır.
5.25.2. Ərazinin gərginliyinin çıxarılması
Bu standartın qaydalarına müvafiq olaraq qurulan rezervuarın sahə gərginliyi adətən gərginliyin boşaldılması üçün tələb olunan temperaturda ölçünün və çəkinin müvafiq müdafiəyə imkan vermədiyi üçün montajdan sonra termiki qaydada boşaldılmır. Rezervuarın sahəsində olan gərginliyin boşaldılması tələb olunmazsa, ərazinin qaynaqlama proseduru (a) təcrübə və ya müvafiq eksperimentlər ilə qənaətbəxş olduğu təsdiq olunmuş və (b) qaynaqlara müvafiq olaraq və ya çatlamanın əsas səbəblərindən biri kimi qəbul olunan bağlı artıq gərginlikləri minimuma endirəcək bir prosedur olacaq (bax: 6.19 və H.4).
5.25.3. Divarın qalınlığı
Hər hansı qaynaq olunmuş birləşmədə qalınlığı (D + 50) / 120 – ni keçən uc boyuncuqları və digər qaynaq olunmuş əlavə və ya hər hansı ucluqda 1 1 / 4 in – dən çox divar lövhəsinin nominal qalınlığına malik olan rezervuar hissələrinin gərginliyi qaynaqlamadan sonra boşaldılmalıdır. Bənd5.12-də qeyd olunduğu kimi sıxma halqalarının qalınlığının (Şəkil 5 – 6-da göstərilən nümunələr) termiki gərginliyin boşaldılması tələblərinin müəyyənləşdirilməsində nəzərə alınmır. Bu düsturda 20 düym – dən az olan diametrlərin 20 düym olduğu nəzərə alınmalıdır. Korlanmadan sonra bu hissələrin qaynaq olunmuş elementlərinə termiki gərginlik boşaltmanın tətbiq olunması mümkün olmayan zaman, bütün bu kimi elementlər xüsusi olaraq örtüklər ətrafında olan elementlər və dayaq əlavələri zavodda hazırlanmalı və daşınmadan əvvəl termiki olaraq gərginliyi çıxarılmalıdır.
5.25.4. Sarğı qaynaq əlavələri
Iki dəfə əridilən səthlər üzərində hər hansı qaynaq üçün və ya ən son iki formanın səthləri və uzununa qaynaqlar üçün 3 / 8 düymdən artıq olmayan b) və ya Silindir və ya konus səthi üzrə dairə qaynaqları və ya hamar səth üzrə qaynaqlar üçün 1 / 2 düymdən artıq olmayan a) bir ölçüyə malik qaynaqlar zamanı dartma əlavələri və ya kiçik ucluq üçün istifadə olunan sarğı qaynaqlarına bənd5.25.3-in tələbləri tətbiq edilmir.
5.26. Radioqrafik / Ultrasəs Yoxlama
Bənd5.26 ilə tələb olunan zaman rezervuar qaynaqlarının keyfiyyəti üçün yoxlama bənd7.15.3.1-də göstərildiyi kimi radioqrafiya ilə əlaqədar olaraq ultrasəs yoxlanmasından istifadə edərək Alıcı ilə İstehsalçı arasında razılıq əsasında alternativ olaraq və ya bənd7.15.1-də qeyd olunan radioqrafik metoddan istifadə edərək yerinə yetirilməlidir. Bənd5.26-da “yoxlama” sözündən istifadə olunan zaman, bu, radioqrafik və ya ultrasəs yoxlamaya istinad kimi başa düşüləcək.
Qeyd: Ultrasəs yoxlama (UT) və radioqrafiya (RT) tam metodlardır. UT RT – ya nisbətən bəzi daha yaxşı yarıq növlərini aşkar edə bilər və əksinə. Bununla yanaşı, iki metod üçün API 620 standartında təmin olunan qəbul meyarı fərqlidir. RT zamanı, bütün qaynaq yarıqları onların növlərinə görə xarakterizasiyanı tələb edir (məs. yarıq, natamam əritmə, dairəvi göstərici və s.) və qəbul meyarı RT xüsusiyyətinə müvafiq olaraq fərqlənir. API 620 standartında olan RT qəbul meyarı mükəmməl məharət şərhlərinə əsaslanır. UT zamanı, növə və ya formaya görə yarığın xarakteristikası tələb olunmur (əlavə MT / PT – ın nəticələri istisna olmaqla). Həm yarığın uzunluğu, həm də hündürlüyünün ölçülməsi xüsusi qeyd olunur. U Əlavəsində göstərilən UT qəbul meyarı sınıq mexaniklərə əsaslanır və çat xüsusiyyətlərinə malik ola biləcək hər hansı yarığı nəzərdə tutur.
Radioqrafiya həssaslığı artırılmış plyonka üzrə onun sərtliyi barəsində qeyddən ibarət olan və əşya vasitəsi ilə X – şüaları və ya Qamma şüaları kimi elektromaqnit radiasiyanın ötürülməsi prosesidir.
Ultrasəs yoxlanma sınmış dalğaları və / və ya əks olunan dalğaları aydınlaşdırmaqla və material vasitəsi ilə ultrasəs dalğaları ötürməklə materialda natamamlıqların aşkar olunması metodudur.
5.26.3. Divarın qalınlığı ilə tələb olunan yoxlama
Birləşmə materialın qeyd olunan minimum geniş qüvvəsindən 0.1 dəfə daha çox gərginlikdən asılı olan zaman və daha nazik lövhələr və birləşmədə rezervuarın divarının qalınlığı 1 1 / 4 düymi keçən zaman, tam nüfuza və tam əriməyə malik olan rezervuarın bütün birləşmələri üçün tam yoxlanma tələb olunur.
5.26.4. Ümumi Effektivlik üçün tələb olunan yoxlanma
5.26.4.1. Əgər bənd5.26.4.2. və 5.26.4.3-də qeyd olunan şərtlərə əməl olunarsa, rezervuar və ya rezervuar sahələrində tam olaraq radioqrafiyadan keçmiş birləşmələr üçün Cədvəl 5 – 2-də Yol verilən artırılmış birləşmə effektivliyindən dizayn hesablamalarında istifadə oluna bilər.
5.26.4.2. Əsas birləşmələr rezervuarın qaynaq olunmuş növündən olması tələb olunmayan rezervuar divarına ucluq, lyuk və əlavə dayaq qaynaqları üçün istisna olmaqla rezervuarın qaynaq olunmuş növündə olurlar (cüt əyrinin divarlarında meridional və en birləşmələri və ya rezervuarın divarında dairə birləşmələri və bütün uzununa birləşmələr).
5.26.4.3.Bənd5.26.4.2-də qeyd olunan rezervuarın bütün qaynaq olunmuş birləşmələri aşağıda qeyd olunan şəraitlər istisna olmaqla, bənd7.15-də qeyd olunduğu kimi onların uzunluğu boyunca yoxlanır.
a) Rezervuarların hissələri tam yoxlanmanı tələb etməyən zaman (bax: bənd5.26.3). Bu halda Silindir və ya konus səthlərində dairə birləşmələrinin uzununa birləşmə ilə hər hansı daxili sahənın hər bir tərəfində yalnız 3 düym məsafədə hazırlanması və yoxlanması tələb olunur. Dairəvi, tori dairəvi və ya elliptik formada olan və ya cüt əyrinin hər hansı digər sətində olan bütün birləşmələr uzununa birləşmələr kimi nəzərə alınmalıdır. Eyni səbəbdən, əgər müvafiq uzununa birləşmələr radioqrafiyadan keçmələri üçün kredit almalı olarsa, Şəkil 5 – 9-da göstərilən keçid sahəsinin hər iki sonluğu və ya iki ucluğundan birində şarnir olmadan dairə birləşmələri və silindrin yan divarları və konus və ya kəsik dam və ya dib hissə arasında şarnirsiz birləşmə yoxlanmalıdır.
b) Uc boyuncuqlarda qaynaq olunmuş rezervuar birləşmələri tam yoxlamanı tələb etməyən zaman (5.26.3. bax: bənd). Bu göstəriş rezervuara əlavə forması üçün vacib deyildir və onların fabrikatlaşdırılması üçün tətbiq olunur.
5.26.5. Üzlük örtüklərinin tərzinin daxil edilməsi
Detalın daxili tərzindən istifadə edən zaman üzlük örtükləri (ucluqlar, lyuklar, dolu növ təmizləmə qapıları) quraşdırılan zaman, daxili lövhənin periferiyası ətrafında rezervuarın qaynaq birləşməsi aşağıda qeyd olunan qaydada yoxlanmalıdır.
a) Üzlüyün tam hündürlüyündən yuxarı genişlənməyən daxili lövhə üçün, daxili lövhənin periferiyası ətrafında rezervuarın qaynaq olunmuş birləşməsi tam olaraq yoxlanmalıdır.
b) Üzlüyün tam hündürlüyündən yuxarı genişlənən daxili lövhə üçün, daxili lövhənin rezervuara qaynaq olunmuş birləşmələri eyni vəziyyətdə olan digər lövhələr üçün əsas birləşmələrin tələb olunan həcminə kimi yoxlanmalıdır (cüt əyrinin divarlarında en və meridional birləşmələri və ya rezervuarın divarında uzununa və dairəvi birləşmələr).
Yerin yoxlanması və ya tam yoxlanma materialın minimum geniş qüvvəsindən 0.1 dəfədən böyük gərginlik təzyiqlərinə tabe olmayan komponentlər üzrə və ya tam olaraq vahid qaydada müdafiə olunan rezervuarın alt hissələri üzrə mandatlı deyildir (misal üçün, beton lövhə və ya kompakt qum).
5.27 Dolu – növdə üzlük əlaqəsi
5.27.1. Silindir – yan divarı, hamar alt hissəli rezervuarlar
5.27.1.1. Bu konfiqurasiyaya malik aşağı təzyiqli rezervuar üzlüyün daha aşağı ucunda dolu – növ əlaqələrə malik ola bilər. Bu əlaqələr bənd5.27.1.2. – 5.27.1.4-də təsvir olunan şərtlər altında hamar alt hissə ilə dolu ola bilər.
5.27.1.2. Rezervuarın qaz buxar hissəsi üçün nəzərdə tutulan təzyiq 2 lbf / düym ölçünü keçməməlidir.
5.27.1.3. Daxili dizayn və sınaq təzyiqlərindən, külək və zəlzələ yüklərindən yan divarın yuxarı qalxması bənd5.11.2-də qeyd olunduğu kimi, silindrin yan divarı, hamar – alt hissənin birləşməsində heç bir yuxarı qalxmanın baş verməməsi məqsədi ilə əks istiqamətdə hərəkət etdiriləcək.
5.27.1.4. Dolu növdə olan əlaqə üçün örtüyün yuxarısında silindr yan divarda uzununa və ya meridional membranın gərginliyi örtükdən ibarət ən aşağı yan divarda dairənin nəzərdə tutulan gərginliyinin 1 / 10 – nu keçməyəcək.
5.27.2. Ölçülər və təfsilatlar
5.27.2.1. Əlaqənin ölçüləri və təfsilatları Şəkil 5 – 12-yə, Cədvəl 5 – 10-a və bu bölmədə qeyd olunan qaydalara uyğun gəlməlidir.
5.27.2.2.Silindrin yan divarında dolu növ əlaqə örtüyünün b, maksimum eni keçmək olmaz.
5.27.2.3.Silindrin yan divarında örtüyün maksimum hündürlüyü h 12 düymi keçməməlidir.
Cədvəl 5 – 10 – Dolu növ Üzlük Əlaqələrinin ölçüləri (düym)
Örtüyün Hündürlüyü, h
Yan divarın bərkidilmiş lövhəsinin əyrilik eni, W
Örtüyün Yuxarı künc radiusu, r1
Yan divarın təkrar bərkidilmiş lövhəsinin daha aşağı künc radiusu, r2
Şəkil 5 – 12 – Hissə 1 – Dolu növ Yan divar Əlaqəsi
1. Maksimum 1 / 2 düym ilə birləşdirilən daha nazik lövhənin qalınlığı
2. Bir 1 / 2 – 24 ölçülərində flanslar ASME B16.5. standartına müvafiq olacaq. 24 düymdən böyük olan ölçülərdə flanslar ASME B16.47 standartına uyğun olacaq.
Şəkil 5 – 12 – Hissə 2 – Dolu növ yan divar
5.27.2.4. Örtüyün təmizlənməsində yan divar lövhəsinin qalınlığı minimum olaraq ən aşağı yan divarın müvafiq yan divar lövhəsi ilə eyni qalınlıqda olacaq.
5.27.2.5. Yan divarın bərkidilmiş lövhəsinin qalınlığı bütöv birləşdirici düyünlərdə yan divar lövhəsi ilə eyni qalınlığa malik olacaq.
5.27.2.6. Düyündə alt hissəsinin keçid lövhəsinin ta qalınlığı minimum 1 / 2 düym və ya qeyd olunan zaman alt hissənin dairəvi lövhə qalınlığında olacaq.
5.27.3. Gərginliyin boşaldılması
Bərkidilmiş əlaqə yan divar lövhəsinə əvvəlcədən tam olaraq quraşdırılmalıdır. Tamamlanmış montaj, həmçinin birləşdiricilərdən ibarət olan yan divar lövhəsiningərginliyi yan divar lövhəsinin qalınlığına td görə 1 saat müddətində 1100 F – 1200 F temperaturda termiki olaraq boşaldılmalıdır.
5.27.4.1. Quraşdırılmış yan divar əlaqələri üçün bərkitmə bənd5.27.4.2. – 5.27.4.6-da qeyd olunan qaydalara müvafiq olmalıdır.
5.27.4.2. Birləşdiricilərin yuxarısında bərkitmənin tələb olunan keçid – sahə sahəsi aşağıda qeyd olunan tənlikdən istifadə edərək müəyyən olunan qiymətdən az olmayacaq:
K1- -Şəkil 5 – 13-də göstərildiyi kimi sahə əmsalıdır;
h -düym ilə sərbəst kəsimin ən böyük şaquli hündürlüyüdür;
t -korroziya imkanı istisna olmaqla, birləşdiricinin yerləşdiyi yan divar boyunca düym ilə hesablanmış qalınlıqdır.
5.27.4.3. Yan divar lövhəsində bərkitmə örtüyün alt hissəsindən yuxarı L hündürlüyü daxilində təmin olunmalıdır. L 1.5 h keçməməlidir, istisna hal kimi L çıxılsın h kiçik örtüklər üçün 6 düymdən az olmamalıdır. Bu istisna 1.5 h – dən böyük L hündürlüyü ilə nəticələnərsə, 1.5 h hündürlük daxilində bərkitmənin yalnız bu hissəsi effektiv hesab olunacaq.
Qeyd: L düym ilə üzlük bərkidilən lövhənin hündürlüyüdür.
5.27.4.4. Tələb olunan bərkitmə aşağıda qeyd olunan hər hansı kombinasiya ilə təmin oluna bilər:
a) üzlük bərkidilən lövhə;
b) korroziya imkanı istisna olmaqla, ən aşağı yan divarın hesablanmış qalınlığından daha böyük düyündə üzlük lövhəsinin hər hansı qalınlığı;
c) bərkidilən lövhənin qalınlığına bərabər uzunluğa malik boyuncuq lövhənin həmin hissəsi.
Şəkil 5 – 13 – Hazır növlü Əlaqələr üçün dizayn faktorları
5.27.4.5. Örtüyün mərkəzi xəttində rezervuarın alt hissəsinə bərkidilən lövhənin eni 10 düym. əlavə olaraq yan divarın bərkidilmiş lövhəsi və hazır birləşmə yığımında yan divar lövhəsinin ümumi qalınlığıdır. İnç ilə alt hissənin bərkidilmiş lövhəsinin tb qalınlığı aşağıda qeyd olunan tənlikdən istifadə edərək hesablanır.
h-düym ilə sərbəst kəsimin şaquli hündürlüyüdür;
b-düym ilə sərbəst kəsimin üfüqi enidir;
H -ft ilə rezervuarın hündürlüyüdür.
Alt hissənin bərkidilmiş lövhəsinin minimum qalınlığı tb H = 48 üçün 5 / 8 olacaq; H = 56 üçün 11 / 16; və H = 64 üçün 3 / 4 olacaq.
5.27.4.6. Ucluğun keçid hissəsi və ucluq boyuncuğunun qalınlığı minimum 5 / 8 olacaq. Əlaqəyə tətbiq olunan xarici yüklər tn – nin 5 / 8 düym – dən böyük olmasını tələb edə bilər.
5.27.5. Material tələbləri
Hazır növlü üzlük birləşməsi düyünündə bütün materiallar 4 – cü Bölmənin tələblərinə uyğun gələcək. Düyünü əhatə edən yan divarın lövhə materialları, yan divarın bərkidilən lövhəsi, yan divara əlavə olunan uc boyuncuq, keçid hissəsi və alt hissənin bərkidilən lövhəsi daxil edilən müvafiq qalınlıq üçün nəzərdə tutulan metal temperaturlarında bənd4.2.5-in təsir sınağının tələblərinə cavab verəcək. Boltla bağlanmış flans üçün sərtlik dərəcəsinin qiymətləndirilməsi və boltla bağlanan flansa əlavə olunmuş uc boyuncuq bənd 4.3.6.3-də qeyd olunduğu kimi vəŞəkil 4 – 2-də istifadə olunan əsas qalınlığa əsaslanmalıdır. Əlavə olaraq, hazır üzlük birləşməsi və yan divarən bərkidilən lövhəsində yan divar lövhəsinin partlayışa aralıq və hasilat qüvvəsi ən aşağı lövhə materialının müvafiq yan divarının partlayışa aralıq və hasilat qüvvəsindən daha böyük və ya ona bərabər olmalıdır.
Üzlük və dairəvi boru flansında hazır əlaqə arasındakı ucluq keçidi elə qaydada layihələnidirlməlidir ki, bu standartda qeyd olunan qaydalara uyğun gəlsin. Bu qaydalar dizayn və konstruksiyanın bütün detallarını əhatə etməyən zaman, İstehsalçı bu standartın qaydaları ilə təmin olunan qaydada təhlükəsiz olacaq dizayn və konstruksiyanın təfsilatlarını təmin edəcək (bax: bənd5.1.1.).
5.27.7. Lövbər dayanacağı
Yan divarın qalxmasına tab gətirmək üçün lövbər dayanacaq qurğularından istifadə edən zaman, onlar elə yerləşdirilməlidir ki, rezervuarın yan divarı üçün tələb olunan lövbər dayanacağını təmin edən zaman örtüyün ətrafında bərkidilən lövhələrin hər bir tərəfində müvafiq olsun.
5.27.8 Yan divarın və ya Boru xəttinin hərəkətinə Yol
Yan divar əlaqəsinə tətbiq olunan anları və təzyiqləri minimuma endirmək üçün boru xəttinə birləşdirilən sərbəst hərəkət üçün müvafiq göstərişlər hazırlanacaq. Boru xəttinin termiki və elastik hərəkəti ilə yanaşı gərginlik və temperaturdan yan divarın genişlənməsinə kimi rezervuarın alt hissəsinin məhdudiyyətlə yaranan yan divar əlaqəsinin fırlanmasına Yol veriləcək. Cüt divar rezervuarlarında, hər hansı izolyasiya və ya digər materialın yan divar birləşməsinin hərəkətini artırmasına meyllənməsinin qarşısı alınmamalıdır. Yan divar birləşməsinin fırlanmasıŞəkil 5 – 14-də göstərilir.
Hazır birləşmə sahəsində fundament birləşmənin alt hissəyə bərkidilən lövhəni müdafiə etmək üçün hazırlanmalıdır. Beton halqavari divar boyunca uzanan rezervuar üçün fundament rezervuarın yan divarı altında qalan alt lövhə ilə yanaşı alt hissəyə bərkidilən lövhə üçün vahid bir dayaq təmin etməlidir. Hazır əlaqə altında alt hissənin bərkidilmiş lövhəsinin müxtəlif dayaq metodları Şəkil 5 – 14-də göstərilir.
5.27.10. Ucluğun yerləşdirilməsi
Ümumi bərkidilən ara qatdan istifadə edərək hazır birləşmələr quraşdırıla bilər. Bununla yanaşı, bu növ konstruksiyadan istifadə olunarsa, ucluqların mərkəzi xətləri arasındakı minimum məsafələr 1.5 (b1 + b2 + 2.5) in və ya 2 ft – dən (hansı daha böyük olarsa) az olmamalıdır. b1 və b2 ölçüləri müvafiq nominal flans ölçüləri üçün Cədvəl 5 – 10-dan, 3 Sütundan əldə olunmalıdır. Ümumi bir bərkidilmiş lövhəni paylaşmayan müvafiq yan divar birləşmələri onların bərkidilən ara qatlarının müvafiq ucları arasında ən azı 36 düym məsafəyə malik olmalıdır.
5.27.11. Qaynağın yoxlanması
Flans qaynağı boyuncuq istisna olmaqla, yan divara ən yaxın boyuncuqda ilk dairəvi rezervuar qaynağı və uc boyuncuqda və keçid hissəsində bütün uzununa rezervuar qaynaqları (əgər varsa) 100 % radioqrafik yoxlanmanı qəbul edəcək. Uc – rezervuarın yan divarı və bərkidilən lövhə qaynaqları və yan divar – alt hissənin bərkidilən lövhə qaynaqları maqnit – hissə yoxlanmasından istifadə edərək onların bütöv uzunluğunu yoxlayacaq. Qaynaq yerinə yetirilən zaman və hazır qaynaq üzərində yerləşdirilmiş qaynaq metalının hər 1 / 2 düym – də dam keçidi üzrə maqnit – hissə yoxlanması yerinə yetiriləcək.
Şəkil 5 – 14 – Yan divar Əlaqəsinin fırlanması
Bu bölmə hazırki standartda olan qaydalara müvafiq olaraq nəzərdə tutulan qaynaq olunmuş, geniş rezervuarların qurulmasında vacib hesab olunan fabrikatlaşdırma təcrübələrində olan təfsilatları əhatə edir.
6.2.1. Fabrikatlaşdırılan API 620 rezervuarlarının bütün işləri bu standarta və Alıcının sorğusunda və ya sifarişində qeyd olunan mümkün alternativlərə müvafiq olaraq yerinə yetirilməlidir. Ustalıq və yekunlaşdırma hər bir münasibətdə birinci kateqoriyadan olmalı və Alıcının hər hansı yoxlama hissəsini öz öhdəliyinə alıb almaması barəsində İstehsalçının müfəttişi ilə ən sıx yoxlamaya tabe olmalıdır.
6.2.2. Materialın düzəlməsi tələb olunan zaman hər hansı planlaşdırmadan və ya formaya salmazdan əvvəl sıxma ilə və ya digər xəsarətsiz metodla həyata keçirilməlidir. Düzəltmə zamanı material hazırlanma temperaturuna kimi isidilməyənə kimi isitməyə və ya döyməyə Yol verilmir.
6.3. Lövhələrin kəsilməsi
6.3.1. Maşınqayırma, kəsmə və döymə və yaxud qaz və ya əyri kəsmə kimi mexaniki vasitələr ilə formaya salma və ölçünün müəyyən olunması üçün lövhələr, başlıqların ucları və digər hissələr kəsilə bilər. Qaz və ya qövs kəsimindən sonra, ərimiş materialın bütün şlak və zərərli rəngsizləşməsi əlavə fabrikatlaşdırmadan və ya istifadədən əvvəl mexaniki vasitələr ilə çıxarılmalıdır.
6.3.2. Rezervuarın divarında açılan bütün deşiklərin, qaynaq ilə əridilməli olan ucluqların alətlə kəsilməsinə üstünlük verilməlidir. Əgər örtüklər mexaniki olaraq yandırılaraq kəsilərsə, qaynaqsız saxlanmalı olan ucluqlar alətlə kəsilməli və ya hamarlaşdırılmalıdır (qaynaq olunmayan ucluqların hazırlanması üçün bax: Şəkil 5 – 8).
6.4. Yan divar Sahələrinin və Dam və alt hissə lövhələrinin formaya salınması
6.4.1. Yan Silindir divarının sahələri
Alüminium rezervuarlar üçün bax: Şəkil 6 – 2 və polad rezervuarlar üçün bax: Şəkil 6 – 1 rezervuarda quraşdırmadan əvvəl rezervuarın əyrisi üçün Silindir yan divarlarının formaya salınması üçün meyar təmin edir. Əgər diametr Şəkil 6 – 1 (polad rezervuarlar üçün) və 6 – 2-də (alüminium rezervuarlar üçün) olan limitləri keçərsə və yaxud İstehsalçının hər hansı diametr üçün olan alternativ proseduru Alıcı tərəfindən qəbul olunarsa, rezervuarın üzlüyündə quraşdırmaya uyğun lövhələrin formaya salınmasına Yol verilir.
6.4.2. Dam və Alt lövhələr
Əgər əridilmişdirsə, dam və alt lövhələr materialın mexaniki xüsusiyyətlərinə cüzi təsir edəcək hər hansı proses tələb olunan formaya salınacaq.
Xidmət şəraitləri altında mümkün dizayn gərginliyinin 1 / 3 – dən artıq membran gərginliklərinə uyğun rezervuar divarları bənd6.5.2. – 6.5.6-də qeyd olunan aralıqlara uyğun olmalıdır. Ölçü tezlikləri və sayı mümkün bir rezervuar istehsal etmək məqsədi ilə İstehsalçının rəyindən asılıdır. İzolyasiyadan ibarət və nəzərdə tutulan maye ilə kontraktda olmayan cüt – divar rezervuarlarının xarici divarları (bax: Əlavə Q və R) kənarlaşdırılır. Alıcı və İstehsalçı arasında razılaşma ilə bu aralıqlar öhdəliyə alına bilər və ya dəyişdirilə bilər.
Formaya salma tələb olunmur Quraşdırmadan əvvəl tələb olunan forma
Yan divar lövhəsinin qalınlığı
Qeyd: Bütöv xətdən yuxarı və ya onun üzərinə düşən qalınlıq və diametrin hər hansı kombinasiyası quraşdırmadan əvvəl formaya salmanı tələb edir.
Şəkil 6 – 1 Polad rezervuarlar üçün lövhələrin formaya salınması (bax: bənd6.4.)
Yan divar lövhəsinin qalınlığı
Qeyd: Bütöv xətdən yuxarı və ya onun üzərinə düşən qalınlıq və diametrin hər hansı kombinasiyası quraşdırmadan əvvəl formaya salmanı tələb edir.
Şəkil 6 – 2 Alüminium rezervuarlar üçün lövhələrin formaya salınması (bax: bənd6.4.)
6.5.2.1. Silindirin yan divarlar üçün üzlüyün alt hissəsinə nisbi olaraq üzlüyün yuxarı hissəsinin maksimum şaqulilikdən yayınmağı ümumi rezervuar hündürlüyünün 1 / 200 keçməməlidir.
6.5.2.2. Bir üzlük lövhəsində şaqulilikdən yayınma karbon və qarışıq poladlar üçün yararlı olan ASTM A20 və ya ASTM A6 – dan qeyd olunan dalğa və naziklik üçün Yol verilən fərqləri keçməməlidir. Paslanmayan poladlar üçün, ASTM A480 müvafiqdir. Alüminium lövhələr üçün, ANSI H35.2. standartındaCədvəl 5.13 nazikliyə davamlılıq ölçüsünü təmin edir.
6.5.3.1.Silindrin yan divarları üçün, geniş, aşağı təzyiqli rezervuarın üfüqi dairəvi keçid sahəsi dairə çün lazımi qədər real olmalıdır ki, Silindir divarında hər hansı sahədə maksimum və minimum diametrlər arasındakı fərq (daxildə və ya xaricdə ölçülmüş) 12 düymi və ya orta diametrin 1 % - ni keçməməlidir (hansı daha az olarsa), istisna hal kimi, alt hissənin künc qaynağından yuxarı 1 ft 0 düym ilə ölçülən hamar altlıqlı rezervuarlar üçün dəyişdirildiyi kimi Cədvəl 6 – 1-də siyahıya alınan aralığa tab gətirməlidir.
6.5.3.2. Formalaşdırılmış yuxarı və aşağı hissələrin Silindir ucları və ya kənarları dairə üçün kifayət qədər real olmalıdır, belə ki, maksimum və minimum diametrlər arasındakı fərq nominal diametrin 1 % - ni keçməməlidir.
6.5.4. Yerli Yayınmalar
Qaynaq kəsilmələri və hamar yerlər kimi teoretik formadan yerli yayınmalar aşağıda qeyd olunan qaydada məhdudlaşdırılacaq.
a) Şaquli birləşmələrdə azalan 36 düym uzunluğunda üfüqi dirsəkli lövhə 1 / 2 düymi keçməməlidir. Bu, alüminiumüzlüklər üçün 1 düymə kimi artırıla bilər (bax: Əlavə Q).
Cədvəl 6 – 1 – Radius Aralığına qarşı diametr norması
Radius aralığı (düym)
b) 36 düym uzunluğunda olan şaquli dirsəkdən istifadə edərək, üfüqi birləşmələrdə olan əlaqələr 1 / 2 düymi keçməməlidir. Bu, alüminium üzlüklər üçün 1 inə kimi artırıla bilər (bax: Əlavə Q).
c) Şaquli lövhədə hamar yerlər bənd6.5.2.2-yə müvafiq lövhə hamarlığı və dalğalılığını keçməməlidir.
6.5.5. Bərkitmə yerləri
Örtüklər və digər aparatlar ətrafında bütün çıxıntılar, dirsəklər, ucluqlar, lyuk karkasları, bərkitmələr onların əlavə olunduqları səthin əyrisinə müvafiq olmalıdır.
6.5.6.1.Bənd6.5-də qeyd olunan aralığa nail olmaq üçün, fundament səviyyəsi rezervuarın montajı üçün təmin olunmalıdır. Fundamentin səviyyəsini saxlamaq üçün fundament müvafiq podşipnik qüvvəsinə malik olmalıdır.
6.5.6.2. Beton halqa divar ilə fundamentin üstü ümumi dairədə ± 1 / 4 düym daxilində və dairənin hər hansı 30 ft – də ± 1 / 8 düym daxilində səviyyələndirilməlidir. Beton halqa divar olmadan, fundament nəzərdə tutulan formanın ± 1 / 2 düym daxilində olacaq.
6.5.6.3. Beton lövhə fundamentləri üçün, mərkəzdən radial olaraq rezervuarın xaricindən, fundamentin ilk fut ölçüsü (və ya dairəvi halqanın eni) beton halqa divarın tələblərinə cavab verəcək. Fundamentin qalınlığı nəzərdə tutulan formasının ± 1 / 2 düym daxilində olacaq.
Alıcı və İstehsalçı arasında razılaşmaya əsasən ölçülər tələb olunan zaman, hidrostatik sınaqdan əvvəl götürülməlidir. Yerli yayınmaların ölçüləri konstruksiya zamanı götürülməlidir. Ölçülən uzunluqlar tələb olan zaman – temperatura, azalmaya və küləyin istiqamətinə düzəlişlər etməklə - polad zolaq ilə götürülməlidir. Yayınma ölçüləri qaynaqlar üzrə deyil, lövhənin səthi üzərində götürülməlidir.
6.5.8. İki qat əyilən damlar, alt hissələr və yan divarlar
Cüt əyilən damlar, alt hissələr və yan divarlar üçün aralıq aşağıda qeyd olunduğu kimidir: D nəzərə alınan damın (və ya altlığın) nominal daxili diametri olan zaman, səth qeyd olunan forma daxilində və nəzərdə tutulan formadan xaricdə 1.25 % - dən artıq yayınmamalıdır. Bu kimi yayınmalar kobud olmamalı lakin bütün istiqamətlərdə uyğunlaşdırılan səthlərə hamar birləşdirilməli və nəzərdə tutulan formaya perpendikulyar ölçülməlidir. Şarnir üçün, D şarnirin radiusundan iki dəfə artıq nəzərə alınmalıdır.
6.6. Qaynaqlama barəsində təfsilatlar
6.6.1.1. Bu qaydalar altında fabrikatlaşdırılan rezervuarlar və rezervuar hissələri bənd 6.6.2-də qeyd olunan proseslər ilə qaynaqlanmalıdır. Qaynaqlama bənd6.7. və 6.8-in altında ixtisaslaşmış qaynaq operatorlar və qaynaqçılar tərəfindən ASME Bölmə IX – da qeyd olunan prosedurlara müvafiq olaraq qaynaq maşını və ya mexaniki, yarım avtomat qövs ilə yerinə yetirilməlidir.
6.6.1.2. Qaynaqlama mexaniki təzyiq və ya zərbələr tətbiqi olmadan əridilməklə qaynaq olunmalıdır.
6.6.1.3.Bənd6.19-a müvafiq olaraq bərkitməyəYol verilir.
6.6.1.4.Bənd4.3-də siyahıya alınan spesifikasiyalar iləyol verilən növlərdə uzununa birləşmələrə malik boru materiallarına Yol verilir.
6.6.2. Qaynaqlama prosesləri
Rezervuarlar və onların struktur birləşmələri müvafiq avadanlıqdan istifadə etməklə, müdafiə olunan metal – əyri, qaz metal əyri, qaz volfram əyri, oksi yanacaq, fluks – özəkli - əyri, yarı birləşdirilmiş əyri, elektroşlak və ya elektroqaz prosesi ilə qaynaqlanır. Oksiyanacaq, elektroşlak və ya elektroqaz prosesindən istifadə İstehsalçı və Alıcı arasında razılaşdırılmalıdır. Oksiyanacaq prosesindən istifadəyə materialın təsirinin yoxlanması tələb olunan zaman Yol verilmir. ASME Bölmə IX – də qeyd olunan prosedurlara müvafiq olaraq qaynaqlama mexaniki, yarım avtomat əyri, maşın və ya avtomat qaynaqlama ilə həyata keçirilə bilər. Alıcı əlavə qaynaqlama direktivləri və təcrübələri üçün API 582 standartının müvafiq sahələrini təyin edə bilər.
6.7. Qaynaqlama Prosedurunun göstəriciləri
6.7.1. Hər bir Qaynaqlama Prosedurunun Spesifikasiyası (WPS) ASME Kodeksinin IX Bölməsində verildiyi kimi ən son təcrübəyə müvafiq olaraq ixtisaslaşdırılmalıdır. Bənd4.2.5 ilə təsir sınaqları tələb olunan zaman və ya müvafiq əlavələr ilə tələb olunan zaman, qaynaq metal və istiliyin təsir etdiyi zona yoxlanmalı və ASME Kodeksinin IX Bölməsində olan Əlavə Mühüm Fərqlər tətbiq olunmalıdır. Əlavə olaraq, isti emal olunma şəraiti və əsas metal üçün mükəmməlstruktur təcrübələrinin tətbiqi əlavə Mühüm Fərq olacaq. Nəzarət olunan – fırlanma prosesi ilə hazırlanan lövhələrin qəbul olunmuş hər hansı isti emala malik olduğu nəzərə alınmamalıdır. Nərdivan və platforma düyünləri, məhəccərlər, pilləkənlər və digər qarışıq düyünlər üçün (lakin onların rezervuara olan əlavələri üçün deyil) qaynaqlama prosedurları SWPSs – dan istifadə daxil olmaqla, ASME Kodeksinin IX Bölməsi və ya AWS D1.1., AWS D1.6 ya cavab verməlidir.
6.7.2. ASME Kodeksinin Bölmə IX-da Cədvəl QW – 422-də siyahıya alınmayan karbon polad materiallar qeyd olunan minimum qüvvəyə müvafiq olaraq aşağıda qeyd olunan qaydada müəyyən olunan qrup sayları ilə P – say 1 kimi nəzərə alınmalıdır:
a) < 70 kips / düym (Qrup 1);
b) ≥ 70 kips / düym lakin < 80 kips / düym (Qrup 2);
c) ≥ 80 kips / düym (Qrup 3).
6.7.3. Qaynaqlama Prosedurunun Spesifikasiyasını (WPS) müəyyən etmək üçün tələb olunan sınaqlar istehsalçı tərəfindən aparılmalıdır.
6.7.4. Hər bir halda əməl edilməli olan prosedurlarda gərginlik boşaldan tələblər İstehsalçı ilə Alıcı tərəfindən razılaşdırılmalıdır. Qaynaqlama prosedurunun bir hissəsi olan zaman bərkitmə yerinə yetirilə bilər və Alıcı tərəfindən təsdiq olunmalıdır.
6.8. Qaynaqçıların İxtisaslaşdırılması
6.8.1. Mexaniki və ya yarım avtomatik əyrinin qaynaqlanması üçün təyin olunmuş bütün qaynaqçılar və qaynaq aparatı üçün təyin olunmuş qaynaq operatorları ASME Kodeksinin IX Bölməsində qaynaqçının kvalifikasiyası üçün qeyd olunduğu kimi İstehsalçı və ya fabrikator tərəfindən aparılan sınaqlardan müvəffəqiyyətlə keçməlidir. Bir İstehsalçı tərəfindən aparılan sınaqlar hər hansı digər İstehsalçı üçün işləmək məqsədi ilə qaynaqçını və ya qaynaq operatorunu ixtisaslaşdıra bilməz.
6.8.2. İstehsalçı hər bir qaynaqçı və ya qaynaq operatoru üçün identifikasiya nömrəsini, hərif və ya simvol təyin edə bilər. Bütün düz qaynaq olunmuş dam bəndləri üçün istisna olmaqla, qaynaqçı və ya qaynaq operatoru tərəfindən edilən qaynaqlar boyunca 3 ft – dən az olmayan intervallarda və ya bu intervallara uyğun bütün rezervuarlar üzərində bu identifikasiya nişanı ya əl ilə, ya da maşın ilə möhürlənməlidir; alternativ olaraq, İstehsalçı hər bir birləşmə və qilaq açan birləşmə üzrə istifadə olunan qaynaqçılar və möhürlənməyə məhəl qoymamaq barəsində qeydlər apara bilər. Əgər bu cür qeydlər saxlanılarsa, sınaqlar tamamlanmayana kimi saxlanmalı və müfəttiş üçün yararlı olmalıdır.
6.8.3. İstehsalçı hər biri üçün təyin olunmuş identifikasiya nişanını, sınaqların nəticəsini və tarixini göstərməklə, istifadə olunan qaynaqçılar barəsində bir qeyd saxlamalıdır. Bu qeydlər İstehsalçı tərəfindən təsdiq olunmalı və müfəttiş üçün yararlı olmalıdır.
6.9. Lövhələrin nişanlanması
6.9.1. Qaynaqlanan lövhələr dəqiq nişanlanmalı və qaynaq əməliyyatı zamanı yerində olmalıdır. Əgər bənd6.9.1.1. – 6.9.1.4-in tələblərinə əməl olunarsa, lövhənin uclarını saxlamaq üçün tutqaclardan istifadə oluna bilər.
6.9.1.1. Mexaniki olaraq qaynaq edilməli olan rezervuar birləşmələrində tutqaclar qaynaqdan əvvəl çıxarılmalıdır.
6.9.1.2. Tutqacları təkrar əridəcək maşınla qaynaqlama üçün rezervuarın birləşmələrində tutqaclar sərtliyinə görə yoxlanmalı və bütün qaynaq şlakları tam təmizlənməlidir.
6.9.1.3. Əgər tutqaclar sərtdirsə və nəticədə tətbiq olunan qaynaq hissəcikləri tam olaraq tutqaclara kimi əridilərsə, dövrədə olan tutqaclar və künc bəndlərinin çıxarılmasına ehtiyac yoxdur.
6.9.1.4. Çıxarılan və ya yerində saxlanılan tutqaclar ASME Kodeksinin IX Bölməsinə müvafiq olaraq müəyyən olunmuş rezervuar – qaynaq prosedurundan və ya künc bəndindən istifadə edərək həyata keçiriləcək. Yerində saxlanmalı olan tutqaclar ASME Kodeksinin IX Bölməsinə müvafiq olaraq müəyyən olunmuş qaynaqçılar tərəfindən həyata keçirilməli və qüsurlara qarşı əyani olaraq yoxlanmalıdır; əgər qaynaqların qüsurlu olduğu aşkar olunarsa, onlar çıxarılmalıdır.
6.9.2. Lövhələrin montajı zamanı və Alıcı ilə İstehsalçı arasında razılığa əsasən, əks tərəflərdən ümumi eninə qoyulan birləşmədə birləşdirilən uyğun seqmentlərdə qaynaq olunmuş birləşmələrin Alıcı tərəfindən qeyd olunmayana kimi tərpədilməsinə ehtiyac yoxdur. Qeyd olunan zaman, tərpətmə daha qalın olan hissənin lövhə qalınlığından ən azı beş dəfə artıq olmalıdır.
6.10. Qaynaqlanmalı olan səthlərin təmizlənməsi
6.10.1. İstənilən qaynaq əməliyyatından əvvəl, qaynaqlanmalı olan səth və ya qaynaq metalının tətbiq edilməli olduğu səth bütün ərpdən, şlakdan, yağdan və yerləşdirilən qaynaq metalının keyfiyyətini aşağı salacaq istənilən oksiddən tam təmizlənməlidir. Alovun kəsilməsinə görə yaranan yüngül oksid plyonkasının ziyanlı olduğu nəzərə alınmır.
6.10.2. Bütün çox qatlı qaynaqlar üzərində, qaynaq metalının hər bir qatı növbəti qat tətbiq edilməzdən əvvəl şlaklardan və digər qalıqlardan təmizlənməlidir.
6.10.3. Cüt qaynaq olunmuş rezervuar birləşmələrinin əks tərəfi qaynaq metalı əks tərəfdən tətbiq edilməzdən əvvəl ilk olaraq yerləşdirilən qaynaq metalı əsasında sərt metalı təmin etmək üçün yonmaqla, döyməklə və ya əritməklə hazırlanmalıdır. Hazır qaynaqda düzgün əriməni və tam nüfuzu təmin etmək üçün bu əməliyyat yerinə yetirilir. Əritmə yerinə yetirilən zaman, xarici materiallar ilə, xüsusi ilə karbonla ərimiş sahənin çirklənməsinin qarşısını almaq üçün xüsusi olaraq diqqətli olmaq lazımdır.
Qeyd:Bu bölmədə qeyd olunan tələblərinin məqsədi qaynağın əsasında qeyri mümkün qüsurlardan yayınmaqla və düzgün əritmə və tam nüfuz digər qaydada əldə olunaraq hər hansı qaynaqlama proseduruna tətbiq etmək deyildir.
6.10.4. Qaynaq edilməli olan ramanın polad səthləri ilk olaraq düzgün metalı göstərmək və metaltökmə ərpinin çıxarılması üçün işlənməli və ya yonulmalıdır.
6.11. Qaynaqlama üçün hava şəraitləri
Qaynaqlanmalı olan səthlər yağışdan, qardan və ya buzdan nəm (a) olan zaman, yağış və ya qar bu səthlərə düşən zaman (b) və ya güclü külək zamanı (c) qaynaqçı üçün iş düzgün qaydada təşkil olunmayana kimi hər hansı növdə heç bir qaynaqlama işi yerinə yetirilməməlidir. Metalın temperaturu Cədvəl 6 – 2 ilə tələb olunan formada temperaturdan aşağı olan zaman, əvvəlcədən isitmə tətbiq olunmalıdır. Bu halda, əsas metal əyrinin qarşısında qaynaqlanmanın başlanmalı və 3 düym saxlanılmalı olduğu yerdə 3 düym daxilindəCədvəl 6 – 2-də göstərilən ən aşağı temperatura kimi isidilməlidir. P – Saylarvə Qruplar Materialı Cədvəl QW – 422 -də siyahıya alınmayan materiallar üçün API 620, bənd6.7.2-də və ya Cədvəl QW – 422 -də, ASME IX – da qeyd olunmalıdır.
Cədvəl 6 – 2 – Minimum əvvəlcədən isitmə temperaturu
Material P – No və Qrup
Daha qalın lövhənin qalınlığı (f) (düym ilə)
Minimum əvvəlcədən isitmə temperaturu
6.12. Qaynaqlar üzrə bərkitmələr
6.12.1. Rezervuarın birləşmələri qaynağın tam uzunluğu boyunca tam ərimə və tam birgə nüfuz etməyə malik olmalı və kəsiklərdən, örtüklərdən və ya təsadüfi qılıclardan və ya çuxurlardan azad olmalıdır. Qaynaq kəsiklərinin tam olaraq doldurulduğundan və istənilən nöqtədə qaynaq metalının səthinin birləşdirilən lövhənin səthidən aşağı düşdüyündən əmin olmaq üçün, qaynaq metalı lövhənin hər bir tərəfində bərkitmə quraşdırıla bilər. Lövhənin hər bir tərəfində bərkitmənin qalınlığı Cədvəl 6 – 3-də siyahıya alınan qalınlığı keçməməlidir, lakin bənd7.15.1-də tələb olunan zaman və ya Yol verilən qalınlığı keçən zaman bərkidicinin çıxarılmasına ehtiyac yoxdur.
6.12.2. Yerində saxlanılan dayaq zolaqdan istifadə etməklə tək qaynaq olunmuş rezervuar birləşməsi hazırlanan zaman (bax: Cədvəl 5 – 2), bərkitmə üçün tələb yalnız dayaq zolağın əks tərəfinə tətbiq olunur.
6.13. Lövhə səthi ilə birləşdirən qaynaq
Qaynaq ucları iti bucaq olmadan lövhənin səthi ilə hamar qaydada birləşdirilir. MaksimumYol verilən qaynaq kəsimi uzununa və ya meridional rezervuar birləşmələri üçün, eyni istiqamətlənidirilən daimi əlavələr üçün, ucluqlar, lyuklar, dolu örtüklər üçün əlavə qaynaqlar və daxili üzlük – hamar altlıq qaynaqları üçün 1 / 64 olmalıdır. Dairə və en rezervuar qaynaqları, eyni istiqamətləndirilən daimi əlavələr və dairəvi halqa rezervuar birləşmələri üçün, maksimum Yol verilən kəsim 1 / 32 düymdir.
6.14. Əsas birləşmələrin nizamlanması
Aşağıda qeyd olunduğu kimi çıxıntının aralıq daxilində bütün lövhələrin ucluqlarının nişanlanmasına xüsusi diqqət yetirmək lazımdır:
a) Qalınlığına görə 1 / 4 düym və daha az ölçüdə lövhələr üçün, 1 / 16 düym;
b) Lövhə qalınlığının 25 % - i və ya 1 / 8 düym (hansı daha kiçik olarsa) qalınlığında 1 / 4 – dən böyük lövhələr üçün.
6.15. Qaynaqda olan qüsurların təmiri
Hər bir tərəfdə əsaslı metala nail olmayana kimi qaynaqlarda olan qüsurlar yonulmalı, əridilməli və ya işlənməlidir. Müfəttişin təsdiqindən asılı olaraq, əldə olunan boşluq qaynaq metalı ilə doldurulmalı və təkrar yoxlanmalıdır.
6.16. Bərabər olmayan qalınlıqda seçilən lövhələr
Əgər birlikdə qaynaq edilməli olan iki müvafiq lövhənin qalınlığı 1 / 8 düymdən artıq fərqlənərsə, rezervuarın alt hissəsində, damında və ya yan divarlarında 1 / 2 düymdən artıq qalınlıqda olan lövhələri üçün, daha qalın lövhə birləşdirilən səthlər arasındakı çıxıntıdan ən azı dörd dəfə artıq bir məsafə üçün genişlənən hamar bir əyri ilə tamamlanmalıdır, belə ki, birləşdirilən ucluqlar təxmini olaraq eyni qalınlıqda olacaq. Tələb olunan konusun uzunluğuna qaynağın eni də daxil edilə bilər (bax: Şəkil 6 – 3).
Cədvəl 6 – 3 – Qaynaqlar üzərində Bərkitmənin maksimum qalınlığı
6.17. Lövhələr bağlanana kimi montaj
Yekun birləşmələrin bağlanması üçün, dar zolaqlara və ya doldurucu tirlərdən deyil - geniş en və uzunluğa malik lövhələrdən istifadə olunmalıdır. İstifadə olunan əlavə lövhələrin quraşdırılması və təklif olunan quraşdırma metdou işə başlamazdan əvvəl müfəttişin təsdiqi olmalıdır və müfəttiş əmin olmalıdır ki, əlavə lövhələr bütün müvafiq tələblərə cavab verir.
6.18. Gərginliyin Termiki Boşaldılması
6.18.1. Bütün rezervuarın ümumi termiki gərginliyinin boşaldılması rezervuarın bu növü üçün tətbiq olunmur, lakin bənd 5.25-in göstərişləri ilə tələb olunan zaman montajdan əvvəl rezervuarların sahələrinin gərginliyi boşaldılmalıdır.
6.18.2.Bənd5.25-də qeyd olunan qaydalara müvafiq olaraq gərginliyin boşaldılması tələb olunan rezervuar hissələri istehsalçıların emalatxanalarından daşınmazdan əvvəl əlavə olunmuş gərginlik boşaldılmalıdır. İstifadə olunmuş prosedur bənd6.18.2.1. – 6.18.2.5-də qeyd olunduğu kimi olmalıdır.
6.18.2.1. Odluğun temperaturu rezervuarın həmin hissəsinin və ya bölməsinin yerləşdirildiyi zaman 600 F – i keçməməlidir.
6.18.2.2. 600 F – i keçən isitmə norması isidilmiş lakin heç bir halda saatda 400 F – i keçməyən divar lövhəsinin düym ilə maksimum metal qalınlığına bölünən saatda 400 F – dən artıq olmamalı.
6.18.2.3. İsitmə dövrü zamanı, isidilmiş rezervuar hissəsi üzrə temperatur, isidilmiş rezervuar hissəsi boyunca 150 F – ə kimi saxlanılan temperaturda və hər hansı 15 – ft uzunluq intervalı daxilində 250 F – dən artıq fərqlənməməlidir. 1100 F minimum temperatur (bənd6.18.2.5-də Yol verilənlər istisna olmaqla) metal qalınlığının in - ə görə bir saat ərzində saxlanmalıdır (təsir olunan rezervuar divarının lövhələrinin maksimum metal qalınlığı). İsitmə və saxlama müddətləri ərzində, emal olunan materialın səthinin artıq oksidləşməsindən yayınmaq üçün odluğun atmosferinə nəzarət olunmalıdır. Material üzərində alov zərbəsindən yayınmaq üçün odluq nəzərdə tutulmalıdır.
6.18.2.4. 600 F – dən artıq temperaturlarda, təsirə məruz qalan lövhələrin in – ilə maksimum metal qalınlığına bölünən saatda 500 F – dən artıq normada soyutma kamerası və ya bağlı odluqda soyutma aparılmalıdır; heç bir halda bu norma saatda 500 F – dən artıq olmamalıdır. 600 F temperaturlarında və daha aşağı temperaturlarda, material sakit havada soyudula bilər.
6.18.2.5. 1100 F temperaturunda gərginlik boşaldılan zaman, Cədvəl 6 – 4-ə müvafiq olaraq daha uzun vaxt müddətində daha aşağı temperaturlarda gərginliyin boşaldırlması əməliyyatını aparmağa Yol verilir.
6.19 Bərkidilən sahənin qaynaq işləri
6.19.1. Sexdə qaynaq və tam olaraq montaj olunması üçün həddində artıq böyük olan, bu qaydalara müvafiq olaraq fabrikatlaşdırılan rezervuar sahədə montaj oluna və sahələr ilə daşına bilər. Sahədə montajdan sonra aparılan qaynaq işləri bənd5.25-ə müvafiq olaraq xüsusi qaynaqlama prosedurunu tələb edə bilər v Əlavə 1 – də qeyd olunduğu kimi mexaniki bərkitmədən ərazinin qaynaq işlərində istifadə oluna bilər.
6.19.2. Qaynaqların bərkidilməsi gərginliyin termiki boşaldılması kimi effektiv nəzərə alınmır və bənd5.25-in göstərişləri altında gərginliyin termiki boşaldılması mandatlı olan zaman gərginliyin termiki boşaldılmasına ümün əvəz olunmamalıdır.
1. Tələb olunan konusun uzunluğuna, l, qaynağın eni daxil edilə bilər.
2. Bütün hallarda, l bərabərləşdirilən lövhələr arasındakı çıxıntını dörd dəfədən artıq keçməməlidir.
Şəkil 6 – 3 – Bərabər olmayan qalınlıqda lövhələrin rezervuarının qaynaqlanması
Cədvəl 6 – 4 – Temperatur Gərginliyinin boşaldılması və saxlama vaxtları
Saxlama vaxtı (düymqalınlığa görə saatlar)
Qeyd: Orta temperaturlar üçün, isitmə vaxtı düz xəttin interpolyasiyası ilə müəyyən olunmalıdır.
YOXLAMA, BAXIŞ VƏ SINAQ
7.1. Müfəttişin məsuliyyəti
7.1.1. Müfəttiş əmin olmalıdır ki, bu standartda olan qaydalara müvafiq olaraq qurulan rezervuarlarda istifadə olunan bütün materiallar bu qaydaların tələblərinə bütün münasibətlərdə cavab verir. Bu ya fabrik sınaqları ilə ya da istifadə edilməli olan materialların İstehsalçı tərəfindən təchiz olunan təsdiq olunmuş fabrik qeydlərində düzgün göstərildiyini təsdiq etməklə həyata keçirilə bilər.
7.1.2. Bu standartda olan qaydalara müvafiq olaraq qurulan rezervuarlar əməl olunan sahələrə müvafiq olaraq yoxlanılmalıdır. Müfəttiş hər bir rezervuarın yoxlanmasını və fabrikatlaşdırılmasını diqqətlə müşahidə etməli və əmin olmalıdır ki, onlar təfsilatı ilə bu qaydalarda göstərilən dizayna, fabrikatlaşdırmaya və sınaqlara cavab verir.
7.1.3. Bütün dağıdıcı olmayan sınaqlar Müfəttiş tərəfindən yoxlanmalı və təsdiq olunmalıdır.
7.2. Müfəttişlərin kvalifikasiyaları
7.2.1. Bu standartda olan qaydalara müvafiq olaraq qurulan rezervuarlar üçün müfəttişlər əritmə qaynağı ilə rezervuarların konstruksiyasının yoxlanması və ya konstruksiyasına dair ən azı bir il təcrübə də daxil olmaqla yandırılmamış təzyiq borularının və / və ya rezervuarların müxtəlif növlərinin təmiri və / və ya konstruksiyanın, texniki istismarın sınaq yoxlanmasında və ya dizayn, konstruksiya, texniki istismar və / və ya təmir sahəsində ən azı 5 il təcrübəyə malik olmalıdır. Alıcı və ya alıcının vasitəçisi tərəfindən təsdiq olunmuş müvafiq təlim kursunun qənaətbəxş formada tamamlanması 5 ildən 3 illik təcrübəni əvəz edə bilər. Bununla yanaşı, təlim əritmə - qaynaq konstruksiyası üzrə tələb olunan 6 aylıq təcrübədən artığı təlim ilə əvəz oluna bilməz.
7.2.2. Müfəttişlər, Alıcı və ya yoxlamaların aparılmasına müntəzəm olaraq cəlb olunan bir təşkilat tərəfindən işə dəvət oluna bilər. Müfəttiş Alıcının nümayəndəsidir.
7.2.3. İstehsalçı eyni zamanda öz hesabatını və sertifikatını imzalamazdan əvvəl bütün bu qaydaların tələblərinə əməl olunmasını təmin etmək üçün yoxlama aparmalıdır (bax: bənd 8.3).
7.3. Müfəttiş üçün buraxılış
Müfəttişin rezervuarda istifadə edilməli olan materialların istehsalı ilə məşğul olan material təchizatçılarının zavodlarının bütün hissələrinə və fabrikatlaşdırma zamanı rezervuarın istehsalı ilə əlaqəsi olan zavodun bütün hissələrinə sərbəst girişi olmalıdır.
7.4. Müfəttiş üçün imkanlar
İstehsalçı yoxlama və sınaq üçün bütün müvafiq şəraitləri Müfəttiş üçün təmin edəcək və nizamlama sahəsində bütün pnevmatik və hidrostatik sınaqlar və istifadə edilməli olan materialın bütün laboratoriyasınaqları da daxil olmaqla, fabrikatlaşdırma zamanı materialların və avadanlığın bütün sınaqları təsdiq etmək üçün Müfəttişə əvvəlcədən razılaşdırılmış xəbərdarlıq təmin etməlidir.
7.5. Təmir işlərinin təsdiqi
Hər hansı qüsurlar təmir olunmazdan əvvəl və sonra müfəttişin təsdiqi tələb olunmalıdır. Qənaətbəxş formada təmir olunması mümkün olmayan qüsurlu materialdan imtina olunmalıdır (qaynaqlarda olan qüsurların təmiri üçün bax: bənd 6.16.).
7.6. Materialların yoxlanması
Təzyiq yaradan yüklərə məruz qalan hissələr üçün lövhələr və digər material rezervuara birləşdirilməzdən əvvəl yoxlanmalıdır. Materialın ciddi təbəqələrdən və digər qüsurlardan sərbəst olmasını təmin etmək üçün bütün kəsik uclara xüsusi diqqət verilməlidir.
7.7. Lövhələrin möhürlənməsi
Polad frezer ilə möhürlənməsi tələb olunan lövhələrdən istifadə etməzdən əvvəl, müfəttiş əmin olmalıdır ki onlarda möhür vardır. Lövhələri yerləşdirmə və kəsmə zamanı, rezervuar tamamlanan zaman gözlə görünən yerlərdə mümkün olarsa ən azı bir dəst orijinal material identifikasiya nişanları saxlanmalıdır. Əgər identifikasiya nişanları silinərsə, hazır rezervuar üzərində gözlə görünən yerə əlavə etmək üçün İstehsalçı tərəfindən bir dəst göndərilməli və ya hazır rezervuar üzərində nişanların ardıcıl identifikasiyası və fabrikatlaşdırma zamanı materialın hər bir hissəsinin identfikasiyasını təmin etmək üçün kodlu nişanlardan istifadə olunmalıdır. Bu son nişanlar hazır formada frezer nişanlarından fərqləndirilməlidir. Müfəttişin nişanların əlavə olunmasını təsdiq etməsi tələb olunmur lakin nişanların əlavə olunamsının düzgün qaydada aparılması təmin olunmalıdır. Formaları çox dərinə əlavə etməklə lövhəni zədələməmək üçün diqqətli olmaq lazımdır. 1 / 4 düymdən az qalınlığı olan lövhələrdə yeni yaranan çatlara qarşı mühafizə üçün, frezer nişanları möhürləmədən başqa digər qaydalarda ötürülməlidir.
7.8. Materialın qalınlığının ölçülməsi
Qalınlığın tələblərə cavab verib vermədiyini müəyyən etmək üçün bütün materiallar ölçülməli və müəyyən olunmalıdır.
7.9. Fabrikatlaşma zamanı örtülən səthlərin yoxlanması
7.9.1. Fabrikatlaşdırma zamanı örtülən lövhələrin ucları, örtüklər və ləvazimatlar hər hansı qüsurların aşkar edilib edilmədiyindən, bununla yanaşı işin düzgün yerinə yetirildiyini müəyyən etmək üçün diqqətlə yoxlanmalıdır.
7.9.2. Yalnız müfəttiş təmir metodunu və təmir həcmini təsdiq etdikdən sonra kiçik qüsurlar təmir oluna bilər. Kiçik qüsurlardan başqa daha çox qüsurlara malik olan və qənaətbəxş formada təmir olunması mümkün olmayan materiallardan imtina olunmalıdır.
7.10. Komponent Hissələrinin səthinin yoxlanması
Montajdan əvvəl, bütün yan divarların lövhələri və sahələri, dam və alt lövhələrin qalınlığı, zərərli qüsurlardan sərbəst olması və hər hansı qaynaq olunmuş birləşmələrin kəskinliyi yoxlanmalıdır.
7.11. Komponent Hissələrin ölçülərinin yoxlanması
Bütün yaradılmış lövhələr və əyri sahələr planlaşdırılmış ölçülər və keçid sahəsi ilə uynğunlaşdırmaq üçün yoxlanmalıdır. Qeyri adi təmir işləri üçün, müfəttiş lazımi hesabatı müəyyən etmək üçün lazımi intervallar ilə götürülən ölçülərdən ibarət bir hesabatı saxlamalıdır.
7.12 Kimyəvi və Fiziki Xüsusiyyətlər barəsində Məlumatların yoxlanması
Müfəttiş frezer hesabatlarında verildiyi kimi frezerdən olan lövhələrin siyahıları, onların istilik sayları, kimyəvi analizlər və mexaniki xüsusiyyətlər ilə montaj olunan materialı yoxlamalı və İstehsalçının hesabatına əlavə etmək üçün yararlı olan surətləri görməlidir (bax: bənd 8.3).
7.13. Hazır Rezervuarlar üzərində İstehsalçıdan tələb olunan məlumatlar
Alıcının sifarişində qeyd olunarsa, İstehsalçı istilik sayı ilə müəyyən olunan hər bir lövhə vasitəsi ilə, bütün lövhələrin yerini göstərən planların (və ya xüsusi sxem) qeyd olunmuş surətlərini təminetməlidir. Bu nişanlar müfəttiş tərəfindən yoxlanmalıdır. Bir surət isə İstehsalçının hesabatına əlavə olunmalıdır.
7.14. Gərginlik boşaltma əməliyyatının yoxlanması
Müfəttiş prosedrun bu qaydaların müvafiq tələblərinə uyğun gəldiyini və temperatur göstəricilərinin düzgün olduğunu təmin etməli və hər hansı termiki gərginlik – boşaltma əməliyyatını yoxlamalıdır.
7.15 Yoxlama metodu və Qəbul meyarı
7.15.1. Radioqrafik metod
7.15.1.1. Bu bölmədə göstərilənlər istisna olmaqla, istifadə olunan radioqrafik yoxlama metodu ASME Kodeksinin Maddə 2-nin, V Bölməsinə müvafiq olmalıdır. Maddə 2-nin, V Bölməsində T – 285 tələblərindən yalnız bir direktiv kimi istifadə olunmalıdır. Radioqrafların yekun qəbulu təsvir olunan keyfiyyət göstəricisi (IQL) (penetrametr) və qeyd olunan dəlik və ya məftili görmə qabiliyyətinə əsaslanmalıdır. Radioqrafın yerində yekun bərkitmə səthi ya lövhə ilə təchiz olunmalı ya da Cədvəl 7 – 1-də siyahıya alınan qiymətlərikeçməyən vahid bir göstəriciyə malik olmalıdır.
Cədvəl 7 – 1 – Radioqrafiya üsulu ilə yoxlanılan birləşmələr üçün qaynaqlar üzrə bərkitmənin maksimum qalınlığı
Bərkitmənin maksimum qalınlığı
7.15.1.2. Hər hansı qaynaqlar təmir olunmazdan əvvəl, radioqraflar müfəttişə təqdim olunmalıdır.
7.15.1.3. Radioqrafiya ilə yoxlanılan qaynaqların müvafiqliyi ASMR Kodeksinin VIII Bölməsində olan UW – 51 (b) paraqrafının standartları ilə müəyyən olunmalıdır.
7.15.1.4. Radioqrafiyanın qeyri müvafiq olduğu aşkar edilən qaynaq sahələri bənd 6.15-ə müvafiq olaraq təmir olunmalı bənd 7.15.1.1-ə müvafiq olaraq yoxlama proseduru ilə və orijinal radioqraf tezliyi təkrarlamaqla təkrar radioqrafiyadan keçirilməlidir. Onların müvafiqliyi bənd 7.15.1.3-in standartları ilə müəyyən olunmalıdır.
7.15.1.5. Struktur tamamlandıqdan sonra Alıcı və İstehsalçı arasında digər razılaşma olmayana kimi plyonkalar Alıcının əmlakı hesab olunacaq.
7.15.1.6. Bu Bölməyə müvafiq olaraq radiqrafik yoxlamanı yerinə yetirən və qiymətləndirən işçi heyət II və ya III səviyyə, ASNT SNT – TC – 1 A – da (müvafiq əlavələr daxil olmaqla) ümumilikdə qeyd olunduğu kimi sertifikatrlaşdırma tələblərinə cavab verən aydada İstehsalçı tərəfindən ixtisaslaşdırılmalı və sertifikatlaşdırılmalıdır. II və III Səviyyəli işçi heyət tərəfindən hazırlanmış yazılı qəbul / imtina prosedurları verilərsə, I Səviyyəli işçi heyətdən istifadə oluna bilər. Bu yazılı prosedur ASME Kodeksinin Maddə 2-nin, V Bölməsinin müvafiq tələblərini əhatə edir. Əlavə olaraq, bütün I səviyyəli işçi heyət II və ya III Səviyyəli işçi heyətin birbaşa nəzarəti altında olmalıdır.
7.15.2. Maqnit – hissəciyinin Yoxlanma metodu
7.15.2.1. Maqnit – hissəciyinin yoxlanması qeyd olunan zaman, yoxlama metodu ASME Kodeksinin Maddə 7-nin, V Bölməsinə müvafiq olmalıdır.
7.15.2.2. Maqnit – hissəciklərin yoxlanması ASMRE Kodeksinin I Maddəsinin V Bölməsi, T – 150 tələblərinə müvafiq olarsa, yazılı prosedurya müvafiq olaraq yerinə yetirilməlidir.
7.15.2.3. İstehsalçı müəyyən etməlidir ki, hər bir maqnit – hissəyi yoxlayan aşağıdakı tələblərə cavab verməlidir.
a) Yoxlayıcı 12 düymdən az olmayan bir məsafədə Standart Diaqramın 2 saylı Jaeger – növünü oxumaq imkanına malik olmaq üçün lazım gələrsə düzəliş ilə görünüşə malik olmalı və istifadə olunan rənglər arasında kontrastı fərqləndirmək və ayırmaq bacarığına malik olmalıdır. Bu tələblər illik olaraq yoxlanmalıdır.
b) Yoxlayıcı nəticələrin şərh olunması və qiymətləndirilməsi və yoxlamaların aparılması da daxil olmaqla, yoxlayıcının təsdiq etdiyi maqnit – hissəciyinin yoxlanma metodlarına görə səlahiyyətlidir; bununla yanaşı, yoxlama metodu birdən artıq əməliyyatdan ibarət olarsa, yoxlayıcı yalnız birdən artıq bu əməliyyatlar üçün ixtisaslaşmış kimi sertifikatlaşdırıla bilər.
7.15.2.4. Qəbul standartları, qüsurun aradan qaldırılması və təmir ASME Kodeksinin 6 – 3, 6 – 4 və 6 – 5 paraqraflarının, 6 – cı Əlavəsinin, VIII Bölməsinə müvafiq olmalıdır.
7.15.3. Ultrasəs Yoxlama Metodu
7.15.3.1. Radioqrafiya ilə birlikdə ultrasəs yoxlama
5.26., Q.5.6. və ya R.5.6. tələblərinə əməl etmək məqsədi ilə ultrasəs yoxlama tətbiq olunan zaman, U Əlavəsinin göstərişləri tətbiq olunacaq.
7.15.3.2. Radioqrafiya ilə əlaqəsi olmayan ultrasəs yoxlama
7.15.3.2.1.Bənd 5.26-nın tələblərinə cavab vermək üçün radioqrafik metod tətbiq olunan zaman, hər hansı qeyd olunan ultrasəs yoxlama bu bölməyə müvafiq olacaq.
7.15.3.2.2. Yoxlama metodu ASME Kodeksinin Maddə 4-in V Bölməsinə müvafiq olmalıdır. Qəbul meyarları Alıcı və İstehsalçı arasında razılaşdırılmalıdır.
7.15.3.2.3. Ultrasəs müayinə ASME Kodeksinin V Bölməsinin müvafiq tələblərinə uyğun olması üçün İstehsalçı tərəfindən təsdiq olunan yazılı bir prosedura müvafiq olaraq həyata keçirilməlidir.
7.15.3.2.4. Bu bölmə altında ultrasəs müayinəni həyata keçirən yoxlayıcılar II və III Səviyyə, ASNT SNT – TC – 1A standartında (müvafiq əlavələr daxil olmaqla) ümumilikdə qeyd olunduğu kimi sertifikatın tələblərinə cavab verməklə İstehsalçı tərəfindən təsdiq olunmalı və ixtisaslaşdırılmalıdır. Əgər II və ya III Səviyyə işçi heyət tərəfindən hazırlanmış yazılı qəbul / imtina meyarı onlara verilərsə, I Səviyyəli işçi heyətdən istifadə oluna bilər. Əlavə olaraq, bütün I Səviyyəli işçi heyət II və ya III Səviyyəli işçi heyətin birbaşa nəzarəti altında olmalıdır.
7.15.4. Kapilyar Defektoskopiya metodu
7.15.4.1. Kapilyar Defektoskopiya qeyd olunan zaman, yoxlama metodu ASME Kodeksinin Maddə 6-nın, V Bölməsinə müvafiq olmalıdır.
7.15.4.2. Kapilyar Defektoskopiya ASME Kodeksinin V Bölməsinin müvafiq tələblərinə uyğun olaraq İstehsalçı tərəfindən təsdiq olunmuş yazılı prosedura müvafiq olaraq yerinə yetirilməlidir.
7.15.4.3. İstehsalçı hər bir Kapilyar Defektoskopiya yoxlayıcısının aşağıda qeyd olunan tələblərə cavab verdiyini müəyyən etməli və təsdiq etməlidir.
a) Yoxlayıcı 12 düymdən az olmayan məsafədə Standart Diaqramın 2 saylı Jaeger – Növünü oxumaq bacarığına malik olmaq üçün lazım gələrsə düzəliş ilə görüntüyə malikdır və istifadə olunan rənglər arasında kontrastı fərqləndirməyi və ayırmağı bacarmalıdır. Bu tələblər illik olaraq yoxlanmalıdır.
b) Nəticələrin yoxlanması, şərhi və qiymətləndirilməsi də daxil olmaqla, yoxlayıcının təsdiqləndiyi Kapilyar Defektoskopiyanın yoxlanma metodlarına görə yoxlayıcı səlahiyyətlidir; bununla yanaşı, yoxlama metodu birdən artıq əməliyyatdan ibarət olan zaman, yoxlayıcı yalnız bir və ya daha artıq əməliyyat üçün ixtisaslaşmış kimi təsdiq oluna bilər.
7.15.4.4. Qəbul standartları, qüsurun aradan qaldırılması və təmir ASME Kodeksinin 8 – 3, 8 – 4 və 8 – 5 Paraqraflarının, 8 –ci Əlavəsinin, VIII Bölməsinə müvafiq olmalıdır.
7.15.5. Əyani Yoxlama metodu
7.15.5.1. İstehsalçı müəyyən etməli və təsdiq etməlidir ki, hər bir əyani yoxlayıcı aşağıda qeyd olunan tələblərə cavab verir.
a) 300 mm – dən (12 düym) az olmayan məsafədə Jaeger 2 – ci Növ standartı oxumaq üçün görmə qabiliyyətinə malikdir (lazım gələrsə düzəliş ilə) və rəng kontrast sınaqdan keçə bilir. Yoxlayıcılar onların bu tələblərə cavab verdiyindən əmin olmaq üçün illik yoxlanmalıdır.
b) nəticələri yoxlamaq, şərh etmək və qiymətləndirməklə yanaşı, əyani yoxlama metodunda səlahiyyətlidir; bununla yanaşı, yoxlama metodu birdən artıq əməliyyatdan ibarət olan zaman, sınağın yalnız bir hissəsini yerinə yetirən yoxlayıcının yalnız onun yerinə yetirdiyi hissə üzrə ixtisaslaşması tələb olunur.
7.15.5.2. Bütün qaynaqlar bənd 7.15.5.3. və 7.15.5.4-ə müvafiq olaraq əyani olaraq yoxlanmalıdır.
7.15.5.3. Əgər yoxlama aşağıda qeyd olunanları göstərərsə, qaynaq əyani yoxlama ilə mümkün olacaq.
a) Qaynaq krater çatlarına və ya digər səthi çatlara malik olmamalıdır.
b) Kəsiklər bənd 6.13-də qeyd olunan müvafiq limiti keçməməlidir.
c) Qaynaqlarda səthi məsaməlilik tezliyi uzunluğun hər 4 düymində bir dəstəni (bir və ya daha artıq məsamə) keçməməli və hər bir qrupun maksimum diametri 3 / 32 düymi keçməməlidir.
d) Qaynaq metal ilə əsas metal arasındakı birləşmədə tam ərimə və tələb olunan nüfuzetmə mövcuddur.
7.15.5.4.Bənd 7.15.5.2-nin əyani yoxlama meyarına cavab verməyən qaynaqlar aşağıda qeyd olunanlara müvafiq olaraq hidrostatik yoxlamadan əvvəl təkrar işlənməlidir.
a) Qüsurlar bənd 6.16-ya müvafiq olaraq təmir olunmalıdır.
b) Əgər əldə olunan qalınlıq dizayn və hidrostatik sınaq şəraitləri üçün tələb olunan minimumdan aşağı olarsa, təkrar qaynaqlama tələb olunmalıdır. Minimum qalınlıqdan yuxarı olan sahələrdə bütün qüsurlar ən azı 4: 1 nazik laya kimi nizamlanmalıdır.
c) Təmir qaynağı əyani olaraq qüsurlara qarşı yoxlanmalıdır.
7.15.6. Yerin Radioqrafik / Ultrasəs yoxlanması üçün Yoxlama metodu
7.15.6.1.Bənd 7.15.1.1-də qeyd olunan prosedurla yerin yoxlanması radioqrafiya ilə yerinə yetirilən zaman mümkün qədər sıx – sıx müşayiət olunmalıdır. Tam radioqrafiyanın mandatlı olduğu və tətbiq olunduğu zaman yerin radioqrafiyasının təkrar yoxlanmaya ekvivalent olduğu nəzərə alınmamalıdır.
7.15.6.2. Yerin radioqrafiyası və ya ultrasəs yoxlanma qaynaq boyunca uzanan 6 düymdən az olmamalıdır. Yerin radioqrafiyası bənd 7.15.1.3-də verilən standartlara müvafiq olmalıdır. Birləşmənin daxili sahələrində yerin radioqrafiyası və ya ultrasəs yoxlama tətbiq olunan zaman, şaquli qaynaq üzərində 3 düym və üfüqi qaynaq üzərində 6 düymminimum yoxlama uzunluğu götürməklə, daxili sahənın hər bir tərəfində 3 in məsafədə səth hazırlanmalı və yoxlanmalıdır.
7.15.6.3. Tələb olunan zaman, bənd 7.17.4-də qeyd olunan təkrar sınaq radioqrafiyası bənd 7.15.1.3-də verilən müvafiqlik standartlarına cavab verməlidir. Alıcı tərəfindən əvvəlcədən müraciət olunmayana kimi, müfəttiş tərəfindən rezervuar qəbul olunduqdan sonra, yerin radioqrafları və ya ultrasəs qeydlərdən imtina etmək olar.
7.16. Qaynaqların yoxlanması
Qeyd: Əlavə P yoxlama metodu ilə tələblə xülasələşdirilir və qəbul standartlarını, Yoxlayıcının kvaliffikasiyalarını və prosedurun tələblərini təmin edir. Əlavə P – nin məqsədi bu sənədin əhatə etdiyi iş üçün yoxlama tələblərini müəyyən etmək üçün istifadə olunması deyildir. Q, R, S və X Əlavələrində 1 – 9 Bölmələrində siyahıya alınan xüsusi tələblərə bütün hallarda əməl olunmalıdır.
7.16.1. Rezervuar – qaynaq işləri
Rezervuarın divar lövhələrini birləşdirən qaynaqlar üçün tam nüfuzetmə və tam ərimə tələb olunur (istifadə olunan yoxlama metodu üçün qəbul meyarı ilə həvalə olunan dərəcəyə kimi). Qaynaqların keyfiyyəti üçün yoxlama bənd 7.15.3.1-də qeyd olunan ultrasəs metoddan istifadə etməklə Alıcı ilə İstehsalçı arasında razılığa əsasən alternativ olaraq və ya bənd 7.17-də tətbiq olunan və bənd 7.15.1-də göstərilən radioqrafik metoddan istifadə edərək həyata keçirilir. Radioqrafik və ya ultrasəs yoxlamaya əlavə olaraq, bu qaynaqlar eyni zamaan bənd 7.15.5-də qeyd olunduğu kimi əyani olaraq yoxlanılır. Bundan əlavə, Alıcının müfəttişi çatlara, əyrilərin zədələnməsinə, artıq kəsimlərə, səthi məsaməliliyə, natamam ərinməyə və digər defektlərə görə bütün rezervuar qaynaqlarını əyani olaraq yoxlaya bilər. Əyani metod üçün qəbul və təmir meyarı bənd 7.15.5-də göstərilir.
7.16.2. Sarğı qaynaqları
Sarğı qaynaqları əyani metod ilə yoxlanmalıdır. Qəbul və təmir meyar bənd 7.15.5-də qeyd olunur.
7.16.3. Daimi və Müvəqqəti Əlavə qaynaqlar
7.16.3.1. Daimi əlavələr - rezervuarda nəzərdə tutulan xidmət üzrə istifadə edildiyi müddətə saxlanılacaq rezervuarın divarına qaynaq olunmuş elementlərdir. Bunlara ucluqlar, lyuklar və dolu təmizləyicilər daxil deyildir. Buraya elektrik naqili və sıxma alətləri və üzlüyün divarına qaynaq olunan dam dayaqları, nərdivanlar, boru xətləri və ya isidici halqalar kimi daxili elementlər üçün dayaqlar, yollar. Rezervuar lövbərləri, qaldırıcı boru dayaqları, şlyupbalkalar, ölçü sistemləri, pilləkənlər, külək barmaqlıqları kimi elementlər daxildir. Rezervuarın maksimum maye səviyyəsindən yuxarı quraşdırılmış elementlər daimi əlavələr deyildir. Rezervuarın səthinə daimi əlavəni birləşdirən qaynaq əyani olaraq və maqnit hissəciyi metodu ilə yoxlanmalıdır (və ya Alıcının qərarı ilə, maye nüfuzetmə metodu ilə). Müvafiq yoxlama meyarı üçün 7 – ci Bölməyə baxın.
7.16.3.2. Müvəqqəti əlavələr, rezervuarı nəzərdə tutulmuş xidmətində istifadə etməzdən əvvəl çıxarılan rezervuarın divarına qaynaq olunan elementlərdir. Bunlar adətən tarazlama sıxacları, dəzgah sıxacları, stabilizatorlar, ölçü avadanlıqları və qaldırıcı sıxaclar kimi konstruksiya ləvazimatlarıdır. Müvəqqəti əlavənin çıxarıldığı sahə təmir tələb edən hər hansı ara qat göstəricisi üçün əyani olaraq yoxlanmalıdır. Əlavə olaraq, 12 mm – dən daha çox (1 / 2 düym) qalınlığa və - 20 S – də (5 F) Cədvəl 4 – 1-də siyahıya alınan hər hansı rezervuar materialı üzrə və - 37 C – də (- 35 F ) Cədvəl 4 – 1-də siyahıya alınan bütün materiallar üzrə maqnit hissəciyi metodu ilə yoxlanmalıdır (və ya Alıcının qərarı ilə, maye nüfuzetmə metodu ilə). Müvafiq yoxlama meyarı üçün bax: Bölmə 7.
7.16.4. Gərginliyin boşaldılması ilə qaynaqların yoxlanması
Hər hansı gərginlik boşaldılmasından sonra, rezervuarın hidrostatik yoxlanmasından əvvəl, qaynaqların əlavə olunduğu ucluqlar, lyuklar və təmizləyici örtüklər əyani olaraq və maqnit hissəciyi metodu ilə yoxlanmalıdır (və ya Alıcının qərarına görə, maye nüfuzetmə metodu ilə). Müvafiq yoxlama və təmir meyarı üçün bax: bənd 7.15.2., 7.15.4 və ya 7.15.5.
İstehsalçı yoxlamalar və hər hansı mühüm təmir işlərinə görə cavabdehdir; bununla yanaşı, əgər Alıcının müfəttişi bənd 7.17-də qeyd olunan saydan artıq yoxlama tələb edərsə və ya 100 ft qaynağa görə birdən artıq sarğı qaynağının kəsilməsini tələb edərsə və ya heç bir qüsur aşkar olunmazsa, əlavə yoxlama və əlaqədar işlər Alıcının məsuliyyətidir.
7.17. Radioqrafik / Ultrasəs Yoxlamanın tələbləri
7.17.1.1. Bu qaydaların tətbiq olunduğu və bənd 5.26. altında tam yoxlanmanın həvalə olunduğu hər hansı rezervuarın divarında istənilən rezervuara – qaynaq olunmuş birləşmə aşağıda qeyd olunan bölmələr ilə təsvir olunan ultrasəs metod və ya radioqrafiya ilə bütöv uzunluq boyunca yoxlanmalıdır. Əgər bu prosedur bənd 5.26.4-in tətbiqi zamanı vacib hesab olunarsa, tam yoxlamanın bənd 5.26.3. altında tapşırılmadığı hər hansı rezervuara qaynaq olunmuş birləşmə eyni qaydada yoxlanmalıdır.
7.17.1.2. Əgər yerinə və ya bu birləşmənin konstruksiyasına görə yekun (və ya bağlanan) birləşmə üçün radioqrafik və ya ultrasəs yoxlama qeyri praktiki hesab olunarsa, əgər müfəttiş üçün müvafiq olan qaynaqlama mərhələsində əvəzedici prosedur tətbiq olunarsa və bu birləşmənin əsaslı olduğunu göstərərsə, birləşmənin ultrasəs və ya radioqrafik yoxlanması üçün maqnit – hissəciyinin yoxlanması ilə əvəz oluna bilər. Heç bir halda radioqrafik və ya ultrasəs yoxlamasının aparılması üçün müvafiq olan avadanlığın yararlı olmadığı halda və ya faydalı şəraitdə olmadığına görə bu istisnanın tətbiq olunduğu şərh olunmamalıdır.
7.17.1.3. Dayaq zolaqlarının saxlanmalı olduğu bütün bu kimi qaynaq olunan birləşmələr birləşdirmə tamamlandıqdan sonra bir daha və qaynaq metalının, kiçik hissəciklərin və ya ilk iki qatın yerləşdirilməsindən sonra maqnit – hissəcik metodu ilə yoxlanmalıdır.
7.17.2. Qaynaq olunan birləşmələri yerinin yoxlanması
7.17.2.1. Tam olaraq yoxlanılan bütün rezervuarın qaynaq olunmuş əsas birləşmələri üçün, yerin yoxlanması vacibdir və Cədvəl 5 – 2 ilə göstərilən dam birləşmələri istisna olmaqla, bənd 7.15.6. və 7.17.4-in standartlarına və proseduruna müvafiq olaraq həyata keçirilməlidir.
7.17.2.2 Müfəttiş tərəfindən xüsusi olaraq müraciət olunmayana kimi polad struktur hissələrində qaynaqların yerinin yoxlanması tələb olunmur. Bu metod İstehsalçı ilə müfəttiş arasında olan razılaşmaya əsasən aparılmalıdır.
7.17.3. Ləkələrin yoxlanma yeri və sayı
7.17.3.1Bənd 7.17.2.1. ləkənin yoxlanması vacib olan bütün hallarda, Cədvəl 5 – 2-də, 5 – ci Qeyddə qeyd olunduğu kimi ekvivalent dairə və ya en birləşmələrində və uzununa və ya meridional birləşmələrdə yoxlanılan ləkələrin yeri və sayı 7.17.3.2. – 7.17.3.4-in tələblərinə uyğun olmalıdır.
7.17.3.2. Ən azı bir yer hər bir qaynaqçı və ya qaynaq operatoru tərəfindən qaynaqlanmış qalınlıq və hər bir növün hazır birləşməsinin ilk 10 ft – dən yoxlanmalıdır. Bundan sonra, cəlb olunan qaynaqçıların və ya qaynaq operatorlarının sayından asılı olmayaraq, bir əlavə yer – yoxlanılmalı olan ekvivalent birləşmə, qaynaq olunmuş uzununa və ya meridional birləşmənin qalınlığı və hər bir növünün – və ya bu uzunluqda olan qalan hər bir hissəciyin - əlavə 50 ft üçün yoxlanmalıdır. Müfəttiş yoxlanmalı olan bütün yerlərin məkanını müəyyən edir bunlardan seçilmiş yerlərin ən azı 25 % - i rezervuara görə minimum iki bu kimi daxili sahələr ilə meridional və en birləşmələrində olmalıdır (bax: bənd 7.15.6.2), bunların hər ikisi bənd 7.17.3.4-in göstərişləri və əvvəldə qeyd olunan göstərişlər altıdan olmalıdır. Bu kimi yerlərin hər hansı yerləşdirmə müntəzəmliyinə malik olması tələb olunmur.
7.17.3.3. Əgər birdən artıq qaynaqlama prosedurundan istifadə olunarsa və ya əgər birdən artıq qaynaqçı və ya qaynaqlayan operator qaynaqlama işini həyata keçirərsə, ən azı bir yer hər bir prosedur üçün və hər bir qaynaqçı və ya qaynaq operatoru üçün yoxlanmalıdır. Yoxlanılan istənilən yer müvafiq qaydada bir proseduru, bir qaynaqçını və ya qaynaq operatorunu və birləşmə uzunluğunun 50 ft ölçüsündə bir intervalı təqdim edə bilər. Eyni qaynaqçı və ya qaynaq operatoru eyni rezervuar birləşmələrinin hər iki tərəfində qaynaq edə bilər və ya etməyə bilər; bununla yanaşı, əgər onlar eyni rezervuar birləşməsinin əks tərəflərini qaynaq edərsə, bir yer yoxlaması ilə iki qaynaqçının və ya qaynaq operatorlarının işini yoxlamağa Yol verilir. Bu növ yerdən imtina olunarsa, bir və ya hər iki qaynaqçının və ya qaynaq operatorunun yanlışlıq edib – etmədiyini müəyyən etmək üçün əlavə sınaqlar təyin olunmalıdır.
7.17.3.4.Bənd 7.17.3.2. və 7.17.3.3-də nəzərdə tutulanlardan başqa dairəvi və ya en birləşmələri üçün yerin yoxlanması tələb olunan zaman, əgər eyni struktur üzrə eyni qaynaqçı və ya qaynaq operatoru üçün digər bəndlər üzrə həyata keçirilməyibsə, hər bir yer qaynaqçı və ya qaynaq operatoru tərəfindən qaynaq olunan hər bir növ və qalınlıqda hazır (bax: alt yazı 23) birləşmənin ilk 10 ft – dən yoxlanmalıdır. Bununla yanaşı, qaynaqçıların və qaynaq operatorlarının iş sayını nəzərə almadan, hər bir əlavə 100 ft (təxminən) və bənd 7.17.2-də nəzərə alınan növdə en və ya qaynaq olunmuş dairə birləşmələrinin hər bir növü və qalınlığında hər hansı qalan hissəsi yoxlanmalıdır.
7.17.4. Yerin yoxlanmasının təkrar sınaqları
7.17.4.1.Bənd 7.17.2-yə müvafiq olaraq seçilən hər hansı məkanda yer yoxlanılmışdırsa və qaynaq işi radioqrafik yoxlama üçün bənd 7.15.1.3-də və yaxud ultrasəs yoxlama üçün U əlavəsində qeyd olunan standartlara cavab vermirsə, potensial olaraq çatışmayan qaynaq limitlərini müəyyən etmək üçün – orijinal yerin hər hansı tərəfində biri – müfəttiş tərəfindən seçilməli olan yerlərdə eyni bənddə iki əlavə yerlər yoxlanmalıdır. Əgər bənd 7.15.1.3-də olan radioqrafik yoxlanma və ya ultrasəs yoxlama üçün U Əlavəsində olan minimum keyfiyyət tələblərinə cavab verməyən hər bir yerdə hər hansı qaynaq aşkar olunarsa, qeyri mümkün qaynaqlama limitləri müəyyən olunmayanadək yaxınlıqda olan əlavə yerlər yoxlanmalıdır. Əlavə olaraq, müfəttiş eyni operatorun qaynaqladığı əvvəlcədən yoxlanılmayan hər bir seçilmiş bir yerdə əlavə bir yerin yoxlanmasını tələb edə bilər. Əgər hər hansı əlavə yer minimum keyfiyyət tələblərinə cavab verməzsə, qəbul olunmayan qaynaq limitləri orijinal yoxlama kimi müəyyən olunmaldır.
7.17.4.2. Ultrasəs yoxlama üçün U Əlavəsində və ya radioqrafik yoxlama üçün bənd 7.15.1.3-də tələb olunan standartlardan aşağı olduğu aşkar olunan yerin yoxlanması üçün limit daxilində bütün qaynaq işlərindən imtina olunmaldır. İmtina olunmuş qaynaq çıxarılmalı və birləşmələr yenidən qaynaq olunmalıdır və yaxud İstehsalçının qərarı ilə, təqdim olunan bütöv qaynaq vahidi tam olaraq yoxlanmalı və yalnız qüsurlu qaynaqlar düzəldilməlidir.
7.18. Standart Hidrostatik və Pnevmatik sınaqlar
Düzəlişlər yerinə yetirildikdən sonra, gərginliyin boşaldılması, radioqrafik yoxlamalar və ya digər əməliyyatlar tələb olunan zaman yerinə yetirildikdən sonra, hər bir rezervuar bənd 7.18.2 – 7.18.6-da qeyd olunduğu kimi hidrostatik və pnevmatik sınaqlardan qənaətbəxş formada keçməlidir. Hava sızmasının aşkar olunması üçün qaynaqlama, kətan yağı və ya digər ekvivalent materiala tətbiq edilməli olan bu bölmədə plyonka məhlulu qeyd olunan zaman əvəz oluna bilər. Buzlu hava şəraitində, kətan yağı və ya oxşar müvafiq materiallardan istifadə olunmalıdır.
7.18.2. İlkin sınaqlar
7.18.2.1. Su rezervuara verilməzdən əvvəl, bənd 7.18.2.2. – 7.18.2.6-da qeyd olunan ilkin əməliyyatlar həyata keçirilməlidir.
7.18.2.2. Rezervuarın divarlarında bütün örtüklər və onların bərkidiciləri ətrafında əlavə qaynaqlama həm rezervuarın daxilində həm də xaricində maqnit – hissəciyi metodu ilə yoxlanmalıdır. Rezervuarın alt tərəfi birbaşa olaraq rezervuar səviyyəsində uzanarsa (və düzəlişdən sonra müvafiq olmasa), alt hissə üzərində qaynaqlamanın bu qaydada yoxlanması və növbəti hava yoxlanması nəzərə alınmaya bilər. Bununla yanaşı, alt lövhələrdə hər hansı örtüklərin bu qaydada yoxlanması vəsınağı bu lövhələr rezervuar səviyyəsində yerləşdirilməzdən əvvəl həyata keçirilməlidir.
7.18.2.3. Bənd 7.18.2.2-də qeyd olunan yoxlamanın ardınca, 15 lbf / düym ölçüsündə olan təzyiqdə hava (və ya əgər daxil edilən hissələr təhlükəsiz qaydada bu təzyiqə tab gətirməzsə, həmin hissələrin təhlükəsiz qaydada tab gətirəcəyi bu təzyiqə yaxın təzyiqdə) 5.16.10-da qeyd olunan nəzarət dəliklərindən istifadə edərək, hər bir örtük üzərində bütöv bərkidilən ara qat və ya yəhər flans, bərkidilən lövhə və rezervuarın divarı arasında təqdim olunmalıdır. Hər bir tərəf təzyiqə məruz qalan zaman, plyonka məhlul rezervuarın həm daxilində, həm də xaricində bərkitmə ətrafında bütün əlavə qaynaqlara tətbiq olunmalıdır.
7.18.2.4. Rezervuarın alt hissəsi birbaşa olaraq rezervuar səviyyəsində uzanan zaman (rezervuarın alt hissəsinə girişi kəsməklə), alt lövhələr arasındakı bütün birləşmələr aydın üst hissə ilə vakuum qutu vasitəsi ilə ən azı 3 lbf / düym natamam vakuumu itələməklə və birləşmələrə plyonka məhlulunu tətbiq etməklə, rezervuarın daxilində yoxlanmalıdır. Vakuum qutu yoxlanmasına alternativ kimi, əgər müvafiq izotop indikatorun qaz yoxlama proseduru Alıcı tərəfindən yoxlanılmış və təsdiq olunmuşdursa, müvafiq izotop indikator qazı və uyğun detektordan onların bütün uzunluğu boyunca qaynaq olunmuş alt birləşmələri yoxlamaq üçün istifadə oluna bilər.
7.18.2.5. Lövbərli rezervuarlar sementlənməli (əgər dizayn ilə tələb olunarsa) və lövbər fiksatorları əlavə olunmalıdır.
7.18.2.6. Bütün qaynaq işləri yoxlandıqdan və sınaqdan keçirildikdən sonra və bu yoxlama sınaq vasitəsi ilə əlavə olunan bütün qüsurlu qaynaq işləri təmir olunduqdan və təkrar yoxlandıqdan sonra, təzyiqin daha kiçik olduğu, rezervuarın üst hissəsində buxar məkanının nəzərdə tutulduğu Pg bir yarım təzyiqi və ya 2 lbf / düym təzyiqə kimi hava ilə rezervuar doldurulur. Plyonka məhlulu yüksək maye səviyyəsindən (həcmindən) yuxarı rezervuarda bütün bəndlərə tətbiq olunmalıdır. Əgər hər hansı sızma aşkar olunarsa, təkrar qaynaq olunmalıdır və qeyd olunan müvafiq ilkin bərklik sınaqları təkrarlanmalıdır. Rezervuarın səviyyəsi üzrə birbaşa olaraq uzanan kəsilmiş rezervuar altlığından aşağıda saxlamaq üçün kontakt həddinə yaxın lövbərlər təmin olunmayan zaman, bu limitdə alt hissə hava təzyiqi rezervuarda olan zaman brkliyin yoxlanması zamanı fundamenti yüngülcə olaraq qaldıra bilər. Bu halda, rezervuar təzyiq altında olduğu müddətdə yaranan boşluğu doldurmaq üçün alt hissənin altında qum bərk yerləşdirilməlidir.
7.18.3. Hidrostatik – pnevmatik sınaqlarınkombinasiyası
7.18.3.1. Qeyd olunan (bax: bənd 5.3.1.2) həcm səviyyəsindən daha yuxarı sınaq səviyyəsinə kimi maye ilə doldurulması nəzərdə tutulmayan rezervuarlar bax: bənd 7.18.3.2. – 7.18.3.5-də qeyd olunan prosedura müvafiq olaraq hidrostatik – pnevmatik sınaqların kombinasiyasına məruz qalacaq.
7.18.3.2.Bənd 7.18.4-də qeyd olunan ilkin bərklik sınaqlardan sonra, təzyiq – vakuum qoruyucu klapanı və ya klapanları söndürülür. Təzyiqin toplanmasının qarşısını almaq üçün atmosferə buraxan üst hissə ilə, rezervuar nəzərdə tutulmuş yüksək maye səviyyəsinə (həcminə) kimi (bax: bənd 7.18.7) su ilə doldurulmalıdır. Rezervuar su ilə doldurulduqdan sonra, rezervuarın lövbər fiksatorları vahid bərkliyə kimi nizamlanmalıdır. Əgər sınaq zamanı, təzyiq – vakuum klapanı və ya klapanları yararlı olmazsa, sınaq əlaqələri kəsilməli və sınaq proseduru Alıcı və İstehsalçı arasında olan razılığa əsasən davam etdirilməlidir. Əlavə olunan rezervuarın yuxarısında olan ventilyatorlar ilə, hava buxar məkanının nəzərdə tutulduğu buxar məkanındakı təzyiq təxminən Pg bir yarım olmayana kimi rezervuarın yuxarısına aramla daxil edilməlidir. Bu yerin nəzərdə tutulduğu buxar məkanındakı təzyiq Pg təzyiqindən 1.25 dəfə çox olmayana kimi hava təzyiqi artırılmalıdır.
7.18.3.3 Hava sınağı bəzi risklər yaradır. Bu sınaq zamanı rezervuarda olacaq havanın geniş həcmi baxımından, bu sınaq zamanı ilk dəfə təzyiq tətbiq olunduğu müddətdə heç kimə rezervuara yaxın getməsinə Yol verilmir. Rezervuarda olan təzyiq buxar məkanının məkanı üçün nəzərdə tutulan təzyiqi keçən zaman, xüsusi sahələrin sıx müşahidəsi üçün tələb olunan qaydada ərazi eynəklərindən istifadə edərək rezervuardan müvafiq məsafədə yoxlamalar aparılmalıdır.
7.18.3.4. Təzyiq qalxdıqca, rezervuar köhnəlmə əlamətləri üçün yoxlanmalıdır. Buxar yerinin nəzərdə tutulan təzyiqindən 1.25 dəfə maksimum sınaq təzyiqi ən azı bir saat saxlanmalı, bundan sonra isə təzyiq yavaş – yavaş boşaldılmalı və təzyiq – vakuum qoruyucu klapanlardan pərdə çıxarılmalıdır. Qoruyucu klapanların istifadəsi bundan sonra buxar boşluğunda olan təzyiq Pg təzyiqinə bərabər olmayana kimi rezervuarın yuxarısına hava yeritməklə yoxlanmalıdır, buna görə bir yer nəzərdə tutulur ki, burada qoruyucu klapanlar havanı buraxmağa başlayacaq.
7.18.3.5 Bu sonuncu təzyiq saxlandığı müddətdə, plyonka məhlulu rezervuarın nəzərdə tutulduğu yüksək maye səviyyəsindən (həcm) yuxarı daxil edilən bütün qaynaqlara tətbiq olunmalıdır. Əvvəlcədən vakuum kamerasının yoxlanması plyonka məhlulunun əyani yoxlanması ilə əvəz oluna bilər. Əvvəlcədən aşağıda siyahıya alınan hər hansı bir bənd üçün vakuum kamerasına Yol verilən hallar istisna olmaqla, örtüklər ətrafında bütün qaynaq işləri, bütün boru birləşmələri və dam və üzlük üçün sıxma halqa qaynaqları üzrə maye səviyyəsindən yuxarı plyonka – məhlul yoxlanması həyata keçirilir.
- Sıxma halqa qaynaqları üçün davamlı cüt dövrə damı.
- daxildə və xaricdə davam edən sıxma halqa qaynaqlarına üzlük və f – 1 və ya bax: Şəkil 5 – 6-nın f detalları ilə eyni qalınlaşdırılmış daha yuxarı üzlük halqa detalının tətbiqi. Qalınlaşdırılmış daha yuxarı üzlük halqası müvafiq üzlük halqasının qalınlığından iki dəfə daha böyük və konus sıxma halqasının qalınlığından 1 / 2 dəfə daha çox olmalıdır.
- rezervuarın qaynaq olunmuş tam əritmə birləşmələri.
7.18.4. Tam Hidrostatik sınaqlar
7.18.4.1. Damın yuxarısına maye ilə doldurulması üçün layihələndirilən və qurulan rezervuarlar (bax: bənd 5.3.1.2) bənd 7.18.3-də qeyd olunan prosedurauyğun və bənd 7.18.4.2-də qeyd olunan prosedurya müvafiq olaraq tam hidrostatik sınaqlardan keçməlidir.
7.18.4.2.Bənd 7.18.2-də qeyd olunan ilkin sınaqların ardınca, təzyiq – vakuum qoruyucu klapanı və ya klapanları bağlanmalıdır; atmosferə ventilyasiya olunan rezervuarın yuxarı hissəsi ilə, təzyiqin toplanmasının qarşısını almaq üçün bütün havanın çıxarılmasına imkan verən zaman, rezervuarın damının yuxarı hissəsi su ilə doldurulmalıdır (bax: bənd 7.18.7). Əgər sınaq zamanı təzyiq – vakuum qoruyucu klapanı və ya klapanları yararlı olmazsa, rezervuarın əlaqələri kəsilə bilər və Alıcı ilə İstehsalçı arasında razılığa əsasən sınaq proseduru davam etidirilməlidir. Rezervuara su dolduran zaman istifadə olunan ventilyatorlar sonradan bağlanmalı və qeyd olunan yüksək maye səviyyəsinə (həcminə) kimi doldurulan rezervuar ilə istifadə zamanı buxar kamerasının tab gətirməsi nəzərdə tutulan Pg təzyiqindən 1.25 dəfə artıq olan damda ən yuxarı nöqtə altında hidrostatik təzyiqə kimi rezervuarda olan təzyiq yavaş – yavaş - yavaş artırılır.
7.18.4.3. Bu sınaq proseduru ən azı bir saat saxlanmalıdır. Damda ən yüksək nöqtə altında hidrostatik təzyiq sonradan buxar kamerasının nəzərdə tutulduğu Pg təzyiqinə kimi azaldılmalı və lyuklar, ucluqlar və digər əlaqələr ətrafında bütün qaynaq işləri və rezervuarın divarında bütün birləşmələrin əyanı sıx yoxlanmasına imkan vermək üçün bu səviyyədə lazımi vaxt ayrılır.
7.18.4.4. Sonra rezervuar atmosferə ventilyasiya olunur, su səviyyəsi təzyiq – qoruyucu klapanlara girişlərdən aşağı salınır və pərdələr qoruyucu klapanlardan çıxarılmalıdır. Qoruyucu klapanlar havanı buraxmağa başlayan zaman, kameranın nəzərdə tutulduğu, qoruyucu kamerada olan təzyiq Pg təzyiqinə bərabər olmayana kimi, qoruyucu klapanların işi sonra rezervuarın yuxarısına hava daxil etməklə yoxlanmalıdır.
7.18.5. Natamam Vakuum sınaqları
7.18.5.1. Son prosedurun istifadə olunduğu zaman bənd 7.18.3-də göstərilən sınaqlara əməl etməklə, rezervuarın buxar kamerasında olan təzyiq boşaldılmalı və manometr bu kameraya birləşdirilməlidir. Nəzərdə tutulduğu qismən vakuuma tab gətirmək üçün rezervuarın daha yuxarı hissəsinin imkanları və rezervuar üzərində olan vakuum – qoruyucu klapan və ya klapanlar, açılmağa başlayan zaman diferensial təzyiqi müşahidə etməklə və rezervuarın yuxarısında nəzərdə tutulan qismən vakuum yaratmayana kimi bütün ventilyasiya sistemləri bağlı saxlanmaqla, sonradan rezervuardan suyu çıxararaq yoxlanmalıdır. Vakuum – qoruyucu klapan və ya klapanlar rezervuarın nəzərdə tutulduğu natamam vakuumdan xarici atmosfer təzyiqinə daha yaxın natamam vakuumda açmaq üçün quraşdırılmalı və buna imkan verən ölçüdə olmalıdır (bax: Əlavə K).
7.18.5.2. Bənd 7.18.5.1 tamamlandıqdan sonra, rezervuarda olan səviyyə rezervuarın nəzərdə tutulduğu yüksək maye səviyyəsinin (həcminin) bir yarısına çatmayana kimi, rezervuarın yuxarısında qeyd olunan maksimum cüzi vakuum keçmədən bağlı ventilyasiyalar ilə rezervuardan suyun çıxarılmasına davam etdirilməlidır. Alternativ olaraq, məqsədəuyğun hesab edilən dərəcəyə kimi suyun çıxarılmasını surətləndirmək üçün, ventilyasiya ya bağlı saxlanmalı və hava təzyiqi tətbiq olunan rezervuarın yuxarısında Pg – ni keçməməli, ya da su səviyyəsinin hündürlüyün yarısına çatdığı zaman yaradılmalı olan qeyd olunmuş natamam vakuum üçün rezervuarlarda səviyyənin hündürlüyün yarısına çatmazdan əvvəl kifayət qədər uzun bağlandığı hər hansı bir prosedurda bu interval zamanı ventilyasiyalar açıq saxlana bilər. Rezervuarın yuxarısında su səviyyəsindən yuxarı təzyiq buxar kamerasının nəzərdə tutulduğu Pg təzyiqinə bərabər olmayana kimi, hava sonradan bir daha rezervuara daxil ediləcək.
7.18.5.3. Rezervuarin formasında hər hansı müvafiq dəyişikliklərin baş verib vermədiyini müəyyən etmək üçün səviyyə yarım hündürlükdə olan zaman suyun səthindən yuxarı atmosfer təzyiqi ilə yanaşı, bütün qeyd olunan yüklənmə şəraitləri altında diqqətli müşahidə aparılmalıdır (bax: bənd 7.18.8). Silindir yan divarları ilə şaquli rezervuar zamanı yarım hündürlükdə su səviyyəsi ilə heç bir sınaq tələb olunmur; bu halda bənd 7.18.5.4-də qeyd olunan sınaqlar bənd 7.18.5-də qeyd olunan ilk vakuum sınağından dərhal sonra tətbiq olunmalıdır.
7.18.5.4. Rezervuarda qalan su sonradan çıxarılır və rezervuar boş olan zaman, rezervuarda olan suyun səviyyəsi ilə əlaqədar hallar istisna olmaqla, bənd 7.18.5.1-də qeyd olunanlarla müqayisə oluna bilən vakuum sınağı rezervuara tətbiq olunacaq. Bundan sonra, rezervuarda olan təzyiq rezervuarın yuxarısında buxar kamerasının nəzərdə tutulduğu Pg təzyiqinə bərabər olmayana kimi hava rezervuara daxil ediləcək. İstənilən yükləmə şəraiti altında yaranan rezervuar formasında hər hansı müvafiq dəyişkliklərin baş verib – vermədiyini müəyyən etmək üçün, suyun səthindən yuxarı nəzərdə tutulan buxar kamerasının təzyiqi ilə və qeyd olunan natamam vakuum ilə müşahidələr aparılmalıdır. Kəsilmiş altlığı birbaşa olaraq rezervuar səviyyəsinə uzanan rezervuar zamanı, əgər təzyiq sınağı zamanı fundamentin alt hissəsi yüngülcə qalxarsa, rezervuar təzyiq altında olan zaman yaranan boşluğu doldurmaq üçün alt hissə altına qum yeritmək lazımdır (bax: bənd 7.18.2.6. və 7.18.8).
7.18.6. Əyani yoxlama
Bütün əvvəldə qeyd olunan sınaqlar tamamlanan zaman, rezervuarda olan təzyiq çıxarılmalı və bütöv əyani yoxlama rezervuarın həm daxilində həm də xaricində aparılmalıdır, bütün daxili əlaqələrə, bəndlərə, sarğıkara və rezervuarın divarlarına olan əlavələrə xüsusi diqqət ayırmaq lazımdır. Tələb olunarsa, rahat hermetiklik üçün lövbərlər yoxlanmalı və nizamlanmalıdır. Lövbər yivləri boşalmanın qarşısını almaq üçün bərkitmə və ya bənd yerləri ilə qaynaqlama ilə pozulmalıdır. Yivin açılması ilə əlaqədar cüt qaykalardan istifadə oluna bilər.
7.18.7. Suyun Doldurulması və Su Temperaturu norması
Hidrostatik sınaq üçün suyun rezervuara verildiyi norma saatda dərinliyin 3 ft – ni keçməməlidir. Fundament, ventilyasiya avadanlığı və ya digər şəraitlər suyu daha aşağı doldurma normasına kimi məhdudlaşdıra bilər. Rezervuar və onun tərkibi təxminən eyni temperaturda olmamış suyun səthindən yuxarı təzyiq tətbiq etmək olmaz. Sınaqlarda istifadə olunan suyun temperaturu mümkün olan zaman 60 F – dən az olmamalıdır.
7.18.8. Rezervuarın formasında dəyişikliklər
Əgər yuxarıda qeyd olunan sınaqlardan hər hansı birində, fundamentlərdən və ya dərəcə ilə kontakt sərhəddi ətrafında rezervuarın alt hissəsindən artıq artım olarsa, və yaxud yüklənmə sınağının hər hansı qeyd olunan şəraitləri rezervuar formasında digər müvafiq dəyişikliklərin baş verməsinə səbəb olarsa, dizayn yoxlanmalı və bütün yükləmə şəraitləri altında mümkün limitlər daxilində formanın saxlanması üçün vasitələr rezervuarda təmin olunmalıdır.
7.18.9. Əlavə sınaqlar
Bənd 7.18-də qeyd olunan sınaqların bu qaydalara müvafiq olaraq qurulmuş bir çox rezervuarlar üçün kiyafət etdiyi əmin edilir; konstruktorun fikrincə, dizayn hesablamaları ilə müəyyən olunduğu kimi, müəyyən digər yükləmə şəraitləri altında rezervuarın təhlükəsizliyini araşdırmaq üçün əlavə sınaqlar tələb olunarsa, bu sınaqlar hazırki standartda qeyd olunan sınaqlara əlavə olaraq daxil edilən rezervuarda aparılmalıdır.
7.18.10. Korroziyaya məruz qalan rezervuarlar
Təzyiq yaradan yükləri daşıyan digər hissələr, bəndlər və ya daxili əlaqələr üzrə və yaxud onların bütün və ya bəzi divar lövhələri üzrə korroziyaya uğrayan rezervuarlar olan zaman (və ya müvafiq olarsa, bənd 7.18.4-də qeyd olunan sınaq), korroziyaya imkan üçün əlavə olunan metal yox olan zaman rezervuarların mövcud olduğu müddətdə mütəmadi olaraq təkrarlanmalıdır.
7.19. Mümkün iş təzyiqinin yaradılması üçün Nəzarət sınaqları
Bu qaydalara müvafiq olaraq maye saxlanan rezervuarlarda təzyiqlərin rezervuarların yuxarısından altına kimi açıq formada tam fərqləndiyinə görə, tədqiqat altında olan hissələr rezervuarların alt hissələrinə yaxın yerləşdirilən zaman xüsusi olaraq yandırılmayan təzyiq rezervuarlarının konstruksiyasında adətən müdafiə olunmayan problemlər bu rezervuarların nəzarət sınağı ilə təqdim olunur. Əsas çətinlik eyni zamanda rezervuarda daha yüksək səviyyələrdə yerləşdirilən digər hissələr üzrə riskli şəraitlər yaratmadan təsdiq olunmayan dizayn hissəsi üzrə Yol verilə biləcək iş təzyiqini etibarlı qaydada yaradacaq sınaq seriyaları və ya sınaq müəyyən etməkdir. Digər mümkün çətinlik isə ondan ibarətdir ki, bu rezervuarların geniş volumetrik həcminə görə, təzyiqin uğurlu artımı sınaq prosedurunda tətbiq olunduqdan sonra, heç bir yük olmayan şəraitlərdə gərginlik – ölçü göstəricilərini əldə etmək məqsədi ilə tədqiqat altında olan hissədən bütün təzyiq yüklənməsini tam çıxartmaq mümkün ola bilər. Eyni zamanda, yalnız qaz və ya buxarı saxlamaq üçün nəzərdə tutulan rezervuarlar zamanı, sudan sınaq vasitəsi kimi istifadə oluna bilməz.
7.19.2. Dizayn qaydalarından istifadə
Bu qaydaların dizayn sahəsində verilən dizayn qaydaları və düsturlar, şaquli rezervuarların daha ümumi dizaynlarını, örtüklərin formalarını və s. əhatə etmək üçün əldə olunmalıdır. Standart nəzarət sınaq proseduru olmazsa, bu həmin qaydaların effektivliyinə böyük təsir göstərər. Bu qaydalar altında qurula biləcək rezervuarların növləri, bütün formaları və ölçüləri üçün müvafiqliyini nəzərdə tuta biləcək standart nəzarət sınaq prosedurunun məlum olub – olmamasından asılı olmayaraq, qəbul olunmuşdur ki, xüsusi vəziyyətlərdə İstehsalçı xüsusi bir rezervuar üçün qənaətbəxş ola biləcək nəzarət – sınağını təklif edə bilər.
7.19.3. Nəzarət sınaqlarınınyaradılması
7.19.3.1. İstehsalçı bənd 8.1-də göstərildiyi kimi nişanlanacaq bir rezervuarı quraşdırmaq niyyətində olarsa, və ya bənd 5.1.5. və 5.13.5.3-in göstərişlərinə görə və ya nəzarət sınağı və ya gərginlik – ölçü tədqiqatları üçün müraciət olunan bu qaydaların hər hansı digər göstərişlərinə görə nəzarət sınağından keçirilməli olan hər hansı xüsusiyyətləri ifadə edərsə, təsdiq olunmuş standart nəzarət – sınaq prosedurunun inkişafı zamanı, İstehsalçı rezervuarın fabrikatlaşdırılmasına başlamazdan əvvəl üstün qaydada Alıcının və ya Alıcının vasitəçisinin təsdiqini əldə etməli və rezervuar üçün müvafiq nəzarət – sınaq proseduru üçün spesifikasiyalar yaratmalıdır. Bu kimi spesifikasiyalar rezervuarın sınaq üçün hazırlanma qaydaları, sınaq yüklərinin tətbiq olunma qaydaları, sınaq üçün hansı vasitələrdən istifadə olunacaq, yüklərin tətbiq edilməli olduğu artımlar, hansı növ məlumatların əldə olunması, sınağın nəticələri hansı qaydada şərh olunacaq və tədqiqat altında olan hissə və ya hissələr üçün təyin edilməli olan mümkün iş təzyiqlərinin əsasları barəsində təsvir də daxil olmaqla, lakin bununla məhdudlaşmadan təklif olunmuş nəzarət – sınaq prosedurunun bütün mühüm təfsilatlarını əhatə edəcək. Belə bir sınağın təsdiqinin araşdırılması zamanı, İstehsalçı təklif olunan rezervuarın ümumi konstruksiyası, qeyri müəyyən qüvvəyə malik hissə və ya hissələrin yeri və dizaynı, xidmət göstərəcək rezervuarın yüklənmə şərtləri və digər müvafiq məsələlər ilə əlaqədar tam məlumatları təchiz etməlidir.
7.19.3.2. Alıcı və ya Alıcının vasitəçisi xüsusi nəzarət sınaq prosedurunu təsdiq etməyən zaman, sözü gedən rezervuar 8.1. – də qeyd olunduğu kimi nişanlanmır və rezervuar bu qaydada təsdiqlənmiş xüsusi nəzarət sınağını qənaətbəxş qaydada keçməzsə, müfəttiş üçün müvafiq olan qaydada rezervuar qüvvətləndirilməyənə kimi və təkrar sınaqdan keçirilməyənə kimi və ikinci nəzarət sınağından qənaətbəxş formada keçməyənə kimi bu qaydada nişanlanmır.
7.20.1. Qeyd olunan ölçü sınaq altında olan rezervuar üçün damın ən yuxarı hissəsinə birbaşa olaraq birləşdirilir. Yalnız qazların və ya buxarların saxlanması üçün nəzərdə tutulan rezervuar zamanı və ya yalnız hava ilə yoxlanmalı olan rezervuar zamanı, bəzi daha aşağı səviyyədə ölçü rezervuara birləşdirilə bilər. Əgər göstərilən ölçü tətbiq olunan təzyiqə nəzarət edən operatora hazır vəziyyətdə görünməzsə, bütün sınaq boyunca operatora görünən yerdə əlavə ölçü göstəricisi təmin olunmalıdır. Tələb olunan sınaq təzyiqinin keçilmədiyindən əmin olmaq üçün vasitələr təmin olunmalıdır.
7.20.2. Hər bir rezervuar üzərində eyni zamanda qeyd olunan bir ölçüdən istifadə olunacaq və qeydiyyat sınaqları bütün mərhələləri boyunca təzyiqlərlə saxlanılacaq. Bu ölçü əlaqəsini göstərən yaxın bir nöqtədə birbaşa olaraq rezervuara və ya göstərici ölçüyə istiqamətlənən boru xəttinə birləşdirilməlidir.
7.20.3. Sınaqlar zamanı istifadə olunan göstərici ölçülər sınaqlara başlamazdan əvvəl standart ölü çəki sınaqlarına qarşı kalibrlənməlidir.
7.20.4. Əgər sınaq zamanı istənilən vaxt, ölçünün səhv olduğuna əmin olmaq üçün bir səbəb olarsa, onun kalibri yoxlanmalıdır. Əgər ölçü səhvdirsə, o düzgün oxunması üçün üstün qaydada nizamlanmalı və ya ölçü ilə göstərilən göstəricilər üçün düzgün təzyiqləri göstərmək məqsədi ilə kalibr əyrisi hazırlana bilər.
7.20.5. Rezervuara olan birləşmədən daha aşağı səviyyədə və ya ölçüyə istiqamətlənən boru xətti hissəsindən daha aşağı səviyyədə ölçü quraşdırılan zamanlar, ölçü səviyyəsindən yuxarı boru xətti istiqamətlərində kondensasiyalı rütubətin (və ya digər mənbələrdən suyun) toplanmasının qarşısını almaq üçün müvafiq ehtiyat tədbirləri görülməlidir. Bunun qarşısı alınmasa yanlış göstəricilərə səbəb ola bilər.
8.1.1. Bu standarta müvafiq olaraq hazırlanan rezervuar bax: Şəkil 8 – 1-də göstərilənlərlə eyni trafaret ilə müəyyən olunmalıdır. 5 / 32 düymdən az hündürlükdə rəqəmlər və hərflər ilə, aşağıda qeyd olunan məlumatları göstərməlidir.
d) Bu nəşrin yoxlanma sayı və müvafiq nəşr
e) ft və düym ilə nominal hündürlük və nominal diametr
f) Barelə görə 42 qalon bareldə nominal həcm
g) ft və düym ilə nəzərdə tutulan maye səviyyəsi
h) Nəzərdə tutulan xüsusi maye ağırlığı
i) ft və düymilə su ilə hidrostatik sınaq üçün maksimum sınaq səviyyəsi
j) lbf / düym ölçüsündə rezervuarın üstündə qaz və ya buxar səviyyəsi üçün nəzərdə tutulan təzyiq
k) F ilə nəzərdə tutulan metal temperaturu. Aşağıda qeyd olunan temperaturlardan daha aşağı olanından istifadə edin:
1) Bənd 4.2.1-də qeyd olunan temperatur, və ya
2) Soyudulmuş məhsul rezervuarları üçün Alıcı tərəfindən verilən məhsulun minimum temperaturu.
l) Alıcının rezervuar nömrəsi.
m) 250 F – i keçməyən maksimum iş temperaturu.
n) Xüsusi rezervuarı müəyyən etmək üçün müqavilə nömrəsi və ya seriya nömrəsi ilə İstehsalçının adı.
o) Əgər 5.25. və ya R.7.3. - ə müvafiq olaraq bir hissəyə termiki gərginlik tətbiq olunarsa, trafaret “SR” ilə nişanlanacaq və bu hissə İstehsalçının sertifikatı üzrə müəyyən olunacaq.
p) Hər bir üzlük üçün materialın spesifikasiya nömrəsi.
8.1.2. Alıcının müraciəti ilə və ya İstehsalçının qərarı ilə, əlavə müvafiq məlumatlar trafaretdə göstərilə bilər. Trafaretin ölçüsü müvafiq qaydada artırıla bilər.
8.1.3. Lyukdan yuxarı lyukun bərkidilən lövhəsinə və ya lyuka müvafiq rezervuar üzlüyünə trafaret əlavə olunmalıdır. Üzlük lövhəsi üzərində və ya bərkidilən lövhədə birbaşa olaraq yerləşdirilən trafaret bütün lövhə ətrafında davamlı qaynaq və ya örtük ilə əlavə olunmalıdır. Pərçimlənən və ya digər qaydada daimi olaraq dəmirli materialının yardımçı lövhəsinə əlavə olunan trafaret davamlı qaynaq ilə bərkidilən lövhəyə və ya rezervuarın üzlük lövhəsinə əlavə olunur. Trafaret korroziyaya davamlı metaldan olmalıdır.
8.1.4. Rezervuar bir təşkilat tərəfindən fabrikatlaşdırılan və hazırlanan zaman, təşkilatın adı həm istehsalçı həm da fabrikatçı kimi trafaret üzərində göstərilməlidir.
8.1.5. Rezervuar bir təşkilat tərəfindən fabrikatlaşdırılarsa, digəri təşkilatda hazırlanarsa, hər iki təşkilatın adı trafaret üzərində göstərilir və ya hər biri tərəfindən ayrı – ayrı trafaretlər tətbiq olunur.
8.2. Məsuliyyət bölgüsü
Başqa cür razılıq əldə olunmayana kimi, rezervuar bir təşkilat tərəfindən istehsal olunarkən, digəri təşkilatda hazırlanarsa, əsas məsuliyyəti İstehsalçı daşıyır. İstehsalçı əmin olmalıdır ki, komponentlərin istehsalında və rezervuarın konstruksiyasında istifadə olunan materiallar bütün müvafiq tələblərə uyğundur.
8.3. İstehsalçının Hesabatı və Sertifikatı
8.3.1. Hər bir rezervuar üzərində bütün sınaqlar, yoxlamalar və sınaqlar tamamlanan zaman, İstehsalçı fundamentlər də daxil olmaqla rezervuar barəsində bütün məlumatların xülasəsini verən bir hesabat hazırlamalı (əgər onlar İstehsalçının cavabdehliyi daxilində olarsa) və bu qaydalardan ibarət bölmədə digər paraqraflar ilə tələb olunan qaydada bütün çertyojları və diaqramları həmin hesabata əlavə etməlidir (bax: bənd 7.13 və M Əlavəsinə).
8.3.2. İstehsalçı bu standartda qaydalara müvafiq olaraq quraşdırılmış rezervuarı təsdiq edərək hər bir rezervuar üçün (məsələn M Əlavəsində göstərildiyi kimi) sertifikatla təchiz etməli və doldurmalıdır. Bu sertifikat İstehsalçının və Alıcının müfəttişi tərəfindən imzalanmalıdır. Rezervuar üzərində yerləşdirilən nişanlar və ya trafaret ilə birlikdə bu sertifikat zəmanət verir ki, İstehsalçı bu qaydaların bütün müvafiq tələblərinə əməl edir.
8.3.3. Əgər Alıcı müraciət edərsə, İstehsalçı qaynaqçıların və / və ya qaynaq operatorlarının qaynaq prosedurlarının kvalifikasiya sınağının qeydlərini hesabat surətlərinə əlavə etməlidir (bax: bənd 6.7. və 6.8).
8.4. Bir çox yığımlar
Bu standartın qaydalarına müvafiq olaraq layihələndirilən və qurulan bölmələr və ya iki və ya daha artıq rezervuarlardan ibarət yığımlar zamanı, yığımda olan hər bir rezervuar və ya bölmə ayrı – ayrılıqda nişanlanacaq və ya nişanlar bir məkanda elə qruplaşdırılacaq və yerləşdiriləcək ki, xüsusi bölmələr üçün məlumatlar müəyyən oluna bilər. Çıxarıla bilən təzyiq hissələri onların aid olduqları rezervuar ilə birlikdə onları müəyyən etmək üçün nişanlanmalıdır.
NOMİNAL DİAMETR NOMİNAL HÜNDÜRLÜK
NOMİNAL HƏCM MAYE SƏVİYƏSİ
XÜSUSİ AĞIRLIQ MAKSİMUM SINAQ SƏVİYYƏSİ
PLANLAŞDIRILMIŞ TƏZYİQ METAL TEMPERATURU
ALICININ REZERVUAR No MAKSİMUM İŞ TEMP.
İSTEHSALÇININ SERİYA No QİSMƏN GƏRGİNLİK BOŞALTMA
QİLAF İSTİQAMƏTİ MATERİAL
Şəkil 8 – 1 – Trafaret
TƏZYİQ VƏ VAKUUM BOŞALTMA
İstehsalçı və ya Alıcı daxil edilən müvafiq avadanlıqlar və anbarın mühafizə vasitələri kimi, təzyiq – boşaltma və fövqəladə vakuum – boşaltma klapanları və ya digər avadanlıq Yol verilən qurğular ilə bu qaydaların təzyiq limitləri daxilində quraşdırılan rezervuarları təchiz etməlidir (bax: bənd 9.6.1.2. və N Əlavəsinə).
9.2. Təzyiq boşaltma qurğuları
9.2.1.Bənd 9.2.2-də qeyd olunanlar istisna olmaqla rezervuarların yuxarısında olan təzyiqin maksimum müsbət təzyiq ölçüsündən 10 % - dən artıq yuxarı qalxmasının qarşısını alan avtomatik təzyiq boşaltma qurğuları ilə rezervuarları mühafizə edir (bax: Əlavə K).
9.2.2. Rezervuarın təsadüfi yanğına və ya rezervuarın xaricinə gözlənilməz istilik mənbəyinə məruz qalması ilə əlavə riskin yaranma ehtimalı olan zaman, əlavə təzyiq – boşaltma qurğuları quraşdırılmalıdır. Bu qurğular təzyiqin maksimum müsbət təzyiq ölçüsündən 20 % - dən artıq qalxmasının qarşısını ala bilməlidir. Əgər bu paraqrafın və bənd 9.2.1-in tələbləri təmin olunarsa, tək təzyiq boşaltma klapanından istifadə etmək olar.
9.2.3. Əgər təbii iş şəraitləri altında rezervuarın dağılmasının qarşısını almaq üçün havanın daxil olmasına imkan verən vakuum boşaltma qurğuları quraşdırılmalıdır (və ya digər qaz və ya buxar bu qaydada layihələndirilməlidir). Bu qurğular rezervuar üzərində elə yerləşdirilir ki, onlar heç zaman rezervuarın tərkib hissəsi ilə hermetik bağlanmır. Onların ölçü və təzyiq (və ya vakuum) quraşdırması elə olur ki, hava axınının maksimum qeyd olunan normasında (və ya qazın) rezervuarda yaranan cüzi vakuum rezervuar üçün nəzərdə tutulması tələb olunan cüzi vakuumu keçməsin (bax: bənd 5.10.5).
9.3. Qurğuların konstruksiyası
Təzyiq – və vakuum – boşaltma klapanları elə materiallardan hazırlanmalı və qurulmalıdır ki, onların təchiz olunduğu hər hansı iqlim şəraitləri altında hərəkət edən hissələr və ya yerləşdiyi hissədə zərbəyə məruz qalmasın və ya nəzərdə tutulan xidmət ərzində artıq korroziyaya məruz qalmasın.
9.4. Ventilyasiya vasitələri
API 2000 standartında olan bənd 5.4-in müvafiq qaydaları əsas götürülür.
9.5. Maye qoruyucu klapanlar
Tam olaraq maye ilə dolu istifadə edilməsi nəzərdə tutulan rezervuar normadan artıq təzyiqə qarşı mühafizə olunmayana kimi damın yuxarısında bir və ya daha artıq maye qoruyucu klapanları ilə təchiz olunmalıdır. Bu klapanlar istifadə olunan əlavə qoruyucu cihazlar olan zaman, onlar nəzərdə tutulan təzyiqdən 1.25 dəfədən artıq olmayan bir təzyiqdə quraşdırıla bilər. Rezervuara maye axınını təmin edən nasosdakı qoruyucu klapan bu qaydalar altında quraşdırıla bilən hər hansı rezervuarın nəzərdə tutulan təzyiqindən 1.25 dəfədən çox təzyiqdə quraşdırıldığına görə, özü – bağlanan əks klapan ilə, bəzi praktiki pilot - klapan nəzarəti və ya hər hansı digər təsdiq olunmuş cihaz ilə rezervuarın normadan artıq doldurulmasının qarşısını almaq üçün göstəriş hazırlanmalıdır.
9.6.1. Təhlükəsizlik və Qoruyucu klapanlar
9.6.1.1. Hər bir təhlükəsizlik və 1 / 2 düym və daha böyük boru ölçüsündə olan qoruyucu klapan tələb olunan məlumatlar ilə istehsalçı tərəfindən elə aydın nişanlanmalıdır ki, nişanlar xidmət zamanı silinməsin. Daha kiçik klapanlar nişanlanma tələblərinə görə yoxlanmalıdır. Nişanlar təhlükəsiz qaydada klapana birləşdirilən lövhə və ya lövhələr üzərində və ya klapan üzərində yerləşdirilə bilər.
Klapan və ya trafaret üzərində möhürlənən, həkk olunan, vurulan və tökmə üsulu ilə hazırlanan tələb olunan məlumatlar ilə klapan nişanlana bilər. Nişanlamaya aşağıda qeyd olunan məlumatlar daxil edilə bilər:
a) Istehsalçının adı və ya müəyyən olunan ticarət nişanı;
b) İstehsalçının dizayn və ya növ nömrəsi;
c) Klapanın ölçüsü (klapan girişinin boru ölçüsü);
d) Lbf / düym ölçüsündə təyin olunan təzyiq;
e) Lbf / düym ölçüsündə tam açıq təzyiq;
f) Dəqiqədə ft və ya hava klapan həcmi (tam 60F və 14.7 lbf / düym ), bax: bənd 9.6.1.2.
9.6.1.2. Bu qaydalara müvafiq olaraq quraşdırılan rezervuarların bir çox qurğularında, klapanın boşaltma sahəsi vasitəsi ilə (təhlükəsizlik klapanı normalarının yaradılması üçün adi əsaslar) axının akustik surəti üzrə proqnozlaşdırılan klapan həcmlərinin əldə olunması mümkün olduğu çıxış təzyiqi ilə əlaqədar təhlükəsizlik – və ya qoruyucu klapanın giriş təzyiqi çox zəifdir. Yüngül hidrokarbon və ya buxarları idarə edən klapanlar üçün, əgər klapan girişində tam təzyiqə klapan çıxışında olan tam təzyiqin nisbəti (atmosfer təzyiqi əlavə olmaqla, 1.10 dəfə lbf / düym ilə təyin olunmuş təzyiq) təxminən 0: 6 qiymətini keçərsə, qeyd olunan şərait mövcud olacaq: bu kimi hallarda, ASME Kodeksinin 11 – ci Əlavəsinin, VIII Bölməsində verilən növün düsturu təhlükəsizlik – və ya qoruyucu – klapanın həcm konversiyalarının hesablanması üçün müvafiq deyildir. Belə bir şərait mövcud olan zaman, idarə edilməli olan buxar və ya xüsusi qaz zamanı arzu olunan həcm üçün tələb olunan klapan və ya klapanların ölçüsü, istifadə edilməli olan təyin olunmuş təzyiq və klapanın çıxışında yaranmalı olan təzyiq ilə əlaqədar klapanın istehsalçısı ilə məsləhətləşmək lazımdır. Əgər klapanın istifadə edilməli olduğu sahədə atmosfer təzyiqi tam 14.7 lbf / düym – dən maddi baxımdan fərqlənirsə, onun normal qiyməti istehsalçıya müraciətdə verilməlidir.
9.6.2. Maye Qoruyucu Klapanları
Hər bir maye qoruyucu klapanı aşağıda qeyd olunan məlumatlar ilə nişanlanmalıdır:
a) Istehsalçının müəyyən olunmuş ticarət nişanı və ya adı;
b) İstehsalçının dizayn və ya növ nömrəsi;
c) Düym ilə klapanın ölçüsü (girişin boru ölçüsü);
d) Lbf / düym ölçüsü ilə təyin olunmuş təzyiq;
e) Lbf / düym ölçüsü ilə tam açıq təzyiq;
f) 70 F – də dəqiqədə suyun ft ilə dəyişmə həcmi (bax: alt yazı 3).
9.7. Təhlükəsizlik Alətlərinin təzyiqinin quraşdırılması
9.7.1. Müəyyən maye qoruyucu klapanları üçün bənd 9.5-də göstərilənlər istisna olmaqla, təzyiq boşaldan qurğunun təzyiqinin quraşdırılması, rezervuarın yuxarısında olan təzyiq rezervuar üçün nominal təzyiq normasına bərabər olan zaman (bax: bənd 5.3.1) və rezervuarda olan maye maksimum nəzərdə tutulan səviyyədə mövcud ola biləcək maksimum təzyiqi heç bir halda keçməməlidir.
9.7.2. Qurğu vasitəsi ilə hava axını (və ya digər qaz və ya buxar) qeyd olunan maksimum normada olan zaman rezervuarın layihələndirildiyi rezervuarda olan cüzi vakuumun keçə bilmədiyi cüzi vakuum və ya bu kimi təzyiqdə açmaq üçün vakuum – boşaldıcı qurğular quraşdırılmalıdır.
Dəyişiklik üçün müraciətlər və təkliflər
Bu Əlavə hazırki standarta dəyişikliklər üçün sorğuların verilməsi 1) və təkliflərin təqdim olunması 2) üçün API ilə yaradılan prosesi təsvir edir. Dəyişiklik üçün sorğular və təkliflər yaxşı qarşılanır və müdafiə olunur, çünki onlar bu standartın tamlığı, ardıcıllığı, aydınlığı və cari texnologiyadan istifadə, texniki dəqiqlik ilə əlaqədar olaraq cavabdeh API Komitəsi üçün oxucu ilə qarşılıqlı faydalı əks əlaqə təmin edir. API bütün etibarlı sorğulara cavab verməyə çalışacaq. Bu Əlavəyə uyğun olmayan müraciətlər cavabsız qaytarılacaq.
Aşağıdakı A.2. – A.8. Bölmələri sorğuların təqdim olunmasını əhatə edir. Dəyişiklik üçün təkliflərin və təlimatların təqdim olunması üçün bax: Bölmə 9.
A.2.1. API sorğunu təqdim etməzdən əvvəl yoxlanmalı olan məlumatları təmin edən müxtəlif internet səhifələrinə malikdir.
A.2.2. Sizin sorğunuz əvvəlcədən Subkomitə tərəfindən və aşağıda göstərildiyi kimi API internet səhifəsi üzrə yerləşdirilən əldə olunmuş şərh ilə əvvəlcədən ünvanlandırıla bilər:
Bütün standartlar üçün:
http://mycommittees.api.org/standards/techinterp/default.aspx
Təmizləmə standartları üçün:
http://mycommittees.api.org/standards/techinterp/refequip/default.aspx
Hər iki link üçün, faylı yükləmək məqsədi ilə sözü gedən standartın üzərində basın.
A.2.3. Əlavə olaraq, sizin probleminizi ünvanlaya biləcək əlavə və ya yanlışlığı aşağıda qeyd olunduğu API internet səhifəsindən əldə edə bilərsiniz:
Bütün standartlar üçün: http://www.api.org/standards/addenda/
Təmizləmə standartları üçün: http://www.api.org/standards/addenda/add-ref.cfm
Standartda olan xüsusi bir paraqrafın, rəqəmin və ya cədvəlin mənasının nə olduğunu soruşan bir sual; yəni hər hansı bir sözdə nə nəzərdə tutulur. Bu, standartın məqsədinin nə olduğunu soruşan bir sual deyil.
Sorğuya cavab. Səciyyəvi olaraq, lazım gələrsə qısa izahat ilə sadəcə olaraq “Bəli” və ya “Xeyr” cavabıdır. Bu ifadədən eyni zamanda ümumi bir suala və cavaba istinad etmək üçün istifadə olunur.
A.4. Sorğular ilə bağlı API taktikası
A.4.1. API sorğuların idarə olunmasına öz fəaliyyəti üzrə aşağıda qeyd olunan limitləri təyin etmişdir.
a) API hər hansı bəndi, konstruksiyanı, münasib qurğunu və ya fəaliyyəti təsdiq etmir, bəyənmir, təyin etmir və ya qəbul etmir.
b) API xüsusi mühəndislik problemləri üzrə bir müşavir kimi fəaliyyət göstərmir.
c) API standartın ümumi anlaşılması və ya tətbiqi barəsində məlumatları təmin etmir.
A.4.2. Bütün sorğular və əldə olunan şərhlər API internet səhifəsi üzrə ictimaiyyətə yararlı ediləcəkdir.
A.5 Sorğuların təqdim olunması
A.5.1. Müraciətin təqdim olunması üçün elektron formanı http://rfi.api.org/ API internet səhifəsindən əldə etmək olar. Zəhmət olmasa öz sorğunuzu təqdim etmək üçün bu vasitədən istifadə edin.
A.5.2. Bütün sorğular aşağıda qeyd olunanlara cavab verməlidir.
a) Cərəyan standartı: Əgər sorğu ən son olmayan əlavəyə və ya bir versiyaya istinad edərsə, Subkomitə cari versiyada qeyd olunan tələblərə əsaslanan şərhi yaratmalıdır.
b) Xüsusi istinad: Müvafiq paraqraf nömrəsi, şəkil nömrəsi və ya cədvəlin nömrəsi sorğuda yerləşdirilməlidir.
c) Cümlə Quruluşu: Sorğular yazılı olmalıdır belə ki, lazım gələrsə əlavə olunan texniki təfsilatlar ilə cavab BƏLİ və ya XEYR olmalıdır. Sorğu bildirişi texniki və tərtibat baxımından düzgün olmalı və anlaşılan İngilis dilində yazılmalıdır.
d) Fon: Fon şərhinin təmin olunması seçimə görədir, lakin sorğunun anlaşılmasında komitəyə yardım etmək üçün müdafiə olunur.
e) Tək mövzu: Sorğunun iş dairəsi sıx əlaqədar olan mövzular və ya qrup və yaxud tək mövzuya kimi məhdudlaşdırılır.
1) Sorğunun ümumi formatı aşağıda qeyd olunan qaydada olmalıdır: “API – 6XX – nın XXX Paraqrafı ….. tələb edirmi?”
2) Müraciət edən şəxs sorğuya cavab kimi fikrində nə tələb etdiyini qeyd etməlidir.
3) Əgər standart üçün yoxlama da eyni zamanda tələb olunarsa, tövsiyə olunmuş sözləri göstərin.
g) Müraciətçi bu standartdan istifadə, dizayn bacarıqları və ümumi anlayışını inkişaf etdirmək üçün sorğu prosesindən istifadə etməməlidir. API ilə əlaqəsi olan müşavirlər bu məqsədlə yararlı deyildir.
h) Müraciətçinin dəyişiklik üçün sorğu ilə təklif arasında olan fərqi anlaması vacibdir. API hər iksini müdafiə edir, lakin təqdimat və komitənin idarə etdiyi prosedurlar fərqlidir.
A.5.3. Təqdimat üçün ümumi direktivləri də eyni zamanda aşağıda qeyd olunan API internet səhifəsindən əldə edə bilərsiniz:
http://www.api.org/Publications-Standards-and-Statistics/FAQs-and-Inquiries/FAQs/Technical-Question/Guidelinesfor-submission.aspx
A.6. Səciyyəvi Sorğu Proseduru
A.6.1. Sorğunun səciyyəvi proseduru aşağıda qeyd olunduğu kimidir.
a) Müraciətçi bu Əlavəyə müvafiq olan hər hansı vacib məlumatları da daxil etməklə, sorğu hazırlamalı və API Standartlar Koordinatoruna təqdim etməlidir.
b) API Standartlar Koordinatoru sorğunu təqdim etmə tələblərinə uyğunluğu təsdiq etmək üçün sorğunu yoxlayır.
c) Əgər sorğuya hər hansı bir səbəbdən cavab vermək mümkün olmazsa, Koordinator sorğuya cavab verilməməsinin səbəb(lər)ini göstərən bir cavab ilə müraciətçiyə ünvanlanmalıdır. Bu cavab üçün bir forma və ya nəzarət yayılıb səciyyəvi qaydada istifadə olunmalıdır.
d) Əgər Koordinator sorğunun etibarlı olduğuna inanırsa, bu araşdırma üçün Subkomitəyə göndəriləcək və müraciətçi tövsiyə olunan məktub formasından istifadə edəcək.
e) Subkomitə sorğunu qiymətləndirəcək və ya cavab hazırlayacaq, ya da sorğuya cavab verilməli olmadığını müəyyən edəcək və müvafiq qaydada Koordinatorla məsləhətləşəcək. Subkomitə texniki problemləri həll etmək, yeni tələblər əlavə etmək, nəşr düzəlişləri etmək, aydınlığı artırmaq, ziddiyyətləri aradan qaldırmaq üçün standartın dəyişdirilməsinə olan ehtiyacı nəzərə almalıdır.
f) Subkomitə tərəfindən təsdiq olunan zaman API internet səhifəsi üzrə şərh tərtib olunmalıdır.
A.6.2.Bənd 6.1-də göstərildiyi kimi etibarlı bir müraciət etmək üçün tələb olunan vaxt bir il qədər olmalıdır.
A.7. Sorğulara cavab verən şərhlər
A.7.1. Sorğuya xüsusi cavabı təmin etmək üçün Subkomitə tərəfindən bir izahat yazılmalıdır. Bu, səciyyəvi olaraq standartın məqsədini göstərməyəcək və tələblər üçün olan səbəbləri göstərməyəcək, tarixi əsasları verməyəcək və standartın ümumi anlaşılmasını təmin etməyəcək. Əgər sorğu lazımi qaydada ifadə olunarsa, şərh bir sözdən ibarət cavab ola bilər. Bir çox sorğular ilə, müvafiqlik üzrə limitlər kimi aydınlaşdırıcı bildirişləri təmin etmək tələb oluna bilər.
A.7.2. Baxmayaraq ki, ehtiyacların dərhal ödənməsi üçün təcili izahatları yaratmaq mümkün deyil, standartda olan texniki tələbləri anlamaq üçün bir cəhd etmə vasitəsi kimi sorğulardan istifadə olunan zaman bu sənaye ümumilikdə bundan faydalanır.
A.8. Müraciətçiyə göndərilən cavab forması
A.8.1. Müvafiq olan zaman sorğunu qəbul etməmə səbəblərini və API tərəfindən görülən tədbirləri göstərməklə müraciətçilərə cavab vermək məqsədi ilə məktub formasından və ya e – poçtdan istifadə olunacaq.
A.8.2. Müraciəti qəbul etməmək üçün səbəblərə aşağıda qeyd olunanlar daxil edilə bilər:
a) Cari standart deyildir
b) Xüsusi sənəd deyildir
c) Cümlələr aydın deyildir
d) Məlumatlar müvafiq deyildir
e) Mövzuların heç bir əlaqəsi yoxdur
g) Xüsusi bir rezervuara müraciət
A.9. Dəyişiklik üçün təkliflər
A.9.1. “Dəyişiklik üçün təklif” bir sorğu deyildir; bu, standarta edilməli olan xüsusi bir dəyişiklik təklif edən oxucudan API – ya istiqamətləndirilmiş sadə bir kommunikasiyadır (e – poçta üstünlük verilir).
A.9.2. İstənilən format mümkündür, tərkib aydın olmalıdır.
A.9.3. Təklifləri təqdim etmək üçün ən effektiv vasitələr API Əlaqələndiricisinə e – poçt vasitəsi ilə göndərilməlidir (standards@api.org).
A.9.4. Təklifin tərkibinə standart nömrəsi, nəşr və sözü gedən əlavə daxil edilməlidir. Müvafiq paraqraf nömrələri, cədvəl nömrəsi, şəkil nömrəsi və s. eyni zamanda göstərilməlidir. Subkomitənin texniki problemləri anladığından əmin olmaq üçün bütün mühüm izahatları təmin edin. Dəyişikliyi etmək üçün sizin fikrinizcə tələb olunan xüsusi bir dil təmin edin. Sonda, öz adınızı, şirkətin filialını (əgər varsa) və sizə cavab verilməli olan e – poçt və ya poçt ünvanını daxil edin.
A.9.5. API Subkomitəyə müvafiq qaydada yazılan bütün təklifləri nəzərdən keçirməsi üçün göndərin. Subkomitə bu kimi təklifləri qiymətləndirəcək və dəyişikliyin lazım olub – olmadığını müəyyən etməlidir. Subkomitə tərəfindən qəbul olunan təkliflər gələcək nəşrdə və ya əlavədə əks olunacaq lakin Subkomitənin qərarı barəsində müraciətçiyə verilən cavab tərtib olunmaya bilər.
Siyahıya alınan Spesifikasiyalar ilə müəyyən olunmayan
materiallardan istifadə
Siyahıya alınan hər hansı spesifikasiya ilə tam olaraq müəyyən olunmayan qaynaq olunmuş boru və ya bəndsiz uzunluqlar və lövhələrdən B.2. – B.7. – də qeyd olunan şərtlər altında bu standart ilə əhatə olunan rezervuarların konstruksiyasında istifadə etmək olar. Bu əlavədə siyahıya alınmış spesifikasiyalar ifadəsi işlənən zaman, bu hazırki standart üçün təsdiq olunduğu kimi siyahıya alınan materialın spesifikasiyasına istinad edir.
B.2. Real sınaq məlumatları ilə materiallar
Əgər bu hazırki standartda siyahıya alınan ASTM spesifikasiyasının Yol verilən norması daxilində kimyəvi tələblərə və mexaniki xüsusiyyətlərə malik olduğunu təsdiq edən, materialın hər bir isti və ya isti emal olunan hissəsi üçün real sınaq məlumatları yararlı olarsa, bu materialdan istifadə oluna bilər. Əgər siyahıya alınan spesifikasiyanın sınaqtələbləri material üçün qeydə alınmış real sınaqlar və ya hər hansı spesifikasiyalara nisbətən daha çox məhdud olarsa, siyahıya alınan nisbi standartın tələblərinə müvafiq olaraq daha məhdud sınaqlar aparılmalı və nəticələr təsdiq üçün Alıcıya təqdim olunmalıdır.
B.3. Real Sınaq qeydləri olmadan materiallar
Əgər real sınaq qeydləri yararlı olmazsa və ya əgər bütün material müsbət olaraq aydın möhürləmə və ya nişanlama ilə sınaq hesabatı ilə müəyyən oluna bilməzsə, material bənd B.3.2. və B.3.3-də qeyd olunduğu kimi yoxlanmalıdır.
Hər bir lövhə aşağıda qeyd olunan dəyişikliklər ilə təyin olunmuş spesifikasiyada tələb olunan fiziki sınaqlardan və kimyəvi yoxlama analizlərindən keçməlidir: Karbon və manqan tərkib hissələri bütün yoxlama analizlərində müəyyən olunmalıdır. Alıcı müəyyən olunmuş spesifikasiyanın karbon və manqan limitlərini qeyd etdiyi zaman bu tərkib hissəsinin müvafiq olub – olmadığı barəsində qərar verməlidir. Fırlatma istiqaməti müəyyən mənada məlum olmayan zaman, iki gərginlik nümunələri hər bir lövhənin bir küncünü yaratmaq üçün biri digərinə sağ bucaqlarda götürülür və bir gərginlik nümunəsi spesifikasiyanın tələblərinə cavab verməlidir.
Borunun hər4 bir uzunluğu, müəyyən olunmuş spesifikasiyanın fiziki və kimyəvi tələblərinin ödənildiyi və verilən isti və ya isti emal olunma hissəsi ilə bütün materialın lazımi qaydada müəyyən olunması ilə Alıcını təmin edən kimyəvi yoxlama analizindən və fiziki sınaqlardan keçməlidir. Qaynaqlama, soyuq əymə, isti burma və digərləri üçün yararlı olaraq qeyd olunan material, istifadə edilməli olan fabrikatlaşdırma proseduru üçün hər bir material uzunluğunun yararlı olması ilə Alıcını qane edən yoxlama sınaqlarından keçməlidir.
B.4. Müəyyən olunan materialın nişanlanması
Material müəyyən olunmuş spesifikasiya ilə lazımi qaydada identifikasiya olunduqdan və Alıcı bütün münasibətlərdə spesifikasiya ilə materialın uyğunluğundan əmin olduqdan sonra, yoxlama agentliyi Alıcının iştirakı ilə hər bir borunun uzunluğu (və ya spesifikasiyada kiçik ölçülər üçün alternativ qaydada təmin olunduğu kimi) üzrə seriya S – nömrəsi ilə, materialın spesifikasiyası ilə Yol verildiyi kimi trafaretin üzərini rəngləməli və ya digər şəkildə nişanlamalıdır.
B.5. Müəyyən olunmayan materialların sınaqlarıüzrə hesabatlar
Müəyyən olunmayan materialların sınaqları üzrə hesabat kimi aydın formada nişanlanan müvafiq hesabat formaları Alıcı tərəfindən təsdiq olunur, yoxlama agentliyi tərəfindən təsdiq olunur, lazımi qaydada doldurulur, yoxlama agentliyi və ya rezervuarın İstehsalçısı tərəfindən təchiz olunur.
B.6. Qəbul və ya İmtina
Alıcının yoxlama agentliyinə və ya sınaq nəticələrini qəbul etmək və ya imtina etmək hüququ vardır.
B.7. Fabrikatlaşdırma üçün tələblər
İdentifikasiya olunmayan materialın uyğun gəldiyi təyin olunmuş spesifikasiyaya uyğun fabrikatlaşdırma tələblərinə əməl olunmalı və Yol verilən nəzərdə tutulmuş gərginlik qiymətlərimüvafiq spesifikasiya üçün bu standartda qeyd olmalıdır.
Fundamentlərlə əlaqədar təklif olunan Təcrübə
Bu bölmədə təklif olunan təcrübələrin məqsədi yalnız mühüm strukturların fundament problemləri ilə tam tanış olan insanlara məlumatla təmin etməkdir. Bu təcrübələr heç bir halda hər hansı xüsusi sahə üçün ən yaxşı dizaynın təmin olunmasında götürülməməlidir.
Yalnız yer fərqlərinin mümkünlüyü istisna olmaqla, hər hansı ərazidə istənilən yaxşı təsdiq olunmuş ərazilərə ötürmək üçün səlahiyyətli bir mühəndisin təcrübəli rəyinə ehtiyac vardır. Bu məqsədlə, bu bölməyə daxil edilən əsasın minimum yoxlamaları adətən lazımi qaydada təsdiq olunur. İxtisaslaşmış bir geoloq ümumi bir sahəyə keçən zaman və ya eyni növ yük hasil edən təklif olunmuş ərazilər ətrafında mövcud olan strukturların ölçü ilə yerləşdirilməsi seçilməli olan yük saxlama həcmini təsdiq edən zaman, bu kimi yoxlamalar hətta artıq hesab oluna bilər.
Heç bir qaydalar toplusu əsasın yüklənmə şərtlərinin bütün mümkün kombinasiyalarını əhatə edə bilər. Əsas struktur növləri və hazır quraşdırmanın yekun dizaynına torpaq suları və ya yerli iqlim dəyişiklikləri ilə təsir göstərilə bilər.
Bir çox geniş şaquli rezervuarlar birbaşa olaraq sadə qaydada hazırlanmış əsas üzərinə uzanan hamar alt hissələr və Silindir üzlükləri ilə qurulmuşdur. Bərabər olmayan yerləşdirmə zamanı, rezervuarın və əsasın təkrar səviyyələndirilməsi uğursuzluqdan xəbər verir. Bununla yanaşı, alt lövhələri qurulan rezervuarlar üçün, məsələn bu standarta müvafiq olaraq qurulan rezervuarlar üçün, artıq yerləşdirmədən yayınmaq və dayaqların eyniliyi hamar – alt hissə, şaquli rezervuar zamanı onların malik olduqlarından daha artıq əhəmiyyətə malikdir. Bununla yanaşı, bu standartın qaydalarına müvafiq olaraq qurulan rezervuarların montajı üçün sahələr yalnız yerlərdə torpağın malik olduğu xüsusiyyətləri diqqətlə nəzərə aldıqdan və qiymətləndirdikdən sonra seçilməlidir.
Bu standart ilə əhatə olunan geniş ölçülərdə aşağı təzyiqli rezervuar üçün, əsasın xüsusiyyəti əsas əhəmiyyətə malikdir. Bu cür rezervuar tələb edən bir çox sənaye qurğuları quraşdırılması nəzərdə tutulan sahələrin filizli torpaq qatları olduğu zaman geniş axınlara yaxın bir yerdə yerləşdirilir. Bu çöküntülərə adətən çınqıl və qum səpilir, hamısı axın zamanı ilkin dəyişikliklərə məruz qalır, belə ki, qarışıq qatların həm xüsusiyyəti, həm də dərinliyi eyni xüsusiyyətə malikdir. Bu bölmədə verilən tövsiyələr bununla yanaşı, birbaşa daş hörgü dayağı üçün bərk təbəqə və hətta gilli şist və ya dağ süxuruna hər hansı istinadı nəzərə almır. Bu şəraitlər üçün uzun təcrübələr yaxşı məlumdur.
Dərəcə səviyyəsində və ya bu səviyyəyə yaxın qoyulan geniş rezervuarlar üçün, lazımi dərəcənin hazırlanması dərin korroziya üzrə əhəmiyyətə malik ola bilər. Torpağın müxtəlif növlərinin müxtəlif qarışıqları üzrə və ya korroziyalı torpaqlar ilə birbaşa kontaktda zəif qurudulmuş səviyyələr üzrə quraşdırılmış rezervuarlar alt hissə üzrə elektrolitik cərəyana məruz qalır.
Fərz edək ki, torpaq – dayaq şəraitlərinin müvafiq olduğu müəyyən olunmuşdur, fundamentin ən sadə forması torpaq üzərinə birbaşa olaraq uzanan torpaq ara qatıdır. Bütün münbit torpaq və ya üzvü material çıxarılmalı və yaxşı kompakt olunmuş material ilə əvəz olunmalıdır. Çox zaman lazimi qaydada doldurulmuş material ərazidə yararlı olur. Əgər olmazsa, bənd çınqılı müvafiqdir və hazır vəziyyətdə kompaktdır.
Rezervuarın bütün alt hissəsindən tam drenajı təmin etmək üçün ətraf ərazidən yuxarı rezervuar üçün səviyyə yüngülcə qaldırılmalıdır. Rezervuarın alt hissəsinin altında aşınmanın və yuyulmanın qarşısını almaq üçün lazımi çıxıntı təmin olunmalıdır. Çıxıntının eni ən azı 5 ft olmalıdır. Əgər çıxıntı ardıcıl olaraq sifon dağ süxuru, çınqıl və ya asfalt bişirmə ilə mühafizə olunarsa, aşınma minimuma endirilə bilər.
Proqnozlaşdırılan yerləşdirmənin xüsusiyyəti halqa divarlar, əsaslar və dirəklər, kənarlar və ya halqa tirlər üzərində dayaqlanan rezervuarlar ilə yanaşı, bəzən kənar divarlar daxilində saxlanılan hazır səviyyə üzrə birbaşa olaraq uzanan geniş ərazi – montaj olunan rezervuarlar üçün dayaq növünün seçimini müəyyən edə bilər.
Rezervuarlar bərk qaya üzərində və ya oxşar əsaslar üzərində qurulan hallar istisna olmaqla, bəzi yerləşmə həcminə məhdudiyyət qoyulur. Hər hansı yerləşmənin mümkün qədər vahid bir formaya malik olduğundan və yerləşdirmənin müvafiq minimuma kimi saxlanmasını təmin etmək üçün hər bir müvafiq ehtiyat tədbiri görülməlidir. Geniş və çox güman ki hətta orta, yerləşmədə qeyri müntəzəmliklər dizaynda nəzərdə tutulan yükləmə şəraitlərinin balanssızlığına və mümkün hal kimi rezervuarın mühüm elementlərinin ciddi təhrifinə səbəb ola bilər.
Dirəklərdən istifadənin yalnız məntiqi prosedur olduğu yerlər üçün, sahibkar və ya podratçı üçün qərar qəbul etmək öhdəliyinə malik olan mühəndis üçün dirək dizayn faktorları yaxşı məlum olmalıdır. Uzunluq hissəsi üçün səthi sürtünmə ilə birlikdə yan dayaq üçün kiçik təsir ilə əsasən son podşipnikdən və ya tək səthi sürtünmədən asılı olan dirək arasında seçimin edilməsi zamanı Yolli direktiv tələb oluna bilər.
Əgər əsas üzrə birbaşa yüklənmə üçün heç bir fundament olmazsa, və ya fundamentin dizaynı üçün nəzərdə tutulmalı olan yüklər barəsində məlumatları bu rezervuarların dizayneri təchiz etməlidir. Mükəmməl bir strukturu müdafiə etmək üçün lövhə və ya döşəmə təmin oluna bilər və mövcud səviyyəni fırlatmaqla, səviyyələndirmə ilə və sadə çıxartma ilə müqayisə olunan daha aşağı təbii əsas üzrə yükün daha bərabər həcmdə paylanması nəzərə alınmalıdır.
Rezervuar hidrostatik sınaq və ya digər su yükləmə əməliyyatları üçün tələb olunan ən yüksək səviyyəyə kimi su ilə doldurulan zaman, hətta bəzi daha az maye sıxlığı üçün rezervuarın özününü nəzərdə tutulma ehtimalına baxmayaraq, fundamentlər və əsaslar təhlükəsiz qaydada rezervuarın və onun tərkib hissəsinin çəkisinə tab gətirməlidir. Bununla yanaşı, torpağın xüsusiyyəti buna imkan verən zaman və səlahiyyətli torpaq eksperti bunu tövsiyə edən zaman, bənd 7.18-ə müvafiq olaraq hidrostatik sınağı dövrü təkrarlanması üçün təsadüfi olan yalnız bu yüklərin deyil, eyni zamanda qaz – daxil etmə məqsədləri üçün su doldurma əməliyyatları da daxil olmaqla, rezervuarın istifadə müddətində baş verməsi nəzərdə tutula bilən bütün bu kimi yüklərə lazımi diqqət ayrılarsa, su yüklərinin növbələnən xüsusiyyəti və nisbi olaraq qısa aralıq müddətində buna Yol verilə bilər.
Buxar təzyiqi ilə birlikdə maye səviyyəsinin rezervuarın formasını dəyişə bildiyinə görə, yaranan çəkilərin paylanmasının dəyişdiyi eyni dizayna malik rezervuarlar və ya sadə sferoidlər üçün, konstruktor bu kimi dəyişiklik ehtimalını nəzərə almalıdır.
C.4. Torpaqda olan xüsusiyyətlər
Əgər burğular və ya sınaq çuxurları və ya hər ikisi tələb olunan dərinlik ilə bağlı qənaətbəxş məlumatlar vermirsə, müvafiq ərazi sınaqlarının aparılması ilə bağlı fərziyyə üzrə seçilmiş mövcud xüsusiyyətlər konservativ olmalıdır.
C.5. Əsasın tədqiqatı
İstifadə edilməli olan faktiki rezervuar sahələri üzrə, sınaq burğuları və ya sınaq çuxurları sayı və yeri müəyyən edəcək səlahiyyətli bir mühəndisin göstərişi ilə yerinə yetirilməlidir. Onların bərabər yerləşdirilməsinə ehtiyac yoxdur, lakin mümkün zəif yerləri aşkar etmək üçün bunlar nəzərdə tutulmalıdır.
Tələb olunan zaman sınaq dəlikləri hər hansı dərin çəkilən yumşaq və ya qeyri qənaətbəxş olaraq səthin altı ilə bərkidilmiş süxuru aşkar etmək üçün lazımi dərinlikdə qazılmalıdır. Əgər belə bir süxur aşkar olunarsa, səviyyələndirilmiş səthdə olan xüsusiyyətlər üzrə onun effekti diqqətlə qiymətləndirilməli, rezervuar ilə yüklənmiş ümumi sahənin yüklə sahəsinin ölçü təsirinə lazımi əhəmiyyət verilməlidir.
Ümumilikdə, eyni ilə qaldırılan aşağı təzyiqli rezervuarlar və ya sferalar üçün əsas dirək dayaqları üçün dayaqlar ilə yaranması mümkün olan bu kimi ağır yüklənmə olan zaman yerləşdirilməsi tələb olunan sınaq çuxurlarının alt hissəsində əsasın sınaq yükləri qeyd olunur. Əgər mühüm sahə üzrə orta yükə xas xüsusiyyətlər nəzərdə tutularsa, nəticələr aldadıcı ola bilər. Bütün ərazi məlumatları xəritələr ilə qeydə alınmalı və dizayn, montaj və ən son əməliyyat ilə surətlər əlaqəsi olan bütün mühəndislərə təqdim olunmalıdır.
C.6. Dayaqların minimum dərinliyi
Dayaqların alt dərinliyi əsas yerli şəraitləri ilə müəyyən olunmalıdır. Bu dayaqların əsası nəzərdə tutulan maksimum dərinlikdən aşağı, hər hansı yaxın qazmadan kənar və hər hansı yaxın kanalizasiya və ya boru xəttindən kənar yerləşdirilməlidir, belə ki, sızma olarsa, fundamentin ciddi ziyan görməsinə səbəb olar.
C.7. Fundament üzərində Beton
Müqavilədə digər göstəriş olmayana kimi burada sement, aqreqat və qarışdırma və yerləşdirmə üçün bütün betonun dizaynı və spesifikasiyaları API Standartı 318 ilə idarə olunur.
C.8. Fundamentlərin quraşdırılması
C.8.1. Planlarda qeyd olunması standart təcrübə olan hallar istisna olmaqla, bənd C.8.2. – C.8.7-də qeyd olunan məhdudiyyətlər təklif olunur.
C.8.2. Tərəflər özü – dayaqlanan olan zaman, ən aşağı montaj qatı qazma tərəflərinə qarşı birbaşa olaraq yerləşdirilməlidir. Beton tökülməzdən əvvəl, müvafiq quru torpaq tam olaraq su səpməklə nəmləndirilməlidir. Eyni ilə, çökmə, əlavə olaraq hər hansı yumşaq, yağış suyunun islatdığı torpaqdan bütün sərbəst material qazma dərinliyindən çıxarılmalıdır.
C.8.3. Bütün beton lövhələrin və ya altlıqların üstü təmin edilməli olan yekun səviyyədən ən azı 6 düym yuxarı olmalı və polad işini müdafiə etmək üçün fundamentin və digər əsasların üstü müvafiq qaydada qurularsa hər hansı alt hissənin və ya döşəmə səthlərindən və yaxud yekun səviyyədən ən azı 12 düym yuxarı olmalıdır.
C.8.4. Super strukturun hər hansı polad lövhələrinin xaricini ən azı 3 düymlayihələndirmək üçün fundamentlərin üstü kifayət qədər geniş olmalıdır.
C.8.5. Beton fundamentin və divar fundamentinin üst hissəsindən başqa digər səthlər təklif olunan yekun səviyyədən 6 düym aşağıya kimi hamar hazırlanmalıdır. İlk dayaq səthlərinə kimi dayaq səthlərində olan hər hansı kiçik dəliklər formalar çıxarıldıqdan sonra mümkün qədər tez 1: 3 tikinti məhlulu ilə yerləşdirilməlidir.
C.8.6. Dirək növlü super strukturlar altında, əsas lövhələr təmin olunmalı və 1 – in minimum sementə imkan yaradılmalıdır.
C.8.7. Üfüqi lövhə üçün qeyd olunan fundamentlər nominal qaydada real olan zaman, hamar alt rezervuarlar üçün beton halqa divarları və ya lövhə fundamentləri hər hansı 30 ft dairədə ± 1 / 8 düym daxilində və orta hündürlükdən ölçülən ümumi dairədə ± 1 / 4 düym daxilindəki səviyyə olmalıdır.
Lövbər boltları və ya kəmərlər və fundament üçün bərkidici polad müqavilədə qeyd olunduğu kimi Alıcı və ya podratçı tərəfindən təchiz oluna bilər.
C.10 Doldurma və dərəcələmə
Fundament üzrə və fundament ətrafında bütün doldurmalar diqqətlə yerləşdirilməli və betona yaxın olan zaman bərkidilməlidir. Ümumi konturlar ilə cəld drenajın təmin olunduğu və gilin təqdim olunmadığı hallar istisna olmaqla, tökmə materiallarını kompaktlaşdırmaq üçün heç bir su axınından istifadə olunmur. Əgər buldozerlər, təmizləyicilər və kran – təknə boşaldıcılar dayaqlardan və divarlardan tam təmiz saxlanılarsa onlardan istifadə etmək olar.
Əgər xüsusi mənfi şəraitlərə cavab verilərsə, fundamentin mühəndisi ilə qısa nəzarət ilə əlaqədar məsləhətləşmələr aparılmalıdır.
Yerli hava şəraitləri ilə bağlı qeydlər ilə uyğun olan lazımi drenajı təmin etmək üçün və super strukturun effektiv surətdə montajına imkan vermək üçün hazır struktur ətrafında təkrar dərəcələmə səthinə xüsusi diqqət ayrılmalıdır.
Hamar alt hissəsi olan rezervuar altında hazır səviyyə periferiyadan mərkəzə kimi uzanmalıdır. 10 ft – da 1 düym əyrilik minimum kimi təklif olunur. Bu əyrilik mərkəzdə daha böyük olduğu güman edilən yüngül yerləşdirməni qismən əvəz edir; bu eyni zamanda rezervuarın qurudulmasına və təmizlənməsinə yardım edir.
C.11. Hidrostatik Sınaq zamanı yoxlama
Fundamentlər və əsasların müvafiqliyi üzrə yekun yoxlama kimi, Alıcı hidrostatik sınaq üçün rezervuara su vurulmazdan əvvəl rezervuarın bütün periferiyası ətrafında topoqraf alətləri ilə səviyyə göstəricilərini əldə etməlidir. Bütün doldurma əməliyyatı zamanı müvafiq intervallarda göstəricilər davam etdirilməli və hər hansı vacib olmayan və ya nahamar yerləşdirmənin mövcud olub – olmadığını göstərmək üçün müvafiq bir formada nəzərdə tutulmalıdır. Bu müşahidələrin nəticələri rezervuarın montajçısına və Alıcının texniki nümayəndəsinə məruzə edilməlidir. Əgər istənilən zaman, hər hansı sözü gedən həcm və ya yerləşdirmə norması yaranarsa, hər hansı islahedici tədbirlərin tələb olunması ilə bağlı qərar verilməyənə kimi rezervuarın əlavə doldurulması dayandırılmalıdır. Bu kimi müşahidələri edən zaman istifadə üçün rezervuar və ya onun fundamenti üzrə istinad nöqtələri seçilməli və məlumatların düzgün qaydada yerləşdirilməsini əks etdirməsinə və rezervuar divarlarının formasında mümkün dəyişikliklərin buna təsir etməməsinə diqqət yetirmək lazımdır.
Əgər doldurma əməliyyatı zamanı kiçik yerləşdirmə həcmi müşahidə olunarsa və hidrostatik sınaqda tələb olunan ən yüksək səviyyəyə kimi rezervuar doldurulduqdan sonra da davam edərsə, əlavə yerləşdirmə əhəmiyyətli dərəcədə kəsilməyənə kimi və ya bu səviyyədə suyun daha çox saxlanmasının təhlükəli olması barəsində qərar verilməyənə kimi, rezervuarda suyun səviyyəsi aşağı salınmamalıdır.
Heç bir halda, buna baxmayaraq, torpaq bərkitməsinin planlaşdırılmış vasitələri kimi su sınağından istifadə olunmamalıdır.
C.12. İstifadə olunan sənədlər
1) Qaynaq olunmuş Polad Rezervuar, Su təzyiq boruları və Su saxlama rezervuarları üçün Standart, AWS – AWWA D5.2.
2) “Yağ saxlama rezervuarının Fundamentləri”, Texniki Bulleten, Chicago Bridge and İron Co., Mart 1951
3) K.Terzaghi və R.B. Peck, Mühəndislik təcrübəsində torpaq mexanikləri, John Wiley və Sons, İncş, Nyu York, 1948
Rezervuar dirəklər, dayaq halqalar və ya kənarlar, dayaqlar və ya müqayisə edilə bilən hissələr üzərində dayaqlanan zaman, dayaqların əlavə olunduğu sahədə onun divarları üzərində olan ümumi yüklərə malik olmalıdır. Müəyyən formaya malik rezervuarlar daxili təzyiqə məruz qalan zaman, statik başlıq ilə yaranan təzyiqdən başqa hər hansı təzyiqə məruz qalmazdan əvvəl rezervuar maye ilə dolan zaman buna nisbətən daha aşağı olan dayaqların əlavə olunmasına uyğun divarda əlavə gərginliklə mövcud ola bilər. Daxil olan qüvvələrin hesablanması üçün metodlar bu standartda verilmir, çünki onlar rezervuarın ölçüsündən, formasından və çəkisindən asılı olan bir çox fərqlərə malik olur; xidmət temperaturu; daxili təzyiq; dayaq strukturun quruluşu; və quraşdırılan qaydada rezervuara əlavə olunan boru xətti.
D.2. Dayaq strukturların təfsilatları
D.2.1. Dayaqlar barəsində təfsilatlar bənd D.2.2. – D.2.5-də təsvir olunan nəzəriyyələri yadda saxlamaqla mükəmməl struktur təcrübəsinə uyğun gəlməlidir (bax: bənd 5.13 və Polad Konstruksiya Direktivinə).
D.2.2. Rezervuarda temperatur dəyişiklikləri ilə artıq gərginliyin yayılmasının qarşısını almaq və ya təzyiqdə olan fərqlər ilə yaranan deformasiyaların və rezervuarda olan maye – səviyyəsi şəraitlərinin qarşısını almaq üçün bütün dayaqlar nəzərdə tutulmalıdır. Rezervuar divarlarının sıxılmasına və müvafiq qaydada sərbəst genişlənməsinə Yol verməyən strukturun hər hansı quruluşu rezervuarı zəifləməyə yönələcək.
D.2.3. Rezervuarın xarici dayaq hissələrinin əlavə olunması vacib olan zaman xarici dayanmalar və halqa tirlər və ya müəyyən daxili karkaslar rezervuara bərkidici təsir vura bilər. Bərkidilən hissələrin yerindən və iş temperaturundan asılı olaraq bu bərkitmə effekti faydalı və ya ziyanlı ola bilər.
D.2.4. Bir çox hallarda, yerli gərginlik konsentrasiyası ola biləcək ölü – sonluqlu qaynaqlar və ya növbələnən qaynaqlardan yayınan və əlavənin periferiyası ətrafında tam olaraq genişlənən davamlı qaynaqlara Yol verən detallardan istifadəyə üstünlük verilir. Dayaq üzərində daha qalın divar lövhəsi əlavə gərginlikləri azaltmaq üçün xidmət göstərə bilər və arzu olunarsa, tam daha qalın divar lövhəsi halqası quraşdırıla bilər.
D.2.5. Hər hansı bir növ dayaqlar üçün əlavə sahələrdə rezervuarın divarı üzrə hərəkət edən qüvvələr yüksək əyilmə təzyiqini yaradan zaman və daha qalın divar lövhələri uyğun olmadıqda, oval və ya dairəvi bərkidici lövhədən istifadə oluna bilər. Bu kimi bərkidilən lövhələrin əlavəsi rezervuar divarının səthinə normal qüvvələr altında lövhənin əyilməsini minimuma endirmək üçün nəzərdə tutulmalıdır.
Bu standartın qaydalarına müvafiq olaraq quraşdırılan bəzi rezervuarlar daxili struktur bəndlərinə malik ola bilər. Bunlar və ya onları əlavələri qırılarsa, rezervuara ciddi ziyan dəyə bilər. Konstruktor bu mümkün riski yadda saxlamalı və lazımi qüvvə və korroziyaya mümkün Yol ilə onların əlavələrini və həmin hissələri nəzərdə tutmalıdır.
E.2. Xəbərdaredici təkliflər
E.2.1. Daxili və xarici strukturlarda nəzərə tutulacaq xəbərdaredici təkliflər bənd E.2.2. – E.2.5-də qeyd olunur.
E.2.2. Strukturlar rezervuarın divarına birləşdirilən zaman, detallar elə təmin olunmalıdır ki, birləşməyə görə divarın səthindən xaricdə artıq istənilən təzyiqin qarşısını alsın.
E.2.3. Əgər platformalar və ya pilləkənlər xüsusi dayaqlara malik olarsa, onlar boltlardan və ya ştanqlardan asılmaq əvəzinə üstün hal kimi dayaqların üstünə uzanmalıdır.
E.2.4. Əgər korroziya nəzərdə tutulursa, əlavə metal təmin olunmalıdır. Əgər rezervuarın yerini dəyişdirmədən, dayaqlar və strukturlar hazır qaydada və iqtisadi baxımdan dəyişdirilə bilərsə, korroziya imkanının rezervuarın divarında olduğu kimi olması tələb olunmur.
E.2.5. Struktur dayaqlarının fabrikatlaşdırlmasında korroziyaya davamlı metallardan istifadə oluna bilər, lakin dayaqlar qaynaqlama üsulu ilə əlavə olunarsa, birləşdirilən hissələr də qaynaqlana bilən olmalıdır. Bu qaynaqlar elektrolitik korroziyaya səbəb ola biləcək elektrik potensialında ağır və ya kövrək zonalar və ya hər ikisi daxil olmaqla əlavədə və ya əlavəyə yaxın istənilən məqsədli şəraitləri yaratmır.
F.1. İki oxlu Gərginlik və sıxılma üçün mümkün gərginlik qiymətlərinin müəyyən olunması
F.1.1.1Verilən şəraitlər
Bu nümunədə, rezervuar sahəsi ASTM A131, Dərəcə B, 3 / 4 in qalınlığında polad lövhədən qurulur və tam radioqrafiya olunmuş, iki qat qaynaq olunmuş rezervuar birləşmələrinə malikdir. Divar en istiqamətində gərginliyə və meridional istiqamətdə sıxılmaya məruz qalır. Nəzərdə tutulan nöqtədə R1 və R2qiymətlərimüvafiq qaydada 60 düym və 315 düymdir. 1 / 16 düym korroziya imkanı tələb olunur. Korroziya imkanı azaldıqdan sonra, təmiz qalınlıqda hesablanmış (meridional) sıxılma təzyiqi scc 3400 lbf / düym – dır.
Bu nümunədə problem bənd 5.5.3.3-in göstərişlərinə uyğun olaraq verilən şəraitlər üçün maksimum Yol verilən (en) geniş gərginliyi tapmaqdan ibarətdir.
Sıxılma təzyiqi meridional olduğuna görə, bu vəziyyətdə R əsas qiymət R2 və ya 315 düymdir. Bundan sonra,
Şəkil 5 – 1 (t - c) / R = 0.00218 qiymətində mətnə daxil olunmalıdır. Ordinat sc = 3400 lbf / düym üçün üfüqi xətt ilə öz kəsişmə nöqtəsindən şaquli olaraq keçməli və N qiyməti bu kəsişmədə oxunmalıdır. Nəzərə alınan hal zamanı, N = 0.867. Cədvəl 5 – 1-dən müəyyən olunduğu kimi, sadə təzyiqdə ASTM A131, Dərəcə B, Polad lövhə üçün sts maksimum mümkün gərginlik qiyməti 16,000 lbf / düym – dir. Bununla yanaşı, bu nümunədə qeyd olunan şəraitlər üçün maksimum mümkün gərginlik sta aşağıda qeyd olunduğu kimidir:
Əvvəldə qeyd olunan prosedurda qeyd olunduğu kimi tam radioqrafiya olunan, ikiqat qaynaqlanmış rezervuar birləşmələri üçün E N qiymətini keçdiyinə görə effektivlik faktorunun bu qiymətə tətbiq olunmasına ehtiyac yoxdur. Bununla yanaşı, əgər birləşmələrin yeri radioqrafiya olunmuş – tam radioqrafiya olunmamış – rezervuar birləşmələri olarsa, E yalnız 85 % qiymətə malik olmalıdır. Bu halda, sabit yol verilən gərginlik təzyiqi ESts yalnız Şəkil 5 – 1=-də müəyyən olunan 0.85 x 16,000 = 13,600 lbf / düym olmalıdır.
Alternativ olaraq, sta mümkün N müştərək mövcud olan qiyməti əldə etməklə vəŞəkil F – 1-də hesablanmış M qiyməti daxil etməklə müəyyən oluna bilər. Bu xüsusi nümunə üçün, scsqiyməti 15,000 lbf / düym olmalıdır. Bununla yanaşı,
Qeyd: 3400 lbf / düym – a bərabər olan scc faktiki sıxılma təzyiqinin aşağıda qeyd olunduğu kimi hesablanan 1,800,000 [(t – c ) / R] – i keçmədiyindən əmin olmaq üçün ilkin yoxlama aparılmalıdır: 1,800,000 x 0.00218 = 3920 lbf / düym.
Şəkil F – 1-də bu M qiymətini daxil etməklə N = 0.867 qiyməti əldə olunur. Bununla yanaşı,
F.1.2.1. Verilən şəraitlər
Bu nümunədə, lövhənin qalınlığı 9 / 16 düymolan hallar istisna olmaqla, istifadə olunan rezervuarın divarı F.1.1.1. – də göstərildiyi kimi eyni konstruksiyaya, materiala və həndəsəyə malik olur. Divar F.1.1.1 – də göstərildiyi kimi eyni qaydada sıxılır. 1 / 16 düym korroziya imkanı tələb olunur. Korroziya ehtimalı azaldıqdan sonra təmiz qalınlıqda hesablanmış (meridional) sıxılma gərginliyi scc 4600 lbf / düym – dir.
Bu nümunədə problem bənd 5.5.3.3-in göstərişlərinə uyğun olaraq verilən şəraitlər üçün maksimum Yol verilən (en) geniş gərginliyi tapmaqdan ibarətdir.
Sıxılma təzyiqi meridional olduğuna görə, bu vəziyyətdə R əsas qiymət R2 və ya 315 in – dir. Bundan sonra,
Şəkil 5 – 1 (t - c) / R = 0.00158 qiymətində mətnə daxil olunmalıdır. Ordinat N qiymətini müəyyən etmək üçün N əyrilərinin ekstrapolyasiyasınln tələb etdiyi və 0 – A xəttinin sol tərəfinə diaqram üzrə sc = 4600 lbf / düym qiymət ilə bu xəttin kəsişdiyini qeyd etməklə, bu nöqtədən şaquli istiqamətdə keçməlidir. N əyrilərinin bu cür genişlənməsi və ya ekstrapolyasiyasına Yol verilmədiyi üçün, bu nümunədə yerləşdirilən şəraitlər altında birgə mövcud olan heç bir gərginlik təzyiqinə Yol verilmir. Həqiqətən də, 4600 lbf / düym sıxılma təzyiqi böyük normada daxil edilən qalınlıq – radius nisbəti üçün sadə sıxılma üçün mümkün gərginlik olan 2840 lbf / düym scs – i keçir. Nəticə etibarı ilə, hər bir qalınlıq artırılmalı və ya divarın forması dəyişdirilməlidir.
F.1.3.1. Verilən şəraitlər
Bu nümunədə, Rezervuar divarının sahəsi ASTM A285, Dərəcə C, 5 / 8 düym olan polad lövhədən quraşdırılmışdır və yerin radioqrafiyasından keçmiş və iki dəfə qaynaq olunmuş rezervuar birləşmələrinə malikdir. Divar meridional istiqamətdə gərginliyə və en istiqamətində sıxılmaya məruz qalır. Nəzərə alınan nöqtədə R1 və R2 qiymətlərimüvafiq olaraq 75 düym və 300 düym – dir. 1 / 16 düym korroziya imkanı tələb olunur. Korroziya imkanı azaldıqdan sonra təmiz qalınlıqda stc hesablanmış (meridional) geniş gərginlik 6000 lbf / düym – dir.
Bu nümunədə olan problem bənd 5.5.4.5-in göstərişlərinə uyğun olan şəraitlər üçün maksimum mümkün (en) sıxılma qiymətini tapmaqdan ibarətdir.
St = nəzərə alınan nöqtədə, kvadrat düymə görə funt ilə gərginlik təzyiqi;
Sts = Cədvəl 5 – 1-də göstərildiyi kimi kvadrat düymə görə funt ilə sadə gərginlik üçün maksimum Yol verilən təzyiq;
Sc = nəzərə alınan nöqtədə, kvadrat düymə görə funt ilə sıxılma təzyiqi;
Scs = nə dairə istiqamətində müvafiq qaydada hərəkət edən sıxılma qüvvəsi, nə də gərginlik ilə ox yükü vasitəsi ilə hərəkət edən silindir divarı üçün kvadrat düymə görə, funt ilə maksimum Yol verilən uzununa sıxılma təzyiqi.
Cədvəl 5 – 1-dən müəyyən olunduğu kimi, sadə gərginlikdə ASTM A285, C Dərəcəsi üçün maksimum Yol verilən təzyiq qiyməti, Sts sadə gərginlikdə polad lövhə 16 500 lbf / düym. Sıxılma təzyiqi en olmayana kimi, bu vəziyyətdə R əsas qiymət R1 və ya75 düymdir. Bundan sonra
N = stc / Sts = 6000 / 16500 = 0.364 qiyməti hesablanmalıdır. Şəkil 5 – 1-də 0.0075 (t – c) / R qiyməti mətnə daxil edilməlidir və ordinat N = 0.364 qiymətini təqdim edən N əyrisi ilə kəsişməyənə kimi bu qiymətdə şaquli olaraq keçməlidir; bu nöqtədən sol tərəfdə ordinat miqyasına kimi üfüqi olaraq keçən, sc = 11,500 lbf / düym qiyməti oxunmalıdır. Bu halda, hazırki qiymət mümkün sıxılma təzyiqini sca təqdim edir.
Alternativ olaraq, sca müvafiq mümkün M = 0.767 qiymətini əldə etməklə və Şəkil F – 1-də olan N = 0.364 hesablanmış qiyməti daxil etməklə müəyyən oluna bilər. Mümkün sca sıxılma təzyiqi sca = 15,000M tənliyində bu M qiymətini əvəz etməklə hesablana bilər. Beləliklə, sca = 15,000 x 0.767 = 11,500 lbf / düym.
QEYD Aşağıda göstərilən qaydada hesablanan sıxılma təzyiqinin 1,800,000 [(t - c) / R] – i keçməməsini təmin etmək üçün yoxlama aparılmalıdır: 1,000,000 x 0.0075 = 13,500 lbf / düym.
F.1.4.1. Verilən şəraitlər
Bu nümunədə, istifadə olunan rezervuar divarının sahəsi lövhənin qalınlığı 3 / 8 düym olan hallar istisna olmaqla, F.1.3.1. – də qeyd olunduğu kimi eyni konstruksiyaya, materiala və həndəsəyə malik olmalıdır. Divar F.1.3.1. – də qeyd olunduğu kimi eyni qaydada qeyd olunmalıdır. 1 / 16 düym korroziya Yolsi tələb olunur. Korroziya imkanı azaldıqdan sonra təmiz qalınlıqda stc hesablanmış geniş (meridional) gərginlik 8000 lbf / düym – dır.
Nümunədə olan problem bənd 5.5.4.5-in göstərişlərinə müvafiq olaraq verilən şəraitlər üçün maksimum Yol verilən (en) sıxılma təzyiqi qiymətini aşkar etməkdən ibarətdir.
Cədvəl 5 – 1-dən müəyyən olunduğu kimi, ASTM A285, C Dərəcəsi üçün maksimum Yol verilən təzyiq qiyməti, Sts sadə gərginlikdə polad lövhə 16 500 lbf / düym - dır. Sıxılma təzyiqi en olmayana kimi, bu vəziyyətdə R əsas qiymət R1 və ya75 düymdir. Bundan sonra
N = stc / Sts = 8000 / 16500 = 0.485 qiyməti hesablanmalıdır. Şəkil 5 – 1-də 0.00415 (t – c) / R qiyməti mətnə daxil edilməlidir. Ordinat bu qiymətdə şaquli olaraq keçməlidir, qeyd etmək lazımdır ki, N əyriləri 0.00415 qiymətini (t – c) / R təqdim edən şaquli xətt ilə kəsişməsi üçün 0 – A xəttindən sola ekstrapolyasiya edilməli olacaq. 0 – A xəttindən sola heç bir ekstrapolyasiyaya Yol verilmədiyinə görə, bu şaquli xəttin 0 – A xətti ilə kəsişməsi 7500 lbf / düym sol ordinat şkalası üzrə bir qiymət hasil edir, hansı ki, bu da (t - c) / R xüsusi qiymət üçün sca maksimum mümkün sıxılma təzyiqini təqdim edir. Mümkün mövcud N d qiyməti əyəri 0.65 - ə bərabər olan zaman, geniş təzyiqin daha yüksək qiymətinə Yol verilir. Beləliklə, bu xüsusi nümunədə, mümkün sıxılma təzyiqi mövcud geniş təzyiqdən daha çox (t - c) / R qiyməti ilə idarə olunur.
F.2. İki ox gərginliyi və sıxılmaya məruz qalan divarlar üçün minimum tələb olunan qalınlığın müəyyən olunması
F.2.1.1. Verilən şəraitlər
Bu nümunədə, istifadə olunan rezervuar divarının element sahəsi 5060 lbf / düym sıxılmanın T2 en qüvvə vahidi və 4000 lbf / düym gərginlik T1 meridiponal qüvvəvahidinə məruz qalan polad lövhə, ASTM A 442, 55 Dərəcəsindən qurulur. Əyrinin meridional radiusu R1 75 düymdir və səthdən fırlanma oxuna olan normal uzunluq R2 300 düymdir. Divarda olan birləşmələr 85 % geniş effektivlik ilə cüt qaynaq olunmuş rezervuar birləşməsinin konstruksiyasından ibarətdir. 1 / 16 düym korroziya imkanı tələb olunur.
Bu nümunədə olan problem verilən şəraitlər üçün tələb olunan divarın minimum qalınlığı qrafiki baxımdan aşkar etməkdir (bax: bənd 5.10.3.3).
Cədvəl F – 1 Nəzərdə tutulan Qalınlıq üçün N və (t - c) R, sc, st hesablanmış qiymətlər: Nümunə 1 (bax: F2.1.3)
Nəzərdə tutulan qalınlıq, t (in)
Cədvəl 5 – 1-dən müəyyən olunduğu kimi, sadə gərginlikdə polad lövhə, ASTM A442, 55 Dərəcəsi üçün Sts maksimum mümkün geniş gərginlik qiyməti 16,500 lbf / düym – dir. Sıxılma gərginliyi en olduğuna görə, bu vəziyyətdə R əsas qiymət R1 və ya 75 düymdir.
Tələb olunan qalınlığın böyük ehtimal ilə əldə olunduğu normanı əhatə edən dörd və ya beş fərqli lövhə qalınlığı sıraları nəzərdə tutulmalıdır. (t – c) / R, sc, st və N qiymətləriCədvəl F – 1-də göstərildiyi kimi, nəzərdə tutulan hər bir qalınlıq üçün hesablanmalı və cədvələ salınmalıdır.
scqiymətləri onlarla əlaqədar olan müvafiq (t – c) / R qiymətlərində Şəkil F – 2 üzrə nəzərdə tutulmalı və bu qaydada yerləşdirilən nöqtələri birləşdirən hamar əyri U – U təsvir olunmalıdır. N və (t - c) / R nöqtələri də eyni zamanda nəzərdə tutulmalı və hamar əyri V – V onları birləşdirmək üçün təsvir olunmalıdır.
Bu iki əyrinin kəsişməsi bu nümunəyə daxil edilən geniş gərginlik məhdudiyyətləri və sıxılma təzyiqinin hər birini təmin edən minimum (t - c) / R təqdim edir. Bu nöqtədə sc (hansı ki bu problemdə sca – ya ekvivalentdir) 10,000 lbf / düym – yə bərabərdir; N təxmini olaraq 0.480 – a bərabərdir; və (t – c) / R 0.0067 – yə bərabərdir. Daxil edilən birləşmə növü üçün E effektivliyi 85 % - dir. Bu N – dən böyük olduğuna görə, nəzərə alınan şəraitlər üçün st (və ya sta) qiyməti NStsqiymətinə və ya 0.480 x 16,500 = 7920 lbf / düym – yə bərabərdir.
= 0.503 + 0.063 + 0. düym
F.2.2.1. Verilən şəraitlər
Bu nümunədə, rezervuar divarının element sahəsi 2880 lbf / düym sıxılmasının T2 ün qüvvə vahidi və 2620 lbf / düym gərginliyin T1 meridional qüvvə vahidinə məruz qalan polad lövhə, ASTM A516, Dərəcə 55 - ə uyğun quraşdırılır. Əyrinin meridional radiusu R1 132 düymdir vəsəthdən fırlanma oxuna olan normal uzunluq, R2 409 düymdir. Divarda olan birləşmələrin radioqrafiya olunmuş yer, cüt qaynaq olunmuş rezervuar birləşmələridir və heç bir korroziya Yolsi tələb olunmur.
Bu nümunədə olan problem verilən şəraitlər üçün tələb olunan rezervuarın minimum qalınlığını qrafiki baxımdan tapmaqdan ibarətdir (bax: bənd 5.10.3.3).
Cədvəl 5 – 1-dən müəyyən olunduğu kimi, sadə gərginlikdə polad lövhə, ASTM A516, Dərəcə 55 üçün Yol verilən geniş gərginlik qiyməti 16,500 lbf / düym – dır. Sıxılma təzyiqi en olduğuna görə, bu həll yolu üçün əsas qiymət R1 və ya 132 düymdir.
Dörd və ya beş fərqli lövhə qalınlığının seriyaları tələb olunan qalınlığın çox güman ki əldə olunduğu normanı əhatə etməsi fərz olunur. (t - c) / R, sc, st və N qiymətləriCədvəl F – 2-də göstərildiyi kimi hər bir nəzərdə tutulan qalınlığa görə hesablanmalı və cədvələ salınmalıdır.
scqiyməti müvafiq (t – c) / R ilə əlaqədar olan buqiymətdə Şəkil F – 2 üzrə nəzərdə tutulur və bu qaydada yerləşdirilən nöqtələr arasında hamar W – W əyrisi çəkilməlidir. N və (t - c) / R nöqtələri də eyni zamanda nəzərdə tutulmalı və X – X hamar əyrisi onları birləşdirmək üçün çəkilməlidir.
Bu iki əyrilər A – A xəttinin sol əl tərəfində bir – biri ilə kəsişir. Bu sahədə nöqtələr ilə təqdim olunan qiymətlərdən istifadə qadağan olunur. Bu iki əyrinin ətrafında bütün N qiymətləridaxil edilən birşləşmə növlərinin E effektivliyindən aşağıdır; bununla, mümkün sıxılma təzyiqi aydın formada bu problemdə mühüm bir faktordur. W – W əyrisi üzrə nöqtələr ilə təqdim olunan, hesablanmış sıxılma təzyiqi mümkün sıxılma təzyiqini keçməyən zaman, nöqtə tapılmalıdır. sc = 6300 olan zaman bu, W – W əyrisinin və A – A xəttinin kəsişməsində olur. Bu qiymət hazırki nümunədə verilən şəraitlər üçün sca mümkün sıxılma təzyiqidir. Bununla yanaşı,.
Bu qiymət tələb olunan minimum qalınlıqdır. Bu qalınlıq üçün hesablanmış geniş təzyiq yalnız 2620 ÷ 0.457 = 5730 lbf / düym – dır, bu zaman W – W əyrisi və A – A xəttinin kəsişməsində olan N qiymətlərigöstərir ki, 16,500 x 0.72 = 11,880 lbf / düym geniş gərgərginliyəyol verilmişdir. Beləliklə, bu səviyyədə lövhə geniş yüklənmə üçün potensial tamlığa kimi sıxılmamalıdır.
Şəkil F – 2 – kvadrat düymə görə sahənin polad qüvvələri üçün 30,000 – 38,000 funt, Sıxılma və Ümumi Gərginlik üçün iki ox gərginlik diaqramından istifadəni təsvir edən nümunələr
Şəkil F – 3 – kvadrat düymə görə sahənin polad qüvvələri üçün 30,000 – 38,000 funt, Sıxılma və iki ox gərginliyi daxil edən problemlərin qrafiki həllində istifadə üçün forma
Cədvəl F – 2 – Nəzərdə tutulan qalınlıq üçün hesablanmış (t - c) R, sc, st və N qiymətləri(bax: F.2.2.3.)
Nəzərdə tutulan qalınlıq, t (düym)
F.3. Meridional və en qüvvə vahidlərindən iki ox sıxılmasına məruz qalan divarlar üçün minimum tələb olunan qalınlıqların müəyyən olunması
F.3.1. Verilən şəraitlər
Bu nümunədə, mayeni saxlamaq üçün istifadə olunan rezervuar R1 və R2 üçün fərqli qiymətlərilə günbəz formalı, özü müdafiə edən dama malikdir. Vakuum boşaldıcı cihazların ölçüsü və vakuum quraşdırmaları elədir ki, maksimum hava axınında rezervuarda yaradılan cüzi vakuum 0.40 lbf / düym ölçüsündədir (bax: bənd 5.3.1.). Dam 2 lb / ft çəkisində izolyasiya ilə əhatə olunur. Dizayn tələblərinə 1 / 16 düymkorroziya imkanı və 30 əyriyə və ya üfüqi daha az əyriyə malik olan damın səthinin üfüqi layihələndirilməsi üzrə 25 lb / ft canlı qar yükü daxildir.
Bu nümunədə olan problem R1 = 1117 düym və R2 = 1172 düym olan zaman damın mərkəzindən 12.5 ft radial məsafədə (b) və R1 = R2 = 1200 düym olan zaman damın mərkəzində xarici yük (a) və vakuum üçün tələb olunan lövhənin qalınlığını əldə etməkdən ibarətdir.
Şəkil F – 4 nəzərə alınan səviyyədəki lövhədən yuxarı damın sərbəst – struktur sxemidir. Bu şəkildə istifadə olunan fərqlər üçün xüsusi qiymətləraşağıda qeyd olunduğu kimidir (səciyyəvi sərbəst – korpus diaqramları üçün Şəkil 5 – 4-ə və digər fərqlərin izahı üçün bax: bənd 5.10.):
P – daxili vakuuma görə mənfi qiymət, 0.40 lbf / düym ölçüsünə bərabərdir;
W polad lövhənin, izolyasiya yükünün və qar yükünün çəkilərinin məcmusudur. W bu halda P ilə eyni işarəni verməlidir, çünki bu nəzərə alınan səviyyəyə malik lövhə üzərində təzyiq ilə eyni istiqamətdə hərəkət edir; bununla yanaşı, W mənfidir (W tərifi üçün bax: bənd 5.10.1);
F sıfıra bərabərdir, çünki nəzərə alınan səviyyədə olan lövhə ilə heç bir əlaqə, bənd, dayaqlar və ya bu kimi hissələr kəsilmir.
F.3.3.2. Damın Mərkəzində Qalınlığın əldə olunması
Bir sınaq kimi, 34.4 lb / ft çəki vahidinə bərabər olan 1 / 16 düymkorroziya imkanı da daxil olmaqla, damın mərkəzində 27 / 32 düym(0.844 düym) qalınlığında lövhə nəzərdə tutulur.
Şəkil F – 4 – Sərbəst karkas sxemi (bax: Şəkil F.3.)
Dam küncündə 1 düym sahədə
4 və 5 tənliklərindən istifadə edərək, bənd 5.10.2.5-dən,
T2 = 1200 (- 0.40 – 0.426) – (- 495.6)
= - 495.6 lbf / düym.
17 Tənliyindən istifadə edərək, bənd 5.10.3.4-dən,
Sca 1,000,000 [(t - c) / R] - ə bərabərdir.
17 Tənliyində sca – nı sca = 1,000,000 [(t - c) / R] ilə əvəz olunması aşağıda qeyd olunanları əldə edir:
Bu qiymət nəzərdə tutulan qalınlıqdan çox kiçik fərqlə azdır.
Qiyməti ilk fərziyyə ilə hesablanmış qiymət arasında olan ikinci qalınlıqdan istifadə etməklə, daha dəqiq həll yolu işlənməlidir.
F.3.3.3. 12.5. ft radial məsafədə qalınlığın əldə olunması
Bir sınaq kimi 12.5 ft radial məsafədə 13 / 16 düym(0.813 düym) lövhə qalınlığı nəzərdə tutulur, həmçinin 1 / 16 düymkorroziya imkanı hansı ki, 33.2 lb / ft çəki vahidinə ekvivalentdir.
W = (π) (12.5) (2 + 25 + 33.2) = 29,550 lbs
Qeyd: Texniki olaraq, nəzərə alınan səviyyədən yuxarı olan damın səthi sahəsindən praktiki bir mövqedən W – nin əvvəlcədən hesablanmasında istifadə olunmalıdır, bu nümunədə, faktiki səthi sahə ilə sərbəst – korpus ilə məhdudlaşdırılan üfüqi lövhə sahəsi arasındakı fərq nisbi olaraq kiçikdir və W hesablanmasında bundan imtina oluna bilər. Konstruktor ehtiyatlı olmalıdır ki, bir çox hallarda dam sahəsinin daha dəqiq hesablanması və çəki vacib olacaq.
Metalın, izolyasiyanın və qar yüklərinin normal – səthi komponentləri aşağıda qeyd olunan qaydada lövhə səthinin sahə vahidinə görə verilir:
a) Metal üçün, 33.2 lb / ft ÷ 144;
cos θ = 0.229 lb / düym.
b) İzolyasiya üçün, 2.0 lb / ft ÷ 144;
cos θ = 0.014 lb / düym.
c) Qar üçün, 25.0 lb / ft ÷ 144;
cos2 θ = 0.171 lb / düym.
Yükün normal komponentlərinin ümumi məcmusu 0.414 lbf / düym – dır.
Bənd 5.10.2.1-ə görə, yükün əvvəlki normal komponentləri ilə 1 və 2 Tənliklərindən istifadəsi
, və olan zaman 18 və 19 Tənliyindən istifadə etməklə, bənd 5.10.3.5-dən:
Bu birinci addımda, 18 – ci Tənliyə müvafiq olaraq,
19 – cu Tənliyə müvafiq olaraq,
İkinci addımda, 18 – ci Tənlik ilə müəyyən olunan qalınlıq üçün,
19 – cu Tənlik ilə müəyyən olunan qalınlıq üçün,
Hər iki (t - c) / R nisbəti 0.0067 – dən az olan zaman, əgər nəzərdə tutulan qalınlıq ilə uyğun olarsa, birinci addımda hesablanmış qalınlığın ən böyüyü tələb olunan qalınlıqdır. 3 – 6 Addımlarından istifadə edərək əlavə hesablamalar vacib deyildir.
0.802 düym hesablanmış qalınlıq 13 / 16 düym (0.813 in) nəzərdə tutulan qalınlıqdan çox az fərq ilə kiçikdir və beləliklə nəzərdə tutulan dam yükü ilə praktiki nöqtədən uyğundur. Hesablanmış qalınlıq ümumi dam yükünün müəyyən olunması üçün nəzərdə tutulan qalınlıqdan əhəmiyyətli dərəcədə daha çox olan zaman, yeni nəzərdə tutulan qalınlıqdan istifadə edən təkrar hesablama aparılmalıdır.
F.4. Sıxma halqa sahələrinin dizaynı
F.4.1.1. Verilən şəraitlər
Bu nümunədə, diametri 30 ft olan Silindir rezervuarı buxar məkanında 5 lbf / düym daxili təzyiq üçün nəzərdə tutulur. Lövhə materialı 1 / 2 düym və daha az olan qalınlıq üçün ASTM A131, Dərəcə A – dır. Rezervuarı qaynaq olunmuş Silindir yan divarının üstü 1 / 4 düym qalınlığındadır, həmçinin 1 / 16 korroziya imkanına malikdir. Dam, 1 / 16 düym korroziya imkanı da daxil olmaqla, 1 / 4 düym qalınlığa malik və 30 ft daxili radius ilə rezervuarın qaynaq olunmuş dairəvi günbəzidir. Maksimum nəzərdə tutulan maye səviyyəsi damın və yan divarın birləşmə lövhəsindən 6düymaşağıdır.
Bu nümunədə olan problem dam və Silindir yan divarının birləşməsində sıxılma halqa sahəsini layihələndirməkdir.
Şəkil 5 – 5-dən, cos = 15 / 30 = 0.5. Burada, θ = 60 dərəcə və sin θ = 0.866
Bənd 5..10.2.5-də olan 7 və 13 tənlikləri dam və yan divarın dizaynını idarə edir, çünki (W + F) ÷ At Pg ilə müqayisədə nəzərə alınmır.
T1 = T2 = (0.5) (5) (360) = 900 lbf / düym.
T2s = (5) (180) = 900 lbf düym
24 – 27 Tənliklərindən istifadə edərək, bənd 5.12.4.2. və 5.12.4.3-dən,
Q = (900) (4.9) + (900) (3.5) – (900) (180) (0.866)
Ac = 133,000 / 15,000 = 8.66 düym.
Dam Lövhəsinin sahəsi aşağıda qeyd olunduğu kimi müəyyən olunur:
4.9 (0.25 – 0.0625) = 0.92 düym
Yan divar lövhəsinin en sahəsi aşağıda qeyd olunduğu kimi müəyyən olunur:
3.5 (0.25 – 0.0625) = 0.66 düym
Təmin olunan ümumi sahə 1.58 düym – dır.
Bənd 5.12.5.3-dən, tələb olunan əlavə sahəsi 8.86 – 1.58 = 7.28 düym.
Bənd 5.12.5.1-dən, effektiv sıxılma halqası sahəsinin tələb olunan üfüqi layihəsi 0.015Rc = 0.015 x 180 = 2.7 düym.
Sıxılma halqası sahəsində dam lövhəsinin üfüqi layihələndirilməsi 5.12.5.1-in tələblərinə cavab verən 4.9 x 0.866 = 4.25 düym – dir.
Tələb olunan sahə və üfüqi layihələndirmə Cədvəl F – 3-də siyahıya alınan standart bucaqlardan hər hansı biri ilə təmin oluna bilər.
Bu bucaqlardan hər hansı birindən Şəkil 5 – 6-nın a və ya b təfsilatlarına müvafiq olaraq istifadə etmək olar, lakin Şəkil 5 – 6-da c, h və ya i təfsilatları nəzərdə tutulan zaman, bucağın təmiz sahəsi rezervuarın daxilində olan bucaq səthinin bu hissəsindən korroziya ilə itirilməsi nəzərdə tutulan sahəni azaltmaqla hesablanmalıdır. Bucağın təmiz sahəsi hesablanmış, tələb olunan əlavə sahəyə bərabər olmalı və ya onu keçməlidir. Bu sahə eyni zamanda paslanmış qalınlığın azaldılmasından sonra təmiz sahə və maksimum en 16 t, minimum en 0.015 Rc - yə kimi verilən lazımi nəzəriyyə ilə Şəkil 5 – 6-da, d – g təfsilatlarında qeyd olunduğu kimi zolaq və ya kanal sahəsi ilə təmin oluna bilər.
Əvvəlcədən siyahıya alınan bucaqlardan hər hansı biri üçün heç bir bərkitmə tələb olunmur, çünki heç bir halda, hər hansı ayağın eni onun qalınlığını 16 dəfə keçməyəcək (bax: bənd 5.12.5.8).
Sıxılma sahəsinin sentroidi bənd 5.12.5.2-nin tələblərinə cavab verib – vermədiyini müəyyən etmək üçün yoxlanmalıdır.
Cədvəl F – 3 – Standart bucaqların keçid – sahə sahəsi: Nümunə 1 (bax: F.4.1.3)
Keçid – Sahə sahəsi (düym )
F.4.2.1. Verilən şəraitlər
Bu nümunədə, diametri 75 ft olan Silindir rezervuarı buxar məkanında 0.5 lbf / düym ölçüsündə daxili təzyiq üçün nəzərdə tutulur. Lövhənin materialı 1 / 2 düym və daha az olan qalınlıq üçün ASTM A 131, Dərəcə B poladdır.
Rezervuarın qaynaq olunmuş Silindir yan divarının yuxarı hissəsi 1 / 4 düym qalınlığındadır. Dam 2: 12 əyriliyə malik konus formada və tək tam sarğı qaynaq olunmuş dövrə birləşmələri ilə 1 / 4 düym qalınlığındadır. Maksimum nəzərdə tutulan maye səviyyəsi damın və ya divarın birləşmə lövhəsindən 6 in aşağıdır.
Bu nümunədə olan problem damın və Silindir yan divarının birləşməsində sıxılma halqası sahəsini layihələndirməkdir.
Şəkil 5 – 5-dən, tan α = 12 / 2 = 6.0. Burada, α = 80.54, sin α = 0.9864 və cos α = 0.1643. Rc = R3 = 37.5 ft = 450 düym. Damın ucunda, R2 = 450 / 0.1643 = 2740 düym.
Nisbi olaraq zəif təzyiqə görə, dam lövhəsinin çəkisi praktiki bir faktordur. Damın konus sahəsi ilə üfüqi lövhə üzərində layihələndirilən sahə arasında kiçik fərq baxımından, W damın – yan divar birləşməsində, rezervuarın keçid – sahə sahəsi və 1 / 4 düym dam lövhəsi üçün 10.2 lb / ft çəki vahidindən istifadə etməklə lazımi dəqiqlik ilə hesablana bilər. Heç bir daxili və ya xarici əlaqələr, dirəklər, diafraqmlar, tirlər, bəndlər, kənarlar və ya digər struktur dayaqları dama əlavə olunmadığına görə F sıfırdır.
mənfi işarə ilə verilməlidir, çünki bu P – dən əks istiqamətdə hərəkət edir və P müsbətdir (W – nin tərifi üçün bax: bənd 5.10.1).
8 və 9 Tənliklərindən istifadə etməklə, bənd 5.10.2.5-dən,
T2s = (0.5) (450) = 225 lbf / düym.
Bənd 5.12.4.2. və 5.12.4.3-dən, 24 – 27 Tənliklərindən istifadə edərək,
Q = (1370) (15.7) + (225) (6.4) – (588) (450) (0.9864)
Ac = 240,000 / 15,000 = 16.0 düym
Qeyd: Dövrə qaynaq olunan dam lövhəsinin eni wh Q qüvvəsinin hesablanmasında istifadə olunmalıdır, lakin, dövrə halqa olunan dam lövhələri sıxılma halqa sahəsinin üfüqi layihəsinin enini təmin etməklə və ya sıxılma qüvvəsinə tab gətirmək üçün tələb olunan sahəyə yardım etmək üçün kredit verilə bilər (bax: bənd 5.12.2).
Dam lövhəsinin en sahəsi (dövrə qaynaq olunan) 0.00 düym – dır.
Üzlük lövhəsinin en sahəsi 6.4 x 0.25 = 1.6 düym – dir.
Tələb olunan əlavə sahə (bax: bənd 5.12.5.3., yarımbənd a) 16.0 – 1.6 = 14.4 düym – dır.
Effektiv sıxılma halqası sahəsinin tələb olunan üfüqi layihəsi (bax: bənd 5.12.5.1) 0.015Rc = 0.015 x 450 = 6.75 düymdir.
Damın dövrə qaynaq olunmuş konstruksiyası üfüqi en tələbini təmin etmək üçün istifadə mümkünlüyünə görə, sıxılma halqası sahəsi ilə dam lövhəsinin üfüqi layihəsi əlavə olunmuş hissəsi ilə təmin olunmalıdır.
Bucaqlar tələb olunan əlavə sahə və üfüqi layihəni təmin etmənin praktiki bir metodu olmaya bilər. Zolaqlar və ya kanallar Şəkil 5 – 6-da, d – g detallarında göstərildiyi kimi müvafiq olan zaman sıxılma halqasının bərkidilməsi ilə əlaqədar tələblər və minimum en tələbi 0.015 Rc ilə təchiz oluna bilər.
F.4.3.1. Verilən şəraitlər
Bu nümunədə, diametri 62 ft 6 düym olan Silindir rezervuarı buxar məkanında 4 lbf / düym daxili təzyiq üçün nəzərdə tutulur. Lövhə materialı 25 F – dən az olmayan 65 F – dən az metal temperaturu üçün Cədvəl 4 – 1-ə müvafiq olaraq fərqli lövhə qalınlığı üçün müvafiq dərəcələr ilə ASTM A 131 poladıdır. Rezervuarın qaynaq olunan Silindrinin yan divarının üstü 1 / 4 düym qalınlığındadır. Dam, 1 / 4 düymqalınlığı və 50 ft daxili radius ilə tək dairə qaynaq olunan dairəvi günbəzdir. Maksimum nəzərdə tutulan maye səviyyəsi dam və yan divarın birləşmə lövhəsindən 6 in aşağıdır.
Bu nümunədə olan problem dam və Silindir yan divarının birləşməsində sıxılma halqa sahəsini layihələndirməkdir.
Şəkil 5 – 5-dən cos α = 31.25 / 50 = 0.625. Burada, α = 51.4 dərəcəsi və sin α = 0.781.
Bənd 5.10.2.5-də olan 7 və 3 tənlikləri damın və yan divarın dizaynını idarə edir, belə ki, (W + F) / At Pg ilə müqayisədə nəzərə alınmır.
T1 = T2 = (1 / 2) (4) (600) = 1200 lbf / düym
T2s = (4) (375) = 1500 lbf / düym.
Bənd 5.12.4.2. və 5.12.4.3-dən, (24) – (27) Tənliyindən istifadə edərək,.
Q = (1200) (7.34) + (1500) (5.80) – (1200) (375) (0.781)
Ac = 334,000 / 15,000 = 22.3 düym
Qeyd: Dairə qaynaq olunan dam lövhəsinin eni wh Q qüvvəsinin hesablanmasında istifadə olunmalıdır, lakin dairə qaynaq olunan dam lövhələri sıxılma halqa sahəsinin üfüqi layihəsinin enini təmin etmək və ya sıxılma qüvvəsinə tab gətirmək üçün tələb olunan sahəyə yardım üçün kredit verilə bilməz (bax: bənd 5.12.2).
Dam lövhəsinin (dairə - qaynaq olunmuş) en sahəsi 0.00 düym – dır. Yan divar lövhəsinin en sahəsi 5.80 x 0.25 = 1.45 düym – dir. Təmin olunan ümumi sahə 1.45 düym – dır.
Bənd 5.12.5.3-dən, tələb olunan sahə 22.3 – 1.45 = 20.85 düym – dır. Bu sahə standart bucaqlar ilə təmin oluna bilməz, buna görə də zolaqdan, halqa tirdən və ya kanaldan istifadə edən detaldan istifadə olunmalıdır.
Şəkil 5 – 6-da,. E detalında göstərildiyi kimi, 1 – in qalınlıqda zolaq nəzərdə tutulmalıdır.
Bənd 5.12.4.2. və 5.12.4.3-dən, 24 və 27 Tənliklərindən istifadə edərək,
Q = (1200) (14.7) + (1500) (5.8) – (1200) (375) (0.781)
Ac = 325,160 / 15,000 = 21.68 düym
Sıxılma halqasının en sahəsi 14.7 x 1 = 14.70 düym – dır. Yan divar lövhəsinin en sahəsi 5.8 x 0.25 düym – dır. Təmin olunan ümumi sahə 16.15 düym –dir.
Ac tələb olunan sahə təmin olunan ümumi sahədən daha geniş olduğuna görə, sıxılma halqasının sahəsi artırılmalıdır. Bu, yan divardan xaricdə zolağı genişləndirməklə yerinə yetirilə bilər.
Tələb olunan əlavə en aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
Zolağın genişləndirilməsi bərkidilməyən sıxılma halqasının nəzərdə tutulan hissələri üçün maksimum 16 t – dan azdır (bax: bənd 5.12.5.8).
Sıxılma zolağının ümumi eni 14.7 + 5.53 = 20.23düym
Bənd 5.12.5.1-dən, effektiv sıxılma halqa sahəsinin tələb olunan üfüqi layihəsi 0.015Rc = 0.015 x 375 = 5.62 düym.
Sıxma halqasının üfüqi layihəsi 14.7 x 0.781 = 11.5 düymdir hansı ki, bənd 5.12.5.1-in tələbini yerinə yetirir.
Sıxma halqasının sentroidi bənd 5.12.5.2-nin şərtlərinə uyğunluq üçün yoxlanmalıdır.
F.5. Rezervuar divarlarında Tək örtüklər üçün bərkitmənin dizaynı
Şəkil F – 5-də 20 düym x 29 düym dairəvi lyuk, divar lövhəsinin qalınlığının tw ½ düymolduğu sahədə diametri 45 ft olan Silindir rezervuarının yan divarında bərk lövhədə yerləşdirilir. Heç bir korroziya imkanı tələb olunmur. Örtüyün üfüqi mərkəzi xəttində Pl + Pg ümumi daxili təzyiq 27.5 lbf / düym – dir. Bu səviyyədə hərəkət edən T2 en qüvvə vahidləri üçün bənd 5.10.3. ilə tələb olunan divar lövhəsinin qalınlığı 0.485 düymdir. Lyukun boyuncuğu 3 / 8 düym lövhədən qaynaqlama ilə fabrikatlaşdırılır. Rezervuarın divarında olan materiallar, lyukun boyuncuğu və bərkidici ara qat ASTM A516, Dərəcə 60 – a uyğun gəlir. Rezervuarın divarında olan bəndlər və en birləşməsi və ya lyuk boyuncuğunda olan birləşmələr cüt qaynaq olunan rezervuar bəndləri, bənd 7.16 və 7.17-yə müvafiq olaraq radioqrafiya olunan yerdir. Şəkil F – 5-də göstərilən bərkidicinin və əlavə qaynaqların müvafiqliyi müəyyən olunmalıdır.
Örtüyün üfüqi mərkəzi xəttində bəndsiz rezervuar üçün tələb olunan təmiz qalınlıq aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
tr = (0.485) (0.85) = 0.412 düym.
Örtüyün üfüqi mərkəzi xəttində təzyiq üçün boyuncuğun hamar hissələrində dairə gərginlikləri üçün və lyukun boyuncuğunun yarım dairəvi sonluqları üçün tələb olunan qalınlıq aşağıda qeyd olunduğu kimi hesablanır:
Qeyd: Lyukun oxuna paralel olan gərginliklər üçün boyuncuğun hamar hissələrində 0.17 düymqalınlıq tələb olunur; bu gərginliklər rezervuarın divarı və lyuk flansı ilə müdafiə olunan sadə tirlər kimi hesablanan elementlərin tir fəaliyyətindən əldə olunur. 3 / 8 düymdən az olmayan qalınlıq bənd 5.19.2-nin, b bəndinin göstərişlərini təmin etmək üçün bütöv boyuncuqda təmin olunmalıdır. Bu tələblərdən heç biri bərkitmə üçün istifadə olunan trnqiymətinə təsir etmir.
Bərkitmə limitləri daxilində lyukun boyuncuğunun uzunluğunu müəyyən etmək üçün,
Bərkitmə limitləri daxilində lyuk boyuncuğunun uzunluğunu müəyyən etmək üçün, aşağıda hesablanmış qiymətlərindaha kiçiyindən istifadə olunmalıdır:
(2.5) (0.5) = 1.25 düym
(2.5) (0.375) + 0.5 = 1.438 düym
Şəkil F – 5 – Bərkidilmiş Örtüyə aid nümunə (bax: bənd F.5.1)
Şəkil 5 – 8, k Paneli ilə Yol verilən xarici sarğı qaynağının minimum ölçüsü aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
Şəkil 5 – 8, k Paneli ilə Yol verilən daxili sarğı qaynağının minimum ölçüsü aşağıda qeyd olunan hesablanır:
Bununla yanaşı, istifadə olunan qaynaq ölçüləri Şəkil 5 – 8-in, k Panelinin minimum tələblərinə cavab verir.
Yarım dairəvi sonluqların şaquli mərkəzi xətlərində və bu xətlər arasında bərkitmə sahəsi aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
Ar = (20) (0.485) (0.85) = 8.25 düym
Təmin olunan bərkitmə sahələri aşağıdakı kimidir:
a) Rezervuarın divarında artıq qalınlıqdan,
A1 = 20 x (0.5 – 0.412) = 1.76 düym
b) Lyuk boyuncuğunda artıq qalınlıqdan,
A2 = 2 x 1.25 x (0.375 – 0.018) = 0.89 düym,
c) Sarğı qaynaqlarda,
A3 = 4 x 0.5 x (0.375) 2 = 0.28 düym
d) Bərkidilən ara qatda
A4 = (32 – 20.75) x 0.5 = 5.62 düym
Təmin olunan bərkitmənin ümumi sahəsi 8.55 düym – dır, hansı ki bu da müvafiqdir.
Əlavə elementlər üçün mümkün gərginlik qiymətləriaşağıdakı kimidir:
a) Xarici və daxili qaynaqlar üçün
18,000 x 0.60 = 10,800 lbf / düym
b) Kəsik qaynaq üzrə kəsim
18,000 x 0.8 x 0.875 x 0.75 = 9450 lbf / düym
c) Kəsik qaynaq üzrə gərginlik üçün,
18,000 x 0.875 x 0.75 = 11,810 lbf / düym
d) Lyuk boyuncuğunda kəsim üçün,
18,000 x 0.8 x 0.875 = 12,600 lbf / düym
Şəkil F – 5-də göstərilən mühüm sahələr boyunca əlavə elementlərin qüvvəsi aşağıdakı kimidir:
a) Element 1. Xarici sarğı qaynağı üçün,
b) Element 2. Daxili sarğı qaynağı üçün,
c) Element 3. Kəsimdə kəsik qaynaq üçün,
d) Element 4. Gərginlikdə kəsik qaynaq üçün
e) Element 5. Kəsikdə lyub boyunu üçün,
Əlavə elementlər boyunca mümkün cığır itkilərinin araşdırılması üçün, aşağıda qeyd olunan yüklər və qüvvələr müqayisə olunmalıdır.
Rezervuarın divarına əlavə olunan bərkitməni tətbiq edən 1, 3 və 5 elementlərində ümumi yükü aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
(8.25 – 1.76) (18,000) = 116,900 lb
1, 3 və 5 Elementlərinin ümumi qüvvəsi aşağıda qeyd olunduğu kimidir:
115,300 + 38,600 + 101,100 = 255,000 lb
Bu qiymət müvafiq qiymətdən daha çoxdur.
Rezervuarın divarına əlavə olunan 1 və 4 Elementləri üzrə ümumi yük, əlavə olunan bərkitmə əlavə olaraq rezervuarın divarının qalınlığı ilə uyğun gələn lyuk boyun sahəsi aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
[8.25 – 1.76 + (2) (0.5) (0.375)] (18,000) = 123,600 lb
1 və 4 Elementlərinin ümumi qüvvəsi aşağıdakı kimidir:
115,300 + 131,000 = 246,300 lb
Bu qiymət müvafiqdən daha çoxdur.
Lyuk boynunda bərkitmə qüvvəsinin yaranma nöqtəsindən 2 və 5 Elementləri üzrə ümumi yük aşağıdakı kimidir:
(0.89) (18,000) = 16,000 lb.
Hər bir elementin qüvvəsi bu tələbi keçir.
Şəkil F – 6-da göstərilən 20 düym daxili diametrdə ucluq divar lövhəsinin qalınlığı, tw 1 1 / 2 düym olan sahədə diametri 148 ft olan Silindir rezervuarının yan divarında bərk lövhədə yerləşdirilir. 0.10 düym korroziya imkanı saxlanılan mayeyə məruz qalan rezervuarın bütün səthləri üzrə tələb olunur. Örtüyün mərkəzində Pl + Pg ümumi daxili təzyiq 24.9 lbf / düym ölçüsündədir. Bu səviyyədə hərəkət edən en qüvvə vahidləri T2 üçün bənd 5.10.3 ilə tələb olunan divar lövhəsinin qalınlığı, t, 1.44 düymdir. Uc boyuncuq 1 / 2 düym lövhədən qaynaqlama yolu ilə fabrikatlaşdırılır. Rezervuar divarında olan materiallar, uc boyun və bərkidilmiş ara qat ASTM A 442, Dərəcə 55 - ə uyğun gəlir. Rezervuar divarında olan əsas birləşmələr tam radioqrafiya olunur, ikiqat qaynaq olunmuş rezervuar birləşmələridir. Uc boyunda ün birləşmələri eyni növdədir lakin radioqrafiya olunmur; bununla yanaşı, uc – və - divar – lövhəsinin bütün digər hissələri və uzununa birləşmə bənd 5.25-in tələb etdiyi kimi fabrikatlaşdırmadan sonra gərginliyi dəyişdirilmişdir. Şəkil F – 6-da qeyd olunan əlavə qaynaqlar və bərkitmənin müvafiqliyi müəyyən olunmalıdır.
Korroziya imkanı istisna olmaqla, örtüyün üfüqi mərkəzi xəttində bəndsiz rezervuar divarı üçün tələb olunan təmiz qalınlıq aşağıdakı kimi hesablanır:
tr = (1.44 – 0.1) (1.00) = 1.34 düym.
Korroziya imkanı istisna olmaqla, uc boyunu üçün tələb olunan təmiz qalınlıq aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
Qeyd: Korroziya imkanı istisna olmaqla, 3 / 8 düymdən az təmiz qalınlıq bənd 5.19.2-nin, b bəndinin göstərişlərini təmin etmək üçün uc boyunda təmin olunmalıdır, lakin bu tələb bərkitmənin hesablanması üçün istifadə olunan trn qiymətinə təsir etmir.
Bərkitmə limitləri daxilində uc boyunun uzunluğunu müəyyən etmək üçün, aşağıda hesablanmış qiymətlərdəndaha kiçik olanından istifadə edilməlidir:
(2.5) (1.5 – 0.1) = 3.5 düym
(2.5) (0.5 – 0.1) + 1.5 = 2.5 düym
Şəkil 5 – 8, I Paneli ilə Yol verilən əlavə qaynaqların minimum ölçüləri aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
a) Xarici sarğı qaynağı üçün,
b) Daxili sarğı qaynağı üçün,
c) Rezervuarın divarı və uc boyuncuq arasındakı kəsik qaynaq üçün,
(0.7) (0.5 – 0.1) + 0.1 = 0.38 düym
Ara qat və uc boyun arasında kəsik qaynaq üçün,
(0.7) (0.5 – 0.1) = 0.28 düym
Bununla yanaşı, istifadə olunan qaynaq ölçüləri Şəkil 5 – 8- düym, I Panelinin minimum tələblərinə cavab verir.
Örtüyün şaquli mərkəzi xəttində tələb olunan bərkitmə sahəsi aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
Ar = [20 + (2) (0.1)] (1.44 – 0.1) (1.00) = 27.07 düym
Təmin olunan bərkitmə sahələri aşağıdakı kimidir:
a) Rezervuarın divarında artıq qalınlıqdan,
A1 = (20 + 0.2) x (1.5 – 0.1 – 1.34) = 1.21 düym
b) Uc boyuncuqda artıq qalınlıqdan,
Ac = 2 x 2.5 x (0.5 – 0.1 – 0.018) = 1.91 düym.
Qeyd: Hesablamalar üzrə, 5 / 8 düym çıxış sarğı qaynağının qüvvə tələblərinə qeyri müvafiq olduğu aşkar olunmalıdır. Xarici qaynaq 1 düym sarğı qaynağı olmalıdır.
Şəkil F – 6 – Bərkidilmiş Örtüyə nümunə (bax: F.5.2)
c) Giriş qaynaqlarında,
A3 = 2 x 0.5 x [(0.625)2 + (0.375)2] = 0.53 düym
d) Bərkidilən ara qatda
A4 = 1.5 x (36.625 - 21) = 23.44 düym
Təmin olunmuş bərkitmənin ümumi sahəsi 27.09 düym – dır hansı ki bu da müvafiqdir.
Əlavə elementlər üçün gərginlik qiymətlərindən mümkün vahidi aşağıdakı kimidir:
a) Daxili və xarici sarğı qaynaqları üçün,
16,500 x 0.60 = 9900 lbf / düym
b) kəsik qaynaqlar boyunca gərginlik üçün,
16,500 x 0.875 x 0.70 = 10,100 lbf / düym
c) uc boyuncuqda kəsik üçün,
16,500 x 0.8 x 0.875 = 11,500 lbf / düym
Şəkil F – 6-də göstərilən mühüm sahə boyunca əlavə elementlərin qüvvələri aşağıda qeyd olunduğu kimidir:
a) Element 1. Xarici sarğı qaynağı
b) Element 2. Daxili sarğı qaynağı üçün,
c) Element 3. Gərginlikdə rezervuarın divarı və uc boyuncuq arasında kəsik qaynağı üçün
d) Element 4. Gərginlikdə olan uc boyuncuq və ara qat arasında kəsik qaynaq üçün,
e) Element 5. Kəsikdə uc boyuncuq üçün,
Əlavə elementlər vasitəsi ilə mümkün cığırların tədqiqatı üçün, aşağıda qeyd olunan yüklər və qüvvələr müqayisə olunmalıdır.
Rezervuarın divarına bərkidicini əlavə edən 1 və 5 Elementləri üzrə ümumi yük aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
(27.07 – 1.21) (16.500) = 426,700 lb
1 və 5 Elementlərinin ümumi qüvvəsi aşağıda qeyd olunduğu kimidir:
207,400 + 99,500 = 306,900 lb
Bu qiymət qeyri müvafiqdir.
Əgər xarici sarğı qaynağının ölçüsü 5 / 8 düym əvəzinə 1 düym artırılarsa, 1 Elementinin qüvvəsi aşağıda kimi olacaq:
1 və 5 Elementlərinin ümumi qüvvəsi aşağıdakı kimi olmalıdır:
331,800 + 99,500 = 431,300 lb
Bu qiymət müvafiq olmalıdır. Bununla yanaşı, xarici sarğı qaynağının ölçüsü 1 düymə kimi artırılmalıdır.
Rezervuarın divarının qalınlığı ilə uyğun gələn uc boyuncuq sahəsi da əlavə olmaqla, əlavə olunmuş bərkidicini rezervuarın divarına əlavə edən 1 və 3 elementləri üzrə ümumi yük aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
[(27.07 – 1.21) + (2) (1.4) (0.4)] (16,500) = 445,670 lb
1 düymə kimi artırılan xarici sarğı qaynağının ölçüsünə əsaslanan 1 və 3 Elementlərinin ümumi qüvvəsi aşağıda qeyd olunduğu kimidir:
331,800 + 116,900 = 448,700 lb
Bu qiymət müvafiqdir.
Uc boyuncuqda bərkitmə qüvvəsinin yarandığı nöqtədən 2, 4 və 5 Elementləri üzrə ümumi yük aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
(1.91) (16,500) = 31,500 lb
Bu üç elementdən hər hansı birinin qüvvəsi bu tələbi keçir.
12 düym daxili diametr ilə Silindir ucluğu 60 ft diametrdə Silindir rezervuarının yan divarında bərk lövhədə yerləşdirilir, belə ki, onun oxu üfüqi lövhə üzərinə uzanır və Şəkil F – 7-də göstərildiyi kimi kəsişmə nöqtəsində yan divara perpendikulyar olan 55 bucaq yaradır. Bu sahədə yan divar lövhəsinin qalınlığı, tw 5 / 8 düymdir və heç bir korroziya Yolsi tələb olunmur. Örtrüyün mərkəzində Pl + Pg ümumi daxili təzyiq 26.1 lbf / düym ölçüdür. Bu səviyyədə hərəkət edən T2 en qüvvə vahidləri üçün bənd 5.10.3. ilə tələb olunan t divar lövhəsinin qalınlığı 0.57 düymdir. Uc boyuncuq bəndsiz polad borudur və ASTM A53, A Dərəcəsinə uyğun gəlir; rezervuar divarında olan materiallar və bərkidici ara qat ASTM A442, 55 Dərəcəsinə uyğun gəlir. Rezervuar divarlarında olan əsas birləşmələr tam radioqrafiya olunmuş, cüt qaynaq olunmuş rezervuar birləşmələridir. Şəkil F – 7-də göstərilən əlavə qaynaqlar və bərkitmənin müvafiqliyi müəyyən olunmalıdır.
Örtüyün üfüqi mərkəzi xəttində bəndsiz rezervuar divarı üçün tələb olunan təmiz qalınlıq aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
tr = (0.57) (1.00) = 0.57 in.
Uc boyuncuq üçün tələb olunan qalınlıq aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
Qeyd: Bənd 5.19.2-nin, b bəndinin göstərişlərini təmin etmək üçün uc boyuncuqda 3 / 8 düym qalınlıq təmin olunmalıdır, lakin bu tələb bərkitmə hesablamaları üçün istifadə olunan trnqiymətinə təsir etmir.
Bərkitmə limitləri daxilində uc boyuncuğun uzunluğunu müəyyən etmək üçün, aşağıda hesablanmış qiymətlərindaha kiçiyindən istifadə olunmalıdır:
(2.5) (0.625) = 1.56 düym
(2.5) (0.375) + 0.75 = 1.69 düym
Şəkil 5 – 8, m Paneli ilə Yol verilən xarici sarğının minimum ölçüsü aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
Şəkil 5 – 8, m Paneli ilə Yol verilən daxili sarğı qaynağının minimum ölçüsü aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
Bununla yanaşı, istifadə olunan qaynaq ölçüləri Şəkil 5 – 8-in, m panelinin minimum tələblərinə cavab verir.
Örtüyün şaquli mərkəzi xəttində tələb olunan bərkitmə sahəsi aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
Ar = (12) (0.57) (1.00) = 6.84 düym
Təmin olnumuş bərkitmə sahələri aşağıda qeyd olunan qaydadır:
a) Rezervuarın divarına artıq qalınlıqdan,
A1 = (12) (0.625 – 0.57) = 0.66 düym
b) Uc boyuncuqda artıq qalınlıqdan
c) Sarğı qaynaqlarında
A3 = (2) (0.5) [(0.5) 2 + (0.375) 2] 0.39 düym
d) Bərkidici ara qatda
A3 = (19.5 – 12.75) (0.75) = 5.06 düym
Təmin olunan ümumi bərkitmə sahəsi 7.10 düym – dır, hansı ki bu da müvafiqdir.
Əlavə elementlər üçün mümkün gərginlik qiymətləriaşağıdakı kimidir:
a) Xarici sarğı qaynağı üçün,
16,500 x 0.60 = 9900 lbf / düym.
b) Daxili sarğı qaynağı üçün,
14,400 x 0.60 = 8640 lbf / düym
c) Uc boyuncuğa qarşı gərginlikdə kəsik qaynaqlar üçün,
14,400 x 0.75 x 0.875 = 9320 lbf / düym
d) Rezervuar divarına qarşı gərginlikdə kəsik qaynaqlar üçün,
16,500 x 0.75 x 0.875 = 10,660 lbf / düym
e) Kəsikdə kəsiyin qaynağı üçün,
16,500 x 0.8 x 0.75 x 0.875 = 8530 lbf / düym
f) Kəsikdə uc boyuncuq üçün,
14,400 x 0.8 x 0.875 = 10,080 lbf / düym
Şəkil F – 7-də göstərilən mühüm sahə üzrə əlavə elementlərin qüvvəsi aşağıda kimidir:
a) Element 1. Xarici sarğı qaynağı üçün,
b) Element 2. Daxili sarğı qaynağı üçün,
c) Element 3. Gərginlikdə olan rezervuar divarı və uc boyuncuq arasında kəsik qaynaq üçün,
(17.2) (0.625) (10,660) = 114,500 lb
d) Element 4. Gərginlikdə ara qat və uc boyuncuq arasında kəsik qaynaq üçün,
e) Element 5. Kəsikdə uc boyuncuq üçün,
f) Element 6. Kəsikdə kəsiyin qaynağı üçün,
(17.2) (0.1875) (8530) = 27,500 lb
Əlavə elementlər üzrə mümkün cığırların araşdırılması üçün, aşağıda qeyd olunan yüklər və qüvvələr müqayisə olunmalıdır.
Əlavə olunmuş bərkidiciləri rezervuarın divarına bərkidə 1, 5 və 6 Elementləri üzrə ümumi yük aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
(6.84 – 0.66) (16,500) = 102,000 lb
1, 5 və 6 Elementlərinin ümumi qüvvəsi aşağıda qeyd olunduğu kimidir:
98,500 + 62,900 + 27,.500 = 188,900 lb
Bu qiymət müvafiqdir.
Şəkil F – 7 – Bəırkidilmiş örtüyə nümunə (bax: F.5.3.)
Rezervuarın divar qalınlığına uyğun gələn uc boyuncuq sahəsi əlavə olaraq, əlavə edilmiş bərkitməni rezervuarın divarına bərkidən 1 və 3 elementləri üzrə ümumi yük aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
1 və 3 Elementlərinin ümumi qüvvəsi aşağıdakı kimidir:
98,500 + 114,500 = 213,000 lb
Bu qiymət müvafiqdir.
Uc divarda bərkitmə qüvvəsinin yaranma nöqtəsindən 2, 4 və 5 Elementləri üzrə ümumi yük aşağıdakı kimi hesablanır:
(0.99) (16,500) = 16,400 lb
Bu üç elementdən hər hansı birinin qüvvəsi bu tələbi keçir.
Bərkidilən ara qat qüvvəsinin yaranma nöqtəsindən 1 və 6 elementləri üzrə ümumi yük aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
(5.06) (16,500) = 83,490 lb
1 və 6 elementlərinin ümumi qüvvəsi aşağıdakı kimidir:
98,500 + 27,500 = 126,000 lb
Bu qiymət müvafiqdir.
Şəkil F – 8-də göstərilən daxili diametri 20 düym olan sıxılmış polad, dairəvi lyuk diametri 72 ft olan Silindir rezervuarı üzrə toridairəvi damın dairəvi hissəsində bərk lövhədə yerləşdirilir. Damın alt hissəsi üzrə daxili təzyiq Pg 15 lbf / düym ölçüsüdür. Damın dairəvi hissəsi üçün bənd 5.10.3. ilə tələb olunan dam lövhəsinin t, qalınlığı 1 / 2düymdir, hansı ki təmin olunmuş dəqiq qalınlıqdır. Heç bir korroziya Yolsi tələb olunmur. Dam lövhələri və lyuk karkasında materiallar ASTM A283, C Dərəcəsinə uyğundur; damda olan əsas birləşmələrbənd 7.16 və 7.17-yə müvafiq olaraq cüt qaynaq olunmuş rezervuar birləşmələri və radioqrafiyadan keçmiş yerdir. Şəkil F – 8-də göstərilən bərkitmə və əlavə qaynaqların müvafiqliyi müəyyən olunmalıdır.
Lyukun yerində bəndsiz rezervuar divarı üçün tələb olunan təmiz qalınlıq aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
tr = (0.5) (0.85) = 0.425 düym.
Lyuk boyuncuğu üçün tələb olunan qalınlıq aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
Qeyd: 3 \ 8 düym – dən az olmayan qalınlıq bənd 5.19.2-nin, b bəndinin göstərişlərini təmin etmək üçün lyuk boyuncuğunda təmin olunmalıdır, lakin bu tələb bərkitmənin hesablanması üçün istifadə olunan trnqiymətinə təsir etmir.
Bərkitmə limitləri daxilində lyukun boyuncuğunun uzunluğunu müəyyən etmək üçün, aşağıda hesablanmış qiymətlərdən ən kiçiyindən istifadə olunmalıdır:
(2.5) (0.5) = 1.25 düym
(2.5) (0.4) + 0.5 = 1.5 düym
Şəkil 5 – 8, i Paneli ilə Yol verilən xarici sarğının minimum ölçüsü aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
Şəkil 5 – 8, i Paneli ilə Yol verilən daxili sarğı qaynağının minimum ölçüsü aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
Bununla yanaşı, istifadə olunmuş qaynaq ölçüləri Şəkil 5 – 8-in, i Panelinin minimum tələblərinə cavab verir.
Örtüyün mərkəzi xəttində tələb olunan sahə aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
Ar = (22.25) (0.5) (0.85) = 9.46 düym
Şəkil F – 8 – Bərkidilmiş Örtüyə dair nümunə (bax: F.5.4)
Təmin olunmuş bərkitmə sahələri aşağıdakı kimidir:
a) Dairəvi başlıqda artıq qalınlıq üçün
A1 = (22.25) (0.500 – 0.425) = 1.67 düym
b) Yaranmış lyuk boyuncuğunda artıq qalınlıqdan
A3 = 2 (0.5) [(0.375) 2 + (0.5) 2] = 0.39 düym
d) Kəsilmiş bərkidici halqada,
A4 = (0.5) (35 – 21.8) = 6.60 düym
Təmin olunmuş ümumi bərkitmə sahəsi 10.02 düym – dır, hansı ki bu da müvafiqdir.
Xarici və daxili sarğı qaynaqları üçün mümkün gərginlik qiyməti aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
(15,200) (0.6) = 9120 lbf / düym
Mühüm sahə üzrə əlavə elementlərin qüvvəsi aşağıda qeyd olunduğu kimi:
a) Element 1. Xarici sarğı qaynağı üçün
Qeyd:Fərz olunur ki, əlavənin qüvvəsinin hesablanması üçün mühüm sahə bənd 5.16.8.1-də göstərildiyi kimi örtüyün mərkəzi xəttindədir.
b) Element 2. Daxili sarğı qaynağı üçün,
Əlavə elementlər vasitəsi ilə mümkün cığırların araşdırılması üçün, aşağıda qeyd olunan yüklər və qüvvələr müqayisə olunur.
Əlavə olunmuş bərkidicini dama bərkidən 1 və 2 Elementləri üzrə ümumi yük aşağıda qeyd olunan qaydada hesablanır:
(9.46 – 1.67) (15,200) = 118,400 lb
1 və 2 Elementlərinin ümumi qüvvəsi aşağıdakı kimidir:
132,900 + 112,600 = 245,500 lb
Bu qiymət müvafiqdən daha artıqdır.
Korroziya imkanı və hidrogenin yaratdığı çatla
G.1 Korroziya normasına əsaslanan rezervuar qrupları
Bu standart ilə əhatə olunan növdə bütün geniş aşağı təzyiqli rezervuarlar korroziyaya əsaslanan aşağıda qeyd olunmuş ümumi qruplardan biri altında səciyyələndirilə bilər.
a) Düzgün məlumat səbəbi ilə korroziya normalarının müəyyən qaydada təyin olunduğu rezervuarlar, rezervuarlarda saxlanmalı olan maddələrin kimyəvi xüsusiyyətlərini əhatə etməklə, konstruktor üçün yararlı olmalıdır. Standart kommersiya məhsulları zamanı, bu kimi məlumatlar nəşr olunmuş mənbələrdən və ya xüsusi proseslər cəlb olunan zaman, eyni əməliyyat şəraitləri altında istifadəçi və ya digərləri tərəfindən ilkin müşahidələrin nəticələrindən tərtib olunan etibarlı hesabatlardan əldə oluna bilər.
b) Korroziya normalarının olduğu rezervuarlar, nisbi olaraq yüksək məlum olmasına baxmayaraq, həcminə görə ya fərqli ya da orta olur.
c) Korroziya normalarına malik olan rezervuarlar nisbi olaraq aşağı səviyyəli kimi məlumdur.
d) Korroziya effektləri olan rezervuarlar nəzərə alınmamalı və ya bütövlükdə mövcud olmamalıdır.
G.2. Korroziya imkanı
G.2.1. Korroziya sıx olaraq proqnozlaşdırıla bilən olduğu hallarda, ilkin iş şəraitləri üçün tələb olunandan yuxarı əlavə metal qalınlığı təmin olunmalı və ən azı rezervuarın arzu olunan istifadə müddəti ərzində nəzərdə tutulan korroziya itkisinə bərabər olmalıdır.
G.2.2. Rezervuar layihələndirilməzdən əvvəl korroziya effektləri müəyyən olunan zaman (baxmayaraq ki, onlar rezervuarın istifadə edilməli olduğu xidmətdə bəzi dərəcələrə uyğun olduğu məlumdur) və korroziya təsadüfi olan zaman, lokallaşdırılan zaman və ya norma və həcminə görə fərqli olan zaman, konstruktorun ən yaxşı mühakiməsi rezervuarın müvafiq maksimum artıq divar qalınlığının müəyyən olunmasında yerinə yetirilməlidir. Bu klassifikasiya altında olan bütün rezervuarlar üçün, minimum 1 / 16 düym korroziya imkanı təmin olunmalıdır. Şübhəsiz ki, minimum Yol konstruktorun rəyinə müvafiq olaraq artırıla bilər.
G.2.3. Korroziya effektlərinin nəzərə alınmaması və ya bütövlükdə mövcud olmaması mümkün olan bütün hallarda, heç bir artıq qartıq qalınlıq təmin olunmamalıdır.
G.3. Xidmət şərtləri və hidrogenin yaratdığı çat
Xidmət şərtlərinə xüsusi ilə üzlük – alt hissə əlaqələrində üzlüyün alt hissəsinə yaxın, hidrogenin səbəb olduğu çatlama effektləri yarana bilən zaman, hidrogen sulfidin və ya digər şəraitlərin mövcudluğu daxil edilən zaman, rezervuarın konstruksiya materiallarının və detallarının hidrogenin yaratdığı çata qarşı davamlı olduğunu təmin etmək üçün diqqətli olmaq lazımdir. Alıcı hidrogenin yaratdığı çatlama ehtimalını azaltmaq üçün daxili rezervuar qatlarından istifadə və poladın yoxlanması, laboratoriya araşdırma sınaqları vasitəsi ilə saxlanmalı olan materialın sulfid tərkibinin məhdudlaşdırılmasını nəzərə almalıdır. Bu mühit ilə əlaqədar qaynaqların sərtliyi, həmçinin istiliyə məruz qalan zonalar nəzərə alınmalıdır. Qaynaq metal və müvafiq istiliyə məruz qalan zona çox zaman Rockwell C miqyası üzrə 22 qiymətindən artıq müvafiqdir və qaynaq olunmayan metala nisbətən çatlamaya daha həssas olduğu nəzərə alına bilər. İstənilən sərtlik meyarı Alıcı və İstehsalçı arasında razılaşmaya uyğun olmalıdır və məhsulda nəzərdə tutulan hidrogen sulfid konsentrasiyasının qiymətləndirilməsinə, daxili metal səthi üzrə mövcud olan rütubət ehtimalına və əsas metal və qaynaq metalın qüvvə və bərklik xüsusiyyətlərinə əsaslanmalıdır.
Əvvəlcədən isitmə, termiki emal və gərginliyin boşaldırlması üçün tövsiyə olunan təcrübə
Bu standart ilə əhatə olunan rezervuarların əksəriyyəti adətən montaj bitdikdən sonra, istilik emalından sonra adi gərginlik boşaltmaya məruz qalmır. Bununla yanaşı, bu rezervuarların xüsusiyyəti və nəzərdə tutulan xidməti tələb edir ki, səviyyənin bərkliyi ilə əlaqədar ən yüksək və mümkün təhlükəsizlik faktoruna malik olan hazır rezervuarların əldə olunmasına çox diqqət yetirmək lazımdır.
Təzyiq rezervuarları üzrə yerinə yetirilən termiki gərginlik boşaltma tez nasazlıq ehtimalının azaldılması üçün bir vasitə kimi qəbul olunur. Toplanan dəlillər qalıq gərginliklərin boşaldılmasından daha çox metallurgiya dəyişiklikləri ilə artan sərtlik dərəcəsinin faydalarını göstərir.
H.2. İlkin isitmə və termiki emal tələblərinə təsir edən qalınlıq
1 / 2 düym – dən aşağı qalınlığa malik lövhə müvafiq qaydada bərklik səviyyəsidir. Lövhənin qalınlığı 1 düymə kimi 3 / 4 – i keçən zaman, bir çox poladlarda, xüsusi qaynaqlanmış bərklik səviyyəsi kəskin olaraq azalır. Bərklik səviyyəsinin azalması ilkin istilik emalı ilk bir çox poladlarda və istilikdən sonrakı adi emal ilə minimuma endirilə bilər. 1 düymə kimi 3 / 4 düym poladlarda əvvəlcədən istilik emalının faydaları təqdim olunmuşdur; eyni faydalar daha qalın poladlarda nəzərdə tutula bilər, lakin lazımi eksperimental məlumatlar cari olaraq çatışmır.
H.3. Termiki emaldan sonra (gərginliyin boşaldılması)
Hazırda gərginlik rezervuarlarında yerinə yetirilən termiki emal müəyyən olunmuş qiymətdə həyata keçirilir, baxmayaraq ki, genişlənmənin qəbul olunduğu mexanizm müzakirəyə açıq ola bilər. Lövhənin qalınlığı 1 1 / 4 düymi keçən zaman rezervuar sahələrinin termiki emalı bənd 5.25-də qeyd olunduğu kimi tələb olunur. Xüsusi hallarda, montajdan sonrakı termiki emal ehtimalları araşdırılmalıdır. Əgər isitmənin geniş mənbəyi hazır vəziyyətdə yararlı olarsa və rezervuarın bərkliyi müvafiq olarsa, termiki emal olunmuş izolyasiyalı rezervuar mümkün ola bilər.
Gərginlik altında korroziya çatını yaratmaq üçün xidməti şərtlər nəzərdə tutulan zaman, gərginliyin boşaldılması vacibdir. Gərginlik altında korroziya çatının yaranmasından yayınmaq üçün tətbiq olunan zaman əvvəlcədən istiliyin termiki emal üçün müvafiq əvəzedici olduğu göstərilməmişdir.
Bir çox laboratoriya sınaqları qaynağın fiziki xüsusiyyətlərinin əlaqəsi olduğuna görə 1100 F – dən az olmayan termiki emalın ekvivalenti kimi 300 F – 400 F karbon poladın istilik emalını göstərir.Bəzi sınaqlar termiki emalın yüngül üstünlüyünü göstərir. Bir çox sınaqlar 3 / 4 düym 1 düym qalınlıqda lövhələr üzrə aparılır; Əgər bu qalınlıq norması ətrafında diqqəti cəlb edəcək qaydada isitmə tətbiq olunarsa, nəticələr diqqətlə yoxlanmalıdır. Bununla yanaşı, bütün praktiki məqsədlər üçün, isitmədən əldə olunan genişlənmə elə müəyyən olunmalıdır ki, rezervuarın sərtliyi yüksək səviyyədə arzu olunarsa və termiki istilik emalı praktiki olmazsa, 3 / 4 düym qalınlıqda lövhələrin sahə fabriktlaşdırılması üçün isitmə nəzərə alınmalıdır.
İsitmə, məsələn kəsilən məşəldən sərt alova nisbətən yumşaq alov ilə zolaq odluğundan istifadəyə üstünlük verməklə, qaynaq edilməli olan birləşmənin müvafiq uzunluğunda bu isitməni saxlamaqla və isitməni həyata keçirməklə yerinə yetirilməlidir. 300 F istilik temperatura həssas rəsm və ya eyni düzgün vasitələr ilə yoxlanmalıdır, belə ki, birləşmənin hər bir tərəfində 4 düym polad (və ya dörd dəfə artıq lövhə qalınlığı, hansı daha böyük olarsa) minimum isitmə temperaturunda saxlanmalıdır. Halqa odluqları və ya isidiciləri ucluq və lyuk qaynaqları üçün tövsiyə olunur. Qaynaqlama zamanı heç vaxt əsas metal 300 F – dən aşağı olmayacaq.
Bərkitmə üçün təklif olunan təcrübə
Nazik lövhələrdə əyilmənin qarşısını almaq üçün və qaynaq metalının müxtəlif qatlarından qaynaq qurulan zaman qalın lövhələrdən çatlamanın qarşısını almaq üçün bərkitmədən istifadə olunur. Qaynaq olunmuş strukturlarda mövcud olan daxili gərginliyi azaltmaq üçün bərkitmə nəzərdə tutulur, çünki qaynaq nisbi olaraq soyuq müvafiq əsas metala nisbətən daha çox yığılır. Düzgün bərkitmə hasilat nöqtəsindən yuxarı gərginliyə məruz qalmış qaynaq metalını gərginləşdirir və bu qaydada bərkitmə ilə yaranan axının həcminə nisbətdə gərginliklərə uyğunlaşır.
I.2. Effektiv Bərkitmə
Effektiv bərkitmə bərk isidilmiş temperaturdan aşağı yaranır. Bərkitmə, qaynaq metalının qüvvə topladığı temperaturdan yuxarı yaranan zaman boşalır. İlk iki qat və qaynaq metalının son qatı bərkidilməməlidir.
Effektivliyin əldə olunması üçün, bərkitmə qaynaq metalı dəyişdirməlidir. Bərkitmə vasitələrinin forması, ölçüsü və bərkliyi vacibdir. Bərkitmə ilə yaranan qaynaq metalının səthi bərkliyi və əzikliyi məqsədəuyğun deyildir, belə ki, bunlar qaynaq metalının lazımi qatlarının yerləşdirilməsi ilə əyilir.
I.3. Termiki gərginliyin boşaldılması üçün alternativ kimi bərkitmə
Yol verilən prosedurlar altında termiki gərginliyin boşaldılması üçün alternativ kimi bərkitmə yaranan zaman, qaynağın əyilməsini minimuma endirmək üçün bunu diqqətlə həyata keçirmək lazımdır. Qaynaq edilə bilən bəzi poladlar soyutma zamanı yoxa çıxacaq əks istiqamətdə müvəqqəti olaraq gərginlik yaratmaq üçün kifayət qədər bərkidilməlidir. Bunlar, yalnız soyuq işlənmə əvəzinə bərkitmə aləti ilə metal cilalandığına görə, onlar soyuq olan zaman belə bərk olan poladlardır. Gərginliyi boşaldılmalı olan qaynaqlar üzrə çatların yaranmasından yayınmaq üçün bərkitmə yerinə yetirilən zaman, bərkitmə qənaətbəxş ola bilər.
I.4. Bərkitməyə cəlb olunan faktorlar
Bərkitmənin gərginlik boşaltma vasitəsi kimi etibarlı və ya müvafiq olması üçün, poladın növü, qaynağın qalınlığı və qaynağın müvafiq qatının qalınlığı da daxil olmaqla, bütün tədqiqat daxil edilən bütün faktorlardan hazırlanmalıdır (bax: bənd 6.19.2). Qənaətbəxş nəticələr üçün iki direktivbax: bənd I.4.2. və I.4.3-də göstərilir.
I.4.2. Vacib bərkitmənin həcmi
Vacib olan təxmini bərkitmə həcmi qaynaq yığımları kimi hərəkət etməsi üçün sərbəst və bərk saxlanan bir lövhə ilə verilən materialdan və qalınlıqdan ibarət iki kiçik lövhənin qaynaq olunması ilə əldə oluna bilər. Sıxılmaya tab gətirmək üçün tələb olunan bərkitmə faktiki əməliyyatda tələb olunacaq bərkitmə dərəcəsi barəsində ədalətli bir ideya verir.
I.4.3. Qaynaqlama və bərkitmə zamanı ölçülər
Dəlik işarələri qaynağın hər iki tərəfində göstərilməlidir və bu işarələr arasında olan məsafə 1 / 32 düymdə saxlanmalıdır. Qaynaq metalın iki qatı yerləşdirildikdən sonra ilkin ölçü aparılmalıdır. Qaynaq 1 1 / 4 – 1 1 / 2 düymdərinliyə kimi qurulandan sonra, dəlik işarələri arasındakı məsafədə yayınma ehtimalı geniş həcmdə azalır, belə ki cari olaraq yerləşdirilən qaynaq metalının sıxılması ilə yaranan gərginliklərə daha soyuq ilkim qatlar ilə tam tab gətirmək olur. Adi poladda bərkidilməmiş qaynaqların çatlaması demək olar ki bu nöqtədə yaranmalıdır. Əgər dəlik işarələri arasındakı məsafədə yayınma bu nöqtəyə kimi minimumda saxlanması üçün bərkitmə həyata keçirilərsə, qalan qaynaq üçün bərkitmənin eyni dərəcəsi qaynağı çatlamadan qoruyacaq.
(Gələcək istifadə üçün qorunur)
Tələb olunan boşalma həcminin müəyyən olunması üçün təklif olunan təcrübə
Bu əlavə adi ətraf mühit və iş şəraitləri üçün istifadə edilməli olan təhlükəsiz və müvafiq təcrübəni qeyd etmək niyyətini güdür. Rezervuarın ventilyasiya problemləri ilə əlaqədar olaraq nəzərə alınmalı olan bir çox fərqlər müəyyən, sadə qaydaları müəyyən etməni qeyri mümkün edir. Hər hansı xüsusi rezervuar üçün texniki tədqiqatlar göstərir ki, bu qaydalara müvafiq olaraq qiymətləndirilənlərdən daha kiçik və ya daha geniş ventilyasiya həcmindən istifadə etmək arzu olunandır.
K.2. Tələb olunan həcmin müəyyən olunması
Təmin edilməli olan vakuum – boşaltma klapanları, təzyiq boşaltma klapanları və / və ya hər hansı ventilyasiya klapanları üçün tələb olunan orta həcm aşağıda qeyd olunan qaydada müəyyən olunmalıdır:
a) Termiki nəfəs alma və məhsulun hərəkəti üçün, API 2000 – də verilən qaydalara əməl olunmalıdır. API 2000 – də verilən rezervuara məhsulun hərəkətinin nəticəsi kimi tələb olunan həcm atmosfer təzyiqi üçün tam rezervuar təzyiqinin nisbətinə vurulmalıdır (tam 14.7 lbf / düym ).
b) Xarici yanğın baş verən zaman tələb olunan ekstra ventilyasiya həcminə qarşı diqqətli olmaq üçün əlavə təhlükəsiz təzyiq boşaltma qurğuları üçün, API 2000 – də qeyd olunan qaydalara əməl olunmalıdır.
API 620 Rezervuarlarının seysmik dizaynı
Bu əlavə API 620 standartına müvafiq olaraq layihələndirilən və qurulan və seysmik torpaq titrəyişinə məruz qalma ehtimalı olan qaynaq olunmuş rezervuarların dizaynı üçün minimum tələbləri təmin edir. Bu tələblər siniflə müdafiə olunan qaynaq olunmuş polad hamar altlıqlı rezervuarlara tətbiq üçün qəbul olunmuş təcrübəni təqdim edir. Bu əlavə API 650, Əlavə E – nin tələblərinə əsaslanır və burada əlavə olunanlar istisna olmaqla eyni işarələr sistemindən istifadə edir. Bu əlavədə qeyd olunan dizayn prosedurları mümkün gərginlik dizayn (ASD) metodlarına əsaslanır.
Bənd 1.2-də qeyd olunan tələblərə uyğun layihələndirilən və qurulan bütün rezervuarlar xüsusi olaraq burada dəyişdirilməyənə kimi və ya əlavələr edilməyənə kimi API 650, E Əlavəsinin tələblərinə cavab verməlidir. API 650, E Əlavəsində qeyd olunan bütün tələblər burada təkrarlanmır, lakin ümumilikdə istinad ilə burada ümumiləşdirilir. Q və R Əlavələrinə müvafiq olaraq layihələndirilən və qurulan rezervuarlar üçün xüsusi göstərişlər bu əlavəyə daxil edilir.
Səviyyədən yuxarı qaldırılan karkas üzərində müdafiə olunan rezervuarlara tətbiq bu əlavənin iş dairəsindən kənardır.
Dizayn prosedurları artmış və mexaniki lövbərlənən rezervuarlar üçün torpaq və strukturun qarşılıqlı əlaqəsinə görə təbii vibrasiya müddətində artmağa davam edən rütubətin nəzərə alınması üçün daxil edilir.
Nizamlayıcı tələblər ilə müəyyən olunan torpaq titrəyişi üçün zəif torpaq titrəyişi olan yerlərdə və ya S1 0.15 - ə bərabər və yaxud ondan az olan zaman və ya S1 0.04 - ə bərabər olan zaman və yaxud ondan az olan zaman və yaxud 0.05g – dən az olan zaman və ya ona bərabər olan zaman, yerləşdirilən rezervuarların seysmik qüvvələr üçün layihələndirilməsinə ehtiyac yoxdur; bu sahələrdə SUG III – da olan rezervuarlar bu əlavənin sualtı qayıq tələblərinə cavab verməlidir.
Maye – struktur və torpaq – struktur əlaqələrini birləşdirən dinamiki analiz metodlarına bu əlavədə digər qaydada təhlükəsiz olaraq dizayn və konstruksiya təfsilatlarını təmin olunmasına və Alıcının təsdiqi ilə bu əlavədə qeyd olunan prosedurlar ilə əlaqədar istifadə olunmasına Yol verilir.
İkiqat divarlı rezervuar sistemlərinin xarici rezervuarları üçün göstərişlər API 650 və ya API 620 standartına müvafiq olaraq layihələndirilən və qurulan metal xarici rezervuarlara kimi məhdudlaşdırılır. Bərkidilmiş və ya əvvəlcədən sıxılmış betondan başqa digər metallardan qurulan və layihələndirilən digər rezervuarlar bu standartın iş dairəsindən kənardır.
L.2. İşarə sistemləri
hs dalğa hündürlüyündən yuxarı tələb olunan əlavə üzlük hündürlüyüdür, mm (ft);
Wns əlavə seysmik yük üçün rezervuarın üzlüyü üzrə hərəkət edən effektiv izolyasiya çəkisidir, N (lbf);
Wnr əlavə seysmik yük üçün rezervuarın damı üzərində hərəkət edən izolyasiyanın effektiv çəkisidir, N (lbf);
Xnsrezervuarın üzlüyü üzərində izolyasiya yükü üçün hərəkətin mərkəzinə üzlüyün alt hissəsindən hündürlükdür, m (ft);
Xnsr rezervuarın damı üzərində izolyasiya yükü üçün üzlüyün alt hissəsindən hərəkətin mərkəzinə olan hündürlükdür, m (ft);
L.3. API 620, Q və R Əlavələrinə müvafiq olaraq layihələndirilən və qurulan rezervuarlar üçün xüsusi göstərişlər
API 650 - nin göstərişlərinə, Q və R Əlavələrinə cavab vermək üçün tələb olunan rezervuarlar üçün, E Əlavəsi API 620, L Əlavəsində göstərildiyi kimi dəyişdirilməlidir. Əgər API 650, E Əlavəsi və ya API 620, L Əlavəsinin tələbləri API 620, Q və ya R Əlavəsinin tələbləri ilə uyğun gəlməzsə, daha konservativ olan tələblər tətbiq olunacaq.
İş səviyyəsinə dair dizaynları tələb edən soyudulmuş rezervuarlar üçün xüsusi göstərişlər L.4. Bölməsində əhatə olunur.
L.3.2. Qüvvənin azaldılması faktoru
Dayaqlanmış torpaq üçün, bu göstərişlərə müvafiq olaraq layihələndirilmiş və təfsilatı ilə verilmiş maye rezervuarları üçün reaksiya dəyişmə faktoru müvafiq qaydada Cədvəl L – 1 Q və ya L – 1 R -də göstərilən qiymətlərəbərabər olmalı və ya bu qiymətlərdənaz olmalıdır.
Cədvəl L – 1Q – ASD Metodları, Əlavə Q Rezervuarları üçün qüvvənin azaldılması faktoru
Polad (nikel və ya paslanmayan)
Xarici rezervuar (boş):
Qeyd: Yuxarı Rw faktorları CLE (və ya SSE) hadisəsi üçün tətbiq olunur. OLE (və ya OBE) üçün, elastik dizayndan (Rw = 1,0) istifadə olunur.
Cədvəl L – 1R – ASD Metodları, R Əlavəsi Rezervuarları üçün qüvvənin azaldılması faktorları
Xarici rezervuar (boş):
Daxili və xarici rezervuarlar rezervuarın seysmik dizaynı və lövbəri üçün cütləşdirilə bilər sərbəst hərəkəti nəzərdə tutula bilər. Bununla yanaşı, əgər daxili və xarici rezervuarlar ümumi bir fundament ilə dayaqlanarsa, seysmik fundamentin yüklənməsi hər iki rezervuar üçün həm daxili, həm də xarici rezervuar üçün daha az reaksiya modifikasiya qiymətlərindənistifadə edərək hesablanmalı və ümumi effekti müəyyən etmək üçün dinamiki analiz yerinə yetirilməlidir.
L.3.3. Dizayn Yüklərinə aralıq
L.3.3.1. Mümkün gərginliklər
Əlavə R rezervuarları üçün, dizaynın Yol verdiyi gərginliklər API 620, R.3.3. Bölməsinə müvafiqdir.
Əlavə Q rezervuarları üçün, dizaynın yol verdiyi gərginliklər API 620, Q.3.3. Bölməsinə uyğundur.
L.3.3.2. Dairəvi alt lövhələr
R və ya Q Əlavəsinə uyğun olaraq qalınlığın artırılması tələb olunmayan, korroziya imkanı əlavə olmaqla qalınlıq (bu əlavənin tələbləri ilə dəyişdirilən yüklər ilə) API 650, E Əlavəsinə uyğun olmalıdır. R və ya Q Əlavəsinə uyğun olaraq enin artırılması tələb olunmayana kimi dairəvi lövhənin eni API 650, E Əlavəsinə (bu əlavənin tələbləri ilə dəyişdirilmiş yüklər ilə) uyğun olmalıdır. API 650, E Əlavəsinə görə eni müəyyən etmək üçün istifadə olunan qalınlıq saxlanılan seysmik məhsul üçün tələb olunan qalınlığa əsaslanmalıdır.
L.3.3.3. Sürüşməyə davamlılıq
İstər özü lövbər alan, istərsə də mexaniki qaydada lövbərlənən rezervuar sistemi elə konfiqurasiya olunmalıdır ki, rezervuarın əsasında olan ümumi üfüqi kəsim qüvvəsi API 650, E.7.6. – da qeyd olunduğu kimi birləşmə həcmini keçməsin. Mexaniki lövbərləmədən sürüşməyə tab gətirməsi üçün istifadə olunmur.
L.3.3.4. İzolyasiya yükü
Rezervuarlar arasında dairə məsafəsində sərbəst doldurmadan ibarət xarici rezervuar ilə qurulan və layihələndirilən rezervuarlar üçün, paylaşdırmanı müəyyən etmək üçün daha sərt analiz yerinə yetirilməyən kimi, izolyasiya çəkisi seysmik əlavə yüklər üçün daxili və xarici rezervuara bərabər olaraq bölüşdürülməlidir. Dairə sahəsində izolyasiyadan normadan artıq fırlanmaya aralıqi hesablamaq üçün istifadə olunmamalıdır. Dam və ya asılqan göyərtə üzərində izolyasiya əlavənin ağırlıq mərkəzi və ya nöqtəsində yükü müdafiə edən rezervuara tətbiq olunmalı və normadan artıq fırlanmaya tab gətirmək üçün bundan istifadə oluna bilər.
Lövhə səthinə birləşdirilən izolyasiya ilə cüt divar rezervuarları və ya izolyasiyalı tək divarlı rezervuarlar üçün, əlavə izolyasiya çəkisi daxil edilməli və normadan artıq fırlanmaya tab gətirmək üçün istifadə olunan rezervuar çəkisinə, wt daxil edilə bilər. İzolyasiya çəkisi də eyni zamanda WT və WRS ifadələrinin tərifinə daxil edilə bilər.
(L - 1) Tənliyində göstərildiyi kimi API 650, E Əlavəsinin (E.6.1 - 2) Tənliyini dəyişin:
Vi = Ai (WS + Wr + Wf + Wi + Wns + Wnr) (L - 1)
(L - 2) və (L - 3) Tənliyində göstərildiyi kimi API 650, E Əlavəsinin (E.6.1.5 - 1) və (E.6.1.5. - 2) Tənliyini dəyişin:
L.3.3.5. Əlavə dam yükləri
SDS > 0.33 g olan zaman və rezervuar SUG III kimi səciyyələndirilən zaman; və nasoslar, platformalar, üzlük və damın ümumi çəkisinin 25 % - ni keçən dam ilə birbaşa olaraq dayaqlanan boru xəttinin platformaları kimi avadanlıq yükləri üzrə, damdan asılan və ya dayaqlanan super struktur və dam, dam dayaqlarının dizaynı üçün qüvvətləndirilən dam surəti və effektiv dam yükünü müəyyən etmək üçün dinamiki analiz həyata keçirilməlidir.
L.3.3.6. Alternativ işin əsas dizaynı
Əgər titrəyişdən sonra təkanı nəzərə almaq üçün və ya zəlzələnin iş səviyyəsi üçün nəzərdə tutmaq məqsədi ilə əsas qanunlar və ya layihə sənədləri rezervuar sistemini tələb edərsə, L.4 də olan göstərişlərdə istifadə oluna bilər. Torpaq hərəkətinin müəyyən olunması üçün nizamlama tələb oluna bilər (yəni fərqin təkrarlanma intervalı).
Əgər rezervuar sisteminin əsas izolyasiyana Yol verilərsə, L.5.5 – in tələbləri tətbiq olunacaq.
L.3.3.7. Torpaq strukturunun qarşılıqlı təsiri
API 650 E.6.1.6. – ya görə torpaq – strukturun qarşılıqlı təsiri (SSI) tətbiq oluna bilər. Əgər tətbiq olunan Rw qiyməti müvafiq qaydada Cədvəl L – 1Q və L – 1R-də olan qiymətlərdənböyük olmazsa, API 650 E.6.1.6. – ya istinad etmədən özü lövbərlənən rezervuarlara SSI – n tətbiqinə Yol verilir.
L.4. İş səviyyəsinin dizaynını tələb edən rezervuarlar üçün xüsusi göstərişlər
Bu bölmə Alıcı tərəfindən və ya API 625, qaydaları ilə tələb olunan zaman, titrəyişdən sonrakı təkan səviyyəsi (ALE) və bəzən SSE - ə istinad olunan, zəlzələnin təsadüfi səviyyəsi (CLE), bəzən OBE kimi istinad olunan, zəlzələnin baş vermə səviyyəsini (OLE) istiqamətləndirən əlavə seysmik dizayn metodları ilə API 620, Q və ya R əlavəsinə uyğun qurulan soyudulmuş rezervuarlara müvafiqdir.
Torpaq hərəkəti üçün əsas məqsədlərin həyata keçirilməsi aşağıda qeyd olunan qaydada aparılır.
a) OLE – rezervuar tələb olunan yalnız kiçik təmir ilə operativ saxlanmalıdır. Rezervuar sistemi mühüm ziyan olmadan bu torpaq hərəkəti ilə təkrar hadisələrin qarşısını ala bilməlidir.
b) CLE - əsas maye konteyneri baş verə biləcək ictimai lakin geniş ziyana qarşı mühafizə üçün maye saxlamalı və mayedən ibarət olmalıdır (yalnız kiçik sızmalara Yol verilir) və rezervuar sistemi bu hadisədən sonra təmir olunmamalıdır. Bunun rezervuar sisteminin nəzərdə tutulmuş istifadə müddətində tək hadisə olması nəzərdə tutulur.
c) ALE - əsas maye konteynerinin CLE hadisəsi ilk zədələnməsi nəzərdə tutulur və əlavə saxlama sistemi mayeni saxlayır. Kiçik xəsarət və sızmalar ilə ALE torpaq hərəkətinin təkrar titrəyişinə tab gətirmək üçün əlavə saxlama sistemi nəzərdə tutulur.
Bu Standartın L.3 və E Əlavə, API 650 standartının tələbləri burada dəyişdirilməyənə kimi tətbiq olunur.
L.4.2. Torpaq hərəkətləri
OLE, CLE və ALE hadisələri ilə istifadə edilməli olan torpaq hərəkətlərinin müəyyənləşdirilməsi xüsusi məkan olan qaydalardan asılı olaraq fərqlənə bilər. B.Ş. federal qanunları 49 CFR 193 və NFPA 59A LNG rezervuarları üçün əsas qayda və standart sənədlərdir. Rezervuar B.Ş. – dan kənar yerləşdirilən zaman, istifadəçi bu əlavə ilə istifadə edilməli olan torpaq hərəkətlərinin tərifi üçün bu sənədlərə və ya eyni nizamlayıcı sənədlərə istinad edir.
Şaquli zəlzələ nəzərə alınmalıdır.
Digər göstəriş olmayana kimi Ss 0.3 q – dan böyük olan və ya zəif torpaq titrəyişi 0.15 q – dan böyük olan ərazilərdə yerləşdirilən rezervuarlar üçün əraziyə xas reaksiya spektrumu tələb olunur.
Xüsusi rezervuar konfiqurasiyaları altında Sa spektr titrəyişinin daha yuxarı qiymətini məhdudlaşdıran API 650, E.4.6.2. Bölməsində olan istisna müvafiq deyildir.
Cari B.Ş. tələbləri 5 % nəmlənmə ilə reaksiya spektrumuna əsaslanır. Əgər ərazinin xüsusi qaydaları fərqli rütubət qiymətini tələb edərsə və əraziyə xas spektrum tələb olunmazsa, aşağıda qeyd olunan faktorlar 5 % nəmləndirmə qiymətlərinidigər nəmləndirmə qiymətlərinə uyğunlaşdırmaq üçün impulsiv spektral komponentinə tətbiq oluna bilər. API 650, E Əlavəsindən K konvektiv əmsal dəyişdirilmir və 1.5. - ə bərabərdir. Rütubət nisbətləri üçün alternativ nizamlama faktorlarına yerli geotexniki məlumatlar və rasional analiz üzrə əsaslandırılmasını təmin etməklə Yol verilir.
Cədvəl L – 2 İmpulsiv Rütubət normasının nizamlanması
Nizamlama faktoru, Ki
L.4.3. Zəlzələnin iş səviyyəsi (OLE)
İdarəedici yerli qanunlar ilə digər qaydada müəyyən olunmayana kimi, torpaq titrəyişinin iş səviyyəsi 50 illik müddətdə 10 % ehtimalı keçən bir hadisəyə görə hərəkət kimi müəyyən olunmalıdır (475 – il təkrarlanma intervalı).
L.4.3.2. ASCE 7 Metodu, E Əlavəsinə əsaslanan OLE – nin tərifi
OLE torpaq titrəyişini müəyyən etmək üçün API 650, E.4 Bölməsindən istifadə etmək üçün, aşağıda qeyd olunan düzəlişlər bu əlavədə olan göstərişlərə əsaslanaraq hazırlanmalıdır.
1) Yalnız OLE üçün aşağıda qeyd olunan ifadələrin təkrar müəyyən olunması:
Ss planlaşdırılmış, USGS məlumatlarından 10 % PE50 zəlzələ, 5 – faiz – rütubət, qısa müddətlərdə (0.2 san) spektr cavab sürətləndirmə parametridir, % q;
S1 planlaşdırılmış, USGS məlumatlarından 10 % PE50 zəlzələ, 5 – faiz – rütubət, bir saniyəlik müddətdə spektr cavab sürətləndirmə parametridir, % q;
2) Miqyaslama faktoru, Q müvafiq deyildir.
3) API 650, Əlavə E, (E.4.6.1 - 2) və (E.4.6.1 - 3) Tənliyi tətbiq olunmur.
4) (E.4.6.1 - 1) Tənliyi dəyişdirilməlidir:
5) (E.4.6.1 - 4) və (E.4.6.1. - 5) Tənliyi dəyişdirilməlidir:
L.4.3.3. Nizamlama faktorları
Nizamnamələr ilə xüsusi olaraq Yol verilməyənə kimi, OLE dizayn qüvvələri R qüvvə azaltma faktoru və ya I mühüm bir faktor ilə nizamlanmamalıdır. ASD metodlarına təsadüfi səviyyə hadisələrini konvertasiya etmək üçün ümumilikdə tətbiq olunan 0.7 əmsalı (1 / 1.4) ilə bu qüvvələr azaldılmamalıdır.
Nizamlama tələbləri ilə digər göstəriş olmayana kimi, impulsiv spektral titrəyiş üçün nəmləndirmə nisbəti 5 % olmalıdır.
L.4.3.5. Torpaq strukturunun qarşılıqlı təsiri
Rütubət nisbətinin 10 % - i keçməməsini təmin etməklə, OLE dizayn üçün API 620, L.3.3.7. Bölməsinə görə torpaq strukturunun qarşılıqlı təsirindən istifadə etmək olar.
L.4.3.6. Mümkün gərginliklər
Nəzərdə tutulan mümkün gərginliklər zəlzələ yükləri də daxil olmaqla yük kombinasiyaları üçün API 620, L.3.3.1. Bölməsinə müvafiq olaraq 33 % artırılmalıdır.
L.4.3.7. Özü lövbər salan daxili rezervuar
Özü lövbər salan daxili rezervuar J üçün lövbər nisbəti dairəvi lövhədə və künc qaynağında gərginliklər və qaldırmanı məhdudlaşdırmaq üçün OLE dizayn kombinasiyası üçün 1.0 keçməməlidir.
L.4.3.8. Fundamentin stabilliyi
API 650, E.6.2.3. Bölməsi, (E.6.2.3. - 1) Tənliyində qeyd olunan normadan artıq fırlanma nisbəti müəyyən olunan OLE hadisəsi üçün 3.0 – dan daha böyük və ya ona bərabər olmalıdır.
L.4.3.9. Daxili Rezervuarın sərbəst lövhəsi
İfadələr API 650, E Əlavəsində qeyd olunduğu kimi olan zaman, aşağıda qeyd olunanlara müvafiq olaraq sərbəst lövhə OLE hadisəsi üçün təmin olunmalıdır.
İdarəedici nizamnamələrdə tələb olunduğu kimi, əlavə üzlük hündürlüyü hs dalğa hündürlüyündən yuxarı hesablanmış qiymətə əlavə olunmalıdır. OLE hadisəsi üçün minimum qiymət hs 300 mm (1 ft) olmalıdır.
Əgər təmin olunarsa, API 650, E Əlavəsində olan TLqiymətlərindənistifadə ilə əlaqədar olaraq effektiv spektral surətləndirməni Af müəyyən etmək üçün əraziyə xas cavab spektrumundan istifadə oluna bilər.
Əgər nizamlayıcı orqan tərəfindən təsdiq olunmuş hesablanmış dalğa hündürlüyü bu göstərişdə tələb olunan qiymətin 80 % - dən az olmazsa, alternativ dalğa hündürlüyünün hesablanmasından istifadə oluna bilər.
L.4.3.10. Boru elastikliyi
Rezervuara əlavə olunan superstruktur üçün dayaq borular, dayaq fundamentlər, boru dayaqları və boru API 650, Cədvəl E – 8 -də olan boru yerdəyişmələri üçün nəzərdə tutulmalıdır. Gərginlikdə 33 % artıma Yol verilir.
L.4.3.11. Sürüşməyə davamlılıq
Rezervuarın hesablanmış sürüşmə qüvvəsi Vs – i keçməyəcək. Sürüşməyə qarşı təhlükəsizlik faktoru 1.5 olan zaman, maksimum sürtünmə əmsalı, µ (tan 30 / 1.5) olmalıdır. Seçilmiş sürtünmə əmsalı rezervuarın alt hissəsinə uzanan materiallar nəzərə almalıdır. Sürüşməyə tab gətirmək üçün lövbərdən istifadə oluna bilməz. Əgər sürüşmə qüvvəsi Yol verilən qiyməti keçərsə, rezervuar təkrar konfiqurasiya olunmalıdır.
L.4.3.12. Müvafiq strukturlar ilə əlaqələr
API 650, E.7.8. Bölməsində hesablanmış və ya cədvəl yerdəyişmələri OLE üçün 1.25 ilə qüvvətləndirilməlidir.
L.4.3.13. Alt və Üzlük Dayağı
Məhsul yükündən, normadan artıq fırlanan seysmik yükdən və şaquli seysmik yükdən toplanmış təzyiqlərə tab gətirmək üçün rezervuar altı izolyasiya nəzərdə tutulmalıdır. Bu seysmik təzyiqlər SRSS ilə toplana bilər.
Üzlük altında podşipnik halqası ölü və canlı yüklər daxil olmaqla, normadan artıq yüklənməyə görə rezervuarın üzlüyündə (bax: API 650 E.6.2.2) hesablanmış PLE zəif sıxılma qüvvəsinə tab gətirmək üçün nəzərdə tutulmalıdır.
L.4.4. Təsadüfi Zəlzələ səviyyəsi (CLE)
İdarəedici yerli qanunlar ilə digər göstəriş qəbul olunmayana kimi, təsadüfi torpaq titrəyişinin səviyyəsi API 650, Əlavə E və ASCE 7 – də nəzərə alınan maksimum zəlzələ olan 50 illik dövr ərzində 2 % ehtimalı olan bir hadisəyə görə titrəyiş kimi müəyyən olunmalıdır (2474 il təkrarlanma intervalı).
L.4.4.2. API 650, Əlavə E, ASCE 7 Metoduna əsaslanan CLE tərifi
CLE torpaq titrəyişinin müəyyən etmək üçün API 650, E.4 Bölməsindən istifadə etmək üçün, aşağıda qeyd olunan düzəlişlər bu əlavədə olan göstərişlərə əsaslanmaqla hazırlanmalıdır:
1) Miqyas faktoru Q müvafiq deyil və 1.0 qiymətinə bərabər quraşdırıla bilər;
2) Cavab modifikasiya faktoru müvafiq qaydada Cədvəl L1 – Q və ya L1 – R-də qeyd olunduğu kimi olmalıdır;
3) əhəmiyyət faktoru, I 1.0 kimi götürülə bilər.
L.4.4.3 Daxili Rezervuarın sərbəst lövhəsi
İdarəedici qanunlar ilə tələb olunmayana kimi hsqiyməti sıfır kimi götürülən hallar istisna olmaqla, sərbəst lövhə L.4.3.9. – a müvafiq olaraq təmin olunmalıdır.
L.4.4.4. Sürüşməyə davamlılıq
Rezervuarın əsasında hesablanmış sürüşmə qüvvəsi Vs – keçməməlidir. Maksimum sürtünmə əmsalı µ tan 30 olmalıdır. Seçilmiş sürtünmə əmsalı rezervuarın alt hissəsinə gedən materialları nəzərə almalıdır. Sürüşməyə tab gətirmək üçün lövbərdən istifadə olunmaya bilər. Əgər sürüşmə qüvvəsi mümkün göstəricini keçərsə, rezervuar təkrar konfiquryasiya olunmalıdır.
Torpaq – struktur əlaqəsi üçün nəmləndirmə nisbəti 20 % - i keçməməlidir.
L.4.4.6. Mümkün gərginliklər
Nəzərdə tutulan mümkün gərginliklər zəlzələ yükü daxil olmaqla yük kombinasiyaları üçün 33 % artırılmış, API 620, L.3.3.1 Bölməsinə uyğun olmalıdır.
L.4.5. Təkandan sonrakı zəlzələ səviyyəsi (ALE)
Qanunlar və ya layihə sənədləri yalnız xüsusi olaraq rezervuar sistemlərinin təkana qarşı layihələndirilməsini və ya qiymətləndirilməsini tələb edən zaman, müvafiq olmalıdır.
İdarəedici yerli qanunlar ilə digər qayda müəyyən olunmayana kimi, təkandan sonrakı zəlzələ səviyyəsi (ALE) torpaq titrəyişi 50 – illik müddətdə 2 % istisna ehtimalına malik bir hadisəyə görə hərəkət kimi müəyyən olunmalıdır (2475 il təkrarlanma intervalı), hansı ki 50 % azaldılmış spektr qiymətləriilə, API 650, Əlavə E və ASCE 7 – də maksimum nəzərdə tutulan zəlzələdir.
Əgər xarici rezervuar əlavə bir saxlanc kimi nəzərdə tutulmursa (yəni daxili rezervuar üçün yararlı olan API 620 - yə görə qurulmur və yalnız buxar baryerası və təzyiq sərhədi kimi xidmət edir), bu zaman daxili və ya xarici rezervuar üçün bu göstərişlər ilə ALE üçün heç bir dizayn və ya qiymətləndirmə tələb olunmur.
Əgər xarici rezervuar əlavə saxlanc kimi nəzərdə tutularsa (məs. məhsul hidrostatik təzyiq üçün layihələndirilib və daxili rezervuar üçün müvafiq API 620 materiallarından qurulub), artıq mövcud olmayan daxili rezervuarı nəzərdə tutmaqla ALE üçün xarici rezervuar, fundament və lövbər layihələndirilməli və xarici rezervuar sistemində bütün maye saxlanmalı və aşağıda qeyd olunan göstərişlər tətbiq olunmalıdır.
L.4.5.2. Modifikasiya Faktorları
Əlavə saxlanc yeri daxili rezervuar üçün müvafiq qaydada Cədvəl L – 1 R və ya L – 1 Q-də cavab modifikasiya qiymətlərivə 1.0 – a bərabər mühüm bir faktordan istifadə edərək maye olan zaman ALE üçün nəzərdə tutulmalıdır.
Nizamlayıcı tələblər digər göstəriş olmayana kimi, impulsiv spektr sürətləndirmə üçün nəmləndirmə nisbəti 5 % olmalıdır.
L.4.5.4. Torpaq Strukturun qarşılıqlı təsiri
API 620, L.3.3.7 Bölməsinə görə torpaq strukturunun qarışıqlıtəsirindin ALE dizaynı üçün istifadə oluna bilər.
L.4.5.5. Mümkün gərginliklər
Nəzərdə tutulan mümkün gərginliklər zəlzələ yükü daxil olmaqla yük kombinasiyaları üçün 33 % artırılmış, API 620, L.3.3.1 Bölməsinə uyğun olmalıdır.
L.4.6. Əsas izolyasiya
Əsas izolyasiya sistemlərindən torpaq hərəkətlərini nəzərdə tutmaq üçün rezervuarın reaksiyasını dəyişmək üçün istifadə oluna bilər, bir şərtlə ki:
1) daxili və xarici rezervuarların hər ikisi birləşdirici daxili hissələr ilə rezervuarlar arasında artıq diferensial yerdəyişmələrdən yayınmaq üçün ümumi bir fundament üzərində yerləşdirilir;
2) İzolyasiya olunmuş bir sistem ilə əlaqədar daha geniş diferensial deformasiyalar üçün lövbər, daxili v xarici boru xətti, izolyasiya və digər əlavə olunmuş avadanlıq nəzərdə tutulur;
3) əraziyə xas reaksiya spektrumu mandatlıdır və sistemin reaksiyasını müəyyən etmək üçün vacib olan uzun müddətləri daxil edir;
4) izolyasiya olunmuş sistemə bütün xarici boru xəttinin birləşmələri faktiki torpaq titrəyişləri üçün hesablanmış yerdəyişmələrə görə nəzərdə tutulur (I və ya R modifikasiyaları deyil);
5) əsas izolyasiya sistemlərinin dizaynında qəbul oluna bilən sərbəst bir tərəf ilə texniki müvafiqlik üçün diqqətlə yoxlanmalıdır; və ya, torpaq və izolyatorlar da daxil olmaqla, və OLE və CLE spektraldizaynına uyğun eyni üfüqi və şaquli xətt tarixlərini tətbiq edən 3 – ölçülü qeyri – xətti analizlər və ya miqyaslı təkan – cədvəl sınaqları ilə təsdiq olunur.
İstehsalçının Hesabatının tövsiyə olunan iş dairəsi
Bu əlavə İstehsalçının hesabatının hazırlanması üçün sərt qaydalar təyin etmir. Bu hesabatda qeyd olunan məlumatların həcmi – alış sifarişlərində göstərildiyi kimi, Alıcı tərəfindən tələb olunan mümkün xüsusi bəndlər, sınaq qrafikləri, əlavə sxemlər ilə müşayiət olunmaqla – burada mümkün qaydada siyahıya alına bilməz (bax: bənd 7.13).
M.2 Gərginliyin boşaldılması
Bənd 5.25. və 6.18-də qeyd olunduğu kimi gərginliyi boşaldılan struktur hissələri zavod yığımları olan zaman, planlar adi ümumi qeydlərdə bunu göstərməlidir.
M.3. Ərazi təmir işləri və ya dəyişikliklər
Hər hansı səbəbdən ərazidə strukturda kiçik təmir işləri və ya dəyişikliklərdən və / v ya əlavələrdən daha çoxu aparılan zaman, fərz edilir ki, həm İstehsalçı həm də Alıcı İstehsalçının hesabatına əlavə olunan dəyişikliklər və ya bu təmir işləri barəsində bir hesabatı əldə etmək istəyəcək.
M.4. Rezervuarın Sertifikatlaşdırılması
Hər bir rezervuar üçün sertifikat təchiz olunmalıdır. Bu təcrübə rahatlıq üçün xüsusi fayllarda gələcək yoxlamalar barəsində qeydlər aparmaqla sadələşdirməni nəzərdə tutur. Rezervuarlardan ibarət bir qrup bir sifarişdə və bir ümumi məkanda qurulan zaman, İstehsalçının hesabatından başqa digər bəzi xüsusi hesabat formasına hər iki tərəf üstünlük verir. Arzu olunandır ki, alqı sifarişi təyin olunan zaman, hər bir müqavilə üzrə təfsilatlar müəyyən olunsun; əgər onlar təklifdə göstərilməzsə, bu halda onlara sorğuda olan məlumatlar verilir.
M.5. Rezervuarın Sertifikatında olan ifadələr
Sertifikat üçün təklif olunan format və sözlər aşağıda qeyd olunduğu kimidir:
BİZ TƏSDİQ EDİRİK Kİ, bu aşağı – təzyiqli rezervuar üzrə dizayn, materiallar, konstruksiya və ustalıq API 620, Geniş, Qaynaq olunmuş, Aşağı təzyiq Rezervuarlarına uyğundur.
Tarix ___________________ 20 ___ İmzaladı _______________________
Mən İstehsalçının _____________ tarixli hesabatında qeyd olunan rezervuarı yoxladım və qeyd edirəm ki, İstehsalçı bu rezervuarı API 620 – nin müvafiq bölmələrinə müvafiq olaraq quraşdırmışdır. Rezervuar yoxlandı və ____ lbf / düym ölçüyə uyğundur.
Tarix ___________________ 20____ İmzaladı ____________________________
Təzyiq boşaltma Cihazlarının quraşdırılması
Təzyiq boşaltma cihazları elə quraşdırılmalıdır ki, onlar təmir işləri üçün çıxarıla bilən və yoxlamaya hazır qaydada yararlı olsunlar. ASME təsdiq olunmuş təhlükəsizlik qoruyucu klapanlarının quraşdırılması üçün API 520, Hissə 2 – də təklif olunan təcrübələr təzyiq normalarında olan fərqə verilən əhəmiyyətə görə ümumilikdə tətbiq olunmalıdır.
Əgər qazlar üçün boşaldıcı qurğular damın üzərində yerləşdirilməzsə, onlar rezervuara mümkün qədər yaxın (əgər varsa) buxar məkanına birləşdirilmiş boru xətti üzərində quraşdırılmalıdır; əgər boşaldıcı cihazlar atmosferə axıdılarsa, onlar yanma şansının qarşısını almaq üçün lazımi hündürlükdə olmalıdır (bax: API 2000).
N.3. Rezervuarın örtüyünün ölçüsü
Boşaldıcı cihaza aparan rezervuardan örtük boşaltma cihazının nominal giriş borusunun ölçüsü qədər geniş ölçüyə malik olmalıdır.
N.4. Boşaltma boruları
N.4.1. Bu kimi boşaltma cihazlarının çıxış tərəfində boşaltma borusundan istifadə olunan zaman, onun sahəsi klapan çıxışının sahəsindən az olmayacaq və ya əgər tək boru müxtəlif boşaltma cihazlarından boşaltmanı təmin edərsə, onun sahəsi klapan çıxışlarının ümumi sahəsindən az olmayacaq. Boşaltma borusu klapanların boşaltma tərəfində suyun və ya digər mayelərin saxlanmasının qarşısını almaq üçün açıq drenaj ilə təchiz olunmalıdır.
N.4.2. Boşaltma borusu elə müdafiə olunmalıdır ki, klapanın korpusu üzərində heç bir lazım olmayan gərginlik yaranmasın. Açıq boşaltmalar elə yerləşdirilməli və istiqamətləndirilməlidir ki, axın rezervuardan kənara istiqamətləndirilsin və lyuklar, pilləkənlər və ya iş platformaları üzrə təhlükə yaratmasın.
N.5. Xəsarətə qarşı təhlükəsizlik
Boşaltma cihazlarının yığımlarının təhlükəsizliyi xidmətdə xəsarətə qarşı, tufan effektlərinə və ya idarəsizliyə qarşı təmin olunmalıdır. Qurğunun təhlükəsizlik qaydalarına cavab verən giriş nərdivanları və platformalar təklif olunur.
N.6. Vakuum boşaltma qurğuları
İstifadə olunan zaman, vakuum boşaltma qurğusu rütubətin toplandığı boşluqlar ilə axında mümkün qədər birbaşa olacaq və girişin yuxarısında külək tıxacı istisna olmaqla heç bir boru xətti yoxdur. Müvafiq vakuum – hava girişi də eyni zamanda təmin olunmalıdır.
N.7. Bağlayıcı klapanlar
Əgər bu qurğuların işləməsinə yardım etmək üçün rezervuar ilə boşaltma cihazları arasında istifadə olunarsa, bağlayıcı klapanlar bağlanmalı və ya açıq kipləndirilməlidir və əgər bu şərait dəyişdirilərsə, səlahiyyətli şəxs iştirak etməlidir. Əgər rezervuardan istifadə olunarsa, təsirə məruz qalmış boşaltma cihazlarının bağlı və ya kipləndirilmiş - açıq vəziyyəti saxlanana kimi səlahiyyətli şəxs qalmalıdır.
Aşağı təzyiqli rezervuarların montajı ilə əlaqədar təklif olunan təcrübə
Bu əlavədə tövsiyə olunan təcrübələr yalnız ümumi direktiv üçün nəzərdə tutulur. Onlar mühüm qaydada aşağı təzyiqli rezervuarlar üçün konstruksiya qaydalarının bir hissəsi deyildir, çünki bir çox yerlərdə təhlükəsizlik üçün kəskin mühəndislik prinsipləri və effektiv əməliyyat hər bir montaj üçün düzgün prosedur diktə edəcək.
Sahibkar və ya operator rezervuarda cari iş təzyiq normasını göstərmək üçün əlavə bir lövhə təmin edən zaman, üstün hal kimi lövhə İstehsalçının trafaretinə yaxın təhlükəsiz qaydada əlavə olunmalıdır (bu qaydalar ilə tələb olunan nişanları göstərən). Bu kimi nişanlar əlavə lövhə ilə əhatə olunmayacaq.
Bu standarta müvafiq olaraq quraşdırılan rezervuarlar üçün bütün örtüklər və aksesuarlar elə quraşdırılmalıdır ki, hər hansı tələb olunan yoxlama hazır qaydada həyata keçirilsin.
Rezervuarın alt hissəsi birbaşa olaraq torpağın üzərinə uzanan zaman, katod mühafizəyə ehtiyac yaratmaq məqsədi ilə araşdırma aparılır.
Hidrokarbon tərkib hissələri altında suyun toplana biləcəyi bütün rezervuarlar müvafiq qaydada donmadan mühafizə olunan müvafiq drenajlar ilə təmin olunmalıdır.
O.6.1. Baxmayaraq ki, ümumi yanğın söndürmə və yanğından mühafizə tədbirlərinin digər təhlükəsizlik kodeksləri ilə tam əhatə olunması nəzərdə tutulur, hər hansı səbəbdən yaranan yanğına məruz qala biləcək, bu qaydalara müvafiq olaraq quraşdırılan rezervuarlar müvafiq qaydada yanğına davamlı dayaqlara malik olmalıdır.
O.6.2. Əgər tərkib hissə yanmağa başlayarsa, bu rezervuarlardan və ya müvafiq boru xəttindən və digər avadanlıqdan alışqan tərkib hissənin sızması və ya təsadüfi axmalar üçün geniş drenaj imkanları üçün göstərişlərə xüsusi əhəmiyyət vermək lazımdır.
O.6.3. İzolyasiya olunan yerlərə xüsusi əhəmiyyətdən asılı olaraq, orta qaynama nöqtəsindən yuxarı temperaturlarda alışqan maye məhsullarının saxlandığı rezervuarlar müvafiq qaydada yanğına davamlı olmalı və ya digər şəkildə mühafizə olunmalıdır.
NDE və Yoxlama tələblərinin xülasəsi
Yoxlama və Sınağın tələb olunduğu qaynaqlar
Tək qalınlıqlı bərkidici lövhələr, yəhər flanslar və ya inteqral bərkidici ara qatlar ilə bütün qaynaqlar, nəzarət dəlikləri vasitəsi ilə. Olduqca dar olan bərkitmələr və ya rezervuarın alt hissələri üzrə ucluqlar daxil deyildir.
Maye yükü üçün nəzərdə tutulmayan rezervuarların damları
Əlavə R rezervuarları: Tam nüfuz olmayan üzlük – alt qaynaqlar
Əlavə R rezervuarları: Hazır rezervuar
Əlavə R rezervuarları: Cüt divar soyudulmuş rezervuarın xarici rezervuarı
Əlavə Q: Tam nüfuz olmayan üzlük – alt qaynaqlar
Əlavə Q: Rezervuar pnevmatik təzyiqə məruz qalan zaman hidrostatik sınaq səviyyəsindən yuxarı buxar məkanı
Əgər dam maye yükü üçün nəzərdə tutulmazsa, üzlük
Əgər belə layihələndirilibsə, dam daxil olmaqla hazır rezervuar
Əlavə R rezervuarları
Dolu üzlük əlaqələri: rezervuarın üzlüyünə ucluq, təkrar ara qat qaynaqları, yerləşdirilən qaynağın hər 1 / 2 düymdə dam keçidi üzərində üzlük – alt bərkidici ara qat qaynaqları və hazır qaynaq
Maye nüfuz sınağı verilməyənə kimi, qaynaq əlavə edən ucluqlar, lyuklar və təmizləmə örtükləri
Əlavə R karbon polad rezervuarları: bütün rezervuar qaynaqları tam olaraq radioqrafiya olunmur, alt dairəvi lövhə qaynağına Silindir divarı, tam radioqrafiya olunmayan örtüklərin bütün qaynaqları (proqressiv MT daxil edir) əsas komponentlərə əlavə qaynaqlar və daimi dayaq zolaqları ilə birləşmələr üzrə qaynağın ikinci qatı.
Əgər PT tərəfindən yoxlanmazsa, daimi və müvəqqəti əlavələr
Əlavə R paslanmayan polad rezervuarlar: tam radioqrafiya olunmayan bütün rezervuar qaynaqları, alt dairəvi lövhə qaynağı üçün Silindir divarı, tam radioqrafiya olunmayan bütün örtüklərin qaynaqları (proqressiv PT daxil olmaqla), əsas komponentlərə əlavə qaynaqlar və daimi dayaq zolaqları ilə birləşmələr üzərində qaynağın ikinci qatı
Təsdiq olunarsa MT əvəzinə təmizləmə örtükləri, qaynaq əlavə edən ucluqlar və lyuklar. Q Əlavəsinin rezervuarlarına aid deyil.
Əlavə Q: Tam radioqrafiya olunmayan bütün uzununa və dairəvi rezervuar qaynaqları
Əlavə Q: Silindir divar – dairəvi lövhə qaynaqları
Əlavə Q: Radioqrafiya olunmayan örtük qaynaqlar. PT dam keçidi və yerləşdirilən qaynaq metalının hər 1 \ 2düym
Əlavə Q: təzyiqsiz hissələrin əsas komponentlərə əlavə qaynaqları
Əlavə Q: Dayaq zolaqlar üzrə ikinci birləşmə keçidi saxlanmalıdır
Əlavə Q: Əsas komponentlər üzrə dartma çıxartma sahələrinin montajı üçün əsas metal təmir işləri
Birləşmə effektivliyi tələb olunan zaman və materialın qeyd olunan minimum gərginliyindən 0.1 dəfə böyük olan gərginlik və 1.25 in daha qalın olan lövhə ilə birləşmələrin 100 % rezervuar qaynaqları
Cədvəl 5 – 2 ilə çıxarılan dam birləşmələri üçün istisna olmaqla 100 % radioqrafiya olunmayan bütün rezervuarların qaynaq olunmuş əsas birləşmələri üçün yerin yoxlanması, tam müdafiə olunan rezervuar altları və yalnız sıxma gərginliyi üçün nəzərdə tutulan komponentlər (5.26.4.)
Əlavə Q: Lövhənin qüvvəsindən 0.1 dəfə böyük olan iş gərginliyi ilə 100 % rezervuar qaynaqları
Əlavə Q: Lövhənin qüvvəsindən 0.1 dəfəyə bərabər və ya ondan az iş gərginliyi ilə RT rezervuar qaynaqları
Əlavə Q: qalınlaşdırılmış daxili lövhələr ətrafında 100% rezervuar qaynaqları
Əlavə Q: Vahid qaydada müdafiə olunan hamar altlıqlar istisna olmaqla bütün üç lövhə rezervuar birləşmələri
Seçilmiş birləşmələrdən xaricdə götürülən 6 – in radioqrafa malik olan rezervuarın qaynaq olunmuş dairəvi lövhə radial birləşmələrinin 25 % - i
Əlavə Q: Bənd 5.26.3.3. ilə tələb olunan hallar istisna olmaqla, 6 düymradioqrafiyaya malik olan rezervuarın qaynaq olunmuş sıxılma radial birləşmələrinin 25 % - i
Əlavə Q: doldurucu metal olmadan qaynaqlanmış və hidro sınaqdan keçirilmiş 12 düym və ya daha az diametrdə boru üçün istisna olmaqla, 1.3.2. məhdudiyyətləri daxilində mayedən ibarət borular və boru ləvazimatlarında uzununa rezervuar qaynaqlarının 100 % - i
Əlavə Q: doldurucu metal olmadan qaynaqlanmış və hidro sınaqdan keçirilmiş 18 idüymvə ya daha az diametrdə boru üçün istisna olmaqla, 1.3.2. məhdudiyyətləri daxilində buxardan ibarət borular və boru ləvazimatlarında uzununa rezervuar qaynaqlarının 100 % - i
Əlavə Q: bütün dairəvi qaynaq olunmuş boru birləşmələrinin 30 % - i
Əlavə Q: Rezervuar hissələrini fabrikatlaşdırmaq üçün istifadə olunan rezervuarın qaynaq olunmuş birləşmələrinin 100 % - i
Əlavə R rezervuarları: Əsas – komponent rezervuar qaynaqları
Əlavə R rezervuarları: Boru xəttində rezervuar qaynaqları
İstiqamətləndirici qaz ilə yoxlanmayana kimi alt qaynaqlar
Əlavə R rezervuarları: Təkrar ara qat təzyiqi sınağını qəbul etməyən alt örtüklər ətrafında sarğı qaynaqları, tam nüfuz etmə üzlük – alt qaynaqlar, bütün alt qaynaqlar
Əlavə Q: Üzlük və alt hissə arasında tam dərin birləşmələr və bütün dərin qaynaqlar
Əlavə Q: Daxili rezervuarın pnevmatik təzyiqi hər iki tərəfdə bərabərləşdirilən zaman hidro sınaq səviyyəsindən yuxarı qaynaqlar
Əlavə Q: Təkrar ara qatların arxasında hava təzyiqi ilə yoxlana bilən alt örtüklər ətrafında əlavə sarğılar
Yerində saxlanılan rezervuar qaynaqlar
Üzlük – lövhə rezervuar qaynaqlar
Əlavə Q: əlavə komponentlər üzərində montaj çıxarma sahələri üçün əsas metalın təmir işləri
Qaynaqlar əlavə olunan ucluqlar, lyuklar və təmizləmə örtükləri
MT = Maqnit hissəciyin yoxlanması
PT = Maye Dərinliyinin yoxlanması
Pen Oil = Nüfuz edən yağın yoxlanması
RT = Radioqrafik yoxlanma
VB = Vakuum Qutunun yoxlanması
MT: ASME Bölmə VIII, Əlavə 6, Paraqraflar 6 – 3, 6 – 4 və 6 – 5
PT: ASME Bölmə VIII, Əlavə 8, Paraqraflar 8 – 3, 8 – 4 və 8 – 5
VE: API 620, Bölmələr 7.15.5.2 və 7.15.5.3.
RT: ASME Bölmə VIII, Paraqraf UW – 51 (b)
İmtahançının kvalifikasiyaları:
MT: API 620, Bölmə 7.15.2.3.
PT: API 620, Bölmə 7.15.4.3.
RT: ASNT səviyyə II və ya III
Prosedurun tələbləri:
MT: ASME Bölməsi V, Maddə 1, T – 150
PT: ASME Bölmə V, Maddə 6
RT: Prosedur tələb olunmur. Bununla yanaşı, yoxlama metodu ASME Bölmə V, Maddə 2 – yə uyğun gəlməlidir.
- 325 F və ya daha isti temperaturda maye qaz üçün aşağı təzyiqli rezervuarlar
API 620 – nin əsas bölmələri ilə birlikdə, bu əlavə soyudulmuş rezervuar sisteminin metal hissələrinin fabrikatlaşdırılması, materialları və dizaynı üçün tələbləri təmin edir. Əsas API 620 rezervuarı üçün tələblər bu əlavənin hər hansı tələbləri ilə əvəz olunan hallar istisna olmaqla, əsas və əlavə maye konteynerlərinə, soyuq dam temperaturlarına, isti məhsul buxar konteynerlərinə, təmiz qaz konteynerlərinə və onların aparatlarına tətbiq olunur. Metal komponentləri bir hissə olan tam rezervuar sistemi API 625 - ə müvafiq olacaq.
Q.1.2. Boru məhdudiyyətləri
API 620 1.3.2. – də qeyd olunan boru məhdudiyyətləri API 625, 1.6. Bölməsi ilə əvəz olunur.
Bu əlavədə olan göstərişlər – 0.25 psig – dən + 7.00 psig - ə kimi təzyiqləri nəzərdə tutmaq üçün tətbiq olunur.
Bu əlavədə olan göstərişlər - 325 F və ya daha isti metal temperaturlarını nəzərə almaq üçün tətbiq olunur.
Bu əlavədə istifadə olunan aşağıda verilmiş ifadələrin tərifini API 625 – dən əldə olunub.
- Soyudulmuş rezervuar sistemi
- Tək rezervuar sistemi
- Cüt rezervuar sistemi
- Tam rezervuar sistemi
- əsas maye konteyneri
- əlavə maye konteyneri
- isti məhsul buxar konteyneri
- təmiz qaz konteyneri
- soyudulmuş dam temperaturu
- nəzərdə tutulan təzyiq
- nəzərdə tutulan metal temperaturu
Materialın tələbləri nəzərdə tutulmuş metal temperaturunda soyudulmuş məhsulların saxlanmasına əsaslanır.
Q.2.2. Materialların məhsul temperaturları
Q.2.2.1. Aşağıda qeyd olunan metal komponentlər (onların nüfuzu, boru xətti, lövbərləri, bərkidiciləri və əlavələri) üçün materiallar Cədvəl Q – 1-dən seçilməli və bənd Q.2.3-in tələblərinə uyğun gəlməlidir:
a) əsas maye konteynerləri;
b) əlavə maye konteynerləri;
c) soyudulmuş dam temperaturu (buraya xarici dam izolyasiyası ilə rezervuarların tək damları və cüt dam rezervuarlarının daxili damları);
d) soyudulmuş boru xəttini isti buxara və ya təmiz qaz konteynerlərinə birləşdirən termiki məsafə hissələri;
e) tam rezervuar sistemləri; əsas maye konteynerinin sızması zamanı soyuq qaz axınlarının baş verə biləcəyi isti buxar konteynerlərinin hissələri;
f) izolyasiya üçün metal asılma göyərtələr;
g) əgər mayenin saxlanması üçün tələb olunarsa, soyudulmuş, istifadə olunan və ya digər dizayn şəraitləri altında gərginliklə yüklənmiş əsas və ya əlavə maye konteynerlərində xətti lövhələr.
Q.2.2.2. Əgər mayenin saxlanması üçün tələb olunarsa, əsas və əlavə beton maye konteynerlərində, bütün nəzərdə tutulan şəraitlər altında sıxılma ilə yüklənən xətti lövhələr üçün materiallar 65 F və ya daha yüksək metal temperaturu üçün müəyyən olunan materialları çıxmaqla, Cədvəl 4 – 1-də açıq siyahıya alınmış materiallardan seçilməlidir.
Q.2.2.3. Materialın növünə görə eyni olan iki paslanmayan polad lövhələr tək üzlük lövhəsinin yarım yığımını formalaşdırmaq məqsədi ilə montaj etməzdən əvvəl birlikdə qaynaqlaya bilərlər. Birlikdə qaynaqlanmış lövhələr 1 / 2 düymqalınlıqda olmaqla maksimum lövhə ilə biri digərinin 1 / 16 düym daxilində qalınlığa malik olmalıdır. Bir yarım yığımı yaratmaq üçün ikidən artıq lövhədən istifadə olunmamalıdır. Yarım yığımdan ibarə olan cüt lövhələrin şaquli ucları nizamlanmalıdır. Yarım yığım 6 – cı Bölmədə qeyd olunan ölçü aralığına və 7 – ci Bölmənin Q.5.5. və Q.5.6. – da qeyd olunan yoxlama tələblərinə uyğun olmalıdır. Bütün qaynaqlama prosedurlarının spesifikasiyaları 6 – cı Bölməyə və Q.4 - ə müvafiq olmalıdır.
Q.2.3. Materialların Məhsul Temperaturu üçün Təsir sınağınıntələbləri
Q.2.3.1. Q.2.3.2.- Q.2.3.4. - ə müvafiq olaraq 9 % və ya 5 % nikel poladın təsiri yoxlanmalıdır. Təsir yoxlaması Austentik paslanmayan polad, nikel qarışığı və alüminiummaterialları üçün tələb olunmur. Q.4.4. ilə tələb olunarsa, Yüksək qarışıqlı (Austentik) paslanmayan poladda qaynaqların təsiri yoxlanmalıdır.
Cədvəl Q – 1 – Materialların Məhsul temperaturu üçün ASTM Standartları
Lövhələr və Struktur hissələri
Boru xətti, Boru ləvazimatları və borular
A333, Dərəcə 8 (bax:Qeyd 2)
A334, Dərəcə 8 (bax:Qeyd 2)
B444 (UNS – N06625), D. 1
B444 (UNS – No6625), D 2
B619 (UNS – N10276) (bax:Qeyd 3 və 6)
A312, Dərəcə TP 304 (bax:Qeyd 3)
A312, Dərəcə TP 304 L (bax:Qeyd 3)
A240, Növ 201LN (UNS – S20153)
A312, Dərəcə TP316 (bax:Qeyd 3)
A312, Dərəcə TP316L (bax:Qeyd 3)
A358, Dərəcə 304, Sinif 1 (bax:Qeyd 4)
B209, Qarışıq 3003 – 0 (bax:Qeyd 5)
B209, Qarışıq 5052 – 0 (bax:Qeyd 5)
B209, Qarışıq 5083 – 0 (bax:Qeyd 5)
B209, Qarışıq 5086 – 0 (bax:Qeyd 5)
B209, Qarışıq 5154 – 0 (bax:Qeyd 5)
B209, Qarışıq 5456 – 0 (bax:Qeyd 5)
B221, Qarışıq 6061 – T4 və T6
B308, Qarışıq 6061 – T6
B210, Qarışıq 3003 – 0
B210, Qarışıq 3003 – H113
B210 Qarışıq 5052 – 0
B210, Qarışıq 5086 – 0
B210, Qarışıq 5154 – 0
B241, Qarışıq 5052 – 0
B241, Qarışıq 5083 – 0
B241, Qarışıq 5086 – 0
B241, Qarışıq 5454 – 0
B241, Qarışıq 5456 – 0
B247, Qarışıq 3003 – H112
B247, Qarışıq 5083 – H112
B247, Qarışıq 6061 – T6
F468, Qarışıq 6061 – T6
1. Qeyd etibarsızdır.
2. Yalnız bəndsiz boru xətti və boru
3. ASTM spesifikasiyası ilə qeyd olunmaqla Yol verilən prosesdən istifadə edərək doldurucu metal əlavəsi olmadan alınan qaynaq olunmuş boru qaynaq edilməli və hidrostatik olaraq və ya ASTM tələblərinə uyğun burağan cərəyanı ilə yoxlanmalıdır.
4. Q.4.4 ilə tələb olunan zaman, qaynaqlama proseduru üçün qaynaqların təsir sınaqları aparılmalıdır.
5. ASTM B221 struktur hissələrinə də eyni zamanda Yol verilir.
6. Bu cədvəlin 3 – cü qeydinə və ASTM B619 – a müvafiq olan boru xəttindən Alıcı tərəfindən təsdiq olunan zaman B619 – da qeyd olunan 8 düym limiti keçən diametrlərdə istifadə oluna bilər. Bundan əlavə, 8 düym diametrdən yuxarı boru üçün, əlavə doldurucu metala Yol verilir.
Q.2.3.2. Lövhədən hazırlanmış struktur hissələri də daxil olmaqla, lövhələrin təsir sınağı aşağıda qeyd olunanlara cavab verməlidir.
a) Təsir sınağının nümunələri yekun fırlanma lövhəsi istiqamətinə əks götürülür.
b) ASTM A353, A553 və A844 poladlar üçün, Şarpi V – dərəcəli nümunələr – 320 F temperatura kimi soyudulmalıdır.
Qeyd:Bu temperatur ASTM spesifikasiyalarının standart tələblərinə uyğun olaraq seçilir. – 320 F temperaturu da eyni zamanda soyutma üçün münasib və təhlükəsiz vasitə (maye nitrogen) təmin edir; yoxlama texnikaları üçün, bax:ASTM A370.
c) Nəzərdə tutulan metal temperaturu – 155 F və ya daha isti olmayana kimi, ASTM A645 poladları üçün, Şarpi V – dərəcəli nümunələr - 320 F - ə kimi soyudulur, hansı ki bu halda nümunələr – 220 F alternativ temperatura kimi soyudula bilər.
d) Əks Şarpi V – dərəcəli təsir qiymətləriCədvəl Q – 2-yə uyğun gəlməlidir.
e) Hər bir sınaq üç nümunədən ibarət olur və ASTM A353, A553, A645 və A844 standartlarının tələb etdiyi kimi, hər bir nümunə 0.015 indən (15 mil) daha az olmayan dərəcəyə əks yan genişlənməyə malik olmalıdır.
f) Təkrar sınaqlar ASTM A353, A553. A645 və A844 - ə müvafiq olmalıdır.
Q.2.2.3. Struktur hissələrinin təsir sınağı aşağıda qeyd olunanlara uyğun gəlməlidir:
a) Hər bir termiki emal sahəsində hər bir fərqli forma üçün, hər bir formanın ən qalın hissəsindən uzununa istiqamətində götürülən üç nümunədən ibarət bir dəst yoxlanmalıdır. Əgər termiki emal hissəsi müxtəlif qəliblərdən ibarət formalardan ibarətdirsə, hər bir qəlibin fərqli formaları üzrə yoxlama aparılmalıdır.
b) Təsir sınağı üçün A353, A553, A645, A və ya B dərəcəsi və A844 poladla üçün Şarpi V – dərəcəli nümunələr – 320 F (bax: bənd Q.2.3.2., yarımbənd b və c) temperatura kimi soyudulmalıdır.
c) Uzununa Şarpi V – dərəcəli təsir qiymətləriCədvəl Q – 2-yə uyğun olmalıdır.
d) Hər bir sınaq üç nümunədən ibarət olur və ASTM A353, A553, A645 və A844 standartlarının tələb etdiyi kimi, hər bir nümunə 0.015 düymdən (15 mil) daha az olmayan dərəcəyə əks yan genişlənməyə malik olmalıdır.
e) Təkrar sınaqlar ASTM A353, A553, A645 və A844 - ə müvafiq olmalıdır.
Q.2.3.4. Döymələrin, boru xəttinin və boruların təsir sınağı aşağıda qeyd olunanlara uyğun olmalıdır:
a) Təsir sınağının nümunələri istənilən termiki emal hissəsinə daxil edilən hər bir istilikdən əldə olunmalıdır.
b) Şarpi V – dərəcəli nümunələr təsir sınağı üçün A522, A333 (Dərəcə 8) və A334 (Dərəcə 8) üçün – 320 F (bax: bənd Q.2.3.2., yarımbənd b və c) temperatura kimi soyudulmalıdır.
c) Minimum Şarpi V – dərəcəliqiymətlərCədvəl Q – 2-də uzununa qiymətlərəcavab verməlidir.
d) Hər bir sınaq üç nümunədən ibarət olur və ASTM A 522, A 333 (Dərəcə 8) və A334 (Dərəcə 8) standartlarının tələb etdiyi kimi, hər bir nümunə 0.015 düymdən (15 mil) daha az olmayan dərəcəyə əks yan genişlənməyə malik olmalıdır.
e) Təkrar sınaqlar ASTM A 522, A 333 (Dərəcə 8) və A334 (Dərəcə 8) - ə müvafiq olmalıdır.
Q.2.4. Atmosfer Temperatur Materialları
Q.2.4.1. Aşağıda isti məhsul buxar konteynerinin komponentlərini nəzərə alınır:
a) Asılmış göyərtələr üzrə damlar;
Cədvəl Q – 2 – Şarpi V – dərəcəli təsir qiymətləri
Nümunənin ölçüsü (mm)
Qəbul üçün tələb olunan qiymət (ft - lb)
Təkrar sınaq tələb etmədən minimum qiymət (ft - lb)
Qəbul üçün tələb olunan qiymət (ft - lb)
Təkrar sınaq tələb etmədən minimum qiymət(ft - lb)
CədvəlU – 2-nin alternativ axın qəbulu meyarı tətbiq olunan zaman, CədvəlU – 3-in daha yüksək təsiri lövhələr üçün tələb olunur.
Üç nümunənin orta həcmi
Dəstin yalnız bir nümunəsi
b) cüt divarın xarıcı üzlükləri, tək rezervuar sistemləridir;
c) cüt divarın xarıcı altlıqları, tək rezervuar sistemləridir;
d) laynerlərin isti məhsul buxar konteynerləri kimi hərəkət etdiyi, lakin əlavə mayenin saxlanması üçün tələb olunmayan əlavə beton maye konteynerləri üçün metal laynerlər.
Q.2.4.2. İsti məhsul buxar konteynerləri üçün material aşağıda qeyd olunanlardan birinə uyğun gəlməlidir.
a) Alıcı tərəfindən və ya Cədvəl4 - 1 ilə tələb olunmayan, təsir sınaqları olmadan – 35 F – dən aşağı nəzərdə tutulan metal temperaturları üçün (ən aşağı bir gün – 35 F ətraf temperaturu nəzərdə tutur) Cədvəl4 – 1
b) Alıcı və ya CədvəlR – 4 ilə tələb olunmayana kimi, təsir sınaqları olmadan – 60 F – dən aşağı metal temperaturları üçün CədvəlR – 3
c) Alıcı tərəfindən qeyd olunmayana kimi təsir sınaqları olmadan Q.2.2. paraqrafı.
d) Əgər Alıcı tərəfindən təsdiq olunarsa, material bənd 4.2.2-nin tələblərinə müvafiq olaraq seçilə bilər. Divar layner sistemləri dövrə qaynaqları ilə əlavə olunan 3 / 16 düym qalınlıqdan az olmayan layner lövhələri ilə pərçimlənən lövhələrdən ibarət olan zaman, bənd 4.2.2. laynerə və ya pərşçimlənmiş lövhə materialına tətbiq olunmamalıdır.
Q.2.4.3. Aşağıda qeyd olunanlar təmiz qaz konteyner komponentləri hesab olunur:
a) cüt divarın xarici damları, cüt dam, tək rezervuar sistemləri;
b) cüt divarın xarici üzlüyü, cüt dam, tək rezervuar sistemləri;
c) cüt divarın xarici altlığı,cüt dam, tək rezervuar sistemləri;
d) nəm buxar baryerası kimi əlavə beton maye konteyneri ilə fəaliyyət göstərən lakin isti məhsul buxar konteyneri kimi fəaliyyət göstərməyən və əlavə mayenin saxlanması üçün tələb olunmayan metal laynerlər.
Q.2.4.4. Təmiz qaz konteynerləri üçün material Cədvəl 4 – 1-də siyahıya alınan təsdiq olunmuş materiallardan birinə uyğun gəlməlidir. Əgər faktiki gərginlik material üçün mümkün gərginliyin bir yarısını keçməzsə, nəzərdə tutulmuş metal temperaturuna əhəmiyyət verilir.
Q.2.5. Struktur formaları
9 % və 5 % nikel poladdan olan struktur formaları ASTM A353, A553, A645 və ya A844 standartının fiziki və kimyəvi tələblərinə uyğun təchiz oluna bilər. Fiziki sınaqlar ASTM A6 – nın tələblərinə müvafiq olmalıdır.
Q.2.6. Boru xətti, boru və döymələr
Q.2.6.1. Bu əlavənin xüsusi tələblərinə əlavə olaraq, bənd Q.1.2-nin məhdudiyyətləri daxilində bütün boru xətti ASME B31.3 standartının minimum material tələblərini yerinə yetirəcək.
Q.2.6.2. Bənd Q.2.6.3. və Q.6.4. ilə Yol verildiyi kimi, rezervuarın divarından məsafədə örtüklər üçün istifadə olunan borular, borucuqlar və döymələr rezervuar divarının materialı ilə termiki genişlənmə əmsalına, qaynaqlamaya və qüvvəyə uyğun olmalıdır (d və tnŞəkil 5 – 7-də müəyyən olunur).
Q.2.6.3. 9 % Ni (A353, A553, A844) və 5 % Ni (A645) rezervuarları vasitəsi ilə örtüklər üçün A334, Dərəcə 8 və ya A333, Dərəcə 8 üçün müvafiq qaydada boru və borucuqlar üçün Cədvəl Q – 1-də olan Nikel qarışıq material B444 (UNS – N06625), B622 və B619 – dan (UNS – N10276) istifadə oluna bilər, bir şərtlə ki, bu materiallar hazırki əlavədə olan müvafiq tələblərə cavab verməli və bunlardan bərkitmə üçün istifadə olunmamalıdır.
Q.2.6.4.Cədvəl Q – 1-də olan 300 seriyalı paslanmayan polad materiallardan 201LN rezervuarları vasitəsi ilə örtüklər üçün boru və borucuqlar üçün istifadə oluna bilər, bir şərtlə ki, bu materiallar hazırki əlavədə olan müvafiq tələblərə cavab verməli və onlardan bərkitmə üçün istifadə olunmamalıdır.
Dizayn nəzəriyyələri bu Bölmənin Q.3. əlavə göstərişləri ilə birlikdə “Dizayn və İcra meyarı”, Bölmə 6, API 625 – də qeyd olunduğu kimi olmalıdır.
Q.3.2. Saxlanılan mayenin sıxlığı
Saxlanılan mayenin sıxlığı nəzərdə tutulan temperaturlar norması daxilində maksimum sıxlıq olmalıdır.
Q.3.3. Nəzərdə tutulan mümkün gərginliklər
Q.3.3.1. Q.2.2. – də qeyd olunan materiallar üçün maksimum mümkün gərginliklər Cədvəl Q – 3-ə müvafiq olmalıdır.
Q.3.3.2. Boltla bağlanan poladdan başqa digər materiallar üçün Cədvəl Q – 3-də verilən mümkün gərginlik üçün qiymətlərqeyd olunan minimum hasilat qüvvəsinin 66 2 / 3 % (b) və ya material üçün qeyd olunan minimum ən son qüvvənin 33 1/3 % - dən (a) daha azdır, lakin onlar paslanmayan polad, nikel qarışığı və alüminium materiallar üçün qeyd olunan minimum hasilat qüvvəsinin 75 % -ni təşkil edir. Mümkün sınaq gərginlikləri bənd Q.6.2.2-nin məhdudiyyətinə əsaslanır.
Q.3.3.3. Q – 3, a və b qeydləri ilə əlaqədar əsas materiallar üçün; əgər:
a) qaynaq aşqar metalı qeyd olunmayan hasilat qüvvəsinə malikdir; və ya
b) qaynaq aşqar metalı əsas metal üçün qeyd olunan minimumlardan aşağı ən son gərginliyə və ya qeyd olunmuş minimum hasilata malikdir; və ya
Cədvəl Q – 3 – Maksimum mümkün Gərginlik qiymətləri
ASTM Spesifikasiyaları
Gərginlik qiyməti i (lbf / düym)
Lövhə və struktur hissələri
A240, Növ 201LN (UNS – S20153)
B209, Qarışıq 3003 - 0
B209, Qarışıq 5052 – 0
B209, Qarışıq 5083 – 0
B209, Qarışıq 5086 – 0
B209, Qarışıq 5154 – 0
B209, Qarışıq 5456 – 0
B221, Qarışıq 3003 – 0
B221, Qarışıq 5052 – 0
B221, Qarışıq 5083 – 0
B221, Qarışıq 5086 – 0
B221, Qarışıq 5154 – 0
B221, Qarışıq 5456 – 0
B221, Qarışıq 6061 – T4 və T6 (qaynaq olunmuş)
B308, Qarışıq 6061 – T4 və T6 (qaynaq olunmuş)
A213, Dərəcə TP, Növ 304
A213, Dərəcə TP, Növ 304L
A312, Dərəcə TP, Növ 304
A312, Dərəcə TP, Növ 304L
A358, Dərəcə 304, Sinif I
B210, Qarışıq 3003 – 0
B210, Qarışıq 3003 – H113
B210, Qarışıq 5052 – 0
B210, Qarışıq 5086 – 0
B210, Qarışıq 5254 – 0
B241, Qarışıq 5052 – 0
B241, Qarışıq 5083 – 0
B241, Qarışıq 5086 – 0
B241, Qarışıq 5454 – 0
B241, Qarışıq 5456 – 0
B444 (UNS – N06625), Dərəcə 1
B444 (UNS – N06625), Dərəcə 2
B619 (UNS – N10276), Sinif I
A182, Dərəcə F, Növ 304
A182, Dərəcə F, Növ 304L
B247, Qarışıq 3003 – H112
B247, Qarışıq 5083 – H112
B247, Qarışıq 6061 – T6 (qaynaq olunmayıb)
F468, Qarışıq 6061 – T6
A 320 (qüvvəsi – bərkidilmiş: Dərəcə B8, B8C və B8T)
> 1 1 / 4 – 1 1 / 2 düym
A320 (məhlul emal olunmuş və qüvvəsi bərkidilmiş dərəcələr qaynaq olunan zaman )
Dərəcələr B8, B8M və V8T – bütün ölçülər
Bu materiallar üçün mümkün gərginliklər Q.4.2.1. və Q.4.2.2. ilə müəyyən olunduğu kimi və Q.3.3.2. və Q.3.3.3. – də olan qaydalar ilə əsas metal və ya qaynaq metalın qüvvəsi və daha aşağı hasilatına əsaslanır. Bundan əlavə, mümkün gərginliklər bu birləşmədə istifadə olunan qaynaq metalını nəzərə alan birləşmə boyunca hərəkət edən gərginlik üzrə limitlər kimi birləşmə ilə bəndi nəzərə almalıdır. Ölçülən minimum gərginlik 95,000 lbf / düym – dır və minimum ölçülən hasilat qüvvəsi 52,500 lbf / düym olmalıdır, müstəsna hal kimi, yalnız Silindir rezervuarının yan divarında dairə qatları üçün, minimum ölçülən qüvvə 80,000 lbf / düym olmalı və minimum ölçülən gərginlik isə 42,000 lbf / düym olmalıdır. Bütün qatlar üçün, mümkün gərginlikləri müəyyən etmək üçün istifadə edilməli olan maksimum Yol verilən qiymətlərpartlayışa qarşı aralıq həddi 100,000 lbf / düym, hasilat qüvvəsi isə 58,000 lbf / düym – dır.
Q.4.2. – də müəyyən olunduğu kimi qaynaq metalının partlayışa qarşı aralıq həddi və hasilata əsaslanmalı. Minimum müəyyən olunan partlayışa qarşı aralıq həddi 95,000 lbf / düym olacaq və minimum müəyyən olunan hasilat qüvvəsi 52,500 lbf / düym olacaq.
Qaynaq olunan boru və ya borucuq üçün, 0.80 birləşmə effektivliyi bənd 5.23.3-ə müvafiq olaraq uzununa birləşmələr üçün mümkün gərginliklərə tətbiq olunmalıdır.
A353, A553, A645 və A844 ilə istifadə olunan zaman örtüyün bərkidilməsi üçün istifadə olunmur.
1.5 düymə kimi (bu da daxil olmaqla) qalınlıqlar üçün bunlar mümkün qalınlıqlardır. 1.5 düymdən çox qalınlıqlar üçün, partlayışa ASTM minimum aralıq həddindən və bu qalınlıqlar üçün minimum hasilat qüvvəsindən istifadə edərək Q.3.3.2. – yə müvafiq olaraq mümkün gərginlikləri müəyyən edin.
A353, A553 və A645 ilə istifadə edən zaman, örtüyün bərkidilməsi üçün istifadə olunmur.
c) qaynaq prosedurunun kvalifikasiya sınağı yerləşdirilən qaynaq metalının partlayışa aralıq həddinin əsas metalın qeyd olunan minimum ən son partlayışa aralıq həddindən daha aşağı olduğunu göstərir, bundan sonra isə mümkün gərginliklər Q.4.2.1. və Q.4.2.2. ilə müəyyən olunduğu kimi qaynaq metalı və istiliyin təsir etdiyi zona qüvvələrinə əsaslanmalıdır.
Q.3.3.4. Üzlüyün qalxmasına tab gətirmək üçün lövbər hissələri kimi lövbərlərdən və ya struktur hissələrindən istifadə olunan zaman, material üçün mümkün dizayn və gərginliklərdən müvafiq qaydada dizayn və normadan artıq sınaq şəraitləri üçün istifadə olunmalıdır.
Q.3.3.5. Mümkün sıxılma gərginlikləri 5.5.4 - ə müvafiq olmalıdır, müstəsna hal kimi, alüminium qarışıq lövhə üçün, 0.0175 – dən daha böyük (təriflər üçün bax: bənd 5.5.2.) və ya ona bərabər (t – c) / R qiymətləriüçün sözü gedən 30,000 – a kimi alüminium üçün minimum hasilat qüvvəsinin nisbəti ilə və 0.0175 – dən az (t - c) / R qiymətləriüçün elastik olaraq 29,000 sıxılma modulunun nisbəti ilə mümkün sıxılma gərginlikləri azaldılmalıdır. Hasilat qüvvəsindən və ya elastiklik modulundan istifadə olunan zaman bu standartda bütün digər tənliklərdən istifadə zamanı, 27 və 28 Tənlikləri kimi, eyni düzəlişlər alüminium qarışıqlar üçün yerinə yetirilməlidir.
Q.3.3.6. Külək yükləri ilə birlikdə nəzərdə tutulan yüklər üçün maksimum mümkün partlayışa aralıq həddi paslanmayan polad və ya alüminium üçün qeyd olunan minimum hasilat qüvvəsinin 90 % - ni keçməməlidir.
Q.3.3.7.Alüminium struktur hissələri üçün, “Alüminium Strukturları üçün Spesifikasiya” Alüminium Dizayn Direktivi, Alüminium Assosiasiyasından istifadə edərək elastikliyin sıxılma modulunu və mümkün gərginlikləri müəyyən edir. Materiallar Cədvəl Q – 1-də siyahıya alınanlardır.
Q.1.2. – nin məhdudiyyətləri daxilində bütün texniki borular (API 625, 7.3.3. Bölməsi ilə idarə olunduğu kimi nasos dirəkləri istisnadır) ASME B31.3. – ün minimum tələblərini yerinə yetirməməlidir, müstəsna hal ki, gərginlikdə əsas mümkün membran gərginlikləri üçün, Cədvəl Q – 3-də olan qiymətlərdən istifadə olunmalıdır.
Q.3.5. Əsas və Əlavə Maye Konteynerləri üçün alt lövhələr
Q.3.5.1. Əsas və əlavə maye konteynerləri üzlükdən xaricdə ən azı 2 düym çıxış və qalan alt hissədə hər hansı dövrə - qaynaq olunmuş birləşmə və üzlüyün daxili arasında ən azı 24 düym təmin edən radial en ilə rezervuarın qaynaq olunmuş dairəvi alt lövhələrinə malik olmalıdır. Dairəvi lövhənin daha böyük radial eni (Lmin) aşağıda qeyd olunan tənliklər ilə hesablanan zaman tələb olunur:
tbdüym ilə dairəvi lövhənin nominal qalınlığıdır;
H mayenin ft ilə nəzərdə tutulan hündürlüyüdür;
G saxlanmalı olan mayenin nəzərdə tutulan xüsusi ağırlığıdır.
Q.3.5.2. Dairəvi alt lövhələrin qalınlığı Cədvəl Q – 4-ə müvafiq olmalıdır (müvafiq qaydada polad və ya alüminium üçün). Göstərilən qalınlıq minimumdur.
Q.3.5.3. Dairəvi lövhələrin halqası dairəvi xarici çevrəyə malik olmalı, lakin onlar dairəvi lövhələrin sayına bərabər yanların sayı ilə rezervuarın üzlüyu daxilində müntəzəm poliqonal formaya malik olmalıdır. Bu hissələr Q.5.1.1., a bəndinə müvafiq olaraq rezervuara qaynaq olunmalıdır.
Q.3.5.4. Tam nüfuz qaynağından istifadə olunan və ya tələb olunan hallar istisna olmaqla (bax: Q.5.1.1), ilk üzlüyün lövhələri bənd 5.9.5. ilə tələb olunduğu kimi qaynaq ilə dairəvi alt lövhələrə əlavə olunmalıdır.
Q.3.5.5. Dairəvi lövhələrdə rezervuar qaynaqları hər hansı şaquli qaynaqdan 12 düymdən yaxın olmamalıdır.
Q.3.5.6. Rezervuarın altında rezervuarın qaynaq olunmuş birləşmələri və ya üç lövhə dövrələri bir – birindən 12 düymdən yaxın olmamalıdır.
Q.3.5.7. 9 % və ya 5 % nikel polad və ya paslanmayan poladın əsas və ya əlavə maye konteyneri üçün dairəvi alt lövhələrdən başqa alt lövhələr hər hansı qeyd olunan korroziya imkanı istisna olmaqla minimum 3 / 16 düymqalınlığa malik olmalıdır.
Q.3.6. Əsas və Əlavə Maye Konteynerləri üçün üzlüyün bərkidilən halqaları
Q.3.6.1. Rezervuar küləyə, vakuuma və ya digər qeyd olunan yüklərə məruz qalan zaman, dairəliyi saxlamaq üçün daxili və ya xarici qila bərkidən halqalar tələb oluna bilər. Bərkidilən halqalar tələb olunan zaman, bərkidici – üzlük qaynaq təfsilatları Şəkil Q – 1-ə, Q.3.6.2. – Q.3.6.5. - ə müvafiq olmalıdır.
Q.3.6.2. Bərkidici halqa və dayaq zolağı (əgər istifadə olunarsa) Q.2.2. – nin tələblərinə uyğun gəlməlidir. Bərkidici halqalar şəbəkə ilə flans arasında alternativ tərəflər üzrə növbələnən qaynaqdan istifadə edərək lövhədən fabrikatlaşdırılmalıdır.
Q.3.6.3. Minimum 3 / 4 düym radiusu ilə bir siçan dəliyi hər bir uzununa üzlük birləşməsində və halqa birləşmə qaynağında təmin olunmalıdır (bax: Şəkil Q – 1).
Q.3.6.4. Aliminium və ya paslanmayan polad rezervuarlar üçün istisna olmaqla, bütün sarğı qaynaqları minimum iki keçiddən ibarət olmalıdır. Sarğı qaynaqlarınınm sonları siçan dəliyindən 2 düymolmalı (bax: Şəkil Q – 1) və bu qaynaqlar siçan dəliyindən 2 düym başlamaqla və siçan dəliyindən kənar qaynaqlanmaqla yerləşdirilməlidir. Siçan dəliyindən 2 in qısa qoyulan sarğı qaynaqlarını daxil edən detala mümkün bir alternativ bərkidicinin bir tərəfindən əks tərəfinə siçan dəliyi vasitəsi ilə davamlı olaraq qaynaq olunmalıdır. Sarğı qaynaqlarında bütün kraterlər dayaq sarğı ilə təmir olunmalıdır.
Cədvəl Q – 4A – Dairəvi alt Lövhə üçün minimum qalınlıq: Polad rezervuarlar
İlk üzlük hərəkətinin nominal qalınlığı (düym)
İlk üzlük hərəkətində nəzərdə tutulan gərginlik (lbf / düym )
Qeyd:Bu cədvəldə olan qalınlıqlar və en (bax:Q.3.5.1) dairəvi lövhənin tam eninin vahid qaydada müdafiə olunmasını təmin etməklə fundamentə əsaslanır. Fundament lazımi qaydada kipləşdirilməyənə kimi, xüsusi olaraq betpn halqa divarın daxilində, yerləşdirmə dairəvi lövhədə əlavə gərginliklər hasil edəcək. Dairəvi alt lövhələrin qalınlığı ilk üzlük istiqamətinin qalınlığını keçməməlidir. Dairəvi alt lövhələr üçün minimum qalınlıqlar polad rezervuarlar üçün 1000 dairənin istifadə müddətinə əsaslanaraq əldə olunur.
[(2.6 D) x (HG)] / t düsturundan istifadə edərək gərginlik hesablanmalıdır, burada D = rezervuarın düym ilə nominal diametridir, H = dizayn üçün rezervuarın maksimum doldurma hündürlüyü, ft ilə; G = nəzərdə tutulan xüsusi ağırlıq; və t = düym ilə korroziya imkanı istisna olmaqla ilk üzlük istiqamətinin nəzərdə tutulan qalınlığıdır.
Cədvəl Q – 4 B – Dairəvi Alt Lövhə üçün minimum qalınlıq: Alüminium rezervuarlar
İlk Üzlük istiqamətinin nominal qalınlığı (düym)
İlk üzlük istiqamətində nəzərdə tutulan gərginlik (lbf / düym)
Qeyd:Bu cədvəldə olan qalınlıqlar və en (bax:Q.3.5.1) dairəvi lövhənin tam eninin vahid qaydada müdafiə olunmasını təmin etməklə fundamentə əsaslanır. Fundament lazımi qaydada kipləşdirilməyənə kimi, xüsusi olaraq beton halqa divarın daxilində, yerləşdirmə dairəvi lövhədə əlavə gərginliklər hasil edəcək. Dairəvi alt lövhələrin qalınlığı ilk üzlük istiqamətinin qalınlığını keçməməlidir. Dairəvi alt lövhələr üçün minimum qalınlıqlar polad rezervuarlar üçün 1000 dairənin istifadə müddətinə əsaslanaraq əldə olunur.
[(2.6 D) x (HG)] / t düsturundan istifadə edərək gərginlik hesablanmalıdır, burada D = rezervuarın düymilə nominal diametridir, H = dizayn üçün rezervuarın maksimum doldurma hündürlüyü, ft ilə; G = nəzərdə tutulan xüsusi ağırlıq; və t = düym ilə korroziya imkanı istisna olmaqla ilk üzlük istiqamətinin nəzərdə tutulan qalınlığıdır.
Q.3.6.5.Şəkil Q – 1-də göstərildiyi kimi, bərkidilən halqaların müvafiq sahələri arasındakı istənilən birləşmələr elə hazırlanmalıdır ki, ümumi halqa – üzlük sahəsinin tələb olunan an təmin olunsun. Müvafiq sahələr arasında qaynaq birləşmələri tam qalınlıq və tam nüfuz rezervuar qaynaqları ilə hazırlanmalıdır. Bərkidilən – halqa rezervuar qaynaqları metal dayaq zolaqlardan istifadə edə bilər. Dayaq zolaqlar və birləşdirilmiş qaynaqlar elə qaydada hazırlanmalıdır ki, siçan dəliyində və bütün digər qaynaq birləşmə sonluqlarında hamar bir konturu təmin etsin. Bütün qaynaq keçidləri siçan dəliyi və digər qaynaq sonluqlarında başlanmalı və bu sonluqlardan kənar hərəkət etdirməklə tamamlanmalıdır. Hamar davamlı bir qaynaq təmin etmək üçün ucluqlardan kənar keçidlər qismən örtülməlidir.
Q.3.7. Əsas və əlavə maye konteynerləri üçün rezervuar lövbəri
Q.3.7.1. Q.3.8. – də olan yüklərə əlavə olaraq, əsas və əlavə maye konteyneri üçün lövbər Q.3.7.2. – Q.3.7.5 – in tələblərinə cavab verməsi üçün layihələndirilməlidir.
Q.3.7.2. Lövbər, termiki dəyişikliklər ilə yaranan alt hissə və rezervuarın divarının hərəkətini nizamlayır.
Q.3.7.3. Q Əlavəsinin rezervuarları üçün, 9 % və ya 5 % nikel polad, paslanmayan polad və ya alüminium lövbərdən istifadə oluna bilər. Müvafiq qaydada korroziyaya qarşı mühafizə olunmayana kimi, alüminium lövbər bərkidilmiş betonda bərkidilməlidir.
Q.3.7.4. Daxili təzyiqdən yükləməyə məruz qalan lövbər Q.3.7.4.1. – Q.3.7.4.3. – də qeyd olunduğu kimi nəzərdə tutulmalıdır.
Q.3.7.4.1. Yuxarı üzlüyün istiqaməti Cədvəl 5 – 6-də göstərilən minimum qalınlıqda olan zaman, minimum lövbər bu standart ilə və Alıcı tərəfindən qeyd olunduğu kimi normal yüklər üçün nəzərdə tutulmalıdır. Mümkün gərginlik üçün bax: 5.11.2.3.
1. Alternativ sarğı – qaynaq detalları üçün bax:Q.3.5.4.
2. Bərkidilən – halqa birləşdirmə qaynaqları üzrə dayaq zolaqlara Yol verilir.
Şəkil – Q – 1 Səciyyəvi Bərkidilən – halqa qaynaq təfsilatları
Q.3.7.4.2. Cədvəl 5 – 6-də qeyd olunan minimum qalınlıq ətrafında yuxarı üzlük bərkidilən zaman və ya Şəkil 5 – 6-da, f və g detallarından olduğu kimi və ya şarnirdən istifadə olunan zaman, minimum lövbər daxili təzyiqdən üç dəfə artıq nəzərdə tutulmalıdır. Bu yükləmə üçün mümkün gərginlik lövbər materialının minimum qeyd olunan hasilat qüvvəsinin 90 % - dir.
Q.3.7.4.3. Q.3.7.4.2. – yə alternativ kimi, Alıcı normal lövbər (Q.3.7.4.1) və fövqəladə ventilyasiyanın kombinasiyasını qeyd edə bilər. Alıcı API 2000 – də qeyd olunanlar da daxil olmaqla, pozulma şərtlərini nəzərə almaqla fövqəladə ventilyasiya boşaltma normasını qeyd etməlidir (bax: 9.2. və K.1).
Q.3.7.5. Q.3.7.4. üçün fundamentin nəzərdə tutulan yüklənməsi Q.8. – də qeyd olunur.
Q.3.8. Cüt – Divar Rezervuarları üçün nəzərdə tutulan yüklərin kombinasiyası
Müvafiq qaydada bənd Q.3.8.2. – Q.3.8.6. və 5.4.2-yə əsasən bir çox mühüm yük kombinasiyaları üçün daxili və xarici konteynerlər nəzərdə tutulmalıdır.
Q.3.8.2. Daxili rezervuar
Təzyiq daxili rezervuarın hər iki tərəfində bərabərləşdirilməyənə kimi daxili və xarici rezervuar üzlükləri arasındakı məsafənin iş təzyiqi və təmiz təzyiq və xidmət müddətindən sonra, isitmə zamanı daxili rezervuar genişləndikcə izolyasiya təzyiqi, statik izolyasiya təzyiqi üçün əsas maye konteyneri (daxili rezervuar) də eyni zamanda nəzərdə tutulmalıdır.
Q.3.8.3. Tək Saxlama üçün Xarici divar
Cüt divar üçün metal isti buxar və ya təmiz qaz konteyneri, tək saxlama üçün rezervuar sistemi də eyni zamanda izolyasiyadan yükləmə üçün, daxili və xarici rezervuar arasındakı məsafənin iş təzyiqi və təmiz təzyiq üçün nəzərdə tutulmalıdır.
Q.3.8.4. Cüt Saxlama üçün xarici divar
Cüt saxlama üçün rezervuar sisteminə görə metal isti buxar, təmiz qaz və ya əlavə maye konteyneri tək saxlama üçün rezervuar sisteminin xarici üçün qeyd olunan yük kombinasiyaları üzrə nəzərdə tutulmalıdır. Metal əlavə maye konteyneri də eyni zamanda aşağıda qeyd olunan pozulma şəraitləri üçün nəzərdə tutulmalıdır:
a) Ölü yük və maye başlığı [DL + PL]
b) Ölçü yük, maye başlığı və seysmik [DL + PL + E]\
Burada DL, PL və E Q.3.8.6. – da qeyd olunur.
Q.3.8.5. Tam saxlama üçün xarici divar
Tam saxlama üçün rezervuar sistemi üzrə metal xarici divar tək saxlama üçün rezervuar sisteminin xarici divarı üçün qeyd olunan yük kombinasiyalarına görə nəzərdə tutulmalıdır. Metal xarici divar da eyni zamanda aşağıda qeyd olunan şəraitlər üçün nəzərdə tutulmalıdır:
a) Ölü yük, nəzərdə tutulan təzyiq və maye başlığı [DL + Pg + PL],
b) Ölü yük, nəzərdə tutulan təzyiq, maye başlığı və seysmik [DL + Pg + PL + E],
Burada DL, Pg, PL və E Q.3.8.6. – da qeyd olunur.
Q.3.8.6. Nomenklatura
Pg əlavə maye konteynerinin nəzərdə tutulan təzyiqidir;
PL əsas maye konteynerinin maksimum normal iş həcmindən müəyyən olunan əlavə maye konteynerində maye başlığıdır;
E 10 % qar yükü daxil olmaqla, L.4. ilə tələb olunduğu kimi ALE seysmikdir.
Q.3.9. Minimum Divar tələbləri
Q.3.9.1. İsti Məhsul Buxarı və Təmiz Qaz Konteynerləri
İsti buxar və təmiz qaz konteynerlərinin dizaynı Q.3.9.1. Bölməsinin əlavə göstərişləri ilə birlikdə bu standartın 5 – ci Bölməsinə müvafiq olmalıdır. Minimum 0.12 düym nominal qalınlığa malik olacaq beton konteynerlər üçün metal divarının laynerləri üçün istisna olmaqla, isti buxar və təmiz qaz konteynerləri 3 / 16 in minimum nominal qalınlığa malik olmalıdır.
Q.3.9.2. Əsas və Əlavə Maye Konteynerləri
Metal əsas və ya əlavə maye konteynerin yan divar qalınlığı heç bir halda Q – 5 – də qeyd olunandan az ola bilməz.
Qeyd: Silindrin yan divar lövhələrinin nominal qalınlığı qurulmuş qaydada rezervuara istinad edir. Qeyd olunan qalınlıq montaj tələblərinə əsaslanır.
Q.3.9.3. Əsas və Əlavə Maye Konteynerinin Rezervuar aralıqları
Metal əsas və ya əlavə maye konteynerinin yan divarının aralıqları Cədvəl 6 – 1-- əvəz edən Cədvəl Q – 6 və 6.5.2., 6.5.3 və 6.5.4-ə uyğun olmalıdır.
Q.4. Qaynaqlama prosedurları
Bu bölmədə olan qaydalar əsas və əlavə maye konteynerlərinə, soyuq temperatur damlarına və asılan izolyasiya göyərtələrinə tətbiq olunmalıdır. 9 % və 5 % nikel poladı qaynaqlamaq üçün istifadə olunan daimi hərəkətli elektrodlar, məftil elektrodları və örtülü elektrodlar AWS 5.11, AWS 5.14 və AWS 5.34 – də siyahıya alınanlara kimi məhdudlaşdırılmalıdır. İsti buxar və təmiz qaz konteynerləri bu əlavənin və Əlavə R – in tələbləri müvafiq olmayana kimi bu standartın əsas qaydalarına müvafiq olaraq qaynaqlanmalıdır.
Cədvəl Q – 5 – Əsas və Əlavə Maye Konteyneri Silindrinin Yan divar lövhələrinin nominal qalınlığı
Nominal Silindirin diametri
Nominal lövhənin qalınlığı
Paslanmayan polad və nikel polad
Cədvəl Q – 6 – Əsas və Əlavə Maye Konteynerinin üzlükləri üçün radius aralığı
Paslanmayan polad və nikel polad
Qalınlıq 3 / 8 düymi keçməyən zaman, təmiz qaz konteynerləri tək qaynaq olunmuş dövrədən və ya tək qaynaq olunmuş cüzi nüfuzetmə rezervuarının konstruksiyasından ibarət ola bilər. Korroziyanın və rütubətin daxil olmasının qarşısını almaq üçün bu kimi tək yan divarlarının qaynaqları xaricdən aparılmalıdır. İstənilən qalınlıqda, mühüm hal kimi xarici rezervuar tam ərimə və nüfuza malik olmadan cüt qaynaq olunmuş rezervuarın konstruksiyası və ya ərimə və tam nüfuz ilə hər bir tərəfdən tək qaynaq olunmuş rezervuar konstruksiyasına malik ola bilər.
İsti məhsul buxar konteynerləri Q.5.2.1. – də tələb olunanlar istisna olmaqla, bu standartda təsvir olunan dairə və ya rezervuarın qaynaq olunmuş konstruksiyasına uyğun olmalıdır.
Q.4.2. Qaynaqlama prosedurunun kvalifikasiyası
Q.4.2.1. Minimum ən son qüvvənin təsdiqlənməsi və standart qaynaqlama proseduru sınaqları üçün spesifikasiyalar 6.7. – də verilir.
Q.4.2.2. Q.3.3.3 ilə tələb olunan zaman, AWS A5.11 – in 12.1. Bölməsinin ölçü standartına uyğun gələn iki bütün qaynaq metal nümunələri Cədvəl Q – 3 ilə tələb olunan ən son qüvvə və minimum hasilatı müəyyən etmək üçün yoxlanmalıdır; və ya Q.3.3.2. – də olan mümkün gərginlik qiymətlərini müəyyən etmək üçün. Hasilat qüvvəsi 2 % Yerləşdirmə metodu ilə müəyyən olunmalıdır.
Q.4.2.3. A353, A553 və A844 9 % nikel polad spesifikasiyalarının hər birinin fərqli isitmə emalına malik olması nəzərə alınır və hər biri xüsusi bir qaynaqlama prosedurunun kvalifikasiyasını tələb etməlidir (ist. 6.7.).
Q.4.3. 9 % və 5 % Nikel Polad üçün təsir sınaqları
Q.4.3.1. 9 % və 5 % nikel polad komponentləri üçün təsir sınaqları Q.4.3.2. – Q.4.3.6. – da qeyd olunduğu kimi hər bir qaynaqlama proseduru üçün aparılmalıdır.
Q.4.3.2. Şarpi V – dərəcəli nümunələr cüt sınaq lövhələrindən və ya qaynaqlama proseduru kvalifikasiyasının sınaq lövhələrinin istiliyə məruz qalmış zonasından və qaynaq metalından götürülməlidir.
Q.4.3.3. Qaynaq metal təsiri nümunələri qaynaq metalında dərəcə ilə qaynaq boyunca götürülməlidir. Nümunə elə istiqamətləndirilməlidir ki, dərəcə materialın səthinə normal olsun. Nümunənin bir üzü əhəmiyyətli qaydada səthin 1 / 16 düym daxilində və ona paralel olmalıdır.
Q.4.3.4. İstiliyin təsir etdiyi zonanın təsir nümunələri materialın səthinə mümkün qədər yaxın və qaynaq boyunca götürülməlidir. Nümunələr döymədən sonra istiliyin təsir etdiyi zonada dərəcənin yerləşdirilməsi üçün lazımi uzunluğa malik olmalıdır. Dərəcə əldə olunan sınıq yerində mümkün qədər çox istiliyə məruz qalan zona materialını daxil etmək üçün materialın səthinə təxmini normal kəsilməlidir.
Q.4.3.5. Təsir sınağının nümunələri Q.2.3. – də qeyd olunan temperatura kimi soyudulmalıdır.
Q.4.3.6. Qaynaq metalının və istiliyin məruz qaldığı zonanın yan genişlənmə qiymətləri və tələb olunan təsir qiymətləri müvafiq qaydada Q.2.3.2., d və e bəndlərində verildiyi kimi olmalıdır. Davamsız təsir qiymətləri əldə olunan zaman, əgər Alıcı və İstehsalçı tərəfindən razılaşdırılarsa, təkrar sınaqlara Yol verilməlidir.
Q.4.4. Yüksək Qarışıqlar üçün təsir sınaqları
Q.4.4.1. Ferroz olmayan (alüminium) materiallar üçün yerləşdirilən qaynaq və alüminium əsas materiallar, nikel qarışıq əsaslı materiallar, yüksək qarışıq (ausenitik paslanmayan polad) əsas materiallar üçün təsir sınaqları tələb olunmur.
Q.4.4.2. – 200 F və yuxarı temperaturlarda xidmətlər üçün bütün qaynaqlama prosesləri ilə yerləşdirilən ausenitik paslanmayan polad qaynaqlar üçün təsir sınaqları tələb olunmur.
Q.4.4.3. Bütün qaynaqlama prosesləri ilə - 200 F – dən aşağı xidmət üçün yerləşdirilən ausenitik paslanmayan polad qaynaqlar Q.4.3. - ə müvafiq olaraq təsir sınağından keçirilməlidir, istisna hal kimi, tələb olunan təsir qiymətləri Q.2.2.2., d bəndində verildiyi kimi qiymətlərin 75 % - i olmalıdır. Rezervuarın qaynaqlanması prosesində istifadə olunan elektrodlar yuxarıda qeyd olunan tələblərə cavab vermək üçün yoxlanmalıdır.
Q.4.4.4. A5.14 AWS Spesifikasiyası və ya A5.11 AWS Spesifikasiyası ilə əhatə olunan elektrodlar / aşqar metallar ilə nikel qarışıq qaynaqlar üçün təsir sınaqları tələb olunmur, bir şərtlə ki, 50 % və ya daha böyük nominal nikel tərkibi və qaynaq müdafiə olunan metal - əyri qaynaqlanması (SMAW), qaz metal - əyri qaynaqlanması (GMAW), qaz volfram – yəri qaynaqlanması (GTAW) və ya plazma - əyri qaynaqlanması (PAW) prosesləri ilə yerləşdirilməlidir. A5.11 / A5.14 nikel tərkibini “qalıq” kimi qeyd edən zaman, digər elementlərin maksimum qeyd olunan qiymətlərini toplamaqla (qeyd olunan normalar ilə elementlər üçün orta qeyd olunan qiymətdən istifadə) və 100 % çıxmaqla nikelin tərkibi müəyyən olunmalıdır.
Q.4.5. İsti Məhsul Buxar Konteyner komponentləri üçün təsir sınaqları
İsti məhsul buxar konteynerinin komponentləri üçün Q.2.3.2. ilə təsir sınaqları tələb olunan zaman, onlar müvafiq olan zaman R Əlavəsi və ya bu Əlavə, S 5 paraqrafı, Əlavə Tələblər, A20 ASTM – in tələblərinə uyğun olmalıdır. Dairəvi qaynaq olunan divar laynerləri üçün qaynaq materialı istisna olmadan nəzərdə tutulan metal temperaturu tələblərə cavab verməlidir (məs. layner seçimi üçün 4.2.2. tətbiq olunan hallar daxil olmaqla).
Q.4.6. Qaynaqlama prosedurları
Qaynaqlama prosedurları və qaynaqlama prosesi aşağıda qeyd olunan məhdudiyyətlər daxilində prosedurun kvalifikasiya sınaqlarının tələblərinə uyğun gəlməlidir.
a) Fərdi qaynaq layner qalınlığı istehsalın kvalifikasiya sınağında istifadə olunandan əhəmiyyətli dərəcədə böyük olmamalıdır.
b) Elektrodlar eyni AWS klassifikasiyasına malik olmalı və eyni nominal ölçüdə və ya daha kiçik olmalıdır.
c) Nominal əvvəlcədən isitmə və daxili keçid temperaturları eyni olmalıdır.
Q.4.7. Qaynaq prosesinin yoxlanması
Q.4.7.1.Bənd Q.4.3. və Q.4.4-ə əsasən təsirin yoxlanması üçün qaynaq prosedurunun kvalifikasiyaları tələb olunan zaman, əsas və əlavə maye konteyneri rezervuarın qaynaq olunmuş üzlük lövhələri üçün qaynaq sınaq lövhələri qaynaqlanmalıdır. Qaynaq sınaqlarının sayı Q.4.7.3. və Q.4.7.4. – nin tələblərinə əsaslanmalıdır. Təsiri yoxlanmış yerlər (məs. HAZ və / və ya qaynaq yerləri) Q.4.3. və Q.4.4. – ə müvafiq olaraq qaynaq prosedurunun kvalifikasiyaları üçün tələb olunan qaydada olmalıdır. Qaynağın yoxlanması bənd Q.4.7.5-ə uyğun olmalıdır. Sınaq lövhələri yalnız rezervuar üçün üzlük lövhələri istehsal etmək üçün istifadə olunan istiliklərdən istehsal olunan lövhələrdən hazırlanmalıdır.
Q.4.7.2. Sınaq lövhələri rezervuarın üzlük lövhəsinin birləşmələri üçün tələb olunan elektrodlar və eyni kvalifikasiyalı qaynaqlama prosedurundan istifadə edərək qaynaqlanmalıdır. Sınaq lövhələrinin rezervuarın üzlük birləşməsinin genişlənməsi kimi qaynaqlanmasına ehtiyac yoxdur, lakin tələb olunan müəyyən olunmuş mövqelərdə qaynaqlanmalıdır.
Q.4.7.3. Bir sınaq qaynağı üzlükdə bütün qalınlıq üçün müəyyən olunmalı bir qalınlıqdan istifadə edərək, lövhə materialının dərəcəsi və hər bir spesifikasiyasından lövhələrdən ibarət bir dəst üzrə hazırlanmalıdır. Hər bir qaynaq olunma qalınlığı t, 5 / 8 düymdən az olmayaraq, 2 t – dən t / 2 – yə kimi lövhə qalınlığı üçün müəyyən olunacaq. 5 / 8 düymdən az lövhə qalınlığı üçün, sınaq qaynağı qaynaq edilməli olan ən nazik üzlük lövhəsi üçün hazırlanmalıdır; bu sınaq qaynağı t – dən 2 t – yə kimi lövhə qalınlığını müəyyən etməlidir.
Q.4.7.4. Aşağıda qeyd olunanlar istisna olmaqla əsas və əlavə maye konteynerlərinin üzlük lövhələrinin qaynaqlanmasında istifadə olunan hər bir proses üçün və hər bir mövqe üçün qaynaqların sınağı aparılmalıdır.
a) Mexaniki və ya yarım – avtomat şaquli sınaq qaynağı bütün mövqelərdə eyni qaynaq prosesindən istifadə etməklə mexaniki və ya yarım – avtomatik qaynağı müəyyən etməlidir.
b) Yarım – avtomat şaquli sınaq qaynağı bütün mövqelərdə eyni qaynaq prosesindən istifadə edərək aparat qaynağını müəyyən etməlidir.
c) Silindir üzlüklərində aparatın qaynaq olunmuş dairə birləşmələri üçün sınaq qaynaqları tələb olunmur.
Q.4.7.5. Təsir nümunələri və yoxlama proseduru 9 % və 5 % nikel poladı üçün Q.4.3.2. – Q.4.3.6. – ya uyğun gəlməlidir. Təsir nümunələri və yoxlama proseduru – 200 F – dən aşağı xidmət üçün yerləşdirilən ausenitik paslanmayan polad üçün Q.4.4.3. - ə uyğun gəlməlidir.
Q.4.7.6. Alıcı və İstehsalçı arasında olan razılaşmaya əsasən, əgər rezervuarlar təsir sınaqlarının aparıldığı vaxtdan 6 ay müddətində fabrikatlaşdırılarsa və əldə olunan qənaətbəxş və eyni qaynaq prosedurunun spesifikasiyalarından istifadə olunarsa, ilk rezervuar üçün sınaq qaynaqları eyni məkanda eyni rezervuarlar üçün bu paraqrafın tələblərinə cavab verməlidir.
Q.5. Fabrikatlaşdırma, Örtüklər, Yoxlama və Sınaq üçün Tələblər
Q.5.1. Əsas və Əlavə Maye Konteynerləri və Temperaturu Soyudulmuş Damlar üçün qarışıq tələblər
Q.5.1.1. Aşağıda qeyd olunanlar qeyd olunan istisnalar olmaqla, tam ərimə və tam nüfuza malik olan cüt rezervuar qaynaqları ilə birləşdirilməlidir.
a) Dairəvi alt lövhələri birlikdə birləşdirən uzununa və dairəvi üzlük birləşmələri və bəndlər. Alıcı tərəfindən təsdiq olunan zaman, bunlar tək tərəfdən qaynaq oluna bilərdi, bir şərtlə ki, müvəqqəti əriməyən dayaqdan tam nüfuz və tam ərimə ilə istifadə olunur. Birləşmənin hər iki tərəfləri 7 bənd.15.5-də göstərildiyi kimi əyani olaraq 100 % yoxlanmalıdır.
b) Üzlük bərkidicilərinin sahələrini və sıxılma halqalarının sahələrini birləşdirən bəndlər. Dayaq tirlərdən tam ərimə detalı və tam nüfuz detalı ilə birlikdə bu birləşmələr üçün istifadə oluna bilər.
c) Üzlük daxili lövhənin periferiyası ətrafında birləşmələr.
d) Sızmanın yoxlanması metodundan istifadə olunmayana kimi (bax: Q.6.3.3) üzlüyü alt hissəyə birləşdirən birləşdirmələr, bu zaman cüt sarğı qaynaqları müvafiqdir (bax: Q.6.3.3).
e) Uc boyuncuqları flanslara birləşdirən birləşmələr.
f) Boru xətti uclarında, lyuk boyuncuqlarında və boru ləvazimatlarında, həmçinin boyuncuq flanslarında rezervuar qaynaqlar cüt rezervuar qaynaq olunmuş birləşmələrdən istifadə edərək hazırlanmalıdır. Cüt qaynaq olunmuş birləşmələrdən istifadəyə müvafiqlik imkan verməzsə, birləşmənin damı vasitəsi ilə tam nüfuzu təmin edən, tək qaynaq olunan birləşmələrə Yol verilir.
Q.5.1.2. Q.5.1.2.1. – Q.5.1.2.2 – də qeyd olunan qaydada sarğı qaynaqları hazırlanmalıdır.
Q.5.1.2.1.Alüminium materialı və üzlüyə bərkidilən halqa əlavə üçün Yol verilən qaydada bütün sarğı qaynaqları minimum iki keçidə malik olmalıdır (bax: Q.3.6.4).
Q.5.1.2.2. Soyudulmuş maye və buxarlanmış mayeləşdirilmiş soyuq qaz ilə kontaktda sarğı qaynaqları qaynaqlanmazdan əvvəl bütün lövhə ucları və səthlərindən frezer ərpini çıxarmaq üçün, 9 % nikel materialı üzrə qum axını və ya digər müvafiq vasitələrdən istifadə olunmalıdır. Əgər örtülü elktrodlardan istifadə olunarsa, qum axını və ya digər müvafiq vasitələrin ilk qaynaqlama keçidindən şlanqın çıxarılması tələb olunur.
Q.5.1.3.1. Alıcı tərəfindən xüsusi olaraq təsdiq olunan zaman geniş flanslardan istifadə oluna bilər.
Q.5.1.3.2. Bütün əlaqələr tam nüfuza və tam əriməyə malik olmalıdır.
Q.5.1.3.3. Qaynaq olunmuş örtük əlaqələrinin müvafiq növləri Şəkil 5 – 8-də, a, b, c, g, h, m və o Panellərində göstərilir.
Q.5.1.3.4. Ucluqlar üçün flanslar bu standarta müvafiq olmalıdır; bununla yanaşı, material Q.2.2. və ya Q.2.3. – ün tələblərinə uyğun gəlməlidir.
Q.5.1.3.5. Lyuklar ara qatlardan asılı olmaqdansa qaynaqlanmış əlavələrə malik olmalıdır.
Q.5.2. İsti Məhsulun Buxar Konteynerinin qaynaqları
Q.5.2.1. İsti məhsulun buxar konteynerinin birləşdirilmiş alt komponentləri sarğı qaynaqları ilə birlikdə minimum iki keçidə malik olmalıdır.
Q.5.2.2. Laynerlər isti məhsulun buxar konteynerləri kimi götürülən zaman, lakin əlavə mayenin saxlanması üçün tələb olunmayan zaman əlavə beton maye konteynerləri üçün metal divar laynerləri, pərçim lövhələrinə qaynaq olunmuş dövrə və ya qismən və ya yaxud tam nüfuz edən qaynaq olunmuş rezervuar ilə birlikdə olmalıdır. Qaynaq olunmuş dairəvi divar laynerləri üçün sarğı qaynaqları minimum iki keçiddir, lakin istisna hal kimi, 3 / 16 düym– dən az divar laynerləri tək keçid ola bilər.
Q.5.3. Dirəyin termiki emalı
Q.5.3.1. Soyuq formalaşdırmadan ən son fibra gərginliyi 3 % - i keçən zaman, soyuq formalaşdırılan 9 % və 5 % nikel lövhələri dirəyi isti emal olunmalıdır (və ya gərginliyi boşaldılmalıdır). Soyuq formalaşdırmadan ən son fibra gərginliyi 4 % - i keçən zaman, soyuq formalaşdırılan 201LN paslanmayan polad ASTM A480 – a müvafiq olaraq təkrar termiki olunmalıdır. Formalaşdırılan gərginlik aşağıda qeyd olunan düstur ilə müəyyən olunduğu kimidir:
s faizlə gərginlikdir;
t düym ilə lövhənin qalınlığıdır;
Rfdüym ilə yekun radiusdur;
Ro düym ilə orijinal radiusdur (hamar lövhə üçün qeyri müəyyən).
Q.5.3.2. Əgər 9 % və 5 % nikel üçün dirəyin termiki emalı (və ya gərginliyin boşaldılması) tələb olunarsa, bu prosedur ASME Kodeksinin VIII Bölməsində UCS – 56 paraqrafına müvafiq olaraq aparılmalıdır (1025 F – dən 1085 F - ə kimi saxlanılan temperatur norması), lakin dirəyin termiki emalından soyutma norması 600 F temperatura kimi saatda 300 F – dən az olmamalıdır. Rezervuar yığımı və ya dirəyin termiki emalını tələb edən lövhə eyni zamanda bütövlükdə dirəyin termiki emalına məruz qalmalıdır. Yerli və ya qismən dirəyin termiki emalı üçün metodlardan istifadə oluna bilməz. Dirəyin termiki emalını tələb edən fərdi olaraq soyuq formalaşdırılan hissələr rezervuara və ya yığıma qaynaq olunmazdan əvvəl termiki emal oluna bilər.
Q.5.3.3. Dirəyin qeyri ferroz materiallardan termiki emalı normal qaydada mühüm və ya arzu olunan deyil. Alıcı və İstehsalçı arasında razılıq olan hallar istisna olmaqla, digər hallarda heç bir dirəyin termiki emalı həyata keçirilməməlidir.
Q.5.3.4. Austentik paslanmayan polad materialların dirəyinin termiki emalı nə tələb olunur, nə də qadağan olunur, lakin əgər dirəyin termiki emalı Alıcı və ya İstehsalçı tərəfindən nəzərə alınarsa, ASME Kodeksinin VIII Bölməsində olan UHA – 109 – UHA – 100 paraqrafları yoxlanılmalıdır.
Q.5.4. Əlaqələrin və qaynaqların yerləşdirilməsi
Q.5.4.1. Əsas və əlavə maye konteynerlərində, qalınlığına görə 1 düymi keçən nominal diametrinə görə 12 in və ya daha böyük olan üzlükdə bütün örtük əlaqələri Q.5.4.2. – Q.5.4.4. – də qeyd olunan rezervuar və sarğı qaynaqları üçün yerləşdirmə tələblərinə uyğun olmalıdır.
Q.5.4.2. qalınlaşdırılmış daxili lövhənin periferiyası ətrafında rezervuar qaynağı və ya bərkidilən lövhənin periferiyası ətrafında sarğı qaynağı damdan – üzlüyə birləşmədə və ya altdan – üzlüyə və yaxud hər hansı rezervuar – qaynaq olunmuş bənddən 12 düym və ya üzlüyün qalınlığından ən azı 10 dəfə böyük olmalıdır. Bir alternativ kimi, daxili lövhə (və ya gərginliyin boşaldılmasını tələb etməyən bir yığımda bərkidilən lövhə) təxminən 90 dərəcədə hamar – altdan – üzlüyün künc birləşməsinə kimi genişlənə bilər və kəsişə bilər.
Q.5.4.3. Əsas və ya əlavə maye konteynerində və polad isti buxar konteynerinin rezervuar üzlüklərində, beton divar laynerlərini istisna etməklə, müvafiq üzlük istiqamətlərində uzununa qaynaq birləşmələri, həmçinin sıxılma halqa qaynaqları minimum 12 düym məsafədə biri digəri ilə şaxələnməlidir.
Q.5.4.4. Sıxılma halqasında radial qaynaq birləşmələri müvafiq bir üzlükdə və ya dam lövhəsində hər hansı uzununa qaynaqdan 12 düymdən sıx olmamalıdır.
Q.5.5. Maye nüfuz metodu ilə qaynaqların yoxlanması
Q.5.5.1. Aşağıda qeyd olunan əsas və əlavə maye konteyner qaynaqları gərginlik boşaldıqdan sonra (əgər varsa) və rezervuarın hidrostatik yoxlanmasından əvvəl maye nüfuz metodu ilə yoxlanmalıdır.
a) Bütün uzununa və dairəvi rezervuar qaynaqları tam olaraq radioqrafiya olunmur. Yoxlama birləşmənin hər iki tərəfində aparılmalıdır.
b) Rezervuarın Silindir divarını alt dairəvi lövhələrə birləşdirən qaynaq olunmuş birləşmə.
c) Ucluq və lyuk boyuncuğunun qaynaqları və boyuncuq – flans qaynaqları da daxil olmaqla, tam radioqrafiya olunmayan örtük əlaqələrinin bütün qaynaqları. Yoxlamaya eyni zamanda qaynaqlama proqresi kimi yerləşdirilmiş qaynaq metalının (bax: 5.27.11) qalınlığının hər 1 / 2 düymi və dam keçidi daxil olmalıdır.
d) Əlavələrin bütün qaynaqları, məsələn, bərkidicilər, sıxılma halqaları, pərçimlər və digər təzyiqsiz hissələr.
e) Dayaq zolaqların saxlanmalı olduğu bütün qaynaq olunmuş birləşmələr eyni zamanda qaynaq metalının ilk tam qatı (normal qaydada iki hissə) yerləşdirildikdən sonra, maye – nüfuz metodu ilə yoxlanmalıdır.
Q.5.5.2. Soyuq boru xəttini isti buxar və ya təmiz qaz konteynerlərinə birləşdirən termiki məsafədə bütün uzununa və dairəvi rezervuar qaynaq hissələri də eyni zamanda maye – nüfuz metodu ilə yoxlanmalıdır.
Q.5.6. Lövhələrdə Rezervuar – qaynaqların radioqrafik / ultrasəs yoxlanması
Q.5.6.1. Əsas və əlavə maye konteynerinin rezervuar qaynaqları radioqrafik və ya ultrasəs metodlarla yoxlanmalıdır. “Yoxlama” ifadəsi Q.5.6. və onun yarımbölmələrində istifadə olunan zaman, radioqrafik və ya ultrasəs yoxlama kimi başa düşülməlidir. Yoxlamanın həcmi Q.5.6.2. – Q.5.6.8. – də qeyd olunduğu kimi olmalıdır. Yoxlama ultrasəs metod ilə aparılan zaman, U Əlavəsinin tələblərinə müvafiq həyata keçirilməlidir.
Q.5.6.2. Maksimum faktiki istifadə olunan membran gərginliyinə məruz qalan bütün rezervuarın divar istiqamətlərində, qaynaq olunmuş birləşməyə perpendikulyar olan, lövhə materialının qeyd olunan minimum qüvvəsindən 0.1 dəfə böyük rezervuar qaynaqları tam yoxlanmalıdır.
Q.5.6.3. Lövhə materialının qeyd olunan minimum qüvvəsindən 0.1 dəfədən az və ya ona bərabər, qaynaq olunmuş birləşməyə perpendikulyar, maksimum faktiki istifadə olunan membran gərginliyinə məruz qalan bütün rezervuar divarı istiqamətlərində rezervuar qaynaqlarının yeri Şəkil Q – 2-yə müvafiq olaraq yoxlanmalıdır.
Q.5.6.4. Qalınlaşdırılmış daxili lövhənin periferiyası ətrafında rezervuar qaynaqları tam yoxlanmalıdır. Buraya hamar alt rezervuarın alt lövhəsi ilə birlikdə daxili lövhəni birləşdirən qaynaq daxil deyil.
Q.5.6.5. Rezervuar divarında bütün üç – lövhə birləşmələrində rezervuar qaynaqları yoxlanmalıdır, istisna hal kimi fundament ilə vahid qaydada dayaqlanan hamar altlığı (divar) göstərmək olar. Buraya hamar – alt rezervuarın üzlük – alt qaynağı daxil deyil. Minimum yoxlama ölçüləri üçün bax: Şəkil Q – 2.
Q.5.6.6. Rezervuarın qaynaq olunmuş dairəvi lövhə radial birləşmələrinin iyirmi beş faizi minimum 6 düymuzunluğunda yeri yoxlanmalıdır. Yer rezervuarın üzlükı altında və birləşmənin xarici ucunda olmalıdır.
Q.5.6.7. Rezervuarın qaynaq olunmuş sıxılma zolağının radial birləşmələrinin iyirmi beş faizi bənd 5.26.4.3. ilə tələb olunan hallar istisna olmaqla, minimum 6 idüymn uzunluğunda yeri yoxlanmalıdır.
1. Hər bir növ və qalınlığın hər bir qaynaq operatoru üçün ilk 10 ft – da bir dairəvi yeriun yoxlanması həyata keçirilməlidir. Qaynaqçıların sayı ilə əlaqədar olmadan ilk 10 ft – dən sonra, bir dairəvi yerin yoxlanması aşağıda qeyd olunan istiqamət üzrə hər bir uzununa birləşmə arasında yerinə yetirilməlidir.
2. Bir uzununa yerin yoxlanması hər bir növün və qalınlığın hər bir qaynaqçısı və ya qaynaq operatoru üçün ilk 10 ft – də yerinə yetirilməlidir. İlk 10 ft – dən sonra, qaynaqçıların sayından asılı olmayaraq, bir uzununa yerin yoxlanması hər bir uzununa birləşmədə yerinə yetirilməlidir.
3. Uzununa birləşmələr 100 % yoxlanmalıdır.
4. Birləşmələrin bütün daxili sahələri yoxlanmalıdır.
Şəkil Q – 2 – Əsas və Əlavə Maye Konteynerlərində rezervuarın qaynaq olunmuş üzlük birləşmələri üçün radioqrafik / ultrasəs yoxlamanın tələbləri
Q.5.6.8. Alüminium rezervuarlar üçün, radioqrafiya API 650, AL Əlavəsinə uyğun olmalıdır.
Q.5.7. Boru xəttində rezervuar – qaynaqların yoxlanması
Q.5.7.1. API 625, 1.6 Bölməsinin məhdudiyyətləri daxilində boru hissələrində və boru xəttində rezervuar qaynaqları Q.5.7.2. – Q.5.7.9. – a uyğun olaraq yoxlanmalıdır.
Q.5.7.2. Maye daşıyan boru xəttində uzununa qaynaq olunmuş birləşmələr, ASTM – in tələblərinə uyğun burağan cərəyanı və ya hidrtostatik qaydada yoxlanan, 12 in və ya daha az diametri olan, sarğı metalı olmadan qaynaq olunan istehsal olunmuş boru üçün istisna olmaqla tam radioqrafiya olunmalıdır.
Q.5.7.3. Buxar daşıyan boru xəttində uzununa qaynaq olunmuş birləşmələr tam olaraq yoxlanmalıdır, lakin ASTM – in tələblərinə uyğun burağan cərəyanı və ya hidrtostatik qaydada yoxlanan, 12 düymvə ya daha az diametri olan, sarğı metalı olmadan qaynaq olunan istehsal olunmuş boru üçün bu istisnadır.
Q.5.7.4. Mayedə və buxar daşıyan boru xəttində dairəvi qaynaq olunan birləşmələrin otuz faizi (həmçinin boru birləşmələri üçün qaynaq boyuncuq flansı) 100 % radioqrafiya olunmalıdır.
Q.5.7.5. Maye və buxar daşıyan qurulmuş boru yığımlarını fabrikatlaşdırmaq üçün istifadə olunan rezervuar qaynaq olunmuş birləşmələr tam radioqrafiya olunmalıdır.
Q.5.7.6. Cüt divar rezervuarlarında əsas maye konteynerindən kənar yerləşdirilən maye daşıyan xətlər 35 lbf / düym minimum təzyiqdə hidrostatik və ya pnevmatik qaydada təzyiqlə təchiz olunmalı və bərkliyi üçün məhlul plyonkası yoxlanmalı (pnevmatik) və ya rezervuarın qaynaq olunmuş birləşmələri eyni zamanda əyani olaraq yoxlanmalıdır (hidrostatik). Əgər istehsal olunmuş boru ilk olaraq ASTM tələblərinə uyğun olaraq hidrostatik qaydada yoxlanarsa, bu halda yalnız dairəvi qaynaqların yoxlanması tələb olunur.
Q.5.7.7. Təmiz qaz konteynerinin dairəvi yeri daxilində buxar daşıyan xətlər 5 lbf / düym minimum təzyiqdə pnevmatik qaydada təzyiqlənməli və dairəvi rezervuarın qaynaq olunmuş birləşmələri bərkliyi üçün eyni zamanda məhlul plyonkasına qarşı yoxlanmalıdır.
Q.5.7.8. Maye və ya buxar daşımayan boru xətləri üçün (məs su borusu və ya təmiz xətlər) yoxlama Q.2. – nin müvafiq tələblərinə uyğun gəlməlidir.
Q.5.7.9. Boru xəttində rezervuar qaynaqlarının radioqrafiyası üçün yoxlama metodu və qəbul meyarı ASME B31.3 Boru xəttinə dair qaydalar, Normal Maye Xidmət şəraitlərinə uyğun gəlməlidir.
Q.5.8. Daimi əlavələr
Birbaşa olaraq 9 % və 5 % nikel polasa qaynaq olunan bütün daimi struktur əlavələri eyni materialdan və ya termiki emal ilə bərkidilə bilməyən Austentik paslanmayan polad növündən olmalıdır.
Q.5.9. Təzyiqsiz hissələr
Əsas və əlavə maye konteynerləri və soyuq temperaturlu damlara əlavə olunan taxta tirlər və nizamlama üçün müvəqqəti gərginlik ilə yanaşı, ara qatlar, qaldırma qüvvəsi və digər təzyiqsiz hissələr üçün qaynaqlar Q.4.2. – yə müvafiq olaraq müəyyən olunan qaynaqlama proseduruna tam uyğun həyata keçirilməlidir. Montaj məqsədləri üçün əlavə olunan gərginliklər çıxarılmalı və qaynaq metalının hər hansı əhəmiyyətli layihələri hamar kontura yerləşdirilməlidir. Gərginliyin çıxarılmasında dağılan və ya deşilən lövhə müəyyən olunmuş prosedurdan istifadə edərək, təmir olunmalı və sonra isə hamar kontura yerləşdirilməlidir. Bu kimi təmir işləri əsas və əlavə maye konteynerlərində aparılan zaman, sahə maye – nüfuz metodu ilə yoxlanmalıdır. Əyani yoxlama isti buxar və təmiz qaz konteynerlərində təmir üçün müvafiqdir.
Q.5.10. Qaynaq olunmuş birləşmələr üzrə təmir işləri
Q.5.9. – da olan qaynaqlar daxil olmaqla, qaynaq olunmuş birləşmələr üzrə təmir işləri aparılan zaman, təmir proseduru ixtisaslaşmış qaynaqlama proseduruna müvafiq olmalıdır.
Q.5.11. Materialların nişanlanması
Q.5.11.1. Əsas və əlavə maye konteyneri üçün material və soyuq temperaturlu damlar üçün material elə nişanlanmalıdır ki, fərdi komponentlərinin frezer sınaq hesabatı ilə əlaqələndirilməsi mümkün olsun. Alüminium materiallar üçün, uyğunluq sertifikatı frezer sınaq hesabatı yerində təmin olunmalıdır, bu hesabatda spresifikasiyalara müvafiq olaraq möhürlənmiş, yoxlanmış və sınaqdan keçirilmiş və tələblərə cavab verən materiallar göstərilir.
Q.5.11.2. Bütün frezer nişanları müvafiq qaydada ASTM A20 və ASTM A480 – ın tələblərinə müvafiq olmalıdır. Rezervuarın İstehsalçısı tərəfindən yerinə yetirilən bütün material nişanlanması 7.7. və Q.5.11.1. – in tələblərinə müvafiq olmalıdır.
Q.5.11.3. Bəzi şəraitlər altında, karbon və ya ağır metal tərkibini əhatə edən nişanlama materialı alüminiumun korroziyasına səbəb ola bilər. Tabaşir, mum - əsaslı rəngli tabaşirlər və ya üzvü rəng ilə nişan mürəkkəbləri adətən qənaətbəxş olur.
Q.5.12. Konstruksiya Təcrübələri
Əsas və əlavə maye konteynerləri üzrə fabrikatlaşdırma və konstruksiya zamanı artıq zərbə endirmədən yayınmaq lazımdır, belə ki, material bərkidilmir və ya kəskin əzilmir. Zərbə endirmə ilə yaranan hər hansı məqsədli yerli naziklənmə döyəcləmənin ardınca ixtisaslaşmış bir prosedurdan istifadə edərək qaynaqlama ilə təmir oluna bilər. Yol verilə bilən hər hansı təmir üçün təkrar iş həcmi Alıcı ilə İstehsalçı arasında razılaşdırılmalıdır. Əgər təkrar işin artıq olduğu müəyyən olunarsa, təkrar işlənmə sahəsi kəsilməli və yeri dəyişdirilməlidir.
Q.5.13. Daşınma və saxlama zamanı lövhələrin mühafizəsi
Q.5.13.1. Ekoloji şəraitdən (korroziya, nöqtəli korroziya və s.) və idarə etmədən (sıyrıntılar, yarımdairəvi nişanlar və s.) lövhənin səthinə və uclarına xəsarətin dəyməsinin qarşısını almaq üçün saxlama və daşınma zamanı lövhələr müvafiq qaydada qorunmalıdır.
Q.5.13.2. Səthin üzərində suyun dayanmasının və toplanmasının qarşısını almaq üçün əyri vəziyyətdə saxlanmadan və ya nəmişlikdən lövhələr mühafizə olunmalıdır.
Q.5.13.3. Rütubətə və ya korroziyalı atmosferə məruz qalan doqquz və beş faiz nikel lövhələr müvafiq örtük ilə örtülməli və qum və ya çınqıl emalından keçməlidir. Alıcı lövhənin rütubətə və ya korroziya atmosferinə məruz qaldığı zamanı göstərməlidir.
Q.6. Əsas Maye və Əsas Buxar Konteynerlərini yoxlama
Q.6.2. – Q.6.5. – də qeyd olunan göstərişlər əsas maye konteyneri üçün yoxlama tələbləridir. Q.6.6. – da qeyd olunan göstərişlər isti məhsul buxar konteynerinin pnevmatik yoxlanmasını əhatə edir (və ya daxili rezervuar üstü açıq olmasa, soyudulmuş temperatur damı).
Q.6.2. Ümumi prosedur
Q.6.2.1. Bərklik və struktur müvafiqliyi üçün tam yoxlama əsas maye konteyneri üçün vacibdir. Q.6.6.8 və Q.6.7. – də Yol verilənlər istisna olmaqla, bütün rezervuar dolandan sonra, izolyasiya tətbiq olunmazdan əvvəl sınaq aparılmalıdır. Sınaq rezervuarın məhsulun qeyd olunan xüsusi ağırlığından 1.25 dəfə artıq maye hündürlüyünə bərabər hündürlüyə kimi maye ilə rezervuarın doldurulmasından ibarətdir, lakin bu hədd buxar məkanının nəzərdə tutulduğu təzyiqdən 1.25 dəfə normadan artıq hava təzyiq yükünü tətbiq edən və nəzərdə tutulan maye səviyəsindən çox olmamalıdır.
Q.6.2.2. Maksimum doldurma materialın qeyd olunan minimum qüvvəsinin 55 % - i və ya materialın qeyd olunan minimum hasilat qüvvəsinin 85 % - dən çox (paslanmayan polad və alüminium materiallar üçün 90 % ola bilər) rezervuarın hər hansı hissəsində gərginlik yaratmayacaq.
Q.6.3.1. Rezervuar su ilə doldurulmazdan əvvəl, Q.6.3.2. – Q.6.3.8. – də qeyd olunan prosedurlar tamamlanmalıdır.
Q.6.3.2. Şəffaf üst hissə ilə vakuum qutu vasitələri ilə qaynaqlardan yuxarı ən azı 3 lbf / düym natamam vakuumu doldurmaqla və qaynağa məhlul plyonkasını tətbiq etməklə, tam ərimə yan divar – alt hissə qaynaqları və alt hissədə və tam nüfuzetmədə bütün qaynaq olunmuş birşləşmələr yoxlanmalıdır.
Q.6.3.3. Q.6.3.2. – də olan yan divardan alt hissəyə qaynaq tam nüfuza və tam əriməyə malik olmayan zaman, üzlüyün daxilində və xaricində ilkin qaynaq keçidləri əyani olaraq yoxlanan qaynaqların və qaynaqların səthindən çıxarılan qeyri metallara və bütün şlaqlara malik olmalıdır. Sarğı və ya qismən nüfuz edən qaynaqların daxilində və xaricində sarğı tamamlandıqdan sonra, hər iki qaynağa məhlul plyonkası tətbiq etməklə və 15 lbf / düym ölçüsündə hava təzyiqi ilə daxili və xarici qaynaqlar arasında həcm təzyiq verməklə qaynaqlar yoxlanmalıdır. Bütün təzyiqin qaynağın bütün hissələrinə çatdığından əmin olmaq üçün, daxili və xarici qaynağın arasındakı dairəvi keçiddə kipləndirilmiş blok bir və ya daha artıq nöqtələrdə qaynaqlama ilə təmin olunmalıdır. Əlavə olaraq, qaynaqlar arasındakı həcm ilə birləşdirilən və xarici qaynaq üzərində kiçik boru birləşməsi bloklara uyğun və ya hər bir ölçüsü üzrə qaynaqlanmalıdır. Hava təchizi sınaq altında seqmentin digər sonunda birləşmədə birləşdirilən təzyiq ölçüsü və bir sonda birləşdirilməlidir.
Q.6.3.4. Alt hissədə, üzlükdə və damda bütün örtüklər və onların bərkidiciləri ətrafında əlavə qaynaqlama bənd 7.18.2.2. və 7.18.2.3-ə uyğun olaraq məhlul plyonkası və maqnit hissəcik metodu ilə yoxlanmalıdır. Məhlul plyonkasının yoxlanmasına əməl etməklə, isti buxar və təmiz qaz konteynerinin bərkidici lövhələrində nəzarət dəliyi yivli tıxac ilə kipləndirilə bilər.
Q.6.3.5. 9 % nikel rezervuarlar üçün, alt dövrə qaynaqları və üzlük – alt qaynaqların bütün yoxlama səthləri örtülü sızmalardan çirkin və ya şlakın qarşısını almaq üçün vakuum qutudan əvvəl qum tökmə və ya digər müvafiq vasitələr ilə təmizlənməlidir.
Q.6.3.6. Q.6.6. – da tətbiq edilməli olan pnevmatik təzyiq daxili rezervuarın hər iki tərəfində bərabərləşdirilən zaman, su səviyyəsindən yuxarı bütün qaynaq olunmuş birləşmələr vakuum qutu yoxlaması ilə və məhlul plyonkası ilə yoxlanmalıdır.
Q.6.3.7. Bərkidilən lövhələrin arxasında hava təzyiqinin tətbiqinə imkan verməyən alt örtüklərin ətrafında əlavə sarğı qaynaqları vakuum qutu yoxlaması ilə və məhlul plyonkanı tətbiq etməklə yoxlanmalıdır.
Q.6.3.8. Beton konteynerlərin alt hissə, divar və dam metal laynerlərinin bütün qaynaqları şəffaf üst hissə ilə vakuum qutu vasitəsilə ilə qaynaqlardan yuxarı 5 lbf / düym və 3 lbf / düym qismən vakuum tətbiq etməklə və qaynaqlara məhlul plyonkasını tətbiq etməklə yoxlanmalıdır. 3 / 16 düym – dən az tək keçidli dövrə qaynaqlarından divar laynerləri üçün istifadə olunan zaman, ən azı 8 lbf / düym ikinci vakuum tətbiq olunmalıdır.
Q.6.4. Sınaq suyunun keyfiyyəti
Q.6.4.1. Əgər arıtırılmış vaxt ərzində çirkləndirilmiş sınaq suyuna məruz qalarlarsa, Q Əlavəsinin rezervuarlarının konstruksiyasında istifadə olunan materiallar kəskin korroziya nöqtəsi, çatlama və ya paslanmaya məruz qala bilər. Alıcı Q.6.4.2. – Q.6.4.8. - ə uyğun olan sınaq suyunun minimum keyfiyyətini qeyd etməlidir. Suyun sınağı tamamlandıqdan sonra, rezervuar lazımi qaydada drenajla çəkilir, təmizlənir və qurudulur.
Q.6.4.2. Su müvafiq qaydada təmiz olmalıdır.
Q.6.4.3. Su xoşagəlməz qoxuya malik olmamalıdır (yəni heç bir hidrogen sulfidin olmaması).
Q.6.4.4. Su pH 6 və 8.3. arasında olmalıdır.
Q.6.4.5. Suyun temperaturu 120 F – dən aşağı olmalıdır.
Q.6.4.6. Q.6.4.2. – Q.6.4.5. - ə əlavə olaraq ausenitik paslanmayan polad rezervuarlar üçün, suyun xlorid tərkibi milyonda 50 hissədən aşağı olmalıdır.
Q.6.4.7. Q.6.4.2. – Q.6.4.5. - ə əlavə olaraq alüminium rezervuarlar üçün, suyun merkuri tərkibi milyonda 0.005 hissədən az olmalı, mis tərkibi isə milyonda 0.02 hissədən az olmalıdır. Bundan əlavə, rezervuarı yoxlamaq üçün istifadə olunan su aşağıdakılardan biri kimi olmalıdır:
1) ən azı 0.2 ppm sərbəst qalıq xlorini ilə yığcam su; və ya
2) 200 ppm – i keçməyən xlorid tərkibinə malik olmalı.
Q.6.4.8. Əgər Q.6.4.1. – Q.6.4.7. – də qeyd olunan suyun keyfiyyəti əldə olunarsa, Alıcı və İstehsalçı tərəfindən razılıq verilərsə, müvafiq inhibitorlardan istifadə edən alternativ sınaq metodlarından (misal üçün, Na2CO3 və / və ya NaO3) istifadə oluna bilər.
Q.6.5. Hidrostatik Sınaq
Q.6.5.1. Su ilə doldurulan və ya boşaldılan zaman, rezervuar atmosferə axıdılmalıdır.
Q.6.5.2. Suyun doldurulması zamanı, lövhənin və ya halqa divarının yuxarısında və rezervuar üzlüyünün altında ən azı səkkiz bərabər məsafəli nöqtə hündürlükləri yoxlanmalıdır. Mühüm həcmin diferensial yerləşdirilmə, və ya vahid yerləşdirilməsi suyun doldurulması üçün dərhal dayanma tələb edir. Su ilə hər hansı əlavə doldurma ölçülən yerin yüksəkliyindən asılı olacaq.
Q.6.5.3. Rezervuar Q.6.2. – də verilən səviyyəyə kimi su ilə doldurulmalıdır.
Q.6.5.4. Rezervuar su ilə doldurulduqdan sonra və pnevmatik təzyiq tətbiq olunmazdan əvvəl, lövbər (əgər təmin olunubsa) sıxılan dirəklərə qarşı bərkidilıməlidir.
Q.6.5.5. Üzlük və alt hissə arasında künc qaynaq daxil olmaqla, üzlükdə olan bütün qaynaqlar bərkliyinə görə əyani olaraq yoxlanmalıdır.
Q.6.6. Pnevmatik Təzyiq
Q.6.6.1. Buxar məkanının nəzərdə tutulduğu təzyiqdən 1.25 dəfəyə bərabər hava təzyiqi su səviyyəsindən yuxarı əlavə olunmuş hissəyə tətbiq olunmalıdır. Daxili və xarici rezervuara qarşı hava təzyiqi hərəkət edən zaman açıq yuxarı daxili rezervuar ilə cüt divar rezervuarı bununla da hava təzyiqi ilə sıxılmayan hallarda, daxili rezervuar pnevmatik təzyiq sınağı başlamazdan əvvəl suyu boşaldıla bilər.
Q.6.6.2. Sınaq təzyiqi 1 saat müddətində saxlanmalıdır.
Q.6.6.3. Nəzərdə tutulan təzyiq əldə olunmayana kimi hava təzyiqi azaldılmalıdır.
Q.6.6.4. Suyun səviyyəsindən yuxarı, bütün qaynaq olunan birləşmələr məhlul plyonkası ilə yoxlanmalıdır. Əvvəlcədən vakuum qutu yoxlaması məhlul plyonka yoxlaması ilə əvəz olunmalıdır. Məhlul – plyonka yoxlaması aşağıda qeyd olunanlardan hər hansı istisna olmaqla, dama və üzlüyə sıxılma halqa qaynaqları və bütün boru birləşmələri, örtüklər ətrafında bütün qaynaqlar üzrə suyun səviyyəsindən yuxarı aparılmalıdır.
- Sıxılma halqa qaynaqları üçün davamlı cüt dairəvi dam.
- f və ya f – 1 detalları, Şəkil 5 – 6 ilə eyni qalınlaşdırılmış yuxarı üzlük halqasını tətbiq etməklə və davamlı daxili və xarici sıxılma halqasının qaynaqlarına üzlük. Qalınlaşdırılmış yuxarı üzlük halqası müvafiq üzlük halqasının qalınlığından iki dəfə böyük və konus sıxılma halqasının qalınlığından yarım dəfə böyük olmalıdır.
- Tam ərimə rezervuarın qaynaq olunmuş birləşmələri.
Q.6.6.5. Örtüyün təzyiqi və ya təzyiq qoruyucu vakuum və vakuum qoruyucu klapanlar su səviyyəsindən yuxarı havanı nasosla çəkməklə və təzyiqi boşaltmaqla və sonra isə rezervuardan suyu qismən çıxarmaqla yoxlanılmalıdır.
Q.6.6.6. Rezervuar sudan boşaldıqdan sonra və atmosfer təzyiqində olan zaman, lövbər (əgər təmin olunubsa) bərkliyə görə təkrar yoxlanmalıdır.
Q.6.6.7. Nəzərdə tutulan təzyiqə bərabər olan hava təzyiqi boş rezervuara tətbiq olunmalı və lövbər (əgər təmin olunarsa) və fundament qaldırılması üçün yoxlanmalıdır.
Q.6.6.8. Hidrostatik və pnevmatik sınağa əməl etməklə, əsas maye konteynerinin altında bütün qaynaq olunmuş bəndlər və əsas maye konteynerində tam ərimə yan divar – alt qaynaqlar və tam nüfuz Q.6.3.2. – də qeyd olunduğu kimi vakuum qutu sınağı vasitəsi ilə yoxlanmalıdır. Tam nüfuza və tam əriməyə malik olmayan yan divarın alt qaynaqları Q.6.3.2. – də göstərildiyi kimi qaynaq daxilində ya vakuum qutu sınağı, ya da Q.6.3.3. – də göstərildiyi kimi birbaşa təzyiq məhlul plyonkası sınağı ilə yoxlanmalıdır. Əgər hər hansı sızma aşkar olunarsa, onlar düzəldilməli və vakuum qutu sınağı təkrarlanmalıdır. Əsas maye konteyner hidrostatik sınağın təkrarlanmasına ehtiyac yoxdur.
Q.6.7. Hidrostatik sınaqdan sonra müvəqqəti örtüklər
Q.6.7.1. Alıcı tərəfindən yazılı olaraq təsdiq olunan və yalnız dəstdə üzlük nüfuzu olmayan zaman rezervuarlar, bu bölmənin göstərişlərinə müvafiq olaraq hidrostatik sınaqdan sonra dörd müvəqqəti üzlük örtüklərinə kimi qaynaqlama ilə saxlamağa Yol verilir.
Q.6.7.2. Hər bir müvəqqəti örtük tam ərimə rezervuar qaynaqları ilə yerinə qaynaqlanan və müvafiq üzlük materialının spesifikasiyası və qalınlığına uyğun gələn üzlük lövhəsinin daxil edilməsi ilə saxlanmalıdır. Daxili lövhə 42 düym dən böyük və 24 düym dən kiçik olmayan diametr ilə dairəvi olmalıdır.
Q.6.7.3. Daxili lövhə qaynağı hər hansı üzlük bəndini keçməməli və üzlük bəndləri, üzlük – alt qaynaq və ya əlavə qaynaqlar da daxil olmaqla üzlükdə hər hansı digər qaynaqdan 12 düymvə ya üzlüyün qalınlığından ən azı 10 dəfədən çox olmalıdır.
Q.6.7.4. Lövhənin periferiyası ətrafında rezervuar qaynağı hər iki maye nüfuz metodu və radioqrafik metod ilə öz uzunluğunun 100 % - i üzrə yoxlanmalıdır. Dam keçidi üzrə, arxa ölçülü səth üzrə və daxili və xarici hazır qaynaq səthləri üzrə maye nüfuz yoxlaması tələb olunur. Əlavə olaraq, qaynaq vakuum qutu sızması yoxlanmalıdır.
Q.7. Təmiz qaz konteynerinin yoxlanması
İzolyasiya quraşdırılmazdan əvvəl, bərklik sınağı aparılmalıdır. Q.6.6. – da qeyd olunan pnevmatik təzyiq isti məhsul buxar konteynerinə qarşı hərəkət edən zaman, Q.6.6. – nın yoxlama tələbləri xarici rezervuarın yoxlanmasına səbəb olacaq və Q.7.2.1. – Q.7.2.5. – də qeyd olunan prosedur nəzərə alınmaya bilər.
Q.7.2. Sınaq Proseduru
Q.7.2.1. Daxili rezervuar atmosferə açılmalıdır və suyun lazımi həcmi xarici rezervuarın pnevmatik sınağı ilə hasil olunan daxil rezervuarın alt hissəsinə qarşı yuxarı axın təzyiqini balanslaşdırma üçün daxili rezervuara əlavə olunmalı, daxili və xarici rezervuarlar arasındakı təzyiq bərabərləşdirilə bilər.
Q.7.2.2. Hava təzyiqi istər daxili, istərsə də xarici rezervuarda normadan artıq gərginlik yaradan təzyiqi keçmədən ən azı nəzərdə tutulan qaz təzyiqinə bərabər xarici rezervuar ilə əlavə olunan hissəyə tətbiq olunmalıdır.
Q.7.2.3.Sınaq təzyiqi saxlanılan zaman, xarici üzlükdə və damda olan birləşdiricilərdə bütün qaynaqlar və bütün dairəvi qaynaq olunan bəndlər vakuum qutusu ilə əvvəlcədən yoxlanmayana kimi məhlul plyonkası ilə tam yoxlanmalıdır.
Q.7.2.4. Hava təzyiqi boşaldılmalıdır.
Q.7.2.5. Təzyiq qoruyucu və vakuum qoruyucu klapanlar qoruyucu klapanın quraşdırılan vakuumuna kimi xarici məkanın qaldırılması ilə müşayiət olunan, xarici rezervuarın nəzərdə tutulan qaz təzyiqini tətbiq etməklə yoxlanmalıdır.
Q.8.1. Fundamentlər API 625, 6.7. Bölməsinə müvafiq olmalıdır.
Q.8.2. Fundament üzrə qaldırma:
Q.8.2.1. Q.8.2.2. və Q.8.2.3 – də qeyd olunan geniş qaldırmanın məqsədi lövbərin deyil fundamentin və halqa divarının ölçüsünə tətbiq etmədir.
Q.8.2.2. 1 lbf / düym ölçüsündən az nəzərdə tutulmuş daxili təzyiqə malik rezervuarlar üçün, aşağıda qeyd olunan şəraitlər altında hesablanan maksimum qaldırma qiymətlərindən ən kiçiyi kimi qaldırma götürülməlidir:
a) üzlük və dam üzərində nəzərdə tutulmuş külək yükündən 1.5 dəfə əlavə daxili nəzərdə tutulan təzyiq.
b) Üzlük və dam üzərində nəzərdə tutulan külək yükü əlavə olaraq 0.25 lbf / düym ölçüdə daxili nəzərdə tutulan təzyiq.
Q.8.2.3. 1 lbf / düym və daha yuxarı ölçüdə nəzərdə tutulan daxili təzyiqə malik rezervuarlar üçün, yuxarı qaldırma (əgər varsa) üzlük və dam üzərində nəzərdə tutulan külək yükü əlavə olaraq daxili nəzərdə tutulan şəraitdən 1.25 dəfə ümumi şəraitlər altında hesablanmalıdır.
Q.8.2.4. Q.3.7.4.2. – nin tələblərinə cavab vermək üçün lövbər nəzərdə tutulan zaman, nəzərdə tutulan maye səviyyəsinə kimi dolu rezervuar ilə nəzərdə tutulan təzyiqdən üç dəfə artıq əldə olunan qaldırmaya tab gətirməsi nəzərdə tutulmalıdır. Bu paraqrafda olan hər hansı şəraitlər üçün nəzərdə tutulan zaman, bütün effektiv maye çəkisi və halqa divarının şaquli səthi və yeri arasındakı hissəcikdən istifadə etməyə Yol verilir.
Məsuliyyət Bölməsi üzrə, 8.2. üçün istisna olmaqla, 8 Bölməsinin nişanlama tələbləri API 625, 11 – ci Bölməsinin tələbləri ilə əvəz olunur.
Q.10. İstifadə olunmuş Standartlar
Bu əlavədə və ya bu standartın əsas qaydalarında göstərilməyən qaydalar və tələblər üçün, rezervuarda istifadə olunan material növü üçün aşağıda qeyd olunan sənədlərə istinad olunmalıdır:
b) 9 və 5 % nikel poladlar üçün, ASME Kodeksinin VIII Bölməsində UHT Hissəsi;
c) Paslanmayan polad üçün, ASME Kodeksinin VIII Bölməsində UHA Hissəsi;
d) Alüminium üçün, Əlavə AL, API 650 və ASME Kodeksinin VIII Bölməsində UNF Hissəsi.
+ 40 F və - 60 F arasında istifadə olunan aşağı təzyiqli rezervuarlar
API 620 – nin əsas bölmələri ilə birlikdə bu əlavə soyudulmuş rezervuar sisteminin metal hissələrinin materialları, dizaynı və fabrikatlaşdırılması üçün tələblər təmin edir. Əsas API 620 rezervuarı üçün tələblər əsas və əlavə maye konteynerlərinə, soyudulmuş temperaturlu damlara, isti məhsul buxar konteynerlərinə, təmiz qaz konteynerlərinə və onların aparatlarına tətbiq olunur, lakin onların bu əlavənin hər hansı tələbləri ilə əvəz olunduğu hallar istisnadır. Metal komponentlərin bir hissə olduğu tam rezervuar sistemi API 625 - ə müvafiq olmalıdır.
R.1.2. Boru məhdudiyyətləri
API 620, 1.3.2. – də verilən boru məhdudiyyətləri API 625, 1.6. Bölməsi ilə əvəz olunur.
R.1.3. Təzyiq norması
Bu əlavədə olan göstərişlər – 0.25 psig – dən + 7.00 psig - ə kimi təzyiqlərə tətbiq olunur.
Bu əlavədə olan göstərişlər + 40- ə kimi (daxil olmaqla) metal temperaturlarına tətbiq olunur.
Bu əlavədə istifadə olunan aşağıda qeyd olunan ifadələrin təriflərini API 625 – dən əldə edə bilərsiniz:
Soyudulmuş rezervuar sistemi
Tək Rezervuar sistemi
Cüt rezervuar sistemi
Tam rezervuar sistemi
Əlavə maye konteyneri
Isti məhsul buxar konteyneri
Soyudulmuş temperaturlu dam
Nəzərdə tutulan təzyiq
Nəzərdə tutulan metal temperaturu
Material tələbləri nəzərdə tutulan metal temperaturunda soyudulmuş məhsulların saxlanmasına əsaslanır.
R.2.2. Materialların məhsul temperaturu
R.2.2.1.1. Aşağıda qeyd olunan metal komponentlər üçün materiallar (həmçinin onların nüfuzu, boru xətti, lövbərlər, bərkidicilər və əlavələr) Cədvəl R – 1-dən seçilməlidir və R.2.2.2. – R.2.2.5. - ə müvafiq olaraq təsiri yoxlanmalıdır.
a) əsas Maye konteynerləri;
b) Əlavə Maye konteynerləri;
c) Soyuq temperaturlu damlar (aşağı gərginliyin istisnası üçün bax: R.2.2.1.3. - ə):
- buraya xarici dam izolyasiyası ilə rezervuarların tək damları və cüt dam rezervuarlarının daxili damları daxildir;
d) Soyuq borunu isti buxar və ya təmiz qaz konteynerlərinə birləşdirən termiki məsafə hissələri;
e) Tam rezervuar sistemləri üçün: Əsas maye konteynerinin sızması zamanı soyuq qaz axınlarına səbəb ola biləcək isti məhsul buxar konteynerlərinin hissələri;
f) İzolyasiya üçün metal asılmış göyərtələr (istisnalar üçün bax: R.2.2.1.4.);
g) soyudulmuş, istifadə olunan və ya digər nəzərdə tutulan şəraitlər altında gərginlikdə yüklənmiş, beton əsas və ya əlavə maye konteynerlərində mayenin saxlanması üçün tələb olunarsa layner lövhələri.
R.2.2.1.2. Nəzərdə tutulan bütün şərtlər altında sıxılmada yüklənmiş beton əsas və ya əlavə maye konteynerlərində maye saxlamaq üçün tələb olunarsa, layner lövhələr üçün materiallar Cədvəl 4 – 1-də açıq formada siyahıya alınan materiallardan seçilməlidir, 65 F və daha yuxarı nəzərdə tutulan metal temperaturları üçün müəyyən olunan materiallar istisnadır.
R.2.2.1.3. Ümumi membran və əsas əyilmə gərginliyi 6000 lbf / düym – ı keçməyən soyuq temperaturlu damlar üçün material da eyni zamanda R.2.2. – nin tələbləri ilə əlaqədar R.2.3.2. a, b, və ya c meyarına cavab verə bilər.
R.2.2.1.4. Ümumi membranı və əsas əyilmə gərginliyi 6000 lb / düym – ı keçməyən zaman, izolyasiyanı müdafiə edən metal asılmış göyərtələr üçün materiallar heç bir təsir sınağını tələb etmir və istənilən metal materiala Yol verilir. Alternativ olaraq, gərginliyin səviyyəsindən asılı olmayaraq, material seçilə bilər. Qaynaq edilməli olan material qaynaq edilmə keyfiyyətinə malik olmalıdır.
R.2.2.2. Lövhələr üçün təsir sınağınıntələbləri
R.2.2.2.1. Lövhələrin təsir sınağı, həmçinin lövhədən hazırlanmış struktur hissələri Cədvəl R – 1-ə uyğun olmalıdır.
R.2.2.2.2. Təsir sınağının nümunələri hazır fırlanan lövhəyə əks verilməlidir.
R.2.2.2.3. Şarpi V – dərəcə sınağından istifadə olunmalıdır və nəzərdə tutulan metal temperaturunda minimum təsir qiyməti Cədvəl R – 2-də verildiyi kimidir. Yarım ölçülü nümunənin qəbul meyarı üçün, bax: ASTM A 20. Nəzərdə tutulan metal temperaturundan aşağı təsir sınağının temperaturundan İstehsalçı tərəfindən istifadə oluna bilər, lakin belə olan halda sınaq temperaturunda təsir qiymətləri Cədvəl R – 2-yə uyğun olmalıdır.
Cədvəl R – 1 Materialların Məhsul temperaturu üçün standartlar
ASTM A333 (yalnız bəndsiz)
Yuxarıda siyahıya alındığı kimi lövhə və ya boru
ASTM A131 Dərəcələr D və E
CSA G40.21 Dərəcələr 38WT, 44WT və 50WT
ISO 630 (1995) E275 və E355 D Keyfiyyətində
EN 10025 – 2 J2 keyfiyyətində
EN 10025 – 2 S355 J2 və K2 keyfiyyətində
2.Cədvəl Q – 1-də yol verildiyi kimi 304, 304L, 316 və ya 316L növdə paslanmayan polad materiallardan Cədvəl Q– 3 ilə yol verilən maksimum mümkün gərginlik qiymətlərində istifadə oluna bilər. Bu materialın təsir sınaqları tələb olunmur. Qaynaqlama prosedurları əsas materiala və qaynaqlama materialına müvafiq qaydada Q.4.4. və R.4.2. – nin daha məhdud tələblərinə müvafiq olaraq müəyyən olunmalıdır.
4. Struktur hissəsinə yerləşdirilməli olan lövhə və ya boru materialları R.2.2.5. – in təsir sınağına uyğun gəlməlidir.
5. Lazım gələrsə R.2.2.5. – in tələb olunan minimum Şarpi V – dərəcəli təsir qiymətlərinəcavab vermək üçün struktur formaları normallaşdırılmalıdır.
6. Polad zərif strukturdan hazırlanmalı və manqan tərkibi təknə sınaq analizi ilə 0.80 % - 1.20 % normasında olmalıdır.
7. Minimum Mn 0.80 % olmalıdır.
8. Yerli spesifikasiyada verilə biləcək hər hansı digər daha isti temperaturda istənilən təsir sınağına baxmayaraq nəzərdə tutulmuş metal temperaturunda bu dərəcələr əlavə təsir sınağını tələb edir.
R.2.2.2.4. Əlavə Tələb S5, ASTM A20 – nin bütün digər təsir tələbləri ASTM A20 – yə istinad etməyən spesifikasiyalar da daxil olmaqla, Cədvəl R – 2-də siyahıya alınan bütün materiallar üçün tətbiq olunmalıdır.
R.2.2.2.5.Ağızsız lövhə materialı burada qeyd olunduğu kimi təsir sınağının tələblərinə cavab verən zaman, materialın normallaşdırılmasına ehtiyac olmur. Əgər ASTM A516 kimi, bu spesifikasiya normallaşdırma olmadan təsir sınağının qarşısını alarsa, lakin digər qaydada ağızsız lövhələrə Yol verərsə, material, bu API modifikasiyası üçün “MOD” kimi müəyyən olunan və yuxarı göstərişə müvafiq olaraq sifariş olunmalıdır.
R.2.2.3. Boru, Bolt və Döymələr üçün təsir tələbləri
R.2.2.3.1. Boru (həmçinin borudan hazırlanan struktur hissələri), bolt və döymələr aşağıda qeyd olunduğu kimi təsir sınağından keçməlidir. Boru, bolt və döymələr eyni zamanda R.2.2.3.3. – də qeyd olunan hallar istisna olmaqla, Cədvəl R – 1-ə istinad edən ASTM spesifikasiyalarına uyğun olmalıdır.
R.2.2.3.2.Cədvəl R – 1-də istinad olunan ASTM spesifikasiyalarına müvafiq olaraq hazırlanmış boru materiallarından R.2.2.3.3. – də Yol verilən hallar istisna olmaqla müvafiq material dərəcəsi üçün ASTM spesifikasiyası ilə tələb olunan təsir sınağının temperaturundan aşağı nəzərdə tutulmuş metal temperaturlarında istifadə olunmur.
R.2.2.3.3.Cədvəl R – 1-dəki spesifikasiyalarda tələb olunan təsir sınağının temperaturundan aşağı nəzərdə tutulan metal temperaturları üçün vəCədvəl R – 3-də siyahıya alınan digər spesifikasiyalara görə bəndsiz boru, bolt və döymələr üçün, aşağıda qeyd olunanlardan biri təmin olunur.
a) Təsir sınağının temperaturu nəzərdə tutulan metal temperaturundan daha soyuq, ən azı 30 F olmalıdır.
b) 20 ft – lb (minimum), 25 ft – lb (orta) Şarpi təsir sınağının enerji qiyməti ilə daha aşağı və ya nəzərdə tutulan metal temperaturunda yoxlanılan materiallar – 40 F – dən yuxarı nəzərdə tutulan metal temperaturları üçün müvafiqdir. 25 ft – lb (minimum), 30 ft – lb (orta) enerji qiyməti ilə materiallar – 40 F və ya daha aşağı nəzərdə tutulan m etal temperaturunda müvafiqdir.
Cədvəl R – 2 – Materialların Məhsul Temperaturu üçün minimum Şarpi V – dərəcə təsir tələbləri Lövhə Nümunələri (eninə) və Qaynaq nümunələri həmçinin istiliyin təsir etdiyi zona
Qalınlıq norması (düym)
Lövhənin təsir qiyməti
P275 Keyfiyyətlər NH, NL1 və NL2
P355 Keyfiyyətlər N, NH, NL1 və NL2
– 40 F və daha aşağı metal temperaturları üçün, lövhənin təsir qiymətləri 5 ft – lb qaldırılmalıdır.
Mexaniki və kimyəvi xüsusiyyətlər üçün yoxlama tezlikləri ən azı ASTM A20 – yə bərabər olmalıdır.
Bu materialın tam təsviri üçün bax:4.2.3
e Polad tam məhv edilməli və zərif strukturdan hazırlanmalıdır.
Cədvəl R – 3 – Materialın atmosfer temperaturunun spesifikasiyaları
Komponentin nəzərdə tutulan metal temperaturu
- 60 F – 20 F – dən aşağı
Cədvəl R – 4-də siyahı alınan materiallar
Cədvəl R – 4-də siyahı alınan materiallar
4.3. – də siyahıya alındığı kimi
4.3. – də siyahıya alındığı kimi
Yuxarıda siyahıya alındığı kimi lövhə və ya boru
ASTM A36 struktur formaları (bax: Qeyd 2)
ASTM A131 Dərəcə D və E
CSA G40.21 Dərəcələr 38W, 44W və 50W (bax: Qeyd 1)
ISO 630 (1995) E275 və E355 D keyfiyyətində
EN 10025 – 2 S275 J2 Keyfiyyətində
EN 10025 – 2 S355 J2 və K2 keyfiyyətində
Yuxarıda siyahıya alındığı kimi lövhə və ya boru
- 60 F - - 20 F temepratur başlığı altında siyahıya alındığı kimi və ya 4.5. – də göstərildiyi kimi stuktur formaları
4.3. – də göstərildiyi kimi
4.4. – də göstərildiyi kimi
1. Polad tam məhv edilməli və zərif strukturdan hazırlanmalıdır.
2. Polad zərif strukturdan hazırlanmalı və təknə analizi ilə 0.80 % - 1.20 % normada manqan tərkibi olmalıdır.
R.2.2.4. Termo – mexaniki Nəzarət Proses (TMCP) Lövhələri üçün təsir tələbləri
Alıcının təsdiqindən asılı olaraq, TMCP lövhələrindən (dərəcənin bərkliyini artırmaq üçün nəzərdə tutulan mexaniki – termiki fırlanma prosesi ilə hazırlanan material) alternativ olaraq istifadə oluna bilər, bu zaman termiki emal olunmuş lövhələr normal qaydada tələb olunur. Bu halda, hər bir ağızsız TMCP lövhəsi R.2.2.2. – yə müvafiq olaraq Şarpi V – dərəcə təsir enerji sınağını qəbul etməlidir.
R.2.2.5. Struktur formaları üçün təsir tələbləri
R – 1 – də qeyd olunan struktur formaları üçün təsir sınağı hissənin yoxlanma tezliyi üzrə ASTM A673 - ə müvafiq olaraq həyata keçirilməlidir. Təsir qiymətləri nəzərdə tutulan temperaturdan daha isti olmayan temperaturda fərdi minimum 20 və 2 orta minimum 25 olmalıdır.
R.2.3. Materialların atmosfer temperaturu
R.2.3.1. Aşağıda isti məhsul buxar konteynerinin komponentləri nəzərə alınır:
a) asılmış göyərtə üzrə damlar;
b) cüt divarın xarici üzlükləri, açıq üst daxili rezervuarlara malik tək rezervuar sistemləri;
c) cüt divarın xarici altlıqları, açıq üstlüklü daxili rezervuarların tək rezervuar sistemləri;
d) Əlavə mayenin saxlanması üçün tələb olunmayan, laynerlər isti məhsul buxar konteynerləri kimi hərəkət edən zaman əlavə beton maye konteynerləri üçün metal laynerlər.
R.2.3.2. İsti məhsul buxar konteynerləri üçün material aşağıda qeyd olunanlardan birinə uyğun gəlməlidir:
a) Cədvəl 4 – 1 ilə və ya Alıcı tərəfindən tələb olunmayana kimi, təsir sınağı olmadan – 35 F - ə kimi (ən aşağı 1 günlük əsas ətraf temperatur – 35 F) nəzərdə tutulan metal temperaturları üçün Cədvəl 4 – 1.
b) Cədvəl R – 4 ilə və ya Alıcı tərəfindən tələb olunmayana kimi, təsir sınaqları olmadan – 60 F - ə kimi nəzərdə tutulan metal temperaturu üçün Cədvəl R – 3.
c) Alıcı tərəfindən təsdiq olunarsa, material 4.2.2. – nin tələblərinə müvafiq olaraq seçilə bilər. Divar layner sistemləri dairəvi qaynaqlar ilə əlavə olunmuş 3 / 16 düymdən daha az qalınlığa malik layner lövhələri ilə yerləşdirilən lövhələrdən ibarət olan zaman, 4.2.2. laynerə və ya yerləşdirilmiş lövhə materialına tətbiq olunmur.
Cədvəl R – 4 – Təsir sınağı olmadan istifadə olunan Lövhə materiallarının atmosfer temperaturu üçün nəzərdə tutulan, Yol verilən minimum metal temperaturu
Spesifikasiya nömrəsi
Metalın minimum temperaturu, F
Korroziya imkanı daxil olmaqla lövhənin qalınlığı, düym
III (tam öldürülmüş və yüksək gərginlik)
S 355 Keyfiyyət J2 və K2
QEYD Normallaşdıran zaman, bu cədvəldə olan materiallardan göstərilənlərdən aşağı 20 F temperaturlarda istifadə oluna bilər (A 537 2 və 2 Sinifləri, A 633 Dərəcələr C və d, A 678 Dərəcələr A və B, və A 737 Dərəcə B). Əgər bu cədvəldə siyahıya alınan materiallar üçün təsir sınaqları tələb olunarsa, onlar Cədvəl R – 5-ə müvafiq olmalıdır.
Bu materialın tam təsviri üçün bax:4.2.3.
Polad tam öldürülməli və normallaşdırma olmadan, 3 / 16 – 1 1 / 2 düymqalınlığında zərif – strukturdan hazırlanmalıdır.
Manqan tərkibi təknə analizi ilə 0.85 – 1.20 % normada olacaq.
Manqan tərkibi 0.80 – 1.20 % norması daxilində olmalıdır. Polad cilalanmamalı və ya örtülməməlidir.
Cədvəl R – 5 – Lövhə material nümunələrinin atmosfer temperaturu üçün minimum Şarpi V – dərəcə təsir tələbləri (eninə)
Spesifikasiya nömrəsi
Təsir qiyməti (fut - lbs)
III (tam öldürülmüş və yüksək qüvvəli )
S355 Keyfiyyət J2 və K2
Qeyd olunan qiymətlər tam ölçülü nümunələrə tətbiq olunur. Yarım ölçülü nümunənin qəbul meyarı üçün, bax:ASTM A20. Nəzərdə tutulan metal temperaturundan daha aşağı təsir sınağının temperaturundan İstehsalçı tərəfindən istifadə etmək olar, lakin sınaq temperaturunda təsir qiymətləri Cədvəl R – 5-ə uyğun gəlməlidir. Lövhə seçilən zaman, qaynaq istiliyinin təsir etdiyi zonada lövhənin təsir xüsusiyyətlərinin mümkün deqradasiyasına diqqət yetirmək lazımdır.
Bu materialın tam təsviri üçün bax:4.2.3.
Polad tam öldürülməli və normallaşdırma olmadan, 3 / 16 – 1 1 / 2 düym qalınlığında zərif – strukturdan hazırlanmalıdır.
Manqan tərkibi təknə analizi ilə 0.85 – 1.20 % normada olacaq.
Manqan tərkibi 0.80 – 1.20 % norması daxilində olmalıdır. Polad cilalanmamalı və ya örtülməməlidir.
R.2.3.3. Aşağıda təmiz qaz konteynerinin komponentləri nəzərə alınır:
a) cüt divarın xarici damları, cüt dam, tək rezervuar sistemləri;
b) cüt divarın xarici üzlükləri, cüt dam, tək rezervuar sistemləri;
c) cüt divarın xarici alt hissələri, cüt dam, tək rezervuar sistemləri;
d) Əlavə maye saxlanması üçün tələb olunmayan və isti məhsul buxar konteyneri kimi hərəkət etməyən nəm buxar baryeri kimi əlavə beton maye konteyneri ilə fəaliyyət göstərən metal layner.
R.2.3.4. Təmiz qaz konteynerləri üçün material Cədvəl 4 – 1-də siyahıya alınan təsdiq olunmuş materiallardan birinə uyğun gəlməlidir. Əgər faktiki gərginlik material üçün nəzərdə tutulmuş mümkün gərginliyin bir yarısını keçməməlidir.
Dizayn nəzərləri R.3. Bölməsinin əlavə göstərişləri ilə birlikdə “Dizayn və İş meyarı”, Bölmə 6, API 625 də qeyd olunduğu kimi olmalıdır
R.3.2. Saxlanılan maye sıxlığı
Saxlanılan mayenin sıxlığı nəzərdə tutulan temperatur normaları daxilində, lakin 36 lbf / ft– dən az olmayan maksimum sıxlığa malik olmalıdır.
R.3.3. Nəzərə alınan mümkün gərginliklər
Maksimum mümkün gərginlik Cədvəl 5 – 1 və ya Q – 1-dən götürülməlidir. Külək və ya zəlzələ yükləri ilə birlikdə nəzərdə tutulan yüklər üçün maksimum mümkün gərginliklər üçün, karbon polad üçün 5.5.6. – ya, paslanmayan polad və alüminium üçün bax: Q.3.3.6.
R.1.2. – nin məhdudiyyətləri daxilində bütün texniki boru xətləri (API 625 7.3.3. ilə idarə olunduğu kimi boru dirəkləri istisna olmaqlar) Cədvəl 5 – 1-in mümkün gərginliklərdən istifadə etməklə, ASME B31.3 – nin nəzərdə tutulan minimum tələbləri yerinə yetirilməlidir.
R.3.5. Əsas və Əlavə Maye Konteynerləri üçün alt lövhələri
R.3.5.1.üzlükdən xaricdə ən azı 2 in çıxıntı və alt hissənin qalığında hər hansı dairə qaynaq olunmuş birləşmə və üzlüyün daxili arasında ən azı 2 düymvə alt hissənin qalığında hər hansı qaynaq olunmuş birləşmə və üzlüyün daxili arasında ən azı 24 in təmin edən radial en ilə rezervuarın qaynaq olunmuş dairəvi alt lövhələrinə malikdir. Dairəvi lövhənin daha böyük radial eni (Lmin) aşağıda qeyd olunan tənlik ilə hesablanan zaman tələb olunur:
tb dairəvi lövhənin nominal qalınlığıdır, düym ilə;
H mayenin nəzərdə tutulan hündürlüyüdür, ft ilə;
G saxlanmalı olan mayenin nəzərdə tutulan xüsusi ağırlığıdır (bax: R.3.2).
R.3.5.2. Dairəvi alt lövhələrin qalınlığı Cədvəl R – 6-də siyahıya alınan qalınlıqdan kiçik olmamalıdır.
R.3.5.3. Dairəvi lövhələrin halqası dairəvi xarici dövrəyə malik olmalı lakin dairəvi lövhələrin sayına bərabər yan tərəflərin sayı ilə rezervuarın üzlüyü daxilində müntəzəm poliqonal formaya malik ola bilər. Bu hissələr R.5.1.1., a bəndinə müvafiq olaraq rezervuarı qaynaq olunmalıdır.
R.3.5.4. Tam nüfuz qaynağından istifadə olunan və ya tələb olunan hallar istisna olmaqla (bax: R.5.1.1) ilk üzlük istiqamətinin lövhələri 5.9.5. ilə tələb olunduğu kimi qaynaqlar ilə dairəvi alt lövhələrə əlavə olunmalıdır.
Cədvəl R – 6 – Dairəvi Alt Lövhə üçün qalınlıq tələbləri (düym)
İlk üzlük istiqamətinin nominal qalınlığı (in)
İlk üzlük istiqamətinin nəzərdə tutulan gərginliyi
Qalınlıq və en dairəvi lövhənin tam eni altında vahid bir dayağı təmin etməklə fundamentə əsaslanır (bax:R.3.4.1). Fundament lazımi qaydada bərkidilməyənə kimi, xüsusi ilə də beton halqa divarın daxilində, yerləşdirmə dairəvi lövhədə əlavə gərginliklər yaradacaq.
(2.6D) (HG) / t düsturundan istifadə edərək gərginlik hesablanmalıdır, burada D = rezervuarın nominal diametri, ft ilə; H = dizayn üçün rezervuarın maksimum doldurma hündürlüyü, ft ilə; G = nəzərdə tutulan xüsusi ağırlıq; və t = korroziya imkanını çıxmaqla, düym ilə ilk üzlük istiqamətinin nəzərdə tutulan qalınlığı.
R.3.5.5. Dairəvi lövhələrdə rezervuar qaynaqları rezervuar üzlüyünda hər hansı şaquli qaynaqdan 12 düym– dən daha yaxın olmalıdır.
R.3.5.6. Rezervuarın alt hissəsində rezervuarın qaynaq birləşmələri və ya üç lövhə dövrələri bir – birindən 12 düym– dən sıx olmamalıdır.
R.3.6. Əsas və Əlavə Maye Konteynerləri üçün üzlük bərkitmə halqaları
R.3.6.1. Rezervuar küləyə, vakuuma və ya digər qeyd olunan yüklərə məruz qalan zaman, dairəliyi saxlamaq üçün daxili və ya xarici üzlük bərkitmə halqaları tələb oluna bilər. Bərkidici halqalar tələb olunan zaman, bərkidici – üzlük qaynaq detalları Şəkil R.3.6.2. – R.3.6.5. və R – 1-ə müvafiq olmalıdır.
R.3.6.2. Bərkidici halqa və dayaq zolağı (əgər istifadə olunarsa) R.2.2. – nin tələblərinə uyğun gəlməlidir. Bərkidici halqa şəbəkə və flans arasında əvəzləyici tərəflər üzərində əvəzləyici qaynaqdan istifadə etməklə lövhədən fabrikatlaşdırıla bilər.
R.3.6.3. Hər bir uzununa üzlük birləşməsi və halqa birləşdirmə qaynağında minimum 3 / 4 in radius ilə bir siçan deşiyi təmin olunmalıdır (bax: Şəkil R – 1).
R.3.6.4. Bütün sarğı qaynaqları minimum iki keçiddən ibarət olacaq. Sarğı qaynaqlarının ucları siçan deşiyindən 2 düym olacaq (bax: Şəkil R – 1) və bu qaynaqlar siçan deşiyindən kənar qaynaqlama və siçan deşiyindən 2 düymdən başlamaqla yerləşdirilməlidir. Siçan dəliyindən 2 düymqısa saxlanan sarğı qaynaqları üçün mümkün alternativ davamlı olaraq əks tərəfə bərkidicinin bir tərəfindən siçan dəliyinə qaynaqlanmalıdır. Sarğı qaynaqlarında bütün kraterlər arxa qaynaq ilə təmir olunmalıdır.
R.3.6.5. Bərkidilən halqaların müvafiq sahələri arasında istənilən birləşmə, Şəkil R – 1-də göstərildiyi kimi elə hazırlanmalıdır ki, ümumi halqa – üzlük sahəsinin inersiyasının tələb olunan anı təmin olunsun. Müvafiq sahələr arasında qaynaq birləşmələri tam qalınlıq və tam nüfuz rezervuar qaynaqları ilə hazırlanmalıdır. Bərkidilən halqa rezervuar qaynaqları metal dayaq zolaqlarından istifadə edə bilər. Dayaq zolaqlar və əlaqədar qaynaqlar elə qaydada hazırlanmalıdır ki, siçan dəliyində və bütün digər birləşmələrin uclarında hamar bir konturu təmin etsin. Bütün qaynaq keçidləri siçan dəliyində və digər qaynaq birləşmə uclarında başlamalı və bu uclardan kənar dəyişdirməklə tamamlanmalıdır. Hamar davamlı qaynağı təmin etmək üçün keçidlər ucluqdan kənar qismən örtülməlidir.
1. Alternativ sarğı qaynağının hazır detalları üçün bax: R.3.5.4.
2. Bərkidilən – halqa birləşdirmə qaynaqları üzrə dayaq zolaqlara Yol verilir.
Şəkil R – 1 – Səciyyəvi bərkidilən halqa Qaynaq detalları
R.3.7. Əsas və Əlavə Maye Konteynerləri üçün rezervuar lövbəri
R.3.7.1. R.3.8. – də olan yüklərə əlavə olaraq, əsas maye konteyneri və hər hansı əlavə maye konteyneri üçün lövbər R.3.7.2. – R.3.7.5. – in tələblərinə cavab vermək üçün nəzərdə tutulmalıdır.
R.3.7.2. Lövbər termiki dəyişikliklər ilə yaranan alt hissə və rezervuar divarının hərəkətini nizamlanmalıdır.
R.3.7.3. İstehsalçı və Alıcı ya paslanmayan polad lövbər materiallarından istifadə etməli ya da karbon poladdan istifadə olunan zaman korroziya imkanını təmin etməlidir. Rezervuarın lövbəri üçün material R.2.2. – də qeyd olunan əsas komponentlər üçün tələblərə cavab verməlidir.
R.3.7.4. Daxili təzyiqdən yükə məruz qalan lövbər R.3.7.4.1. – R.3.7.4.3. – də göstərildiyi kimi nəzərə alınmalıdır.
R.3.7.4.1. Yuxarı üzlük istiqaməti Cədvəl 5 – 6-də göstərilən minimum qalınlıq olan zaman, minimum lövbər Alıcı və bu standart ilə qeyd olunduğu kimi normal yüklər üçün nəzərə alınmalıdır. Mümkün gərginlik üçün bax: 5.11.2.3.
R.3.7.4.2.Şəkil 5 – 6-də, f və g detallarında və ya Cədvəl 5 – 6-də təmin olunan minimum qalınlıq ətrafında yuxarı üzlük istiqaməti qalınlaşdırılan zaman, və ya şarnirdən istifadə olunan zaman, minimum lövbər daxili nəzərdə tutulan təzyiqdən dörd dəfə artıq nəzərə alınmalıdır. Bu yüklənmə üçün mümkün gərginlik lövbər materialının qeyd olunan minimum hasilat qüvvəsinin 90 % - dir.
R.3.7.4.3. R.3.7.4.2. – yə bir alternativ kimi, Alıcı normal lövbər dizaynı (bax: R.3.7.4.1və fövqaladə ventilyasiyanın bir kombinasiyasını göstərə bilər. Alıcı API 2000 – də qeyd olunanlar daxil olmaqla sıxılma şəraitlərini nəzərə alaraq tələb olunan fövqəladə ventilyasiya boşaltma normalarını qeyd edir (bax: 9.2. və K.1).
R.3.7.5. R.3.7.4. üçün nəzərdə tutulan fundament yüklənməsi R.8. – də qeyd olunur.
R.3.8. Cüt divar rezervuarları üçün nəzərdə tutulan yüklərin kombinasiyası
Müvafiq qaydada R.3.8.2. – R.3.8.6. və 5.4.2. – yə müvafiq olaraq ən mühüm yük kombinasiyaları üçün daxili və xarici konteynerlər nəzərdə tutulmalıdır.
R.3.8.2. Daxili rezervuar
Daxili rezervuarın hər iki tərəfində təzyiq bərabərləşdirilməyənə kimi, əsas maye konteyneri (daxili rezervuar) eyni zamanda statik izolyasiya təzyiqi üçün, xidmət müddətindən sonra isitmə zamanı daxili rezervuar genişlənən kimi izolyasiya təzyiqi üçün və daxili və xarici rezervuar üzlükləri arasında məkanın iş təzyiqi və ya təmizlənməsi üçün nəzərdə tutulmalıdır.
R.3.8.3. Tək Xarici divar
Cüt divar, tək rezervuar sistemi üçün metal isti buxar və ya təmiz qaz konteyneri də eyni zamanda izolyasiyadan yüklənmə üçün və daxili və xarici rezervuar üzlükləri arasında məkanın iş təzyiqi və təmizlənməsi üçün nəzərə alınmalıdır.
R.3.8.4. Cüt xarici divar
Cüt rezervuar sistemi üçün əlavə maye konteyneri, təmiz qaz və metal isti buxar tək rezervuar sisteminin xarici divarı üçün qeyd olunan yük kombinasiyaları üçün nəzərdə tutulmalıdır. Əlavə metal maye konteyneri də eyni zamanda aşağıda qeyd olunan sıxılma şəraitləri üçün nəzərdə tutulmalıdır:
a) Ölü yük və maye başlığı [DL + PL]
b) Ölü yük, maye başlığı və seysmik [DL + PL + E]
DL, PL və E R.3.8.6. – da qeyd olunur.
R.3.8.5. Tam xarici divar
Tam rezervuar sistemi üçün metal xarici divar tək saxlama sisteminin xarici divarı üçün qeyd olunan yük kombinasiyaları üçün nəzərdə tutulmalıdır. Metal xarici divar aşağıda qeyd olunan sıxılma şəraitləri üçün də eyni zamanda nəzərdə tutulmalıdır:
a) Ölü yük, nəzərdə tutulan təzyiq və maye başlığı [DL + PL + PL]
b) Ölü yük, nəzərdə tutulan təzyiq, maye başlığı və seysmik [DL + Pg + PL + E]
DL, Pg, PL və E R.3.8.6. – da qeyd olunur.
R.3.8.6. Nomenklatura
Pg əlavə maye konteynerinin nəzərdə tutulan təzyiqidir;
PL əsas maye konteynerinin maksimum normal iş həcmin müəyyən olunan əlavə maye konteynerində maye başlığıdır;
E 10 % qar yükü daxil olmaqla, L.4. ilə tələb olunduğu kimi ALE seysmikdir.
R.3.9. İsti Məhsul buxarı və Təmiz qaz konteynerləri
R.3.9.1. İsti buxarın və təmiz qaz konteynerlərinin nəzərdə tutulması R.3.9. Bölməsinin əlavə göstərişləri ilə birlikdə bu standartın 5 – ci Bölməsinə müvafiq olmalıdır.
R.3.9.2. İsti buxar və təmiz qaz konteynerləri 0.12 düymminimum nominal qalınlığa malik olan beton konteynerlər üçün metal divar laynerləri istisna olmaqla 3 / 16 düym minimum nominal qalınlığa malik olmalıdır.
R.3.9.3. Qalınlıq 3 / 8 düym i keçməyən zaman, təmiz qaz konteynerləri tək qaynaq olunan qismən nüfuz rezervuar konstruksiyadan və ya tək qaynaq olunan dövrədən ibarət ola bilər. Rütubətin daxil olmasının və korroziyanın qarşısını almaq üçün bu kimi tək qaynaqlar kənardan aparılmalıdır. İstənilən qalınlıqda, bu, mühüm tam ərimə və nüfuz olmadan cüt qaynaq olunmuş rezervuar konstruksiyası və ya ərimə və tam nüfuz ilə hər bir tərəfdən tək qaynaq olunmuş rezervuar konstruksiyasından ola bilər.
R.3.9.4. İsti məhsul buxar konteynerləri bu standartda qeyd olunan rezervuar qaynaq olunmuş konstruksiya və ya dövrəyə uyğundur.
R.4. Qaynaqlama prosedurları
Bu qaydalar əsas və əlavə maye konteynerlərinə, soyuq temperaturlu damlara və rezervuarın asılmış izolyasiya göyərtələrinə tətbiq olunmalıdır. İsti buxar və təmiz qaz konteynerləri bu standartın əsas qaydalarına müvafiq olaraq qaynaqlanmalıdır.
R.4.2. Qaynaqlama prosedurunun kvalifikasiyası
R.4.2.1. Qaynaqlama prosedurlarının kvalifikasiyası 6.7. – yə müvafiq olmalıdır. Materialların məhsul temperaturu üçün (bax: R.2.2) təsir sınaqları hər bir qaynaq proseduru üçün də həmçinin tələb olunur (Cədvəl R – 1-də, Qeyd 2 – də qeyd olunan 304 və ya 304 L növlü paslanmayan polad istisnalıq təşkil edir). ASTM E 23 - ə uyğun gələn Şarpi V – dərəcə nümunələri qaynaq metalından və cüt sınaq lövhələri və ya qaynaqlama prosedurunun kvalifikasiyasının sınaq lövhələrinin istiliyə məruz qalmış zonasından götürülməlidir.
R.4.2.2. Qaynaq metalında dərəcə ilə qaynaq boyunca qaynaq metalının təsir nümunələri götürülməlidir. Nümunə elə istiqamətləndirilmişdir ki, dərəcə materialın səthi üçün normaldır. Nümunənin bir üzü mühüm qaydada sə\thin 1 / 16 in daxilindfə və ona paralel olmalıdır.
R.4.2.3. İstiliyin təsir etdiyi zonanın təsir nümunələri materialın səthinə mümkün qədər yaxın və qaynaq boyunca götürülməlidir. İstiliyin təsir etdiyi zonada döymədən sonra dərəcənin yerləşdirilməsi üçün nümunələr lazımi uzunluğa malik olmalıdır. Əldə olunan sınıq yerində mümkün qədər çox istiliyə məruz qalmış zona materialını daxil etmək üçün materialın səthinə təxmini olaraq normal qaydada kəsik yeri açılmalıdır.
R.4.2.4. Alıcı və İstehsalçı arasında razılaşdırıldığı kimi nəzərdə tutulmuş metal temperaturunda və ya daha aşağı temperaturda təsir sınaq nümunələri yoxlanmalıdır.
R.4.2.5. Qaynaq və istiliyin təsir etdiyi zonanın tələb olunan təsir qiymətləri Cədvəl R – 2 -də verildiyi kimi olmalıdır.
R.4.3. Qaynaqlama Prosedurları
Qaynaq istehsalı prosedurları və qaynaq istehsalı aşağıda qeyd olunan məhdudiyyətlər daxilində prosedurnın kvalifikasiya sınaqlarının tələblərinə uyğun olmalıdır.
a) Fərdi qaynaq qatının qalınlığı prosedurun kvalifikasiya sınağında istifadə olunandan əhəmiyyətli dərəcədə çox olmalıdır.
b) Elektrodlar eyni ölçüyə və Amerika Qaynaqlama Cəmiyyətinin (AWS) klasifikasiyasına malik olmalıdır.
c) Nominal əvvəlcədən isitmə və daxili keçid temperaturları eyni olmalıdır.
R.4.4. Qaynaq istehsal sınaqları
R.4.4.1. R.4.2.1. paraqrafına görə qaynaqlama prosedurunun kvalifikasiyalarının təsir sınağının aparılması tələb olunan zaman əsas və əlavə maye konteyneri, rezervuarın qaynaq olunmuş üzlük lövhələri üçün qaynaq sınağından keçirilən lövhələr qaynaqlanmalı və yoxlanmalıdır. Qaynaq istehsal sınaqlarının sayı R.4.4.3 və R.4.4.4. paraqraflarının tələblərinə əsaslanmalıdır. Qaynaq sınağı R.4.4.5. paraqrafına müvafiq olmalıdır. Rezervuar üçün üzlük lövhələrini hazırlamaq məqsədi ilə yalnız istiliklərdən yaranan lövhələrdən sınaq lövhələri hazırlanmalıdır.
R.4.4.2. Rezervuar üzlüyünün lövhə birləşmələri üçün tələb olunan qayda eyni müəyyən olunan qaynaq proseduru elektrodlardan istifadə edərək sınaq lövhələri qaynaqlanmalıdır. Sınaq lövhələri rezervuarın üzlük birləşməsinin genişlənməsi kimi qaynaqlanmamalıdır, lakin tələb olunan müəyyən sahələrdə qaynaqlanmalıdır.
R.4.4.3. Bir sınaq qaynağı üzlükdə bütün qalınlıqlar üçün müəyyən olunacaq qalınlıqdan istifadə edərək lövhə materialının dərəcəsi və hər bir spesifikasiyasından lövhələrdən ibarət bir dəst üzrə həyata keçirilməlidir. t qalınlığında qaynaqlanan hər bir sınaq 5 / 8 düym– dən az olmayaraq, 2 t – dən t / 2 – yə kimi lövhə qalınlığı üçün müəyyən olunmalıdır. 5 / 8 düymdən az lövhə qalınlıqları üçün, sınaq qaynağı qaynaq edilməli olan ən nazik üzlük lövhəsi üçün aparılmalıdır; sınaq qaynağı t – dən 2 t – yə kimi lövhə qalınlığını müəyyən edir.
R.4.4.4. Aşağıda qeyd olunanlar istisna olmaqla, əsas və əlavə maye konteynerlərinin qaynağında istifadə olunan hər bir proses üçün və hər bir mövqe üçün qaynaq sınaqları aparılmalıdır.
a) Bütün mövqelərdə eyni qaynaq prosesindən istifadə edərək, mexaniki və ya yarı – avtomat şaquli qaynaq sınağı yarı – avtomat qaynaqlama və ya mexaniki qaynaqlamanı müəyyən etməlidir.
b) Yarı – avtomat şaquli qaynaq sınağı bütün mövqelərdə eyni qaynaq prosesindən istifadə edərək qaynaq aparatını müəyyən etməlidir.
c) Silindir üzlüklərdə aparatın qaynaq olunmuş dairəvi birləşmələri üçün qaynaq sınaqları tələb olunmur.
R.4.4.5. Təsir nümunələri və sınaq proseduru R.4.2.2. – R.4.2.5. - ə müvafiq olmalıdır.
R.4.4.6. Alıcı ilə İstehsalçı arasında razılaşmaya əsasən, əgər eyni qaynaq prosedurunun spesifikasiyalarından istifadə olunarsa və təsir sınaqlarının aparıldığı və qənaətbəxş hesab olunduğu vaxtdan etibarən altı ay müddətində rezervuarlar fabrikatlaşdırılarsa, ilk rezervuar üçün qaynaq sınaq lövhələri eyni rezervuarlar üçün bu paraqrafın tələblərini təmin etməlidir.
R.4.5. İsti Məhsulun Buxar Konteyner Komponentləri üçün təsir sınaqları
İsti məhsulun buxar konteynerinin komponentləri üçün R.2.3.2. paraqrafı ilə təsir sınaqları tələb olunan zaman, onlar ASTM A20, Əlavə Tələblər, S 5 paraqrafı və ya bu əlavənin tələblərinə uyğun olmalıdır (hansı müvafiq olarsa). Qaynaq olunmuş divar laynerləri üçün qaynaq materialı heç bir istisna olmadan nəzərdə tutulan metal temperaturu üçün tələblərə cavab verməlidir (4.2.2. layner seçimi üçün tətbiq olunan hallar daxil olmaqla).
R.5. Fabrikatlaşdırma, Örtüklər, Yoxlama və Sınaq üçün tələblər
R.5.1. Əsas və Əlavə Maye Konteynerləri və Soyuq temperaturlu damlar üçün qarışıq tələblər
R.5.1.1. Aşağıda göstərilənlər, qeyd olunduğu qaydada istisna olmaqla, tam ərimə və tam nüfuza malik olan cüt rezervuar qaynaqları ilə birləşdirilməlidir.
a) Dairəvi alt lövhələri birlikdə birləşdirən uzununa və dairəvi üzlük birləşmələri və qovşaqları. Alıcı tərəfindən təsdiq olunan zaman, bunlar tək tərəfdən qaynaqlana bilər, bir şərtlə ki, müvəqqəti əriməyən dayaqdan tam nüfuz və tam ərimə ilə istifadə olunsun. Birləşmənin hər iki tərəfi bənd 7.15.5-də göstərilən qaydada 100% əyani olaraq yoxlanmalıdır.
b) Sıxılma halqalarının sahələrini və üzlük bərkidici sahələri birlikdə birləşdirən birləşmələr. Əlavə zolaqlardan tam nüfuz və tam ərimə detalları ilə bu birləşmələr üçün istifadə oluna bilər.
c) Üzlüyün daxili lövhəsinin periferiyası ətrafında birləşmələr.
d) Sızmanın yoxlanması metodundan istifadə etməyənə kimi, üzlüyü alt hissəyə birləşdirən birləşdiricilər (bax: R.6.3.4); bu halda, cüt sarğı qaynaqları müvafiqdir.
e) Uc boyuncuqları flanslara birləşdirən birləşmələr.
f) Qaynaq boyuncuq flansları daxil olmaqla, boru ləvazimatları, lyuk boyuncuqları və boru ucluqlarında rezervuar qaynaqlar cüt qaynaq olunmuş rezervuar birləşmələrindən istifadə edərək həyata keçirilməlidir. Müvafiqlik cüt qaynaq olunmuş rezervuar birləşmələrindən istifadəyə Yol verməyən zaman, birləşmənin damı vasitəsi ilə tam nüfuzu təmin edən tək qaynaq olunmuş birləşmələrə Yol verilir.
R.5.1.2. Bütün sarğı qaynaqları minimum iki keçidə malik olmalıdır.
R.5.1.3.1. Alıcı tərəfindən xüsusi olaraq təsdiq olunan zaman geniş flanslardan istifadə etmək olar.
R.5.1.3.2. Bütün əlaqələr tam nüfuz və tam əriməyə malik olmalıdır.
R.5.1.3.3. Qaynaq olunmuş örtük birləşmələrinin müvafiq növləri Şəkil 5 – 8-də, a, b, c, g, h, m və o panellərində göstərilir.
R.5.1.3.4. Ucluqlar üçün flanslar bu standarta müvafiq olmalıdır; bununla yanaşı, material R.2.2.-nin tələblərinə cavab verməlidir.
R.5.1.3.5. Lyuklar ara qatlardan asılı olaraq qaynaq olunmuş əlavələrə malik olmalıdır.
R.5.2. İsti Məhsulun Buxar Konteynerinin qaynaqları
Laynerlər isti məhsulun buxar konteynerləri kimi hərəkət edən zaman, lakin əlavə mayenin saxlanması üçün tələb olunmayan zaman, əlavə beton maye konteynerləri üçün metal divar laynerləri birlikdə qaynaq olunmuş qismən və ya tam nüfuzlu rezervuar və ya bərkidilən lövhələrə qaynaq olunmuş dövrə olmalıdır. Dövrənin qaynaq olunduğu divar laynerləri üçün sarğı qaynaqları minimum iki keçid olmalıdır, istisna hal kimi 3 / 16 düym– dən az divar laynerləri tək keçid ola bilər.
R.5.3. Qaynaqdan sonra termiki emal
R.5.3.1. Bütün əsas və əlavə maye konteynerlərinin örtük birləşdiriciləri üzlük lövhəsinə və ya qalınlaşdırılmış daxili lövhəyə qaynaqlanmalı və aşağıda qeyd olunan istisnalardan biri baş verməyənə kimi qaynaq olunmuş yığımların rezervuarda montajdan əvvəl gərginliyi boşaldılmalıdır:
a) Nəzərdə tutulan şəraitlər altında lövhədə olan gərginlik səviyyəsi lövhə materialının minimum partlayışa davamlılıq həddinin 10 % - ni keçmir. Örtük zəif gərginliklər üçün bərkidilməlidir.
b) Material və qaynaq üzərində təsir sınaqları Cədvəl R.2.2.2. və R – 2-nin tələblərini yerinə yetirir və materialın qalınlığı birləşmənin hər hansı diametri üçün 5 / 8 düymdən az olur və ya 12 düymdən az nominal diametri olan əlaqələr üçün 1 ¼ düymdən az olur. Gərginlik boşalmadan uc boyuncuğun qalınlığı 5.25.3 – də göstərildiyi kimi (D + 50) / 120 qiymətinə kimi məhdudlaşdırılmalıdır.
c) Şəkil 5 – 8, o – 1, o – 2, o – 3 və o – 4 Panellərinə konfiqurasiya ilə eyni olan döymələrdən örtüyün bərkidiciləri hazırlanır.
R.5.3.2.Bənd 5.25-in gərginliyi boşaltma tələbləri həm əsas, həm də əlavə komponentlər üçün vacibdir.
R.5.3.3. Gərginliyi boşaldılan yığımlarda istifadə olunan zaman, TMCP polad A 841 materialı gərginliyi boşaldılan yığım üçün istifadə olunduğu kimi eyni termiki emala məruz qalmış sınaq nümunələri ilə təqdim olunmalıdır.
R.5.4. Əlaqələrin və Qaynaqların yerləşdirilməsi
R.5.4.1. Əsas və əlavə maye konteynerlərində üzlük lövhədə olan bütün örtük əlaqələri rezervuarın və sarğı qaynaqlarının yerləşdirilməsi üçün R.5.4.2. – R.5.4.4. – ün tələblərinə uyğun gəlməlidir.
R.5.4.2. Qalınlaşdırılmış daxili lövhənin periferiyası ətrafında rezervuar – qaynağı və ya bərkidilmiş lövhənin periferiyası ətrafında sarğı qaynağı hər hansı rezervuar - qaynaq olunmuş üzlük bəndlərindən 12 düymvə ya üzlüyün qalınlığından ən azı 10 dəfə böyük olmalıdır, istisna hal kimi müvafiq rezervuar – qaynaq olunmuş üzlük bəndlərinin qaynaqlanmasından əvvəl tam ətraf qaynağın gərginliyinin boşaldılmasını göstərmək olar. Gərginliyin boşaldılması həyata keçirilən zaman, əgər hər iki halda yerləşdirmə üzlüyün qalınlığından 3 dəfədən az olmazsa, periferik qaynaqdan üzlüyün rezervuar – qaynağına kimi yerləşdirilməsi uzununa və ya meridional birləşmələrdən ən azı 6 düymvə ya dairəvi və ya en birləşmələrindən 3 in olmalıdır. Bu qaydalar eyni zamanda alt – üzlük birləşməsinə tətbiq olunmalıdır; bununla yanaşı, bir alternativ kimi, daxili lövhə və ya bərkidilən lövhə təxminən 90 – də alt – üzlük birləşməsini kəsə bilər və bu birləşməyə kimi uzana bilər. Gərginliyin boşaldılması tələbləri alt və ya dairəvi lövhə üçün qaynağa tətbiq olunmur.
R.5.4.3. Beton divar laynerləri istisna olmaqla, əsas və ya əlavə maye konteynerində və polad isti buxar konteynerinin üzüklərində, müvafiq üzlük istiqamətlərində uzununa qaynaq birləşmələri, həmçinin sıxılma halqa qaynaqları bir – birindən minimum 12 düymməsafədə yerləşdirilməlidir.
R.5.4.4. Sıxılma halqasında radial qaynaq birləşmələri hər hansı şaquli qaynaqdan 12 düymdən daha yaxın olmamalıdır.
R.5.5. Maqnit – hissəciyi və ya Maye – nüfuz metodları ilə qaynaqların yoxlanması metodları
R.5.5.1. Rezervuarın hidrostatik sınağından əvvəl və əgər varsa gərginlik boşaldılmasından sonra, paslanmayan polad üçün maye – nüfuz metodu (bax: 7.15) və karbonlu polad üçün maqnit – hissəciyi metodundan istifadə edərək bax: 7.15) aşağıda qeyd olunan əsas və əlavə maye konteynerin qaynaqları yoxlanmalıdır.
a) Tam olaraq radioqrafiya olunmayan bütün uzununa və dairəvi rezervuar qaynaqları. Birləşmənin hər iki tərəfində yoxlama aparılmalıdır.
b) Rezervuarın silidir divarını alt dairəvi lövhələrə birləşdirən qaynaq olunmuş birləşmələr.
c) Tam radioqrafiya olunmayan örtük əlaqələrinin bütün qaynaqları, eyni zamanda ucluq və lyuk boyuncuğunun ucluğu və boyuncuq – flans qaynaqları. Yoxlamaya eyni zamanda qaynaq proqresləri kimi yerləşdirilən qaynaq metalının (bax: 5.27.11) qalınlığının hər 1 / 2 düymi və dam keçidi daxildir
d) Bütün əlavə qaynaqları, misal üçün bərkidicilər, sıxılma halqaları, sıxaclar və digər təzyiqsiz hissələr.
e) Dayaq zolaqların saxlanmalı olduğu bütün qaynaq olunmuş birləşmələr eyni zamanda qaynaq metalının ilk tam qatı yerləşdirildikdən sonra yoxlanmalıdır (normal qaydada iki diyircək).
R.5.5.2. Soyuq boru xəttini isti məhsul buxarı və ya təmiz qaz konteynerlərinə birləşdirən termiki məsafə hissələrində bütün uzununa və dairəvi rezervuar – qaynaqları da eyni zamanda paslanmayan polad üçün maye – nüfuz metodu və karbonlu polad üçün maqnit – hissəciyi metodu ilə yoxlanmalıdır.
R.5.6. Lövhələrdə rezervuar – qaynaqlarının radioqrafik / ultrasəs yoxlanması
R.5.6.1. Əsas və əlavə maye konteyneri rezervuar – qaynaqları radioqrafik metodlarla və ya ultrasəs metodlar ilə yoxlanmalıdır. R.5.6. və onun yarım bölmələrində “yoxlama” sözündən istifadə olunan zaman, radioqrafik və ya ultrasəs yoxlama kimi başa düşüləcək. Yoxlamanın həcmi R.5.6.2. – R.5.6.7. – də siyahıya alındığı kimi olmalıdır. Yoxlama ultrasəs metod ilə olan zaman, U Əlavəsinin tələblərinə müvafiq olaraq yerinə yetirilməlidir.
R.5.6.2. Lövhə materialının qeyd olunan minimum partlayışa davamlılıq həddindən 0.1 dəfədən böyük olan qaynaq olunmuş birləşməyə perpendikulyar maksimum faktiki istifadə olunan membranın partlayışa davamlılıq həddindən asılı olan bütün rezervuar divarı istiqamətində rezervuar qaynaqları tam yoxlanılmalıdır.
R.5.6.3. Lövhə materialının qeyd olunan minimum partlayışa davamlılıq həddindən 0.1 dəfədən az və ya ona bərabər olan qaynaq olunmuş birləşməyə perpendikulyar faktiki istifadə olunan membranın maksimum partlayışa davamlılıq həddindən asılı olan bütün rezervuar divarları istiqamətində rezervuar qaynaqları Şəkil R – 2-yə müvafiq olaraq yoxlanılmalıdır.
R.5.6.4. Bərkidilmiş daxili lövhənin periferiyası ətrafında rezervuar qaynaqları tam yoxlanılmalıdır. Buraya hamar – alt rezervuarın alt lövhəsi ilə daxili lövhəni birləşdirən qaynaq daxil olmamalıdır.
R.5.6.5. Rezervuarın divarında bütün üç lövhə birləşməsində rezervuar qaynaqları yoxlanmalıdır, lakin hamar alt hissə (divar) vahid qaydada fundament ilə dayaqlandığı hal istisnadır. Buraya hamar – alt rezervuarın üzlük – alt qaynağı daxil deyildir. Minimum yoxlama ölçüləri üçün bax: Şəkil R – 2.
R.5.6.6. Rezervuarın qaynaq olunmuş dairəvi lövhə radial birləşmələrinin iyirmi – beş faizinin yeri minimum 6 düymuzunluğunda yoxlanmalıdır. Bu yer birləşmənin xarici ucunda rezervuar üzlüyünün altında olmalıdır.
R.5.6.7. Rezervuarın qaynaq olunmuş sıxılma zolağının radial birləşmələrinin yeri iyirmi beş faizi minimum 6 düymuzunluğunda yoxlanmalıdır, lakin 5.26.4.3. ilə tələb olunanlar istisnadır.
R.5.7. Boru xəttində rezervuar – qaynaqlarının yoxlanması
R.5.7.1. API 625, 1.6. Bölməsinin məhdudiyyətləri daxilində boru ləvazimatlarında və boru xəttində rezervuar qaynaqları R.5.7.2. – R.5.7.9. - a müvafiq olaraq yoxlanmalıdır.
R.5.7.2. Maye daşıyan boruda uzununa qaynaq olunmuş birləşmələr tam olaraq radioqrafiya olunmalıdır lakin ASTM – in tələblərinə uyğun burağan cərəyan ilə və ya hidrostatik qaydada yoxlanan zaman, diametrinə görə 12 düym və ya daha az olan aşqar metal olmadan qaynaq olunmuş istehsal olunmuş boruda olan qaynaqlar istisnalıq təşkil edir.
R.5.7.3. Buxar keçən boruda uzununa qaynaq olunmuş birləşmələr tam olaraq yoxlanmalıdır, lakin ASTM – in tələblərinə uyğun burağan cərəyan ilə və ya hidrostatik qaydada yoxlanan zaman, diametrinə görə 18 düym və ya daha az olan aşqar metal olmadan qaynaq olunmuş istehsal olunmuş boruda olan qaynaqlar istisnalıq təşkil edir.
1. Hər bir növ və qalınlığın hər bir qaynaq operatoru üçün ilk 10 ft – da bir dairəvi yerin yoxlanması həyata keçirilməlidir. Qaynaqçıların sayı ilə əlaqədar olmadan ilk 10 ft – dən sonra, bir dairəvi yerin yoxlanması aşağıda qeyd olunan istiqamət üzrə hər bir uzununa birləşmə arasında yerinə yetirilməlidir.
2. Bir uzununa yerin yoxlanması hər bir növün və qalınlığın hər bir qaynaqçısı və ya qaynaq operatoru üçün ilk 10 ft – də yerinə yetirilməlidir. İlk 10 ft – dən sonra, qaynaqçıların sayından asılı olmayaraq, bir uzununa yerin yoxlanması hər bir uzununa birləşmədə yerinə yetirilməlidir.
3. Uzununa birləşmələr 100 % yoxlanmalıdır.
4. Birləşmələrin bütün daxili seksiyaları yoxlanmalıdır.
Şəkil R – 2 – Əsas və Əlavə Maye Konteynerlərində rezervuarın qaynaq olunmuş üzlük birləşmələri üçün radioqrafik / ultrasəs yoxlamanın tələbləri
R.5.7.4. Maye və buxar keçən boruda dairəvi qaynaq olunmuş birləşmələrin on faizi (həmçinin boru birləşmələrinə qaynaq boyuncuq flansı daxil olmaqla) tam radioqrafiya olunmalıdır.
R.5.7.5. Quraşdırılmış, maye və buxar daşıyan boru ləvazimatlarını fabrikatlaşdırmaq üçün istifadə olunan rezervuarın qaynaq olunmuş birləşmələri tam olaraq radioqrafiya olunmalıdır.
R.5.7.6. Cüt divarlı rezervuarlarda əsas maye konteynerindən kənarda yerləşdirilən maye daşıyan xətlər 35 lbf / düym minimum təzyiqdə hidrostatik və ya pnevmatik olaraq təzyiqlə təmin olunmalıdır və rezervuarın qaynaq olunmuş birləşmələri eyni zamanda əyani olaraq yoxlanılmalı (hidrostatik) və ya məhlul plyonkasının bərkliyi yoxlanmalıdır (pnevmatik). Əgər ASTM tələblərinə uyğun olaraq istehsal olunmuş boru əvvəlcədən hidrostatik qaydada yoxlanmışdırsa, bu halda yalnız dairəvi qaynaqların yoxlanması lazımdır.
R.5.7.7. Təmiz qaz konteynerinin dairəvi yerində buxar daşıyan xətlər 5 lbf / düym minimum təzyiqdə pnevmatik qaydada təzyiqlə təchiz olunmalı və dairəvi rezervuarın qaynaq olunmuş birləşmələrinin məhlul plyonkası eyni zamanda bərkliyinə görə yoxlanmalıdır.
R.5.7.8. Maye və ya məhsul buxarı daşımayan boru xətti üçün (məs. alət borusu və təmiz xətlər) yoxlama yalnız R.2. – nin müvafiq tələblərinə uyğun təmin olunmalıdır.
R.5.7.9. Boru xəttində rezervuar qaynaqlarının radioqrafiyası ASME B31.3., Texniki boru qaydaları, Normal Maye xidmət şərtlərinə müvafiq olmalıdır.
R.5.8. Təzyiqsiz hissələr
Əsas və əlavə maye konteynerlərinə birləşdirilən taxta materiallarının birləşdirilməsi və nizamlanması üçün müvəqqəti gərginlik ilə yanaşı, digər təzyiqsiz hissələr və qaldırma gərginliyi və ara qatlar üçün qaynaqlar R.4.2. – yə müvafiq olaraq müəyyən olunan qaynaqlama proseduruna tam uyğun olmalıdır. Montaj məqsədləri ilə əlavə olunan gərginlik maqnit hissəciyinin yoxlanması ilə müşayiət olunan bütün qalan qaynaqların döyülməsi ilə kənarlaşdırılır. Gərginliyin çıxarılması zamanı dağılan və ya deşilən lövhə döymə ilə müşayiət olunmaqla müəyyən olunan prosedurdan istifadə etməklə təmir olunmalıdır. Əsas və əlavə maye konteynerlərində bu kimi təmir işləri aparılan zaman, maqnit – hissəciyi metodundan istifadə edərək ərazi yoxlanmalıdır. İsti məhsulun buxar və təmiz qaz konteynerlərində təmir olunmuş sahə üçün əyani yoxlama müvafiqdir.
R.6. Əsas Maye və Əsas Buxar Konteynerlərinin yoxlanması
R.6.2. – R.6.4. – də qeyd olunan göstərişlər əsas maye konteyneri üçün yoxlama tələbləridir. R.6.5. – də qeyd olunan göstərişlər isti məhsulun buxar konteynerinin pnevmatik yoxlanmasını əhatə edir (və ya daxili rezervuar açıq üstlü, soyuq temperaturlu dama malik deyil).
R.6.2. Ümumi Prosedura
Bərklik və struktur müvafiqliyi üçün tam yoxlama əsas maye konteyneri üçün vacibdir. R.6.6. – nın yol verdikləri istisna olmaqla, bütün rezervuar tamamlandıqdan sonra, lakin izolyasiya tətbiq olunmazdan əvvəl sınaq aparılmalıdır. Rezervuarı nəzərdə tutulan maye səviyyəsinə kimi doldurmaqla və buxar məkanının nəzərdə tutulduğu təzyiqdən 1.25 dəfə artıq hava təzyiqi tətbiq etməklə hidrostatik sınaq yerinə yetirilməlidir. Hidrostatik sınaq, materialın minimum qeyd olunan partlayışa davamlılıq həddinin 55 % - ni və ya minimum qeyd olunan hasilat qüvvəsinin 85 % - ni keçən rezervuarın hər hansı hissəsində membranın partlayışa davamlılıq həddini yaratmır.
R.6.3.1. Rezervuar su ilə doldurulmazdan əvvəl, R.6.2.2. – R.6.2.7. – də qeyd olunan prosedurlar yerinə yetirilməlidir.
R.6.3.2. Rezervuarın altında bütün qaynaq olunmuş birləşmələr şəffaf üst ilə vakuum qutu vasitəsi ilə qaynaqlardan yuxarı ən azı 3 lbf / düym cüzi vakuum itələməklə və qaynaqlara məhlul plyonkasını tətbiq etməklə yoxlanmalıdır.
R.6.3.3. Silindir divarını rezervuarın alt hissəsinə birləşdirən tam ərimə qaynaqları və tam nüfuz, şəffaf üst hissə ilə vakuum qutusu vasitəsi ilə qaynaqlardan yuxarı ən az 3 lbf / düym qismən vakuum vurmaqla və qaynaqlara məhlul plyonkasını tətbiq etməklə yoxlanmalıdır.
R.6.3.4. R.6.2.3. – də olan qaynaq tam nüfuz və tam əriməyə malik olmayan zaman, üzlüyün daxilində və xaricində ilkin qaynaq keçidləri bütün şlaklara malik olmalı və qeyri metallar əyani olaraq yoxlanılan qaynaqlardan və qaynaq səthlərindən çıxarılmalıdır. Daxili və xarici sarğı və ya qismən nüfuz qaynaqları tamamlandıqdan sonra, hər iki qaynağa məhlul plyonkası tətbiq etməklə və 15 lbf / düym ölçüsündə hava təzyiqi ilə daxili və xarici qaynaqlar arasında həcm təzyiq vurmaqla qaynaqlar yoxlanmalıdır. Hava təzyiqinin qaynaqların bütün hissələrinə çatmasını təmin etmək üçün, daxili və xarici qaynaqlar arasında dairəvi keçiddə kipləşdirilmiş blok bir və ya daha artıq nöqtələrdə qaynaqlama ilə təmin olunmalıdır. Əlavə olaraq, qaynaqlar arasında həcm ilə birləşən kiçik boru muftası blokların hər bir tərəfində və bloklara müvafiq olaraq qaynaqlanmalıdır. Hava təchizi bir sonda birləşdirilməli, təzyiq ölçüsü isə sınaq altında seqmentin digər sonunda muftaya birləşdirilməlidir.
R.6.3.5. Alt hissədə, üzlükdə və damda bütün örtüklərin ətrafında əlavə qaynaq və onların bərkidiciləri 7.18.2.2. və 7.18.2.3. - ə müvafiq olaraq plyonka məhlulunun sınağı və maqnit hissəcik metodu ilə yoxlanmalıdır. Məhlul plyonka sınağının ardınca, isti buxar və təmiz qaz konteynerinin bərkidilən lövhələrində nəzarət dəliyi yivli tıxac ilə kipləndirilə bilər.
R.6.3.6. Bərkidilmiş lövhənin arxasında hava təzyiqinin tətbiqinə imkan verməyən alt örtüklər ətrafında əlavə sarğı qaynaqları vakuum qutu yoxlaması ilə və məhlul plyonkasını tətbiq etməklə yoxlanmalıdır.
R.6.3.7. Beton konteynerlərin metal dam laynerləri, divar və alt hissənin bütün qaynaqları, şəffaf üst hissə ilə vakuum qutusu vasitəsi ilə qaynaqlardan yuxarı 3 lbf / düym və 5 lbf / düym arasında qismən vakuum tətbiq etməklə və qaynaqlara məhlul plyonkasını tətbiq etməklə yoxlanmalıdır. 3 / 16 düym – dən az tək keçid qaynaqlarından divar laynerləri üçün istifadə olunan zaman, ən azı 8 lbf / düym ikinci cüzi vakuum tətbiq olunmalıdır.
R.6.4. Hidrostatik sınaq
R.6.4.1. R.6.3.2. – R.6.3.6. – da qeyd olunan göstərişlər hidrostatik sınaq üçün su doldurulduqdan sonra və həmin müddətdə tətbiq olunur.
R.6.4.2. Su ilə doldurulan və boşaldılan zaman rezervuar atmosferə buraxılmalıdır.
R.6.4.3. Suyu dolduran zaman, halqa divarının və ya lövhənin yuxarısında və rezervuar üzlüyünün altında ən azı səkkiz bərabər məsafəli nöqtələrin hündürlüyü yoxlanmalıdır. Lazımi həcmin diferensial yerləşdirilməsi və ya vahid yerləşdirilməsi suyun doldurulmasını dərhal dayandırmağı tələb edəcək. Hər hansı əlavə suyun doldurulması müəyyən olunan yerləşdirmə hündürlüyündən asılı olacaq.
R.6.4.4. Rezervuar nəzərdə tutulan maye səviyyəsinə kimi su ilə doldurulımalıdır. R.6.4.3. – də göstərildiyi kimi yerləşdirmə zamanı, əlavə doldurmadan əvvəl müvafiq islahedici tədbirlər görülməli və ya alternativ olaraq nəzərdə tutulan maye səviyyəsi faktiki maksimum su səviyyəsinə kimi azaldılmalıdır.
R.6.4.5. Rezervuar su ilə doldurulduqdan sonra, pnevmatik sınaq təzyiqi tətbiq olunmazdan əvvəl, lövbər boltları və ya lövbər zolaqları, təmin olunarsa, sıxılan konsollara qarşı bərkidilməlidir.
R.6.4.6. Üzlük və alt hissə arasında künc qaynağı daxil olmaqla üzlükdə olan bütün qaynaqlar əyani olaraq bərkliliyə görə yoxlanmalıdır.
R.6.5. Pnevmatik təzyiq
R.6.5.1. Buxar yerinin nəzərdə tutulduğu təzyiqin 1.25 dəfəsinə bərabər hava təzyiqi su səviyyəsindən yuxarı əlavə olunmuş yerə tətbiq olunmalıdır. Xarici rezervuara qarşı hava təzyiqi hərəkət edən zaman və bununla daxili rezervuar hava təzyiqi ilə sıxılmazsa, üstü açıq daxili rezervuar ilə cüt divar rezervuarı zamanı, pnevmatik təzyiq yoxlanması başlamazdan əvvəl daxili rezervuarın suyu boşaldıla bilər.
R.6.5.2.Sınaq təzyiqi 1 saat müddətində saxlanmalıdır.
R.6.5.3. Nəzərdə tutulan təzyiq əldə olunmayana kimi, hava təzyiqi azaldılmalıdır.
R.6.5.4. Su səviyyəsindən yuxarı, bütün qaynaq olunmuş birləşmələr məhlul plyonkası ilə yoxlanmalıdır. Əvvəlcədən vakuum qutu yoxlanması qaynaq olunmuş birləşmələrin tam məhlul – plyonkasının yoxlanması ilə əvəz oluna bilər. Su səviyyəsindən yuxarı, dam və üzlük üçün sıxılma halqa qaynaqları, bütün boru birləşmələri, örtüklər ətrafında bütün qaynaqlardan hazırlanmalıdır, lakin aşağıda siyahıya alınanlar istisnalıq təşkil edir.
- Sıxılma halqasının qaynaqlarına ardıcıl cüt dövrə damı
- Şəkil 5 – 6, f və ya f – 1 detalları ilə eyni, qalınlaşdırılmış daha yuxarı üzlük halqasının detalını tətbiq etməklə, xaricdə və daxildə davamlı, sıxılma halqa qaynaqları üçün üzlük. Bərkidilmiş yuxarı üzlük halqası konus sıxılma halqasının qalınlığından yarım dəfə böyük, müvafiq üzlük halqasının qalınlığından iki dəfə böyük olmalıdır.
- tam ərimə rezervuarın qaynaq edilmiş birləşmələri.
R.6.5.5. Örtük təzyiqi və ya təzyiq boşalma vakuumu və vakuum qoruyucu klapanlar su səviyyəsindən yuxarı havanı nasosla vurmaqla, təzyiqi çıxarmaqla, sonra isə rezervuardan suyu qismən çıxarmaqla yoxlanmalıdır.
R.6.5.6. Rezervuarın suyu boşaldıqdan sonra və atmosfer təzyiqində olan zaman, lövbər (əgər təmin olunubsa) bərkliyinə görə təkrar yoxlanmalıdır.
R.6.5.7. Nəzərdə tutulan təzyiqə bərabər hava təzyiqi boş rezervuara tətbiq olunmalı və lövbər (əgər təmin olunubsa) və fundament qaldırma üçün yoxlanmalıdır.
R.6.6. Hidrostatik sınaqdan sonra müvəqqəti örtüklər
R.6.6.1. Alıcı tərəfindən yazılı olaraq təsdiq olunan zaman və yalnız dolu olan zaman üzlük nüfuzuna malik olmayan rezervuarlar zamanı, bu bölmənin göstərişlərinə müvafiq olaraq hidrostatik sınaqdan sonra dörd müvəqqəti üzlük örtüklərinə kimi qaynaq etməklə saxlamağa yol verilir.
R.6.6.2. Müvafiq üzlük materialının spesifikasiyası və qalınlığını göstərən üzlük lövhəsinin daxil edilməsi ilə hər bir müvəqqəti örtük saxlanmalıdır və tam əriyən rezervuar qaynaqları ilə yerinə qaynaq olunmalıdır. Daxili lövhə 42 düym dən böyük, 24 düym dən kiçik olmayan diametr ilə dairəvi olmalıdır.
R.6.6.3. Daxili lövhə qaynağı hər hansı üzlük bəndini çarpaz keçməməli və üzlükdə hər hansı digər qaynaqdan, həmçinin üzlük bəndindən, üzlük – alt hissə qaynağı və ya əlavə qaynaqlardan 12 düymdə və yaxud üzlüyün qalınlığından ən azı 10 dəfədən böyük olmalıdır.
R.6.6.4. Lövhənin periferiyası ətrafında rezervuar qaynağı ultrasəs metod ilə və radioqrafik metod ilə maqnit hissəciyi metodu ilə uzunluğunun 100 % - də yoxlanmalıdır. Ultrasəs qəbul meyarı Cədvəl U – 1-də verildiyi kimi olmalıdır. Dam keçidində, arxa – yarım dairəvi səth üzərində və daxili və xarici hazır qaynaq səthlərində maqnit hissəciyinin yoxlanması tələb olunur. Əlavə olaraq, vakuum qutusunun sızması yoxlanmalıdır.
R.7. Təmiz qaz konteynerinin yoxlanması
R.7.1. İzolyasiya quraşdırılmazdan əvvəl, bərklik sınağı aparılmalıdır.
R.7.2. Xarici rezervuarın pnevmatik sınağı ilə hasil olunan daxili rezervuarın alt hissəsinə qarşı yuxarı təzyiqi balanslaşdırmaq üçün daxili rezervuara suyun lazımi həcmi əlavə olunmalı və daxili rezervuar atmosferə açılmalıdır; alternativ kimi, daxili və xarici rezervuarlar arasında olan təzyiq bərabərləşdirilə bilər.
R.7.3. Hava təzyiqi ən azı nəzərdə tutulan qaz təzyiqinə bərabər lakin daxili və ya xarici rezervuarı normadan artıq gərginləşdirməyən təzyiqi keçməyən xarici rezervuar ilə əlavə olunmuş yerə tətbiq olunmalıdır.
R.7.4.Sınaq təzyiqi saxlandığı müddətdə, bütün dövrə qaynaq olunmuş bəndlər və xarici üzlük və damda olan birləşmələrdə bütün qaynaqlar vakuum qutusu ilə əvvəlcədən yoxlanmayana kimi məhlul plyonkası ilə tam yoxlanmalıdır.
R.7.5. Hava təzyiqi boşaldılmalıdır.
R.7.6. Qoruyucu klapanın müəyyən olunmuş vakuumuna xarici məkanın evakuasiyası ilə müşayiət olunan, xarici rezervuarın nəzərdə tutulmuş qaz təzyiqini tətbiq etməklə, təzyiq qorunma və vakuum qoruyucu klapanlar yoxlanmalıdır.
R.8.1. Fundamentlər API 625, 6.7. Bölməsinə müvafiq olmalıdır.
R.8.2. Fundament üzrə qaldırma
R.8.2.1. R.8.2.2. və R.8.2.3. – də qeyd olunan geniş qaldırma lövbər üçün deyil, halqa divarının və fundamentin ölçüsünə tətbiq etmək üçün nəzərdə tutulur.
R.8.2.2. 1 lbf / düym – dan daha az daxili nəzərdə tutulmuş təzyiqə malik rezervuarlar üçün, qaldırma, aşağıda qeyd olunan şərtlər altında hesablanmış maksimum qaldırma qiymətlərinin daha kiçiyi kimi götürülməlidir:
a) Üzlük və dam üzərində nəzərdə tutulan külək yükü əlavə olmaqla daxili dizayn təzyiqindən 1.5 dəfə
b) üzlük və dam üzərində nəzərdə tutulan külək yükü əlavə olmaqla 0.25 lbf / düym əlavə olmaqla daxili dizayn təzyiqi.
R.8.2.3. 1 lbf / düym və daha yüksək ölçüdə nəzərdə tutulan daxili təzyiqə malik rezervuarlar üçün, qaldırma (əgər varsa) üzlük və dam üzərində nəzərdə tutulan külək yükü əlavə olmaqla, nəzərdə tutulan daxili şəraitdən 1.25 dəfə ümumi şəraitlər altında hesablanmalıdır.
R.8.2.4. Lövbərin R.3.7.4.2. – nin tələblərinə cavab verməsi nəzərdə tutulan zaman, fundamentin nəzərdə tutulan maye səviyyəsinə kimi doldurulan rezervuar nəzərdə tutulan təzyiqdən üç dəfə artıq səbəb olan qaldırmaya tab gətirməsi nəzərdə tutulmalıdır. Bu paraqrafda hər hansı şərtlər nəzərdə tutulan zaman, bütün effektiv maye çəkisi və halqa divarın şaquli səthi və torpaq arasında sürtünmədən istifadəyə yol verilir.
Məsuliyyətlərin Bölgüsü üzrə 8.2 istisna olmaqla, 8 – ci Bölmənin nişanlama tələbləri API 625, 11 – ci Bölmənin tələbləri ilə əvəz olunur.
Austenitik Paslanmayan polad Rezervuarlar
S.1.1. Bu əlavə, 304, 304L, 316, 316L, 317 və 317L dərəcəli materiallardan qurulmuş yerüstü, qaynaq olunmuş austenitik paslanmayan polad rezervuarlar üçün materialları, dizaynı, fabrikatlaşdırmanı, montajı və yoxlama tələblərini əhatə edir. Bu əlavə paslanmayan polad örtüklü lövhəni və ya zolaqlı konstruksiyanı əhatə etmir.
S.1.2. Bu əlavə yalnız soyudulmayan xidmətdə olan rezervuarlara tətbiq olunur. Soyuq xidmətdə olan paslanmayan poladdan rezervuarlar üçün, bu standartın bax: Əlavə Q. Bu əlavənin iş dairəsində soyuq rezervuarların nəzərdə tutulmuş minimum metal temperaturu məhdudlaşdırılmır. Nəzərdə tutulmuş maksimum metal temperaturu 1.2.2. – də verildiyi kimi məhdudlaşdırılmalıdır. Bu əlavənin məqsədlərinə görə, nəzərdə tutulan temperatur Alıcı tərəfindən qeyd olunduğu kimi maksimum iş temperaturu olmalıdır.Rezervuarların ətraf temperaturu (isidilməmiş) 40 C (100 F) nəzərdə tutulmuş temperatura malik olmalıdır. Ehtiyatlı olmaq lazımdır ki, isidilməmiş rezervuarların daxilində yaranan ekzotermik reaksiyalar 40 C – ni (100 F) keçməyən temperaturlar yarada bilər.
S.1.3. Bu əlavədə minimum qalınlıq istənilən korroziya imkanını əhatə etmir.
S.1.4. Bu əlavə yalnız hazırki standartda olan əsas qaydalardan fərqlənən tələbləri göstərir. Qeyd olunmayan tələblər üçün, əsas qaydalar müşayiət olunmalıdır.
S.2.1. Seçmə və Sifariş
S.2.1.1. Materiallar Cədvəl S – 1-ə müvafiq olmalıdır.
S.2.1.2. Paslanmayan poladın növ / dərəcə seçimi onun məruz qalacağı ətraf mühitdən və xidmətdən və fabrikatlaşdırma proseslərinin effektindən asılıdır. Alıcı növü / dərəcəni qeyd etməlidir.
S.2.1.3. Xarici struktur əlavələri istifadə olunan materialların fərqli xüsusiyyətlərini nəzərə alan detallar və dizayn və korroziyadan onların qorunmasını təmin etməklə bu standartın 2 – ci Bölməsinin tələblərinə cavab verən karbonlu poladlardan ola bilər. (Buraya üzlük, dam və ya alt örtüklər və onların bərkidiciləri daxil deyildir). Karbonlu polad əlavələri (məs. taxta tirlər üçün sıxaclar) rezervuarın hər hansı daxili səthinə birbaşa olaraq qaynaq olunmamalıdır.
Daşınma üçün qablaşdırılan pasıanmayan polad korroziyaya davamlılığı vacibdir. Materialın səthini mühafizə etmək üçün ehtiyat tədbirləri təchiz olunan hazır səthdən asılıdır və istehsalçılar arasında fərqlənə bilər. Materialı daşınma xəsarətlərindən mühafizə etmək üçün normal qablaşdırma metodları kifayət etməyə bilər. Əgər nəzərdə tutulan xidmət xüsusi ehtiyat tədbirləri tələb edərsə, xüsusi təlimatlar Alıcı tərəfindən qeyd olunmalıdır.
Austenitik paslanmayan poladdan əsas metallar üçün təsir sınaqları tələb olunmur.
S.3.1. İş temperaturu
Alıcı 5.2. – də qeyd olunan 120 C – ni (250 F) keçməyən rezervuarın maksimum iş temperaturunu qeyd etməlidir.
Cədvəl S – 1a – Paslanmayan Polad komponentlər üçün ASTM materialları (SI vahidləri)
Lövhələr və struktur hissələri (Qeyd 1)
Boru xətti və Boru bəndsiz və ya qaynaqlı (Qeyd 2)
Bolt və zolaqlar (Qeyd 4, 5)
A193M, Sinif 1, Dərəcələr B8, B8A və B8M
A213M, Dərəcə TP 304L
A194M, Dərəcələr B8, B8A, B8M və B8MA
A320M, Dərəcələr B8, B8A, B8M və B8MA
A213M, Dərəcə TP 316L
A213M, Dərəcə TP 317L
A182M, Dərəcə F 317 L
A312M, Dərəcə TP 304L
A312M, Dərəcə TP 316L
A312M, Dərəcə TP 317L
1. Alıcı tərəfindən başqa göstəriş olmayana kimi, lövhə, list və ya zolaq 1 nömrəsi ilə təchiz olunmalı və isti fırladılmalı, yandırılmaı və yanıq dəmiri çıxarılmalıdır.
2. Karbon polad flanslar və / və ya kəsilmiş ucluqlar Alıcı və İstehsalçı arasında razılaşma ilə istifadə oluna bilər, bir şərtlə ki, dizayn və detallar istifadə olunan materialların fərqli xüsusiyyətlərini nəzərə almalı və nəzərdə tutulan xidmətə uyğun olmalıdır.
3. Alıcı tərəfindən göstərilməyənə kimi ramalardan istifadə olunmamalıdır. Əgər qeyd olunarsa, ramalar ASTM A351 - ə uyğun olmalı və ASME Bölmə VIII, Hissə 1, Əlavə 7 – yə müvafiq olaraq yoxlanmalıdır.
4. Məhsul ilə əlaqədə bütün zolaqlar isti fırladılan, yandırılan və yanıq dəmiri çıxarılan şəraitlərdə təchiz olunmalıdır.
5. Digər bolt materialları Alıcının və İstehsalçının razılığı ilə istifadə oluna bilər.
S.3.2. Maksimum partlayışa davamlılıq həddi
Maksimum partlayışa davamlılıq həddi sts – i müəyyən etmək üçün Cədvəl S – 2-dən istifadə istisna olmaqla 5.5.3. - ə müvafiq olmalıdır.
S.3.3. Maksimum sıxılma gərginliyi
Mümkün sıxılma gərginlikləri 5.5.4. - ə müvafiq olmalıdır, istisna hal kimi mümkün sıxılma gərginlikləri 0.0175 – dən böyük və ya ona bərabər (t - c) / R qiymətləri üçün 205 Mpa (30,000 lbf / düym ) nəzərdə tutulan temperaturda materialların minimum hasilat gücü nisbəti ilə və 0.0175 – dən az (t - c) / R qiymətləri üçün 200,000 Mpa (29,000,000 lbf / düym ) nəzərdə tutulan temperaturda elastikliyin nisbət material modulları ilə azaldılmalıdır.
S.3.4. Struktur hissələri və boltlar üçün maksimum mümkün gərginlik
Struktur hissələri üçün maksimum mümkün gərginlik qiymətləri Cədvəl 3 – 3-ə müvafiq olmalıdır, istisna hal kimi sıxılma üçün mümkün gərginliklər nəzərdə tutulan 205 Mpa (30,000 lbf / düym ) temperaturunda materialların hasilat gücü nisbəti ilə azaldılmalıdır.
Cədvəl S – 1b – Paslanmayan polad Komponentlər üçün ASTM Materialları (BŞ Adi vahidlər)
Lövhələr və struktur hissələri (Qeyd 1)
Boru xətti və Boru bəndsiz və ya qaynaqlı (Qeyd 2)
Bolt və zolaqlar (Qeyd 4, 5)
A193, Sinif 1, Dərəcələr B8, B8A və B8M
A194M, Dərəcələr B8, B8A, B8M və B8MA
A320, Dərəcələr B8, B8A, B8M və B8MA
1. Alıcı tərəfindən başqa göstəriş olmayana kimi, lövhə, list və ya zolaq 1 nömrəsi ilə təchiz olunmalı və isti fırladılmalı, yandırılmalı və yanıq dəmiri çıxarılmalıdır.
2. Karbon polad flanslar və / və ya kəsilmiş ucluqlar Alıcı və İstehsalçı arasında razılaşma ilə istifadə oluna bilər, bir şərtlə ki, dizayn və detallar istifadə olunan materialların fərqli xüsusiyyətlərini nəzərə almalı və nəzərdə tutulan xidmətə uyğun olmalıdır.
3. Alıcı tərəfindən göstərilməyənə kimi ramalardan istifadə olunmamalıdır. Əgər qeyd olunarsa, ramalar ASTM A351 - ə uyğun olmalı və ASME Bölmə VIII, Hissə 1, Əlavə 7 – yə müvafiq olaraq yoxlanmalıdır.
4. Məhsul ilə kontaktda bütün zolaqlar isti fırladılan, yandırılan və yanıq dəmiri çıxarılan şəraitlərdə təchiz olunmalıdır.
5. Digər bolt materialları Alıcının və İstehsalçının razılığı ilə istifadə oluna bilər.
Cədvəl S – 2 – Sadə Gərginlik üçün maksimum mümkün gərginlik qiymətləri
(Sts) keçməyən nəzərdə tutulmuş temperatur üçün mümkün gərginlik
1. Ststemperaturlar arasında qoyula bilər.
2. Nəzərdə tutulan gərginlik minimum hasilat qüvvəsinin 0.75 və ya minimum elastiklik qüvvəsinin 0.33 daha az qiymətə uyğun gəlir.
3. Cüt təsdiq olunmuş materiallar üçün (məs. ASTM A182M / A182 Növ 304L / 304), Alıcı tərəfindən qeyd olunan dərəcənin mümkün gərginliyindən istifadə edin.
Cədvəl S – 3 – Lövhənin halqa flansları üçün mümkün gərginliklər
Bu dərəcələri keçməyən Temperaturlar üçün mümkün gərginlik
1. Mümkün gərginliklər temperaturlar arasında qoyula bilər.
2. Mümkün gərginliklər daimi gərginliyin daha aşağı səviyyəsinə əsaslanır.
3. Nəzərdə tutulan gərginlik minimum elastiklik qüvvəsindən 0.3 – dən az və ya minimum hasilat qüvvəsindən 2 / 3 olmalıdır.
4. Cüt təsdiq olunmuş materiallar üçün (məs. ASTM A182M / A182 Növ 304L / 304), Alıcı tərəfindən qeyd olunan dərəcənin mümkün gərginliyindən istifadə edin.
Cədvəl S – 4 – Hasilat qüvvəsinin qiymətləri
Bu dərəcələri keçməyən Temperaturlar üçün hasilat qüvvəsi
Cədvəl S – 5 – Nəzərdə tutulan temperaturda elastiklik modulu
Bu qiymətləri keçməyən nəzərdə tutulmuş temperatur üçün elastiklik modulu
S.3.5. Silindrik rezervuarların hamar altlıqları
Alıcı tərəfindən qeyd olunan hər hansı korroziya imkanı istisna olmaqla, alt lövhələrin minimum qalınlığı 5 mm (3 / 16 düym) olmalıdır.
S.3.6. Silindrik yan divarlar üçün ara külək tirləri
S.3.6.1. 5.10.6.1. – də olan H1qiyməti 200,000 Mpa – ya kimi nəzərdə tutulan temperaturda (29,000,000 lbf / düym ) materialın elastiklik modulunun nisbəti ilə azaldılmalıdır.
S.3.6.2. 5.10.6.2. – də olan W1qiyməti 200,000 Mpa – ya kimi nəzərdə tutulan temperaturda (29,000,000 lbf / düym ) materialın elastiklik modulunun nisbəti ilə azaldılmalıdır.
S.3.7. Sıxılma halqaları
5.12.4.3. – də 27 tənliyində olan 15,000 qiyməti 205 Mpa – ya kimi (30,000 lbf / düym ) nəzərdə tutulan temperaturda materialın hasilat qüvvəsi nisbəti ilə azaldılmalıdır.
S.3.8. Hamar örtük lövhələri və kar flanslar
5.21 – də s qiyməti Cədvəl S – 3-ə uyğun olmalıdır.
S.3.9. Gərginliyin boşaldılması
Alıcı tərəfindən göstərilməyənə kimi 5.25. – in gərginliyin boşaldılması tələblərinin yerinə yetirilməsi tələb olunmur.
S.3.10. Gizli – növlü üzlük əlaqəsi
Bənd 5.27.4.5-də olan tbqiyməti 205 Mpa (30,000 lbf \ düym ) nəzərdə tutulmuş temperaturda materialların hasilat qüvvəsi nisbəti ilə azaldılmalıdır.
S.4. Fabrikatlaşdırma
Paslanmayan poladın korroziyaya aralığına ziyan yetirmək riskini minimuma endirmək üçün xüsusi ehtiyat tədbirlərinə əməl olunmalıdır. Paslanmayan polad elə qaydada idarə olunmalıdır ki, fabrikatlaşdırma, daşınma və konstruksiyadan ibarət bütün mərhələlər zamanı dəmir və ya digər polad növləri ilə kontakt minimuma endirilsin. Aşağıda qeyd olunan bölmələr fabrikatlaşdırma və idarəetmə zamanı əməl olunmalı əsas ehtiyat tədbirlərini təsvir edir.
Saxlama örtük altında olmalı zavodun çırkindən, tüstüdən və xoşagəlməz əməliyyatlardan kənar olmalıdır. Əgər xarici mühitdə saxlama vacibdirsə, yağış suyunun qurudulması və materialın quru saxlanması üçün təminatlar hazırlanmalıdır. Paslanmayan polad karbonlu polad ilə kontaktda saxlanılmamalıdır. Xloridlərdən ibarət materiallar, həmçinin qidalar, içkilər, yağlar və sürtkü yağları paslanmayan polad ilə kontakta girməməlidir. Qeyri ixtiyari çirklənmə S.4.5. – də qeyd olunan metodlar ilə kənarlaşdırılmalıdır.
S.4.3.1. Paslanmayan poladın termiki kəsimi dəmir toz yandıran karbon əyrisi və ya plazma - əyri metodu ilə yerinə yetirilməlidir.
S.4.3.2. Paslanmayan poladın termiki kəsimi istiliyə məruz qalmış zonanı və qeyri ixtiyari karbid çöküntülərini tərk edə bilər. İşləmə, döymə və ya məhlulun yandırılması və soyudulması yolu ilə çıxarılmayana kimi bu istiliyə məruz qalmış zona korroziya aralığını azalda bilər.
S.4.4.1. Paslanmayan polad materiala xəsarət yetirməyən soyuq, ilıq və ya isti yaratma proseduru ilə yaradılır.
S.4.4.2. Paslanmayan polad soyuq halda formaya salına bilər, bir şərtlə ki, bu formalaşdırma ilə əldə olunan maksimum gərginlik 10 % - i keçməsin və yay – dayağının yaradılmasına nəzarət formalaşdırma prosedurunda təmin olunsun.
S.4.4.3. 540 C (1000 F) – 650 C (1200 F) temperaturda istiliyin yaradılması paslanmayan poladın 304, 316 və 317 dərəcələrində qeyri ixtiyari karbidin çökməsinə səbəb ola bilər. Bu həssas mühitdə paslanmayan polad avadanlığın xidmət göstərməsi üçün müvafiq olmayana kimi, 304L, 316L və ya 317L – dən və ya məhlulun yandırılmasından və formaya salandan sonra söndürülməsindən istifadə etmək vacib olacaq. İstiliyin yaradılması yalnız Alıcının razılığı ilə həyata keçirilməlidir.
S.4.4.4. Tələb olunarsa, isti formaya salma 900 C (1650 F) 1200 C (2200 F) temperatur norması daxilində yerinə yetirilə bilər.
S.4.4.5. 650 C (1200 F) və 900 C (1650 F) arasında temperaturlarda formaya salmaya yol verilmir.
S.4.5.1. Alıcı normal korroziyaya davamlılığına xəsarət yetirə biləcək səthin çirkləndiricilərini çıxarmaq üçün təmizləməni tələb edərsə, digər razılıq əldə olunmayana kimi ASTM A380 – a müvafiq olaraq bu həyata keçirilməlidir. Nəzərdə tutulan xidmət üçün hər hansı əlavə təmizlik tələbləri Alıcı tərəfindən qeyd olunmalıdır.
S.4.5.2. Qaynaqlama prosesi tamamlanan zaman, paslanmayan polad alətlərindən istifadə edərək aşqar qalıqlar və qaynaq qırıntıları mexaniki qaydada çıxarılmalıdır.
S.4.5.3. Tələb olunarsa artıq qaynaq metalının çıxarılması digər metallarda əvvəlcədən istifadə olunmayan kəmər və ya döyülmüş çarx ilə həyata keçirilməlidir.
S.4.5.4. İstifadə olunan kimyəvi təmizləyicilər paslanmayan polad və qaynaq olunmuş birləşmələr üzrə ziyanlı effektə malik olmayacaq və bu kimi kimyəvi maddələrin yerləşdirilməsini idarə edən qanun və qaydalara müvafiq olaraq yerləşdirilməliidr. Kimyəvi təmizləyicilərdən istifadə hər zaman su ilə qaldırma və qurutma ilə müşayiət olunmalıdır (bax: S.4.9).
S.4.6. Qumvuranın təmizlənməsi
Əgər qumvuranın təmizlənməsi vacib olarsa, bu, sərbəst dəmir və ya dəmir oksid kimi dəmir çəkisi ilə 2 % - dən çox olmayan qum və ya çınqıldan ibarət olan kəskin iynəli struktur ilə yerinə yetirilməlidir. Paslanan poladı təmizləmək üçün əvvəlcədən istifadə olunan polad qırığı və ya quma yol verilmir.
S.4.7. Kimyəvi üsulla hazırlanma
Əgər həssaslığı artırılmış paslanmayan poladın kimyəvi üsulla hazırlanması vacib olarsa, hidroflüorik və azot turşu qarışığından istifadə olunmamalıdır. Kimyəvi üsulla hazırlamadan sonra, paslanmayan polad tam olaraq su ilə yuyulmalı və qurudulmalıdır.
S.4.8. Passivləşdirmək və ya dəmirin buraxılması
Passivləşdirmə və ya dəmirin buraxılması Alıcı tərəfindən qeyd olunarsa, buna azot və ya sitrik turşusu ilə emal vasitəsi ilə nail olmaq mümkündür. Passivləşdirmə məqsədi ilə hidroflüorik turşu qarışıqlarından istifadəyə həssaslaşdırılmış paslanmayan polad üçün qadağa qoyulur.
S.4.9.1. Təmizləmə, kimyəvi üsulla hazırlama və ya passivləşdirmə tələb olunan zaman, bu əməliyyatlar, səthlərin əməliyyatlar arasında qurudulması ilə deyil, dərhal yaxalama yolu ilə müşayiət olunmalıdır.
S.4.9.2. Yaxalama suyu yararlı olmalı və Alıcı tərəfindən digər göstəriş olmayana kimi, 65 C – dən (150 F) aşağı və 40 C – dən (100 F) yuxarı temperaturlarda milyon xloridə görə 100 hissədən daha çox və ya 40 C – dən (100 F) aşağı temperaturlarda milyon xloridə görə 200 hissədən çox əhatə etməməlidir.
S.4.9.3. Yekun yaxalamanın ardınca, material tam olaraq qurudulur.
S.4.10.1. Qaynaqlama 6.6.2. – də yol verilən proseslərdən hər hansı biri ilə aparılmalıdır. Sinklənmiş komponentlər və ya sink – örtüklü ramalar austenitik paslanmayan polada qaynaq olunmamalıdır.
S.4.10.2. Aşqar metalının kimyəvi xüsusiyyəti birləşdirilmiş əsas metalların növünü göstərir. Karbon poladlardan fərqli qaynaqlar E 309 və ya daha yüksək qarışıq tərkibdə olan aşqar metallardan istifadə etməlidir.
S.4.10.3. Material növünə görə eyni olan iki paslanmayan polad lövhələr tək üzlük lövhəsinin yarım yığımını formalaşdırmaq məqsədi ilə montajdan əvvəl birlikdə qaynaq oluna bilər. Birlikdə qaynaq olunan lövhələr 1 / 2 düym qalınlığında olan maksimum lövhə qalınlığı ilə biri – digərinin 1 / 16 düym daxilində qalınlığa malik olmalıdır. Bir yarım yığımı yaratmaq üçün ikidən artıq lövhədən istifadə olunmamalıdır. Yarım yığımı təşkil edən cüt lövhələrin şaquli ucları nizamlanmalıdır. Yarım yığım 6 – cı Bölmədə olan ölçü aralığına uyğun gəlməli və 7 – ci Bölmədə göstərilən yoxlama tələblərinə tabe olmalıdır. Ən azı 25 % şaquli yer radioqrafları şaquli qaynağın daxili seksiyasında yarım yığımın üfüqi qaynağında aparılmalıdır. Bütün qaynaq prosedurunun spesifikasiyaları 6 – cı Bölməyə müvafiq olmalıdır.
S.4.11. Qaynaq proseduru və Qaynaqçının Kvalifikasiyaları
Austenitik paslanmayan polad qaynaq metalı və istiliyin təsir etdiyi zonalar üçün təsir sınaqları tələb olunmur.
S.4.12. Qaynaqdan sonra termiki emal
Alıcı tərəfindən qeyd olunmayana kimi austenitik paslanmayan polad materiallarının qaynaqdan sonra termiki emalının yerinə yetirilməsinə ehtiyac yoxdur.
S.5. Yoxlama və Sınaq
S.5.1. Qaynaq yoxlaması
Qeyd olunan zaman, yoxlamanın maqnit – hissəciyi metodu maye – nüfuz yoxlaması metodu ilə əvəz olunmalıdır.
S.5.2. Hidrostatik sınaq nəzəriyyələri – Sınaq suyunun keyfiyyəti
S.5.2.1. Paslanmayan polad rezervuarların konstruksiyasında istifadə olunan materiallar əgər genişlənidirilmiş zaman müddətində çirklənmiş sınaq suyuna məruz qalarsa, kəskin nöqtəli korroziyaya, yarığa və ya ümumi korroziyaya məruz qala bilər. Alıcı aşağıda qeyd olunan tələblərə cavab verən sınaq suyunun minimum keyfiyyətini qeyd etməlidir.
a) Alıcı tərəfindən digər göstəriş qeyd olunmayana kimi, rezervuarların hidrostatik yoxlanması üçün istifadə olunan su yararlı və emal olunmuş, milyon sərbəst xlorinə görə ən azı 0.2 hissədən ibarət olmalıdır.
b) Su mühüm qaydada təmiz olmalıdır.
c) Suda xoşaglməz qoxu olmamalıdır (yəni, hidrogen sulfid olmamalı).
d) Su pH 6 və 8.3 arası olmalıdır.
e) Suyun temperaturu 50 C – dən (120 F) aşağı olmalıdır.
f) Suyun xlorid tərkibi milyona görə 50 hissədən az olmalıdır.
S.5.2.2. Yararlı su ilə yoxlama zamanı, Alıcı tərəfindən digər razılaşma olmayana kimi icra vaxtı 21 günü keçməməlidir.
S.5.2.3. Digər təmiz sular ilə sınaq zamanı, icra vaxtı 7 günü keçməməlidir.
S.5.2.4. Hidrostatik sınaq bitən zaman, su tam olaraq qurudulmalıdır. Nəmləndirilmiş səthlər, sınaq üçün yararlı olmayan sudan istifadə edən zaman yararlı su ilə yuyulmalı və tam qurudulmalıdır. Aşağı yerlərə, yarıqlara və bu kimi yerlərə xüsusi diqqət yetirmək lazımdır. İsti hava qurutmasına yol verilmir.
Lehim 6.1.3. – dən çıxarılmalıdır.
Bu əlavələr aşağıda qeyd olunduğu kimi austenitik paslanmayan poladlar ilə istifadə üçün müvafiqdir:
a) Əlavə D müvafiqdir; bununla yanaşı, karbonlu polad dayaqlara əlavə edən zaman, xüsusi tələblər üçün bax: S.2.1.3.
b) Əlavə E müvafiqdir; bununla yanaşı, xarici karbon polad dayaqları əlavə edən zaman xüsusi tələblər üçün bax: S.2.1.3. Daxili dayaqlar X Əlavəsinin material tələblərinə cavab verməlidir.
c) Əlavə H müvafiq deyil; Alıcı tərəfindən qeyd olunan zaman yalnız gərginliyin boşaldılması tələb olunur və elə diqqətlə və elə qaydada yerinə yetirilməlidir ki, paslanmayan poladın xüsusiyyətlərinə ziyan yetirməsin və ya dəyişməsin.
d) Əlavə Q müvafiq deyildir
e) Əlavə R müvafiq deyildir
f) Bütün digər əlavələr dəyişiklik olmadan müvafiqdir.
Paslanmayan və Karbon Polad qarışıqlı materialların rezervuarları
SC.1.1. Bu əlavə, austenitik paslanmayan polad, dupleks paslanmayan polad və karbonlu poladdan qurulmuş yerüstü, üstü bağlı, qaynaq olunmuş rezervuarlar üçün materialları, dizaynı, fabrikatlaşdırmanı, montajı və yoxlama tələblərini əhatə edir. Əlavə olunmuş korroziya aralıqini təmin etmək üçün rezervuarın yalnız müəyyən hissələrini tələb edən şəraitlər üçün məhsulun saxlanmasını təmin etmək məqsədi ilə rezervuarın digər hissələrinə, dam strukturuna, alt lövhələrə və rezervuarın divar lövhələri üçün eyni rezervuarda paslanmayan polad və karbonlu poladdan istifadə oluna bilər. Bu rezervuarlar qarışıq material rezervuarlarıdır. Paslanmayan polad və karbonlu polad lövhələr altda, damda və ya rezervuarın divarı daxilində quraşdırıla bilər. Bu əlavə paslanmayan polad örtüklü lövhəni və ya zolaqlı konstruksiyanı əhatə etmir.
SC.1.2. Bu əlavə yalnız, - 40 C – yə (- 40 F) kimi məhdudlaşdırılan minimum nəzərdə tutulmuş metal temperaturu və 1.2.2. – də qeyd olunan həddi keçməyən maksimum nəzərdə tutulmuş temperatur ilə soyudulmayan xidmətdə olan rezervuarlara tətbiq olunur. Bu əlavənin məqsədlərinə görə, nəzərdə tutulan temperatur Alıcı tərəfindən qeyd olunduğu kimi maksimum nəzərdə tutulan temperatur olmalıdır. Ətraf temperatur rezervuarları (isidilməmiş) 40 C (100 F) nəzərdə tutulmuş temperatura malik olmalıdır.
Ehtiyatlı olmaq lazımdır ki, isidilməmiş rezervuarların daxilində yaranan ekzotermik reaksiyalar 40 C – ni (100 F) keçməyən temperaturlar yarada bilər.
SC.1.3. Bu əlavə yalnız hazırki standartda olan əsas qaydalardan fərqlənən tələbləri göstərir. Qeyd olunmayan tələblər üçün, əsas qaydalar, həmçinin müvafiq qaydada S və X Əlavəsi müşayiət olunmalıdır. Bu Əlavədə olan paraqraflara istinadlar digər göstəriş olmayana kimi bu standarta edilməlidir.
SC.1.4. Termiki effektlərə görə məhdudiyyətlər üçün bax: paraqrafS.3.1. və X.3.1..
SC.1.5. Rezervuarın trafareti göstərməlidir ki, bu rezervuar 8.1. ilə tələb olunan məlumatlara SC Əlavəsini əlavə etməklə bu əlavəyə müvafiq olmalıdır. Əlavə olaraq, trafaret Şəkil 8 – 1-də göstərilən məsafədə maksimum nəzərdə tutulan temperaturda nişanlanmalıdır.
Bu əlavələr aşağıda qeyd olunduğu kimi paslanmayan poladlar ilə istifadə üçün müvafiqdir:
a) Əlavə D müvafiqdir; bununla yanaşı, karbon polad dayaqlara əlavə edən zaman, xüsusi tələblər üçün bax: S.2.1.3. - ə və X.2.1.3.
b) Əlavə E müvafiqdir; bununla yanaşı, xarici karbon polad dayaqları əlavə edən zaman xüsusi tələblər üçün bax: S.2.1.3. - ə və X.2.1.3.
Əgər daxili dayaqlar paslanmayan poladdandırsa, onlar müvafiq qaydada X və ya S Əlavəsinin material tələblərinə cavab verməlidir.
c) Əlavə H müvafiq deyil; Alıcı tərəfindən qeyd olunan zaman yalnız gərginliyin boşaldılması tələb olunur və elə diqqətlə və elə qaydada yerinə yetirilməlidir ki, paslanmayan poladın xüsusiyyətlərinə ziyan yetirməsin və ya dəyişməsin. (istinad X.3.9.1.)
d) Əlavə Q müvafiq deyildir
e) Əlavə R müvafiq deyildir
f) Bütün digər əlavələr dəyişiklik olmadan müvafiqdir.
SC.2.1. Materiallar müvafiq qaydada 4 – cü Bölməyə və ya S və ya X Əlavəsinə müvafiq olmalıdır.
SC.2.2. Paslanmayan poladın və qarışıq material rezervuarları üçün karbonlu poladın növ / dərəcə seçimi onun məruz qalacağı ətraf mühitdən və xidmətdən və fabrikatlaşdırma proseslərinin effektindən asılıdır (bax: paraqraf S.4.3.2.2 və S.4.4.3, X.2.1.1., X.4.3.2). Alıcı növü / dərəcəni seçməlidir. Alıcı hansı komponentlərin paslanmayan poladdan olacağını da eyni zamanda göstərməlidir.
SC.2.3. Rezervuarın komponentləri, həmçinin rezervuarın divarı, damı, altı və alt örtükləri və onların bərkidiciləri Bölmə 4 – ün tələblərinə cavab verən karbonlu poladlardan ola bilər, bir şərtlə ki, onlar korroziyadan qorunmalı və dizayn və detallar istifadə olunan materialların fərqli xüsusiyyətlərini nəzərə almalıdır. Karbonlu polad əlavələri (məs. taxta tirlər üçün sıxaclar) rezervuarın hər hansı daxili səthinə birbaşa olaraq qaynaq olunmamalıdır.
SC.2.4. Austenitik paslanmayan polad əsaslı metallar üçün təsir sınaqları tələb olunmur. Dupleks paslanmayan polad üçün təsir sınağının tələblərinə görə bax: X.2.3.2. Qarışıq material rezervuarında karbonlu poladlar əsas sənədə müvafiq olaraq təsir sınağını tələb etməlidir.
SC.2.5. Paslanmayan poladın karbonlu polada qaynaq olunması istifadə olunan qaynaqlama prosesi və istifadə olunan paslanmayan poladın növü / dərəcəsi üçün müvafiq paslanmayan polad aşqar metalından istifadə etməlidir.
Rezervuarın divarının üstünə müvafiq rezervuar divar istiqamətləri və dam, rezervuarın divarına alt hissə kimi dupleks paslanmayan polad komponentləri və ya karbon polada austenitik paslanmayan polad birləşdirilən zaman, bütün rezervuar strukturunun struktur analizi diferensial hərəkətlərə görə gərginliklər barəsində müvafiq qaydada proqnoz vermək üçün tələb olunur. Bu dizayn diferensial komponent genişlənməsini nəzərə almalıdır. Bu paraqrafın material kombinasiyası SC.3. Bölməsində olan bütün digər yarım – paraqraflara tətbiq olunur. Diferensial hərəkətlərdən heç bir gərginlik analizi karbon polada birləşdirilən dupleks paslanmayan polad üçün tələb olunmur.
SC.3.2. Rezervuarın divar dizaynı
SC.3.2.1. Karbonlu poladda və ya dupleks paslanmayan polad lövhələrdə austenitik paslanlmayan poladdan daxili lövhələrdən istifadə olunmamalıdır və temperatura görə diferensialhərəkət üçün qiymətləndirmə həyata keçirilən hallar istisna olmaqla, austenitik paslanmayan polad lövhələrdə karbonlu polad və ya dupleks paslanmayan polad daxili lövhələrdə istifadə olunmamalıdır.
SC.3.3. Ucluqlar və Lyuklar
S.3.3.1. Daxili lövhələrin SC 3.2.1. - ə uyğunlaşması halları istisna olmaqla, 5.16 və 5.17 – nin bərkitmə tələbləri saxlanmalıdır.
S.3.3.2. Alıcı tərəfindən digər göstəriş olmayana kimi, rezervuarda olan lyuklar və ucluqlar rezervuar ilə eyni materialdan olmalıdır.
S.3.3.3. Rezervuarın divarı üçün bərkidilən lövhələr karbonlu polad üçün karbonlu poladdan, paslanmayan polad üçün isə paslanmayan poladdan olmalıdır, hətta uc materiallar rezervuarın divar materialından fərqlənsə belə.
SC.4. Qarışıq tələblər
SC.4.1. İstifadə olunan kimyəvi təmizləyicilər və duzlu məhlullar qarışıq materiallar rezervuarlarda və onların qaynaq olunmuş birləşmələrində karbonlu polada və ya paslanmayan polada ziyanlı təsiri olmamalıdır. Kimyəvi təmizləyicilər və duzlu məhlullar bu kimi kimyəvi maddələrin yerləşdirilməsini idarə edən qaydalara və qanunlara müvafiq olaraq yerləşdirilməlidir. Kimyəvi təmizləyicilərdən istifadə hər zaman yararlı su ilə yaxalama və qurutma vasitəsi ilə müşayiət olunmalıdır (bax: S.4.9. və X.4.9).
SC.4.2. Austenitik paslanmayan polad qaynaq metalları və istiliyə məruz qalan zonalar üçün təsir sınaqları tələb olunmur. Karbonlu poladın təsir sınaqları və ya dupleks paslanmayan poladın istiliyə məruz qalan zonasının təsir sınaqları, bu standart və ya X Əlavəsi ilə tələb olunan zaman yerinə yetirilməlidir.
SC.4.3. Alıcı tərəfindən qeyd olunmayana kimi, qaynaqdan sonra austenitik paslanmayan poladın və dupleks polad materiallarının termiki emalının yerinə yetirilməsinə ehtiyac yoxdur. Karbonlu polad komponentlərinin QSİİ (Qaynaqdan Sonrakı İstilik İşlənməsi) əsas sənəd ilə tələb olunan zaman yerinə yetirilməlidir. Qarışıq material ucluq yığımları üçün, 5.25 və 6.18 – in QSİİ tələbləri alıcı tərəfindən qeyd olunan hallar istisna olmaqla, vacib deyildir. Alıcı ehtiyatlı olmalıdır ki, dupleks paslanmayan polad ilə qarışıq material ucluqları, dupleks materialı üzrə yüksək temperaturun potensial xəsarət effektlərinə görə QSİİ olmasın. Alıcıya tövsiyyə olunur ki, xüsusi material / kimya / konfiqurasiya üçün QSİİ – ın nə edə biləcəyini müəyyənləşdirmək üçün frezerin nümayəndəliyi və ya materialların müşaviri ilə müzakirələr aparsın.
SC.4.4. Karbonlu polad lövhələrin səthləri paslanmayan polad lövhələrə qaynaq edilməzdən əvvəl tozdan, xarici materiallarda və ərpdən kənar olmalıdır.
SC.4.5. Paslanmayan və karbonlu polad arasında rezervuar qaynaqlarında artıq qaynaq metalının durulaşdırılmasının qarşısını almaq məqsədi ilə, birləşmənin ən azı bir tərəfi t / 3 – ü keçməyən torpaq ilə əyidilməlidir.
SC.4.6. Qarışıq material konstruksiyasından və əlavə yumşaltmadan istifadə etməklə daxili qalvanik korroziya baş verəcək, misal üçün, müvafiq lokallaşdırılmış ramalar nəzərə alınmalıdır.
SC.4.7. Cilalanmamış paslanmayan poladın mühüm həcmi cilalanmış karbonlu polada qaynaqlanır, sürətləndirilən korroziya normaları karbonlu poladın ramasında mümkündür.
Radioqrafiya ilə əlaqədar ultrasəs yoxlama
U.1. Məqsəd və iş dairəsi
Bu əlavə 5.26, R.7.6. və Q.7.6. ilə yol verildiyi kimi rezervuar bəndlərinin yoxlanması üçün ultrasəs yoxlama (UT) metodundan istifadə üzrə təfsilatlı qaydalar təmin edir. Bu alternativ, birləşdirilmiş iki hissədən daha naziyinin qalınlığı 10 mm - ə (3 / 8 düym) bərabər və ya ondan daha çox olan zaman birləşdiricilərə kimi məhdudlaşdırılır.
Aşağıda qeyd olunan təriflər tətbiq olunur.
Mətnin və / və ya şəkillərin hazırlanması
U.2.2. Qiymətləndirmə
Axının müvafiqliyini müəyyən etmək üçün U.6.3. – U.6.6. – da tələb olunan bütün fəaliyyətlər.
Dağıdıcılıq xüsusiyyətinin yoxlanması ilə müəyyən oluna bilən, lakin vacib qaydada imtina olunması tələb olunmayan mənşəcə metallurq və ya geometrik olmayan reflektor
U.2.4. Axının kateqoriyalaşdırılması
Axın səthi yoxsa yarım səthi axındır (bax: U.6.4). Nəzərə alın ki, səthi kəsilməsi tələb olunmayan axın səthi axin kimi kateqoriyalaşdırılır.
U.2.5. Axının xarakteristikası
Axının ölçüsünü, yerini və formasını müəyyənləşdirmə prosesi. Ölçü və yer üçün bax: U.6.3. Bu əlavə ilə tələb olunan yeganə forma xarakteristikası MT və ya PT ilə əlavə səthi yoxlamanın nəticələrinə tətbiq olunur (bax: U.6.6.2).
Reflektorun mövcudluğuna həsr olunur və ya işarə edir.
Göstəricinin münasib olub – olmamasını müəyyən etmək, yəni o öz başlanğıcını geometrik və ya metallurq xüsusiyyətdən alır yoxsa əksinə axından öz başlanğıcını götürür (bax: U.6.2).
Göstəricinin şərhini müəyyən etmək üçün tələb olunan fəaliyyətlər (bax: U.6.1. və U.6.2).
Müvafiq elektron vasitəyə ultrasəs məlumatlarının yazılması
Ultrasəs şüanın akustik müqavimətdə dəyişikliyi müdafiə etdiyi və enerjinin ən son hissəsinin əks olunduğu interfeys.
U.3.1. Alıcı və İstehsalçı tərəfindən digər razılaşma əldə olunmayana kimi, ultrasəs yoxlama həcminə qaynaq metal, əlavə olaraq daha az 25 mm (1 in) və ya qaynağın hər bir tərəfindən birləşdirilən əsas metal t daxildir.
U.3.2. Mexaniki qaydada yerinə yetirilməsi mümkün olan yoxlama ilə qarışdırıla biləcək axınlar üçün müvafiq əsas metalın burulması istisna olmaqla, avtomatlaşdırılmış, kompüter əsaslı məlumatların əldə olunmasından istifadə edərək axının aşkar olunması üçün ultrasəs yoxlama yerinə yetirilməlidir. Axınların ölçülməsi üçün ultrasəs yoxlama U.6.3.1. – də qeyd olunduğu kimi yerinə yetirilməlidir.
U.3.3. Qaynağın qəbulu üçün standartlaşdırılmış və təkrar oluna bilən metodologiyanı təmin edən komponent əhatəsini, sayğacın yerləşdirilməsi və hərəkətini göstərməklə sənədləşdirilmiş bir yoxlama strategiyası və ya burğu planı təmin olunmalıdır. Burğu planına eyni zamanda hər bir qaynaq üçün yoxlanılan rezervuarın material həcmi və qaynağın mərkəzi xətti ilə əlaqədar şüa istiqamətləri, istifadə edilməli olan ultrasəs şüa bucağı daxil edilməlidir. Sənədləşdirməyə müraciət olunan zaman Sahibkar üçün yararlı olmalıdır.
U.3.4. U.3.1. - ə görə yoxlama həcmindən məlumatlar aşağıda qeyd olunan qaydada qeydə alınmalı və / və ya sənədləşdirilməlidir:
a) Avtomatlaşdırılmış kompüter əsaslı burğular üçün, məlumatlar aşağıdakı U.4.3. - ə əsasən prosedurun təqdimi üçün istifadə olunan qiymətlərin norması və ya qeyd olunan qiymət, eyni sistem əhəmiyyətli fərqlərdən istifadə edərək qeydə alınmalıdır.
b) Mexaniki burğular üçün, nəticələr yazılı hesabatda sənədləşdirilməlidir.
U.3.5. Ultrasəs yoxlama Alıcı tərəfindən təsdiq olunmuş və yoxlanmış yazılı prosedura müvafiq olaraq yerinə yetirilməli və aşağıda qeyd olunanlar istisna olmaqla, Bölmə V, Maddə 4 – ün tələblərinə uyğunlaşdırılmalıdır:
a) Maddə 4 –in, V Bölməsinin Şəkil T – 434.2.1-də göstərilən kalibrləmə blokundan istifadə olunmalı, və:
b) Lövhənin keyfiyyəti barəsində məlumatları təmin edən yoxlama texnikaları üçün (məs. uçuş difraksiyasının vaxtı), ilkin əsas materialın düz – şüa yoxlanmasının yerinə yetirilməsinə ehtiyac yoxdur.
U.3.6. Yoxlama metodologiyasının (həmçinin U.6.6.) tam qaynaq həcmindən yuxarı effektivliyə malik olması nümayiş olunmalıdır. Qəbul olunur ki, uçuş difraksiyasının vaxtı (TOFD) səthdə axınların aşkar olunması zamanı məhdudiyyətlərə malik ola bilər, belə ki, uzaq - ərazili axınların və yaxın ərazi axınlarının aşkar olunması üçün müvafiq olan puls – exo texnikaları ilə TOFD əlavə etmək vacib ola bilər. U.4.3. ilə həvalə olunan lövhə sınağında səthi və yarım səthi kateqoriyalı axınların fərqinin məqsədi bu kimi məhdudiyyətləri müvafiq qaydada ünvanlandığından əmin olmaqdır.
U.3.7. Qəbul olunur ki, austenitik qaynaq metalları ilə birləşdiricilərin ultrasəs yoxlanmasında qüsurlar üçün ilkin ekranlaşdırma, axının hündürlüyü barəsində yalnız məhdud məlumatlar verən axının uzunluqlarını müəyyən etmə metodları ilə yerinə yetirilə bilər. Bu kimi hallarda, uzunluq və yuxarı hədd hündürlüyün qəbul meyarı tətbiq olunur (bax: Cədvəl U – 2).
U.4. İşçi heyətin Kvalifikasiyası və Təlimləndirilməsi
U.4.1. İşçi heyətin İxtisas göstəriciləri
US imtahanları yerinə yetirən və qiymətləndirən işçi heyət onların işəgötürənlərinin yazılı təcrübəsinə müvafiq olaraq ixtisaslaşdırılmaslı və sertifikatlaşdırılmalıdır. ASNT SNT – TC – IA və ya CP – 189 bir direktiv kimi istifadə olunmalıdır. Yalnız II və ya III səviyyəli işçi heyət US imtahanlarını yerinə yetirməli, məlumatları analiz etməli və ya nəticələri şərh etməlidir.
U.4.2. İxtisas qeydləri
Sertifikatlaşdırılmış işçi heyətin kvalifikasiya qeydləri Istehsalçı tərəfindən təsdiq olunmalı və onların işə götürənləri tərəfindən saxlanılmalıdır.
U.4.3. İşçi heyətin təlimləndirilməsi
US məlumatları əldə edən və analiz edən işçi heyət yuxarıda qeyd olunan U.3.5. – in prosedurasından və U.3.2. – nin avadanlıqlarından istifadə edərək təlimləndirilməlidir. Əlavə olaraq, onlar kar sınaq lövhəsinə əsaslanan praktiki yoxlamadan keçməlidirlər. Yoxlama proqramının təfsilatları Alıcı və yoxlama şirkəti arasında razılaşma əsasında olmalıdır lakin istənilən halda, minimum aşağıda qeyd olunan elementləri daxil etməlidir.
a) Sınaq lövhəsi U.6.5. bölməsində qeyd olunan təkrar axınlar daxil olmaqla səthi və yarım – səthi axın kateqoriyasının fərqini əhatə etməlidir. Cədvəl U – 1 və ya U – 2-nin müvafiq meyarına əsasən bəzi axınlar müvafiq və digərləri isə qeyri – müvafiq ola bilər.
b) Praktiki yoxlama U.6. – da qeyd olunan vəziyyətləri əhatə etmək üçün kifayət edən aşkarlama, şərh, ölçünün müəyyən olunması, diaqramın çəkilməsi, kateqoriyalaşdırma, qruplaşdırma və xarakterizasiyanı əhatə etməlidir.
c) Sınaqdan keçmək üçün meyara hər iki imtina oluna biləcək axınları, ötürülmüş və ya qəbul olunmuş və qəbul olunması mümkün olan imtina olunmuş sahələr üzrə limitləri daxil etməlidir.
d) Yoxlama Alıcı və ya üçüncü – tərəf tərəfindən yüngülləşdirilməlidir.
U.5. III Səviyyəli yoxlama
U.5.1. Yekun məlumat paketi yuxarıda qeyd olunan U.4.3. və U.4.1. - ə müvafiq olaraq müəyyən olunmuş fərdi III səviyyəli US ilə yoxlanmalıdır. Bu yoxlamaya aşağıda qeyd olunanlar daxil edilməlidir:
a) ultrasəs məlumatların qeydi
b) məlumatların şərhi
c) Digər II və ya III səviyyəli ixtisaslaşmış fərd tərəfindən yerinə yetirilən göstəricilərin qiymətləndirilməsi. Məlumatların yoxlanması eyni təşkilatdan digər fərd tərəfindən yerinə yetirilə bilər.
U.5.2. Alternativ olaraq, yuxarıda qeyd olunan U.4.1. və U.4.3. - ə müvafiq olaraq ixtisaslaşdırılmış II səviyyəli fərd tərəfindən ilkin şərh və məlumatların əldə olunması üçün nizamlama ilə yoxlamaya nail olmaq olar və yekun şərh və qiymətləndirmə U.5.1. - ə əsasən ixtisaslaşdırılmış III səviyyəli fərd tərəfindən yerinə yetirilməlidir.
U.6. Şərh və qiymətləndirmə
U.6.1. Tədqiqat meyarı
İstinad səviyyəsinin 20 % - dən daha çox cavab verən reflektorlar araşdırılmalıdır. Alternativ olaraq, həcmin qeyd olunması səviyyələrindən istifadə etməyən texnikalar və ya metodlar üçün, müvafiq qaydada Cədvəl U – 1 və ya U – 2-də olan müvafiq səthi və ya yarım səthi axınların 40 % - indən çox olmayan müəyyən olunmuş reflektorlar araşdırılmalıdır. Tədqiqat, aşağıdakı U.6.2. – yə müvafiq olaraq göstəricinin geometrik bir göstərici olub – olmadığını və ya öz mənbəyini axından alıb – almadığını izah etməlidir. Reflektorun axın olduğu müəyyən olunan zaman, axın qiymətləndirilməli və Cədvəl U – 1 və ya U – 2-nin qəbul meyarı müvafiq qaydada tətbiq olunmalıdır.
U.6.2. Geometrik / Metallurq kimi şərh
Geometrik və metallurq mənbənin ultrasəs göstəriciləri U.6.2.1., U.6.2.2. və U.6.2.3. – də qeyd olunduğu kimi şərh olunmalıdır.
U.6.2.1. Materialların metallurq strukturunda olan səthi konfiqurasiyalardan (misal üçün qaynağın bərkidilməsi və ya kökün geometriyası) və ya fərqlərdən öz mənbəyini almaq üçün müəyyən olunan göstəricilər geometrik göstəricilər kimi şərh oluna bilər, və:
a) U.6.3. və U.6.4. - ə müvafiq olaraq ölçülməsi və ya kateqoriyalaşdırılması tələb olunmur;
b) Cədvəl U – 1 və ya U – 2-nin müvafiq axının qəbul meyarı ilə müqayisə olunması tələb olunmur;
c) Maksimum göstərici həcmi (əgər müvafiqdirsə) və yer sənədləşdirilməlidir, misal üçün: daxili əlavələr, 200 % DAC maksimum həcm, 25 mm (1 in) qaynağın mərkəzi xəttindən yuxarı, daxili sərh üzərində, 90 – 95 dərəcələrdən.
U.6.2.2. Aşağıda qeyd olunan tədbirlər göstəricini geometrik göstərici kimi səciyyələndirmək üçün həyata keçirilməlidir:
a) Müvafiq yoxlama proseduruna uyğun olan göstəricini əhatə edən sahənin şərhi;
b) Göstəricinin koordinatlarını yerləşdirin və təsdiq edin; kök və ya əks kalibr kimi hər hansı səthi şəraitləri və göstəricinin yerini göstərən keçid – seksiyalı ekranı təmin edin; və
c) Fabrikatlaşdırmanın və ya qaynaq hazırlama çertyojlarının yoxlanması.
U.6.2.3. Alternativ olaraq, digər NDE metodları və texnikaları geometrik göstərici kimi göstəricini şərh etmək üçün tətbiq oluna bilər (məs. alternativ US şüa bucaqları, raioqrafiya, ID və / və ya OD profili).
U.6.3. Axının ölçülməsi
U.6.3.1. U.4.3. - ə əsasən müvafiq qaydada həyata keçirmək üçün nümayiş olunmuş əlavə mexaniki texnika ilə və ya kompüter əsaslı, avtomatlaşdırılmış məlumatların əldə olunması ilə axınlar ölçülməlidir.
U.6.3.2. Axınların ölçüləri axın sahəsini tam olaraq əhatə edən düzbucaq ilə müəyyən olunmalıdır. Axının uzunluğu (l) komponentin daxili təzyiq – saxlayan səthinə paralel çəkilməlidir. Axının hündürlüyü (h) daxili təzyiqi saxlayan səthə normal çəkilməlidir.
U.6.4. Axının Qruplaşdırılması
Əgər qalınlıq istiqamətində axın və səth arasında olan məsafə axının müəyyən olunmuş hündürlüyünün bir yarısından az olarsa, bu halda axın materialın səthinə genişlənən axın hündürlüyü ilə bir səth kimi qruplaşdırılacaq.
U.6.5. Təkrar axınların qruplaşdırılması
U.6.5.1. Əgər müvafiq lövhələr arasındakı məsafə 13 mm - ə (1 / 2 düym) bərabər və ya daha az olarsa, birbaşa olaraq paralel lövhələrdə istiqamətlənən davamlı olmayan axınların tək bir lövhədə yerləşdirildiyi nəzərə alınmalıdır.
U.6.5.2. Əgər qaynağın oxu boyunca düzülən iki axın arasındakı məsafə, ikisindən daha uzunu olan axının uzunluğundan az olarsa, iki axın tək axın kimi nəzərə alınmalıdır.
U.6.5.3. Əgər bütöv qalınlıq istiqamətində düzülən iki axın arasındakı məsafə daha böyük axının hündürlüyündən kiçik olarsa, iki axın tək axın kimi nəzərə alınmalıdır.
U.6.6. Axının Qəbul meyarı
U.6.6.1. Qəbul meyarına dair cədvəllər
U.6.3., U.6.4. və U.6.5. – in qaydalarının tətbiqindən sonra əldə olunan axın ölçüləri Cədvəl U – 1 və ya U – 2-nin qəbul meyarından istifadə edərək qəbul üçün qymətləndirilməlidir.
U.6.6.2. Səthin yoxlanması
US yoxlama zamanı səthi axınlar kimi xarakterizə olunan axınlar səthə birləşdirilmiş və ya birləşdirilməmiş ola bilər. Bununla yanaşı, US məlumatların analizi təsdiq etməyənə kimi, axın səthə birləşdirilmiş deyil, əlavə səthin yoxlanması (MT və ya PT ) bütün səthi axınlar üçün müvafiq olan 5.15.2. və ya 5.15.4. - ə müvafiq olaraq yerinə yetirilməlidir. MT və ya PT ilə aşkar olunan hər hansı axınlar və planer kimi xarakterizə olunan istənilən axın, uzunluğundan asılı olmayaraq qəbul olunmamalıdır.
Bütün təmir olunmuş sahələr, əlavə olaraq 25 mm – dən (1 düym) daha az və ya təmirin hər bir tərəfində müvafiq qaynaq t bu əlavəyə uyğun olaraq təkrar yoxlanmalıdır.
U.8. Axının sənədləşdirilməsi
U.3.4. ilə təsvir olunan məlumat qeydlərinə əlavə olaraq, yazılı sənədlər qeyri – həcm texnikaları üçün müvafiq uzunluğun 75 % - ni keçməyən və ya həcm əsaslı texnikalar üçün istinad səviyyəsinin 50 % - ni keçən müvafiq axınlara və hər bir qeyri müvafiq axın üçün yazılı sənədləşmə aparılmalıdır.
Cədvəl U – 1 – US Götəricilər üçün axının qəbul meyarı (Bütün materiallar üçün və 201LN üçün istifadə oluna bilər)
Qaynaqda qalınlıq (t) mm (düym)
Müvafiq axın uzunluqları (l) mm (düym)
axın üçün, (h) mm (düym)
Hündürlük ilə yarım - səthi
axın üçün, (h) mm (düym)
10 (0.375) - < 13 (0.50)
13 (0.50) - < 19 (0.75)
19 (0.75) - < 25 (1.0)
25 (1.0) - < 32 (1.25)
32 (1.25) - < 38 (1.50)
38 (1.50) - < 44 (1.75)
hər hansı mümkün bərkitmə istisna olmaqla, qaynağın t = qalınlığı. Qaynaqda müxtəlif qalınlığa malik olan rezervuarın qaynaq birləşdirici hissələri üçün, t ikisindən ən nazik olanıdır.
Müvafiq hesab edilməli olan hər hansı səthi axın bu cədvəlin ölçü məhdudiyyyətlərinin hər ikisinə cavab verməli və əlavə olaraq U.6.6.2 – nin xarakteristika məhdudiyyətlərini MT / PT təmin etməlidir.
Cədvəl U – 2 – UT Göstəriciləri üçün Alternativ Axın Qəbul meyarı
(U – 3 Sərtlik Cədvəli ilə 9 % nikkel polad və Q Əlavəsinə uyğun olan bərklik ilə alüminium və 3XX və 201LN paslanmayan polada müvafiq)
Qaynaqda qalınlıq (t) mm (in)
Axın uzunluğunda limit (l) mm (in)
Səthli axın hündürlüyündə limit (h) mm (in)
Yarım – səthiaxın hündürlüyündə limit (h) mm (in)
Uzunluğa və Daha yuxarı hündürlük limitinə əsaslanır
Axının uzunluğu və müəyyən olunmuş hündürlüyə əsaslanır
6.5 (0.25) – dən daha kiçik və ya t – nin 25 % - i
9.0 (0.35) daha kiçik və ya t – nin 50 % - i
9 % nikel polad üçün bu qəbul meyarından istifadə etmək məqsədi ilə, tələb olunur ki, Q.2.3.2. – də tələb olunduğu kimi əsas metal üçün (eninə) və Q.4.3.3. və Q.4.3.4. – də tələb olunduğu kimi istiliyin təsir etdiyi zonalar və qaynaq metalı üçün Şarpi V – dərəcə təsirinin nəticələri Cədvəl Q – 2 ilə əlaqədarCədvəl U – 3-də verilən daha yüksək enerji səviyyələrinə uyğun gəlsin.
Hər hansı mümkün bərkitmə istisna olmaqla, qaynağın qalınlığı = t. Qaynaqda fərqli bərkliyə malik olan iki hissəni birləşdirən rezervuar qaynaq üçün, t bu iki qalınlıqlardan daha nazik olanıdır.
Müvafiq hesab edilməli olan hər hansı səthi axın bu cədvəlin hər iki ölçü məhdudiyyətlərinə və əlavə olaraq U.6.6.2. – nin xarakteristika məhdudiyyətlərinə MT / PT cavab verməlidir.
Cədvəl U.2 müvafiq olan zaman, əgər Cədvəl U – 2-nin hər iki xətləri təmin olunursa, istənilən axın müvafiqdir.
Cədvəl U - 3 9 % Nikel Polad üçün U – 2 Cədvəlindən istifadə üçün tələb olunan Şarpi V – dərəcə təsir qiymətləri
Nümunənin ölçüsü (mm)
Qəbul üçün tələb olunan qiymət J (ft - lbs)
Tələb olunan təkrar sınaq olmadan minimum qiymət J (ft - lbs)
Yalnız bir dəstin bir nümunəsi
Dupleks Paslanmayan Polad Rezervuarlar
X.1.1.Bu əlavə materialları, dizaynı, fabrikatlaşdırmanı, montajı və yerüstü, qaynaq olunmuş və aşağıda qeyd olunan dərəcələrə malik materiallardan hazırlanmış dupleks paslanmayan polad rezervuarları əhatə edir – 2205 (UNS S31803), 2003 (UNS S32003), 2101 (UNS S 32101), 2202 (UNS S32202), 2205 (UNS S 32205), 2304 (UNS S 32304), 255 (UNS S 32550), 255 + (UNS S 32520), 2507 (UNS S 32750) və Z100 (UNS S32760). Bu əlavə paslanmayan poladın lövhə örtüyünü və ya zolaq xətli konstruksiyanı əhatə etmir.
X.1.2. Bu əlavə yalnız - 40 C –dən (- 40 F) daha yüksək və ya ona bərabər minimum nəzərdə tutulan metal temperaturu və 1.2.2. – də qeyd olunan qaydada məhdudlaşdırılan maksimum nəzərdə tutulmuş temperatur ilə soyudulmayan xidmətlərdə olan rezervuarlara tətbiq olunur. Ətraf mühit temperaturu olan rezervuarlar (isidilməyən) nəzərdə tutulmuş 40 C (100 F) temperatura malik olmalıdır. Diqqətli olmaq lazımdır ki, isidilməyən rezervuarların daxilində yaranan ekzotermik reaksiyalar 40 C – dən (100 F) çox temperaturlar yarada bilər. Bu əlavənin məqsədlərinə müvafiq olaraq, nəzərdə tutulan temperatur Alıcı tərəfindən qeyd olunduğu kimi maksimum iş temperaturu olmalıdır.
X.1.3. Bu əlavədə olan minimum qalınlıq korroziya üçün hər hansı imkanları əhatə etmir.
X.1.4. Bu əlavə yalnız hazırki standartda olan əsas qaydalardan fərqlənən tələbləri göstərir. Qeyd olunmayan tələblər üçün, əsas qaydalara əməl olunmalıdır.
X.2.1. Seçim və Sifariş
X.2.1.1. Materiallar Cədvəl X – 1-ə uyğun olmalıdır.
X.2.1.2. Dupleks paslanmayan poladın növü / dərəcəsinin spesifikasiyası onun məruz qalacağı mühitdən və xidmətdən və fabrikatlaşdırma proseslərinin effektlərindən asılıdır. Alıcı növü / dərəcəni seçməlidir.
X.2.1.3. Xarici struktur əlavələri bu standartın 4 – cü Bölməsinin tələblərinə cavab verən karbonlu polad ola bilər, bir şərtlə ki, hər hansı daimi əlavələr korroziyadan mühafizə olunmalıdır (Buraya üzlük, dam və ya alt örtüklər və onların bərkidiciləri daxil deyildir). Karbonlu polad əlavələri (məs. qum vuran üçün tıxaclar) birbaşa olaraq rezervuarın hər hansı daxili səthinə qaynaq olunmamalıdır.
Daşınma üçün dupleks paslanmayan poladın qablaşdırılması onun korroziya aralığını saxlamaq üçün vacibdir. Materialın səthinin mühafizə olunması üçün ehtiyat tədbirləri təchiz olunmuş səthdən asılıdır və istehsalçılar araslnda çox fərqlənə bilər. Materialı normal daşınma xəsarətindən qorumaq üçün standart qablaşdırma metodları kifayət etməyə bilər. Əgər nəzərdə tutulan xidmət xüsusi ehtiyat tədbirlərini tələb edərsə, Alıcı xüsusi təlimatları göstərməlidir.
Cədvəl X – 1 – Dupleks Paslanmayan Polad Komponentlər üçün ASTM Materialları
Lövhələr və struktur hissələri
Boru və Boru bəndləri və qaynaq olunmuş borular
Döymələr və Ləvazimatlar
1. Alıcı tərəfindən başqa göstəriş olmayana kimi, lövhə, list və ya zolaq 1 nömrə ilə təchiz olunmalı və isti fırladılmalı, yandırılmalı və söndürülməlidir.
2. Alıcı və İstehsalçı arasında razılaşma ilə karbon polad flanslardan və / və ya ucluq tıxaclarından istifadə oluna bilər, bir şərtlə kim, dizayn və təfsilatlar nəzərdə tutulan xidmət üçün müvafiq olmalı və istifadə olunan materialların fərqli xüsusiyyətlərini nəzərə almalıdır.
3. Alıcı tərəfindən göstərilməyənə kimi ramalardan istifadə olunmamalıdır. Əgər qeyd olunarsa, ramalar ASTM 890 – a uyğun olmalı və Əlavə 7, Hissə 1, Bölmə VIII, ASME Buxar qazanı və Təzyiq Kodeksinə müvafiq olaraq yoxlanmalıdır.
4. Məhsul ilə kontaktda bütün zolaqlar isti fırlatma, yandırma və söndürmə şəraitində təchiz olunmalıdır.
5. Digər materiallar Alıcı və Istehsalçı arasında razılaşma ilə istifadə oluna bilər.
X.2.3. İxtisas Göstərişinin Yoxlanması
X.2.3.1. ASTM A923 üçün zərərli metal daxili fazaların aşkarlanması üçün sınaqlar aşağıda qeyd olunan qaydada termiki emal üzrə bir lövhədən tələb olunur:
UNS S32205 / S31803 Metodlar B və C
UNS S32202 / S32304 Metod B
UNS S32750 Metod Bvə C
UNS S2550 / S32520 Metod Bvə C
UNS S32760 Metod Bvə C
Alıcı və istehsalçı arasında razılaşdırılmalı olan, lakin 54 J – dən az olmayan B sınaqqiymətləri (40 ft - lbf)
Alıcı və istehsalçı arasında razılaşdırılmalı olan, lakin 27 J – dən az olmayan B sınaqqiymətləri (20 ft - lbf)
Alıcı və istehsalçı arasında razılaşdırılmalı olan sınaqqiymətləri
X.2.3.2. Nəzərdə tutulan minimum metal temperaturunda ASME UHA – 51 - ə görə Şarpi təsir sınağı üzlük lövhələri, üzlüyü bərkidən lövhələr, üzlüyü daxil edən lövhələr, üzlüyə qaynaqlanmış alt lövhələr, lyuk və uc boyuncuq üçün istifadə olunan lövhələr, lövhə - halqa üzlük – uc flanslar, kar flanslar və lyukun örtük lövhələri üçün tələb olunur:
a) Bütün qalınlıqlarda, - 29 C və - 40 C (- 20 F və - 40 F) arasında nəzərdə tutulan minimum temperatur olan zaman, və
b) Bütün temperaturlar üçün 10 mm – dən (3 / 8 düym) böyük qalınlığa malik olanlar üçün.
ASTM A923 B Təcrübəsinin sınaq nəticələri bu tələbləri yerinə yetirmək üçün istifadə oluna bilər, bir şərtlə ki, yan genişlənmə ölçülür və qeydə alınır.
X.3.1. İş temperaturu
Alıcı 5.2. – də verilən rezervuarın 120 C (250 F) keçməyən maksimum iş temperaturunu göstərməlidir.
X.3.2. Maksimum gərginlik
Maksimum gərginlik 5.5.3 - ə müvafiq olmalıdır, istisna hal kimi Cədvəl X – 2-dən Sts – i müəyyən etmək üçün istifadə olunmalıdır.
X.3.3. Maksimum Sıxılma təzyiqi
Mümkün sıxılma təzyiqləri 5.5.4 - ə müvafiq olmalıdır, istisna hal kimi, mümkün sıxılma təzyiqi 0.0175 – dən böyük və ya ona bərabər (t - c) / R qiymətləri üçün 205 Mpa (30,000 lbf / düym ) nəzərdə tutulmuş temperaturda materialın minimum hasilat qüvvəsinin nisbəti ilə və 0.0175 – dən az (t - c) / R qiymətləri üçün 200, 000 Mpa (29,000,000 lbf / düym ) nəzərdə tutulmuş temperaturda materialın elastiklik modulunun nisbəti ilə dəyiºdirilməlidir.
Cədvəl X – 2a – Rezervuar üzlükləri üçün mümkün gərginliklər (SI)
(Sts) keçməyən nəzərdə tutulmuş temperatur üçün mümkün Mpa gərginliyi
1. Sts temperaturlar arasında yerləşdirilə bilər.
2. Nəzərdə tutulan gərginlik minimum hasilat qüvvəsinin 0.6 və ya minimum qüvvənin 0.3 – dən daha az olmalıdır.
3. Cüt təsdiq olunmuş materiallar S31803 / S32205 və S32250 / S32520 üçün, Alıcı tərəfindən qeyd olunan dərəcədə mümkün gərginlikdən istifadə edin.
4. Mümkün hidrosınaq gərginliyi 5.5.7. – də göstərildiyi kimi olmalıdır.
Cədvəl X – 2b – Rezervuar Üzlükləri üçün mümkün gərginliklər (USC)
(Sts) keçməyən nəzərdə tutulmuş temperatur üçün mümkün Mpa gərginliyi
1. Sts temperaturlar arasında yerləşdirilə bilər.
2. Nəzərdə tutulan gərginlik minimum hasilat qüvvəsinin 0.6 və ya minimum qüvvənin 0.3 – dən az olmalıdır.
3. Cüt təsdiq olunmuş materiallar S31803 / S32205 və S32250 / S32520 üçün, Alıcı tərəfindən qeyd olunan dərəcədə mümkün gərginlikdən istifadə edin.
4. Mümkün hidrosınaq gərginliyi 5.5.7. – də göstərildiyi kimi olmalıdır.
X.3.4. Struktur hissələri və Boltlar üçün maksimum yol verilən gərginlik
Struktur hissələri üçün maksimum mümkün gərginlikqiymətləri Cədvəl 5 – 3-ə uyğun olmalıdır, istisna hal kimi sıxılma üçün mümkün gərginliklər 205 Mpa – ya kimi nəzərdə tutulan temperaturda materialın hasilat qüvvəsinin nisbəti ilə dəyişdirilməlidir (30,000 lbf / düym ).
X.3.5. Silidir Rezervuarlarının hamar altlıqları
Alt lövhələr üçün minimum qalınlıq Alıcı tərəfindən qeyd olunan hər hansı korroziya imkanı istisna olmaqla 5 mm (3 / 16 düym) olmalıdır.
X.3.6. Silidrin yan divarları üçün orta külək tirləri
X.3.6.1.Bənd 5.10.6.1-də göstərilən H1 qiyməti 200,000 Mpa (29,000,000 lbf / düym ) nəzərdə tutulan temperaturda materialın elastiklik modulunun nisbəti ilə dəyişdirilməlidir.
X.3.6.2.Bənd 5.10.6.2-də göstərilən Wtr qiyməti 200,000 Mpa (29,000,000 lbf / düym ) nəzərdə tutulan temperaturda materialın elastiklik modulunun nisbəti ilə dəyişdirilməlidir.
X.3.7. Sıxılma haqaları
5.12.4.3. – də olan (27) tənliyində 15,000 qiyməti 205 Mpa (30,000 lbf / düym) nəzərdə tutulan temperaturda materialın hasilat qüvvəsinin nisbəti ilə dəyişdirilməlidir.
X.3.8. Hamar Örtük Lövhələr və Kar flanslar
5.21 – də olan s qiyməti Cədvəl X – 2-yə uyğun olmalıdır.
Cədvəl X – 3a – Hasilat qüvvəsinin qiymətləri (SI)
Aşağıda qeyd olunanları keçməyən temperatur üçün hasilat qüvvəsi MPa
1. Temperaturlar arasında yerləşir
2. İstinad: ASME Bölmə II,. Hissə D – ninCədvəlY – 1 və ya istehsalçının məlumat vərəqləri
Cədvəl X – 3b – Hasilat qüvvə qiymətləri (USC)
Aşağıda qeyd olunanları keçməyən temperatur üçün hasilat qüvvəsi lbf / düym
1. Temperaturlar arasında yerləşir
2.İstinad: ASME Bölmə II,. Hissə D – nin Y – 1 Cədvəli və ya istehsalçının məlumat vərəqləri
Cədvəl X – 4a – Maksimum iş temperaturunda elastiklik modulu (SI)
Aşağıda qeyd olunanları keçməyən temperatur elastiklik modulu
Qeyd:Temperaturlar arasında yerləşir
Cədvəl X – 4b – Maksimum iş temperaturunda elastiklik modulları (USC)
Aşağıda qeyd olunanları keçməyən temperatur üçün elastiklik modulu lbf / düym
Qeyd:Temperaturlar arasında yerləşir
X.3.9. Gərginliyin boşaldılması
Bənd 5.25-in gərginlik boşaltma tələbləri Alıcı tərəfindən qeyd olunmayana kimi yerinə yetirilmir.
X.3.10. Qurula bilən üzlük əlaqəsi
5.27.4.5. – də tb qiyməti 205 Mpa – ya kimi (30,000 lbf / düym ) nəzərdə tutulmuş temperaturda materialın hasilat qüvvəsinin nisbəti ilə dəyişdirilməlidir.
X.4. Fabrikatlaşdırma
Dupleks paslanmayan poladın bərkliyini və korroziyaya davamlılığının azalma riskini mimimuma endirmək üçün xüsusi ehtiyat tədbirləri görülməlidir. Fabrikatlaşdırmanın, daşınmanın və konstruksiyanın bütün fazaları zamanı karbon poladlarının digər növləri və ya sərbəst dəmir ilə kontaktı minimuma endirmək üçün dupleks paslanmayan polad idarə olunmalıdır. Bu materialın termiki tarixi eyni zamanda yoxlanılmalıdır. Aşağıda qeyd olunan bölmələr idarə zamanı müşahidə edilməli olan əsas ehtiyat tədbirlərini təsvir edir.
Saxlama örtük altında olmalı, xoşagəlməz əməliyyatlardan, tüstüdən və zavodun çirkindən kənar olmalıdır. Əgər xarici mühitdə saxlama tələb olunarsa, yağış suyunun çəkilməsi və materialın qurudulmasına imkan vermək üçün göstərişlər hazırlanmalıdır. Dupleks paslanmayan polad karbon polad ilə kontaktda saxlanmamalıdır. Xloridlərdən, həmçinin qidalardan, içkilərdən, yağlardan, təmizləyicilərdən və sürtkü yağlarında ibarət materiallar dupleks paslanmayan polad ilə kontakta girməməlidir. Arzuolunmaz çirklənmə X.4.5. – də qeyd olunan metodlar ilə çıxarılmalıdır.
X.4.3.1. Dupleks paslanmayan poladın termiki kəsimi plazma - əyri metodu və ya lazer kəsimi ilə aparılmalıdır.
X.4.3.2. Dupleks paslanmayan poladın termiki kəsimi metal daxili çöküntülər ilə istiliyin təsir etdiyi zonanı tərk edə bilər. İşlənmə və ya döymə ilə çıxarılmayana kimi istiliyə məruz qalmış bu zonanın korroziyaya aralığı və bərkliyi azala bilər. Normal qaydada termiki kəsimdən HAZ qaynaqlama zamanı müvafiq əsas metalın əridilməsi və uc hissənin emalı ilə çıxarılması üçün kifayət qədər nazikdir. Alıcı istiliyin təsir etdiyi zonanın çıxarılmalı olub – olmadığını göstərməlidir.
X.4.4.1. Dupleks paslanmayan poladlar material üçün ziyanlı olmayan soyuq və ya isti formalaşdırma proseduru ilə formaya salınmalıdır.
X.4.4.2. Dupleks paslanmayan poladlar soyuq formalaşdıra bilər. Bu kimi soyuq formalaşdırma ilə əldə olunan maksimum gərginlik 10 % - i keçməyəcək və formaya salınan yay – dayağın yoxlanması formalaşdırma prosedurunda təmin olunmalıdır.
X.4.4.3. X – 5 Cədvəlində göstərilən temperatur norması daxilində isti formalaşdırma yerinə yetirilməlidir.
X.4.4.4. Minimum islatma temperaturuna hər hansı istilik yaratmaya başlamazdan əvvəl nail olunmalıdır.
X.4.4.5. 315 C (600 F) və X – 5 cədvəlində göstərilən minimum temperatur arasındakı temperaturlarda formalaşdırmaya yol verilmir.
X.4.4.6. İsti formalaşdırmanın ardınca, yandırma və su soyutma yerinə yetirilməlidir.
X.4.5.1. Normal korroziyaya davamlılığa ziyan yetirə biləcək səthin çirkləndiricilərini çıxarmaq üçün Alıcı təmizləmə tələb edən zaman, digər göstəriş olmayana kimi bu, ASTM A380 –a müvafiq olaraq yerinə yetirilməlidir. Alıcı nəzərdə tutulan xidmət üçün hər hansı əlavə təmizlikləri qeyd etməlidir.
X.4.5.2. Qaynaqlama bitdikdən sonra, aşqar qalıqları və qaynaq qırıntıları paslanmayan polad alətlərdən istifadə edərək mexaniki qaydada çıxarılmalıdır.
Cədvəl X – 5a – Minimum və Maksimum İstilik yaratma temperaturları və minimum islatma temperaturu (SI)
C Min islatma temperaturu
Cədvəl X – 5b – Minimum və Maksimum İstilik yaratma temperaturları və minimum islatma temperaturu (USC)
F Min islatma temperaturu
X.4.5.3. Əgər Alıcı tərəfindən tələb olunarsa, artıq qaynaq metalının çıxarılması əvvəlcədən digər metallar üzərində istifadə olunan kəmər və ya döymə çarx ilə həyata keçirilməlidir.
X.4.5.4. Əgər Alıcı tərəfindən tələb olunarsa, isti qaynaq tonunun kənarlaşdırılması müvafiq saxlanan məhsuldan və saxlama prosedurundan istifadə edərək həyata keçirilməlidir.
X.4.5.5. Kimyəvi təmizləyicilərin və istifadə olunan saxlama məhlullarının dupleks paslanmayan polada və ya qaynaq olunmuş birləşmələrə zərərli təsiri olmamalıdır və bu kimi kimyəvi maddələrin yerləşdirilməsini idarə edən qaydalara və qanunla müvafiq olaraq yerləşdirilməlidir. Su ilə tam yaxalama və qurutma hər zaman istənilən kimyəvi təmizləyicilər v ya saxlama məhlullarından istifadəyə əməl edir (bax: X.4.9).
X.4.6. Hava axınının təmizlənməsi
Əgər hava axınının təmizlənməsi vacibdirsə, bu, dəmir oksid və ya sərbəst dəmir kimi dəmirin çəkisi ilə 1 % - dən çox olmayan torpaq və ya çınqıldan ibarət iti iynəli strukturlar ilə həyata keçirilməlidir. Paslanan polad materialların təmizlənməsi üçün əvvəlcədən istifadə olunan polad qırıntılar və ya quma yol verilmir.
Əgər dupleks paslanmayan poladın duzlanması vacib olarsa, azot və hidroflüorik turşuların qarışığından istifadə olunmalıdır. Duza qoymadan sonra, dupleks paslanmayan polad tam olaraq suda yaxalanmalı və qurudulmalıdır.
X.4.8. Passivləşdirmə və ya səthi dəmirin çıxarılması
Alıcı passivləşdirməni və ya səthi dəmirin çıxarılmasını qeyd edən zaman, azot və ya sitrik turşusu ilə emal nəticəsində təmizlənməyə nail olunmalıdır. Azot hidroflüorik turşudan bərkidilmiş dəmiri çıxarmaq üçün istifadə olunmalıdır.
X.4.9.1. Təmizləmə, yaxalama və ya passivləşdirmə tələb olunan zaman, əməliyyatlar arasında səthlərin qurumasına imkan vermədən, bu əməliyyatlar dərhal yaxalama ilə müşayiət olunmalıdır. İstehsalçının təlimatları bəzi duza qoyulan məhsullar üçün yaxalamadan əvvəl neytrallaşdırma prosesini tələb edəcək.
X.4.9.2. Yaxalama suyu yararlı olmalı və 65 C – dən (150 F) aşağı və 40 C – dən (100 F) yuxarı temperaturlarda milyon xloridə görə 100 hissədən artıq olmayan və ya 40 C – dən (100 F) aşağı temperaturlarda milyon xloridə görə 200 hissədən çoxunu əhatə etməməlidir.
X.4.9.3. Yekun yaxalamaya əməl etməklə, avadanlıq tam qurudulmalıdır.
X.4.10.1. Qaynaqlama 6.6.2. – də yol verilən prroseslərdən hər hansı biri ilə olmalıdır. Sink – tərkibli ramalar ilə komponentlər və ya sinklənmiş komponentlər dupleks paslanmayan polada qaynaq olunmamalıdır.
X.4.10.2. Aşqar metalın kimyası Alıcı tərəfindən göstərildiyi kimi olmalıdır. Lazımi aşqar metalın seçilməsi materialların istehsalçısı ilə müzakirə oluna bilər. Karbonlu poladlara fərqli qaynaqlar E309L və ya daha yüksək qarışıq tərkibli aşqar metallardan istifadə etməlidir.
X.4.11. Qaynaqlama Proseduru və Qaynaqçının Kvalifikasiyaları
X.4.11.1. Qaynaqlama Proseduru və Qaynaqçının Kvallifikasiya tələbləri 6.7. və 6.8. Bölməsində göstərildiyi kimi olmalıdır. Əlavə olaraq, prosedurlar ASTM A923 Metod B – nin və Alıcı tərəfindən qeyd olunan zaman Metod C – nin tələblərinə cavab verməlidir. Qaynaq Kvalifikasiya qeydləri ASTM A923 və 6.7. Bölməsi ilə tələb olunan nəticələri sənədləşdirməlidir.
X.4.11.2. ASME kodeksinin IX Bölməsinin QW – 422 Cədvəlində P – nömrəsi ilə təyin olunmuş hər hansı material üçün, Qaynaqlama proseduru və qaynaqçının kvalifikasiyası həmin xüsusi material üçün yaradılmalıdır.
X.4.12. Qaynaqdan sonra termiki emal
Dupleks paslanmayan polad materialların qaynaqdan sonra termiki emalı yerinə yetirilməməlidir.
X.5. Yoxlama və Sınaq
X.5.1. Qaynaqların yoxlanması
X.5.1.1. Rezervuar qaynaqlarının radioqrafik yoxlanması
X.5..1.1.1. Rezervuar – qaynaqlarının radioqrafik yoxlanması 7.15.1. və 7.17.1.1. – yə müvafiq olmalıdır.
X.5.1.1.2. Üzlüyün dizaynları = 0.85 birləşmə effektivliyindən istifadə edən zaman, şaquli birləşmələrin yer radioqrafları 7.17.2., 7.17.3. və 7.17.4 - ə uyğun olmalıdır.
X.5.1.2. Maye nüfuz metodu ilə qaynaqların yoxlanması
Rezervuarın hidrostatik sınağından əvvəl, maye nüfuz metodu ilə aşağıda qeyd olunan komponent qaynaqlar yoxlanmalıdır.
a) əlavə qaynağın içində üzlük – altlıq
b) Tam olaraq radioqrafiya olunmayan rezervuar üzlükdə örtük əlaqələrinin bütün qaynaqları, həmçinin ucluq və lyuk boyuncuq qaynaqları və boyuncuq – flans qaynaqları.
c) Birləşdirilmiş hər iki hissənin qalınlığı 19 mm – dən (3 / 4 in) çox olan digər təzyiqsiz hissələr, tıxaclar, sıxılma halqaları və bərkidicilər kimi üzlüklərə əlavələrin bütün qaynaqları.
d) Dayaq zolaqların saxlanmalı olduğu rezervuarı dairəvi lövhələrində bütün rezervuarın qaynaq olunmuş birləşmələri
X.5.2. Hidrostatik yoxlama
X.5.2.1.Bənd 7.18.3. və 7.18.4-in qaydaları hidrostatik yoxlamaya tətbiq olunur.
X.5.2.2. Dupleks paslanmayan polad rezervuarların konstruksiyasında istifadə olunan materiallar əgər genişlənidirilmiş zaman müddətində çirklənmiş sınaq suyuna məruz qalarsa, korroziyaya və ya ümumi korroziyaya məruz qala bilər. Alıcı aşağıda qeyd olunan tələblərə cavab verən sınaq suyunun minimum keyfiyyətini qeyd etməlidir.
a) Alıcı tərəfindən digər göstəriş qeyd olunmayana kimi, rezervuarların hidrostatik yoxlanması üçün istifadə olunan su yararlı və emal olunmuş, milyon sərbəst xlorinə görə ən azı 0.2 hissədən ibarət olmalıdır.
b) Su lazımı qaydada təmiz olmalıdır.
c) Suda xoşagəlməz qoxu olmamalıdır (yəni, hidrogen sulfid olmamalı).
d) Su pH 6 və 8.3 arası olmalıdır.
e) Suyun temperaturu 50 C – dən (120 F) aşağı olmalıdır.
f) Suyun xlorid tərkibi milyona görə 50 hissədən az olmalıdır.
X.5.2.3. Yararlı su ilə yoxlama zamanı, Alıcı tərəfindən digər razılaşma olmayana kimi icra vaxtı 21 günü keçməməlidir.
X.5.2.4. Digər təmiz sular ilə sınaq zamanı, icra vaxtı 7 günü keçməməlidir.
X.5.2.5. Hidrostatik sınaq bitən zaman, su tam olaraq qurudulmalıdır. Nəmləndirilmiş səthlər, sınaq üçün yararlı olmayan sudan istifadə edən zaman yararlı + su ilə yuyulmalı və tam qurudulmalıdır. Aşağı yerlərə, yarıqlara və bu kimi yerlərə xüsusi diqqət yetirmək lazımdır. İsti hava qurutmasına yol verilmir.
Lehim 8.1.3. – dən çıxarılmalıdır.
Bu əlavələr aşağıda qeyd olunduğu kimi dupleks paslanmayan poladlar ilə istifadə üçün uyğundur:
g) Əlavə D müvafiqdir; bununla yanaşı, karbonlu polad dayaqlara əlavə edən zaman, xüsusi tələblər üçün bax: X.2.1.3.
h) Əlavə E müvafiqdir; bununla yanaşı, xarici karbonlu polad dayaqları əlavə edən zaman xüsusi tələblər üçün bax: X.2.1.3. Daxili dayaqlar X Əlavəsinin material tələblərinə cavab verməlidir.
i) Əlavə H müvafiq deyil; Alıcı tərəfindən qeyd olunan zaman yalnız gərginliyin boşaldılması tələb olunur və elə diqqətlə və elə qaydada yerinə yetirilməlidir ki, paslanmayan poladın xüsusiyyətlərinə ziyan yetirməsin və ya dəyişməsin (İst. X.3.9.1)
j) Əlavə Q müvafiq deyildir
k) Əlavə R müvafiq deyildir
Bütün digər əlavələr müvafiqdir.
Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin “26” dekabr 2014-cü il tarixli 010 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.
Laboratoriya tərəfindən yoxlanılmış-sıxılmış
torpaqların Kaliforniya möhkəmlilik əmsalına
dair standart sınaq metodları
1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən işlənib hazırlanıb və təqdim edilib.
2. Bu standart ASTM D 1883 - 07“Standard Test Method for CBR (California Bearing Ratio) of Laboratory-Compacted Soils”standartının autentik tərcüməsidir.
3. İlk dəfə tətbiq edilir.
4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STANDARTI
_______________________________________________________________________________________
Laboratoriya tərəfindən yoxlanılmış-sıxılmış
torpaqların Kaliforniya möhkəmlilik əmsalına
dair standart sınaq metodları
Standard Test Method for CBR
(California Bearing Ratio) of
Laboratory-Compacted Soils
_______________________________________________________________________________________
1.1 Bu sınaq metodu laboratoriya tərəfindən yoxlanılmış-sıxılmış nümunələrdən götürülmüş səkinin fundament, dayaq hissə və aşağı hissə materiallarının Kaliforniya möhkəmlilik əmsalının müəyyənləşdirilməsini ehtiva edir. Sınaq metodu 3⁄4 düymdən (19 mm) az olan maksimum ölçülü hissəciklərə malik materialların güclərinin qiymətləndirilməsi üçün nəzərdə tutulub (lakin, bununla məhdudlaşmır).
1.2 Materiallar 3⁄4 düymdən (19 mm) böyük maksimum hissəciklərə malik olduğu halda sınağı aparılmalıdır, bu sınaq metodu yol örtüyünün döşənək qatının fraksiyasının (+No. 4 - 3 düym) eyni qaldığı zaman sınaq üçün istifadə olunan bütün materialların hamısının 3⁄4-düymlü ələkdən keçən materialların çeşidlərə ayrılmasının dəyişdirilməsi üçün nəzərdə tutulub.
Kaliforniya möhkəmlilik əmsallı sınaq aparatlarında böyük hissəciklərə malik materialların sınağı zamanı səhvin qarşısını almaq üçün ənənəvi olaraq nümunələrin hazırlanmasına dair sınaq metodundan istifadə olunarsa, modifikasiya olunmuş material orijinal materiala nisbətən müxtəlif güc xüsusiyyətlərinə malik olur. Belə ki, çeşidlərə ayrılması dəyişdirilmiş materiallar üçün bu sınaq metodundan istifadə etməklə böyük təcrübə əldə dilib və lazımi dizayn metodlarından bu qaydadan istifadə etməklə sınaq nəticələrinə əsaslanaraq istifadə olunur.
1.3 Əvvəlki təcrübələr göstərir ki, ələk No. 4-də əsas hissəcikləri qalan materiallar üçün Kaliforniya möhkəmlilik əmsalının nəticələri yumşaq materiallardan fərqlidir. Bu səbəbdən etibarlı Kaliforniya möhkəmlilik əmsalını müəyyən etmək üçün bu materiallar üzərində bir neçə sınaqların keçirilməsi lazımdır.
1.4 Bu sınaq metodu xüsusi quru vahid çəkisi və xüsusi olaraq sıxlıq sınağından su tərkibi həcmində və ya optimal su tərkibində materialların Kaliforniya möhkəmlilik əmsalının müəyyən olunması üçün nəzərdə tutulub. Quru vahid çəki adətən D698 və ya D1557 sınaq metodları ilə müəyyən olunan maksimum quru vahid çəki faizi kimi verilir.
1.5 Sınağı tələb edən təşkilat su tərkibini və ya su tərkibinin həcmini və Kaliforniya möhkəmlilik əmsalının tələb olunduğu quru vahid çəkisini müəyyən etməlidir.
1.6 Tələb edən təşkilat tərəfindən digər hallarda nəzərdə tutulmadığı və ya sınağı aparılan material üçün sınaq nəticələrinə heç bir təsir olmadığı təqdirdə bütün nümunələr penetrasiyadan əvvəl isladılmalıdır.
1.7 Sıxılmış materiallar üçün Kaliforniya möhkəmlilik həcminin müəyyən olunması üçün bax: D4429 sınaq metodu.
1.8 Düym-funt vahidlərində göstərilən vahidlər standart kimi istifadə olunur. Mötərizələrdə göstərilən SI ekvivalentləri təxmini göstərilə bilər.
1.9 Yoxlanılmış və hesablanmış bütün qiymətlər müvafiq rəqəmlərə aid qaydalara və təcrübə D 6026-da müəyyən olunan yuvarlaq rəqəmlərə aid qaydalara uyğun olmalıdır.
1.9.1 Məlumatların toplanma, qeydə alınma və ya hesablanma qaydalarını müəyyən etmək üçün istifadə olunan qaydalar sənaye standartında qeyd olunur. Bundan başqa, onlar ümumilikdə saxlanıla bilən müvafiq rəqəmlərin əvəzləmələri qismində çıxış edir. İstifadə olunan qaydalar özündə material dəyişkənliyiin, məlumat, xüsusi məqsədə aid bilgilərin əldə olunması məqsədi və ya istifadəçinin məqsədinə aid məlumatları əks etdirmir və müvafiq rəqəmlərin azaldılması və ya çoxaldılması üçün və ya bu nəzəriyyələrə uyğun olan hesabat məlumatları üçün ümumi təcrübə hesab olunur. Texniki dizayna aid analitik metodlarda istifadə olunan müəyyən rəqəmləri nəzərə almaq bu standartın həcminə aid deyildir.
1.10 Bu Standart onun istifadəsi ilə müşayiət olunan təhlükəsizlik problemlərinin hamısının tənzimlənməsinə aid deyil. Bu standartın istifadəçisinin səlahiyyətinə təhlükəsizlik və sağlamlıq təcrübələrini və istifadədən əvvəl tənzimləyici məhdudiyyətlərin uyğunluğunu müəyyən etməkdir.
2.1 ASTM Standartları:
D422 Test Method for Particle-Size Analysis of Soils (Torpaq hissəciklərinin ölçülərinin təhlilinə aid Sınaq Metodu)
D653 Terminology Relating to Soil, Rock, and Contained Fluids (Torpaq, Süxurlar və Konservləşdirilmiş Mayelərə aid Terminologiya)
D698 Test Methods for Laboratory Compaction Characteristics of Soil Using Standard Effort (12 400 ft-lbf/ft3 (600 kN-m/m3)) (Standart (12 400 ft-lbf/ft (600 kN-m/m)) istifadə etməklə Torpağın Laboratoriya tərəfindən müəyyən edilmiş Sıxlıq Xüsusiyyətlərinə aid Sınaq Metodu)
D1557 Test Methods for Laboratory Compaction Characteristics of Soil Using Modified Effort (56,000 ft-lbf/ft3 (2,700 kN-m/m3)) (Standart (56,000 ft-lbf/ft (2,700 kN-m/m)) istifadə etməklə Torpağın Laboratoriya tərəfindən müəyyən edilmiş Sıxlıq Xüsusiyyətlərinə aid Sınaq Metodu)
D2168Practices for Calibration of Laboratory Mechanical- Rammer Soil Compactors(Laboratoriya tərəfindən müəyyən edilmiş Mexaniki-Torpaq Döyəcləyən cihazın Kalibrasiyasına aid təcrübələr)
D2216 Test Methods for Laboratory Determination of Water(Moisture) Content of Soil and Rock by Mass (Torpaq və Süxur Kütlələrinin su tərkibinin Laboratoriya tərəfindən müəyyən olunmasına dair Sınaq Metodları)
D2487 Practice for Classification of Soils for Engineering Purposes (Unified Soil Classification System)(Texniki Məqsədlər üçün Torpağın Çeşidlənməsinə dair Təcrübə (Torpağın Çeşidlənməsinə aid Vahid Sistem))
D2488 Practice for Description and Identification of Soils(Visual-Manual Procedure) (Torpağın Təsviri və Müəyyənləşdirilməsinə dair Təcrübə (Vizual-Əl ilə istifadə qaydaları))
D3740 Practice for Minimum Requirements for Agencies Engaged in Testing and/or Inspection of Soil and Rock as Used in Engineering Design and Construction (Texniki Dizayn və İnşaatda istifadə olunan Torpaq və Süxurların Sınağı və/və ya Yoxlanılmasına cəlb olunan təşkilatların minimum tələblərinə dair təcrübə)
D4318 Test Methods for Liquid Limit, Plastic Limit, and Plasticity Index of Soils (Torpaqların plastikli Göstəricisi, Axıcılıq Məhdudiyyəti və Plastikli Məhdudiyyətinə aid Sınaq Metodları)
D4429 Test Method for CBR (California Bearing Ratio) of Soils in Place (Hazır Torpaqların Kaliforniya möhkəmlilik əmsalına dair Sınaq Metodu)
D4753 Guide for Evaluating, Selecting, and Specifying Balances and Standard Masses for Use in Soil, Rock, and Construction Materials Testing (Balansın qiymətləndirilməsi, seçilməsi və müəyyən olunmasına və Torpaq, Süxur və İnşaat Materiallarının sınağında istifadəsi üçün Standart Kütləyə dair Qayda)
D6026Practice for Using Significant Digits in Geotechnical Data(Geotexniki Məlumatlarda Müvafiq Rəqəmlərin İstifadəsinə dair Təcrübə)
E11 Specification for Woven Wire Test Sieve Cloth and Test Sieves (Toxunma Məftilli setkalı Ələk Parçası və Sınaq Ələklərinə aid Texniki Şərtlər)
3.1 Təriflər—bu standartda D653-da verilən termin və təriflərdən istifadə edilib.
3.2 Bu standartda əlavə olaraq aşağıdakı termin və təriflərdən istifadə edilib:
3.2.1 sıxlıq nümunələrinin su tərkibi, wi—sınaq nümunələrini sıxmaq üçün istifadə olunan materialın faizi miqdarında su tərkibi.
3.2.2 Hopdurma prosesindən sonra 1 düymdə (25.4-mm) su tərkibi ws—penetrasiya və hopdurulma prosesindən sonra materialın 1 düymündə (25.4 mm) yuxarı faizdə su tərkibi
3.2.3 Sınaq prosesindən sonra su tərkibi, wf—hopdurulma prosesindən və yekun penetrasiyadan sonra materialın faiz miqdarında su tərkibi; buraya 3.2.2 göstərilən materiallar daxil deyildir.
3.2.4 hopdurulma prosesində və sonra quru sıxlıq, rdi—ölçülmüş yaş kütlədən istifadə etməklə və 3.2.1-də qeyd olunan su tərkibindən istifadə edərək quru kütləni hesablamaqla sıxılmış sınaq nümunəsinin quru sıxlığı.
4.1 Kaliforniya möhkəmlilik əmsalı sınağı səth üzrə tətbiq olunan və səkilərin dizaynına yardım etmək üçün torpaqların tədqiqatlarından istifadə olunan yük sınağıdır. Laboratoriya sınağında daimi penetrasiya həcmində sıxılmış materialı qəlib formasına yerləşdirmək üçün dairəvi porşendən istifadə olunur. Kaliforniya möhkəmlilik əmsalı sınaq torpağının 0.1 düym (2.5 mm) və 0.2 düym (5 mm) hissəsini mükəmməl şəkildə çeşidlərə ayrılmış standart daş materialına yerləşdirilməsi tələb olunan yük vahidinə yerləşdirmək üçün tələb olunan porşen üzərinə yük vahidinin əmsalı kimi ifadə olunur.
4.2 Bu sınaq metodundan xüsusi qəlib formasında sıxılmış materialın Kaliforniya möhkəmlilik vahidini müəyyən etmək üçün istifadə olunur. Bu proses təşkilatın protokol və ya xüsusi dizayn tələblərini hazırlamaq üçün sınağın həcmini müəyyən etmək üçün vacibdir. Müvafiq sınaq həcminə daxildir:
4.2.1 Kaliforniya möhkəmlilik əmsalının penetrasiya sınaqları D698 və ya D1557 Metodlarının Metod C-yə uyğun olaraq icra olunan sıxlıq sınağının hər biri mərhələsi üzrə yerinə yetirilir. Bu standartda müəyyən olunan aralıq qat diskinə malik Kaliforniya möhkəmlilik əmsalı 6-düymlük (150-mm) diametrə malik sıxlıq qəlibi kimi eyni aralıq ölçüyə malikdir.
4.2.2 Digər seçim isə xüsusi su tərkibi və sıxlığı üzrə sıxılmış material üzrə icra olunacaq Kaliforniya möhkəmlilik əmsalının sınağıdır. Bundan başqa, su tərkibinin həcmi bir və bir neçə sıxlıq qiyməti üzrə nəzərə alınıb. Bu tələb olunan su tərkibinin həcmi üzrə və ya xüsusi su tərkibi üzrə iki və ya üç sıxıcı qüvvədən istifadə etməklə hazırlanmış nümunələr seriyasını tələb edəcəkdir. Bu sıxıcı qüvvə arzuolunan sıxlıqdan yuxarı və aşağı sıxlıq yaratmaq üçün hər bir qat üzrə zərbələri dəyişərək, D698 və ya D1557 qaydalarına riayət etməklə əldə olunur.
5.1 Bu sınaq metodu yol və aerodrom səkilərində istifadə olunan təkrar istifadə oluna bilən materiallar da daxil olmaqla, fundament, dayaq hissə və yol örtüyünün döşənək qatının potensial gücünü qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Bu sınaqda əldə olunan Kaliforniya möhkəmlilik əmsalı mükəmməl səki dizayn metodlarının ayrılmaz hissəsini təşkil edir.
5.2 Tətbiqatlar üçün Kaliforniya möhkəmlilik əmsalı üzrə su tərkibinin sıxlığı effekti az olduqda, belə ki qarışıq, döyülmüş-xırdalanmış materiallar kimi və ya dizayn qaydalarında su tərkibinin sıxlığından fərqlənən effekt üzrə formanın olduğu zaman, Kaliforniya möhkəmlilik əmsalı xüsusi sıxlıq təsiri üzrə optimal su tərkibində müəyyən olunmalıdır. Müəyyən olunan quru vahid çəki təşkilatın sahə üzrə sıxlıq texniki tələblərindən istifadə etməklə yolverilən minimum faiz sıxlığı üzrə normaldır.
5.3 Tətbiqatlar üçün, Kaliforniya möhkəmlilik əmsalı üzrə su tərkibinin sıxlığının təsiri müəyyən olunmazsa və ya həmin təsiri nəzərə almaqla, su tərkibinin sıxlığının təsiri lazımi səviyyədə olduqda, Kaliforniya möhkəmlilik əmsalı agentliyin sahə üzrə sıxlıq texniki tələblərindən istifadə etməklə sahənin sıxlığı üzrə su tərkiblərinin həcmi üzrə, adətən müvafiq hesab olunan su tərkibinin həcmi, müəyyən olunur.
5.4 Tədricən sərt olmağa başlayan sement (və digər) materiallarının hazırlanması üçün sınaq nümunələri üzrə meyarlar geotexniki mühəndis qiymətləndirməsinə əsaslanmalıdır. Mühəndis tərəfindən təlimat verilən qaydada, sement materialları uzun müddətli iş şərtlərini özündə əks etdirən möhkəmlilik əmsalının ölçülməsinə qədər lazımi qaydada buxara verilməlidir.
Qeyd 1: Bu sınağı icra edən təşkilat Təcrübə D3740-a əsasən qiymətləndirilməlidir. Bu sınaq metodunda qeyd olunan dəqiqlik və sistematik xəta haqda bildirişlərə baxmayaraq, bu sınaq metodunun dəqiqliyi onu icra edən heyətin səriştəsindən və istifadə olunan avadanlıq və qurğuların uyğunluğundan asılıdır. Təcrübə D3740-ın meyarlarına uyğun olan təşkilatlar səlahiyyətli və obyektiv sınaq işlərini görmək qabiliyyətinə malik təşkilatlardır. Bu sınaq metodlarının istifadəçiləri Təcrübə D3740 uyğunluq sınaq prosesinin uyğunluğunu təmin etmədiyi haqda məlumatlandırılmışdır. Etibarlı sınaq prosesləri bir çox faktorlardan asılıdır; Təcrübə D3740 bu faktorların bir çoxlarının qiymətləndirilməsində istifadə olunur.
6.1 Yükləmə maşını—Yükləmə maşını nümunə üzrə penetrasiya porşeninə güc tətbiq etməklə istifadə olunması üçün 0.05 düym (1.27 mm)/dəqiqə həcmində vahid şəkildə (hərəkət etməyən) hərəkət edən dayaq hissə və fırlanan başlıqla təchiz olunmuşdur. 0.05 düym (1.27 mm)/dəqiqə həcmindəki yük penetrasiya zamanı hazırlanmış yük həcmi üzrə 620% həcmində saxlanılır. Yükləmə maşınının minimum həcmi Cədvəl 1-də qeyd olunan tələblərə əsaslanmalıdır.
6.1.1 Maşın maksimum penetrasiya yükünə; 10 lbf (44 N) və ya 10-kip (44.5-kN) həcmindən az; 5-kip (22.3-kN) üzrə 5 lbf (22 N) və 2.5-kip (11.2-kN) üzrə 2 lbf (8.9 N) uyğun gələn yük-göstərən qurğu ilə təchiz olunmalıdır.
6.1.2 0.001 düym (0.025 mm) yaxın oxunula bilən və montaj armaturuna malik penetrasiya ölçən cihaz (mexaniki siferblat göstərici və ya elektron yerdəyişmə ötürücüsü kimi). Deformasiya ölçən cihazı penetrasiya porşeninə və qəlibin sonuna birləşən montaj dəsti dəqiq penetrasiya ölçülərini verməlidir. Belə ki, deformasiyaya malik dəstin yük həcminin təzyiqli komponentə qaynaq edilməsi qeyri-dəqiq penetrasiya ölçülərini özündə əks etdirməlidir.
6.2 Qəlib—qəlib daxili diametri 6 ± 0.026 düym (152.4 ± 0.66 mm) və hündürlüyü 7 ± 0.018 düym (177.8 ± 0.46 mm) olan sərt metal silindrdir. Bu hündürlüyü ən azı 2.0 in. (50.8 mm) olan xarici metal mufta və qəlibin daxili sahə çərçivəsindəki lövhə üzərində eyni qaydada yerləşdirilmiş ən azı 28 ədəd 1⁄16-düym (1.59-mm) diametrə malik dəliyə malik metal dayaq lövhə ilə təmin olunmalıdır. Qəlibin aşağı hissəsində aralıq qat diski yerləşdirdikdə, qəlibin daxili həcmi (xarici mufta da daxil olmaqla) 0.075 ± 0.0009 ft (2124 ± 25 cm) təşkil etməlidir. Şəkil 1 qəlib dizaynını əks etdirir. Kalibrasiya qaydası aralıq qat diskinin yerləşdiyi qəlibin faktiki həcmini təsdiqləmək üçün istifadə olunmalıdır. Müvafiq kalibrasiya qaydaları D698 və D1557 Sınaq Metodlarında qeyd olunub.
6.3 Aralıq qat diski—515⁄16 düym (150.8 mm) minimum daxili diametrə malik dairəvi metal aralıq qat diskləri (bax Şəkil 1) hesab olunur, lakin, aralıq qat diskinin qəlibin daxilinə asanlıqla sürüşüb düşməsinə imkan verən böyük diametrə malik olmamalıdır. Aralıq qat diskinin hündürlüyü 2.416 6 0.005 düymdə (61.37 6 0.127 mm) olmalıdır.
6.4 Döyəcləyən cihaz—Mexaniki döyəcləyən cihazdan istifadə olunduğu zaman onun dairəvi dayaq hissəyə malik olması halı istisna olmaqla, D698 və ya D1557 Sınaq Metodlarında qeyd olunan döyəcləyən cihaz 6-in. (152.4-mm) diametrli qəlibdə sıxıldığı zaman döyəcləyən cihazın zərbəni torpağın səthi üzrə eyni formada paylaşdıran qurğu ilə təmin olunmalıdır. Mexaniki döyəcləyən cihaz D2168 Sınaq Metoduna əsasən kalibrasiya olunmalı və tənzimlənməlidir.
Cədvəl 1 Minimum yük həcmi
6.5 Genişlənməni ölçən cihaz - konfiqurasiyası Şəkil 1-də göstərilən cihazla eynilik təşkil edən tənzimlənən metal dayaq hissə və deşilmiş metal lövhə. Deşilmiş lövhə 57⁄8 - 515⁄16 düym (149.23 - 150.81 mm) diametrdə olmalı və dayaq üzərində eyni qaydada olan ən azı əlli iki ədəd 1⁄16-düym (1.59-mm) diametrə malik dəliklərə malik olmalıdır. Hopdurulma prosesi zamanı qabarma sayını ölçmək üçün siferblat göstəricini saxlamaq üçün metal ştativ lövhə tələb olunur. Genişliyi-Ölçən aparat 2.8 lbf (1.27 kg) artıq çəkiyə malik olmamalıdır.
6.6 Çəki daşları—ümumi kütləsi 4.54 ± 0.02 kq olan və hər biri 2.27 ± 0.02 kq novlu metal çəki daşlarına malik bir və ya iki halqavari metal çəki daşları. Halqavari metal çəki daşları 57⁄8 - 515⁄16 düym (149.23 - 150.81 mm) diametrə malik olmalı və təxminən 21⁄8 düym (53.98 mm) diametrli mərkəz dəliyə malik olmalıdır.
6.7 Penetrasiya porşeni - 1.954 ± 0.005 düym. (49.63 ± 0.13 mm) diametrə malik və 4 düymdən az olmayan (101.6 mm) uzunluğa malik metal porşen (bax: Şəkil 1). İş nöqteyi nəzərindən, daha böyük uzunluğa malik porşendən istifadə etmək üstünlükdür, lakin, daha da uzun porşendən istifadə oluna bilər.
6.8 Qabarıqlığı ölçən cihaz- minimum 0.200-düym (5-mm) həcmində 0.001 düym (0.025 mm) dəqiqliyə malik mexaniki siferblat göstərici.
6.9 Balans—1-qr dəqiqlik qabiliyyətinə malik balans üzrə D4753 Texniki Şərtlərin Tələblərinə uyğun gələn A sinif GP5 balansı.
6.10 Quruducu soba-termostatik cəhətdən idarə olunan, süni ventilyasiya tipinə uyğun gələn və quruducu kamera vasitəsilə bərabər 230 ± 9 °F (110 ± 5 °C) temperaturu saxlamaq qabiliyyətinə malik soba.
6.11 Ələk— E11 Texniki Şərtlərin tələblərinə uyğun gələn və 3/4 düym (19 mm) və No. 4 (4.75 mm) ələk.
6.12 Filtr kağızı – Tez bir zamanda filtrasiya edən və 15 sm-lik diametrə malik güclü rütubətlik gücünə malik filtr kağızı.
6.13 Düzxətli xətkeş—müvafiq uzunluğa, lakin, 10 düymdən az olmayan (254 mm) uzunluğa malik sərt metaldan hazırlanmış düzxətli xətkeş. Düzxətli xətkeş ümumi uzunluğu ±0.005 düymlük (60.1 mm) və möhkəmliyə davamlı şəkildə hazırlanmalıdır. Kəsici kənarlar 1/8 düymdən (3 mm) qalındırsa, bu zaman kənarlar kəsilib hamarlanmalıdır.
6.14 Çənin və ya qabın termik emalı (hopdurulması) – quraşdırılmış qəlib ətrafında və ya üzərində suyun yox olmasına imkan verən lazımi dərinlik və hava dəlikli çən və ya qab. Çən və ya qabın aşağı hissəsi şəbəkəli hissəyə malik olmalıdır ki, bu da ona qəlibin aşağı hissəsindəki perforasiya kanalına suyun daxil olmasına şərait yaratmalıdır.
6.15 Qarışdırıcı alətlər- Qarışdırıcı qab, qaşıq, kürəkcik, kiçik bel və s. kimi əlavə alətlər və ya torpaq nümunəsi və suyun qarışdırılması üçün lazım olan digər müvafiq mexaniki alətlər.
7.1 Sıxılma prosesi üçün nümunə(lər) D698 Sınaq Metodunun C Metodunda qeyd olunan qaydalara və 6-düymlü (152.4-mm) qəlibin sıxılması üçün D1557 Sınaq Metoduna əsasən hazırlanmalıdır, aşağıdakılar istisna olmaqla:
7.1.1 Əgər bütün materiallar 3⁄4-düymlük (19-mm) ələkdən keçərsə, tam təsnifat prosesi heç bir modifikasiya olmadan sıxlıq nümunələrinin hazırlanması üçün istifadə olunmalıdır. Əgər materiallar 3⁄4-düymlük (19-mm) ələkdə qalarsa, 3⁄4-düymlük (19-mm) ələkdə qalan material atılmalı və 3⁄4-düymlük (19-mm) ələkdən keçən material kütləsinə bərabər kütlə və sınaq üçün istifadə olunmayan nümunədən hissələrin ayrılması ilə əldə olunan 4 saylı ələkdə qalan kütlə ilə əvəzlənməlidir.
8.1 Yalnız optimal su tərkibindəki torpağın möhkəmlilik əmsalı – 7.1-də qeyd olunan qaydada hazırlanmış materialdan istifadə edilərək, D698 ya D1557 Sınaq Metodunda qeyd olunan sıxlıq metodundan istifadə edərək, torpaq üçün optimal su tərkibini müəyyən etmək məqsədilə sınaq nümunələrinin lazımi sayına uyğun olaraq, sıxlıq sınağının icrasını həyata keçirilir. Eyni material üzrə əvvəl icra olunan sıxlıq sınağı göstərilən sıxlıq sınağı ilə əvəzlənə bilər, belə ki, əgər nümunədə 3⁄4-düymlük (19-mm) ələkdə qalan material varsa, 7.1-də qeyd olunduğu kimi hazırlanmış torpaqdan istifadə olunur (Qeyd 2).
Qeyd 2:4-düymlük (101.6-mm) diametrlik qəlibdə yerinə yetirilən sıxlıq sınağından əldə olunan maksimum quru vahid çəkisi 6-düymlük (152.4-mm) sıxlığa malik qəlibdə və Kaliforniya möhkəmlilik əmsalına malik qəlibdə yerinə yetirilən sıxlıq sınağından əldə olunan maksimum quru vahid çəkisindən bir qədər böyük ola bilər.
8.1.1 Kaliforniya möhkəmlilik əmsalının 100 % maksimum quru vahid çəkisi və ya optimal su tərkibində olması lazım olarsa, qeyd olunan sıxlıq prosedurunda, həmçinin, D698 ya D1557 Sınaq Metodlarında və D2216 Sınaq Metoduna əsasən müəyyən olunan optimal su tərkibinin 60.5 həcmində hazırlanmış torpaqdan götürülən və istifadə olunan nümunəni sıxmaq.
Qeyd 3:Maksimum quru vahid çəki 4-düymlük (101.6-mm) qəlibdə sıxlıq üzrə müəyyən olunarsa, bu zaman, bərabər sıxlığa və ya tələb olunandan artıq sıxlığa malik olan nümunə yaratmaq üçün digər həcmli və ya hər bir qat üzrə 75 zərbədən istifadə etməklə, nümunələri 8.1.2-də qeyd olunan qaydada sıxmaq lazımdır.
8.1.2 Kaliforniya möhkəmlilik əmsalının optimal su tərkibində və maksimum quru vahid çəki faizində olması lazım olarsa, müəyyən olunan sıxma prosesindən istifadə etməklə, lakin hər bir nümunədə hər bir qat üzrə müxtəlif zərbə sayından istifadə etməklə, optimal su tərkibinin 60.5 faizi həcmində hazırlanmış torpaqdan götürülmüş üç nümunəni sıxmaq. Yuxarıda qeyd olunan vahid çəkiyə və aşağıda göstərilən arzuolunan həcmə malik nümunələrin hazırlanması üçün hər bir qat üzrə zərbələrin sayı lazım olduğu təqdirdə, dəyişə bilər. Bir qayda olaraq, əgər torpaq üçün Kaliforniya möhkəmlilik əmsalının 95% maksimum quru vahid çəkisində olması lazım olarsa, hər bir qat üzrə 56, 25, və 10 zərbədən istifadə olunmaqla sıxılmış nümunələr müvafiq hesab olunur. Penetrasiya bu nümunələrin hər biri üzrə yerinə yetirilməlidir.
8.2 Su tərkibi həcmi üzrə möhkəmlilik əmsalı – Nümunələri 8.1-də qeyd olunanlara oxşar şəkildə hazırlanır, istisna olaraq, sıxlıq-nəmlik əyrisini yaranması üçün istifadə olunan hər bir nümunə hopduran olmalıdır. Bundan başqa, hər bir qatın sıxlığı üçün 25-zərbə və 10-zərbə üzrə tam su tərkibi-vahid çəkisinin əlaqəsi yaranmalı və hər bir sıxılmış sınaq nümunəsindən istifadə olunmalıdır. Bütün sıxlıq proseslərini Kaliforniya möhkəmlilik əmsallı qəliblərdə yerinə yetirilir. Müəyyən olunan vahid çəki 100 % və ya 100% maksimum quru vahid çəki həcminə yaxın bir həcmdə olarsa, hər bir qat üzrə 56-zərbədən çox sıxlıq zərbəsindən istifadə etmək vacib hesab edilir (Qeyd 3).
Qeyd 4: Quru vahid çəki tipli sıxlıq gücünün yarı-laqorifm miqyaslı cədvəli adətən sıxlıq zərbəsi ölçü xətkeşində ft-lb/ftolduqda düzxətli əlaqəni əks etdirir. Bu tipli cədvəl sıxlıq gücünün və müəyyən olunan quru vahid çəkisi və su tərkibinin həcminin qeydə almaq üçün hər bir qat üçün zərbələrin sayının müəyyən olunması üçün faydalı hesab olunur.
8.2.1 Kaliforniya möhkəmlilik əmsallı sınaq nümunələri isladılarsa, bu zaman D2216 Sınaq Metoduna əsasən su tərkibinin müəyyən olunması üçün materialın nümunəsi götürülür. Əgər sıxlıq prosesi nəzarət olunan temperatur (65 – 75° F (18 – 24° C) altında yerinə yetirilərsə, bu zaman hazırlanmış torpaq sıxlıq prosesi zamanı sıxlaşdırılmış şəkildə saxlanılmalıdır, yalnız su tərkibi nümunəsindən istifadə etmək tələb olunur. Belə ki, əgər sıxma prosesi nəzarət olunmayan sahədə icra olunursa, bu zaman sıxlıq prosesinin əvvəlində iki su tərkibi nümunələrini və sıxlıq prosesindən sonra qalan materialın digər nümunələrini götürmək. Hesabat üçün su tərkibini və orta iki qiyməti müəyyən etmək üçün D2216 Sınaq Metodundan istifadə etmək. Su tərkibli sıxılmış nümunələrinin uyğunluğunu sübut etmək üçün iki nümunə 1.5 faizdən çox fərqlənməməlidir.
8.2.2 Əgər nümunə isladılmamışdırsa və bu zaman orta su tərkibi arzuolunandırsa, D698 və ya D1557 Sınaq Metodlarına uyğun olaraq götürülür.
8.2.3 Qəlib xarici dəstəyi saxlamaq üçün dəlikdən dayaq lövhəyə bərkidilir (əlavə olunmuş muftalar istisna olmaqla). Aralıq qat diskini dayaq lövhəyə daxil etmək və filtr kağız diskini aralıq qat diskinin yuxarı hissəsinə yerləşdirmək. Torpaq-su qarışığın 8.1, 8.1.1, və ya 8.1.2-yə əsasən qəlib daxilində bərkidilir.
8.2.4 Uzatma muftanı kənarlaşdırılır və sıxılmış torpaq düzxətli xətkeş vasitəsilə qəlibin yuxarı hissəsi boyunca ehtiyatla qaydaya salınır. Sərt materialların kənarlaşdırılması ilə səthdə yarana bilən dəliklər kiçik ölçülü materiallar vasitəsilə bağlanılır. Perforasiya olunmuş dayaq lövhə və aralıq qat diskini, tərəzini kənarlaşdırılır və qəlibin kütləsin və sıxılmış torpaq qeydə alınır. Sərt filtr kağızının diski perforasiya olunan dayaq lövhə üzərinə yerləşdirilir, qəlib və sıxılmış torpaq istifadə edilir və perforasiya olunan dayaq lövhə filtr kağızı ilə sıxılmış torpağın olduğu qəlibə bərkidilir.
8.2.5 Əlavə çəkini perforasiya olunan lövhə üzərinə yerləşdirilirvə elektron-optik sistem cihazı tənzimlənir və qəlibdəki sıxılmış torpaq nümunəsi üzərinə ehtiyatla aşağı salınır. Əlavə tarazlığı 5 lbf (2.27 kg) həcmində dayaq materialın çəkisi üzərinə və səkiyə tətbiq etmək, lakin, heç bir halda ümumi çəki 10 lbf (4.54 kq)-dan az çəkidə istifadə olunmamalıdır. Əgər səkiyə aid heç bir çəki müəyyən olunmazsa, bu zaman 10 lbf (4.54 kq) istifadə edilir. Genişliyi ölçən aparatın kütləsi 2.8 lbf (1.27 kq) olarsa, bu zaman onun kütləsi ləğv olunur. Suyun nümunələrin yuxarı və aşağı hissələrinə axmasına şərait yaratmaqla, qəlib və sudakı tərəzinyüklənir. Qabarıqlıq üzrə ilkin ölçüləri götürülür və nümunənin 96 saat ərzində islaq vəziyyətdə saxlanmasına şərait yaradılır. Bu zaman ərzində su səviyyəsi daimi səviyyədə saxlanılır. Qısa yükləmə müddəti islanmaya hazır olan mükəmməl şəkildə xırdalanmış və ya dənəvər torpaq üçün yolverilən hesab olunur, bu zaman sınağın nəticələrə heç bir təsir göstərməyəcəyinə əmin olmaq lazımdır. 96 saatın sonunda, qabarığın son ölçülərini götürmək və qabarıqlığı nümunənin ilkin hündürlüyünün faizi kimi hesablamaq.
8.2.6 Suyu atılır və nümunə 15 dəqiqə ərzində islanmağa buraxılır. Suyun atılması zamanı nümunənin səthinin korlanmasına imkan verməmək. Səth suyunu atmaq üçün nümunənin maili vəziyyətdə saxlanması vacibdir. Tərəzini, perforasiya olunan lövhəni və filtr kağızını atmaq və kütləni müəyyən etmək və onu qeydə almaq. İstifadəçi maili səth yaratmaq və artıq suyu atma üçün balonlu şprisdən və adsorbent salfetlərindən istifadə etməklə qəlibin dayaq hissəsini dayaz qabın kənarına yerləşdirməyi labüd hesab edir.
9.1 Müəyyən olunan yükləmə intensivliyini yaratmaq üçün artıq çəki nümunə üzərinə yerləşdirilir; əgər heç bir səki çəkisi müəyyən olunmazsa, bu zaman 10-lbf (4.54 kq) kütləsindən istifadə edilir. Əgər nümunələr əvvəlcədən isladılmış olarsa, əlavə çəki islatma zamanı istifadə olunan çəkiyə bərabər olmalıdır. Əlavə çəkili dəliyin üzərində torpağın qabarmasının qarşısını almaq üçün, penetrasiya porşenini yerləşdirməzdən əvvəl torpağın üzərinə halqalı 5-lbf (2.27-kq) çəkini qoymaq, belə ki, bundan sonra, əlavə çəkinin qalığını yerləşdirmək lazımdı.
9.2 Penetrasiya porşenini mümkün qədər kiçik yüklə yerləşdirilir, heç bir halda, bu 10 lbf-dən (44 N) çox olmamalıdır. Yük və penetrasiya ölçüləri sıfıra endirilir və ya müvafiq qaydada toplanmış məlumatlardakı ilkin qiymətlər hesablanır. Bu ilkin yük porşenin yerləşməsini təmin etmək məqsədilə tələb olunur və yükün penetrasiya əlaqəsini müəyyən edən zaman bu sıfır yük kimi hesab olunmalıdır. Penetrasiya ölçən cihazı 6.1.2-yə əsasən bərkidilir.
Qeyd 1: Metr ekvivalentləri üçün bax: Cədvəl 2.
Qeyd 5:Yüksəklikdəki yüklərdə dayaq hissələr fırlana bilər və penetrasiya ölçülərinin qeydə alınmasına mane ola bilər. Porşen penetrasiyasının dərinliyinin yoxlanılması yanlış rəng göstəricilərinin yoxlanılması növlərindən biridir.
9.3 Yükü penetrasiya porşeni üzərinə elə tətbiq etmək lazımdır ki, penetrasiya həcmi təxminən 0.05 düym (1.27 mm)/dəqiqə olmuş olsun.
Yük qeydlərini 0.025 düym (0.64 mm), 0.050 düym (1.27 mm), 0.075 düym (1.91 mm), 0.100 düym (2.54 mm), 0.125 düym (3.18 mm), 0.150 düym (3.81 mm), 0.175 düym (4.45 mm), 0.200 düym (5.08 mm), 0.300 düym (7.62 mm), 0.400 düym (10.16 mm) və 0.500 düylük (12.70 mm) penetrasiyalarda qeydə alınır. Əgər penetrasiya üzrə maksimum yük 0.500 düymdən (12.70 mm) az olarsa, maksimum yük və penetrasiya qeyd edilir. Əl ilə idarəolunan yükləmə qurğuları ilə penetrasiya həcmini yoxlamaq üçün qısa intervallar arasında yük göstəricilərinə dair qeydlər etmək üçün vacib hesab oluna bilər. Xətkeşi kəsik daxilinə qoymaqla və torpağın yuxarı hissəsindən kəsiyin aşağı hissəsinə qədər olan fərqi ölçməklə porşen penetrasiyasından torpağın içərisinə qədər olan dərinlik ölçülür. Əgər dərinlik penetrasiya ölçülərinin dərinliyinə uyğun olmazsa, səbəbi müəyyən etmək və yeni nümunə sınaqdan keçirilir.
9.4 Əgər sınaq nümunəsi əvvəlcədən isladılmış olarsa, bu zaman qəlibdən torpağı kənarlaşdırmaq və yuxarı 1-düymlük (25.4-mm) qatın su tərkibi müəyyən edilir. Suyun tərkib nümunəsi D698 ya D1557 Sınaq Metodlarına əsasən götürülür. Hər bir su tərkibi nümunəsi mükəmməl şəkildə xırdalanmış torpaq üzrə 100 qramdan az və dənəvər torpaq üçün isə 500 qramdan az olmamalıdır.
Qeyd 6: Əgər sınaq maşınının həcmi artıq əldə olunmuşdursa, bu zaman 0.300 düymdən (7.6 mm) artıq düymdəki penetrasiyada yüklərin göstəriciləri kənarlaşdırıla bilər.
10.1 Yük-Penetrasiya diaqramı—Hər bir kvadrat düym və ya meqapaskal üzrə penetrasiya təsirlərini funt üzrə hesablamaq və penetrasiya təsir diaqramı tərtib edilir. Digər hallarda, səthdəki nahamarlıqlara və ya digər səbəblər üzündən penetrasiya-təsir diaqramı ilkin olaraq yuxarı maili səviyyə üzrə olmalı və bu cür hallarda sıfır səviyyəsi Şəkil 2-də göstərilən qaydada tənzimlənməlidir.
Qeyd 7:Şəkil 2 yalnız yük-penetrasiya diaqramına edilmiş düzəlişlər nümunəsi kimi istifadə olunmalıdır. Bu 0.2-düymlük penetrasiyanın hər zaman 0.1-düym penetrasiyadan artıq olması anlamına gəlmir.
10.2 Möhkəmlilik əmsalı—0.100 düym (2.54 mm) və 0.200 düymlük (5.08 mm) penetrasiya üzrə penetrasiya təsir diaqramından götürülən düzəliş edilmiş təsir ədədlərindən istifadə etməklə, düzəliş edilmiş təsirləri müvafiq olaraq, 1000 psi (6.9 MPa) və 1500 psi (10.3 MPa) standart təsirlərə bölməklə və 100-ə vurmaqla, hər bir təsir üzrə möhkəmlilik əmsalı hesablanır.
Bundan başqa, əgər penetrasiya standart təsirləri müəyyən etməklə 0.200 düymdən az olarsa, maksimum təsir üzrə möhkəmlilik əmsalı hesablanır. Torpaq üçün qeydə alınan möhkəmlilik əmsalı normal olaraq 0.100 düymlük (2.54 mm) penetrasiyada birdir. Əmsal 0.200 düymlük (5.08 mm) penetrasiyada böyükdürsə, sınağı yenidən icra etmək lazımdır. Əgər yoxlama sınaqları eyni nəticəni verirsə, möhkəmlilik əmsalını 0.200 düym (5.08 mm) penetrasiya üzrə istifadə edilir.
Qeyd 8:İstənilən zaman sınaqtəşkilatından laboratoriyanın sıxma prosesində diaqramında olmayan quru sıxlıq üzrə Kaliforniya Möhkəmlilik əmsalını müəyyən etmək tələb oluna bilər. Misal üçün, maksimum 95% quru sıxlıqda və optimal su tərkibində quru sıxlıq üzrə Düzəlişlər edilmiş Kaliforniya Möhkəmlilik əmsalının qiymətləri tələb oluna bilər. Bu qiyməti əldə etmək üçün tövsiyə olunan metod eyni qəliblənmiş su tərkibi üzrə iki və ya üç Kaliforniya möhkəmlilik əmsalı üzrə sınaq nümunələrini sıxmaqdır, lakin, aşağıdakı sıxlığı və yuxarıda qeyd olunan arzuolunan ədədi almaq üçün hər bir nümunəni müxtəlif sıxma enerjisi üzrə sıxmaq lazımdır. Düzəlişlər edilmiş Kaliforniya Möhkəmlilik əmsalının qiymətləri quru sıxlıq üzrə qeydə alınır və arzolunan Kaliforniya Möhkəmlilik əmsalının qiymətləri Şəkil 3-də göstərilən qaydada təfsir olunur. Uyğunluq üçün, düzəlişlər edilmiş Kaliforniya Möhkəmlilik əmsalının ədədləri əsas ədədlərə uyğun olmalıdır, misal üçün, bütün digər islanmış və ya islanmamış və 0.1 və ya 0.2 üzrə düzəlişlər edilmiş penetrasiya qiymətlərinə.
10.3 Sıxılmış nümunənin quru sıxlığı, rd aşağıdakı qaydada hesablanır (islatmadan əvvəl):
Msac= sıxılmış torpağın quru kütləsi, mq və ya q,
Mm + ws = qəliblənmiş torpağın yaş kütləsi üstəgəl qəlib kütləsi, mq və q
Mm = qəlib kütləsi, mq və q,
wac= sıxma prosesi zamanı götürülmüş hissəciklərin su tərkibin müəyyən olunması, və
Vm= qəlib həcmi (qəlibin sahəsi × ilkin hündürlük), kalibrlənmiş qiymət, m və ya sm.
10.3.1 Quru sıxlıq vahidlərinin konversiyası:
ϒd= quru çəki vahidi, kN/mvə ya lbf/ft,
9.8066 = konversiya faktoru, kN/m üzrə mq/m və ya q/sm, və
62.428 =konversiya faktoru, lbf/ft üzrə mq/m və ya q/sm.
10.4 Əgər sınaq nümunəsi isladılmışdırsa, qabarıqlıq faizi aşağıdakı qaydada hesablanır:
s = islatma zamanı yaranan qabarıqlıq, %,
S = ölçülmüş yekun qabarıqlıq çıxılsın ilkin qabaraqlıqla müəyyən edilmiş
şaquli qabarıqlıq, düym (mm)
hi= qabarmadan əvvəl sınaq nümunəsinin hündürlüyü, düym (mm).
11.1 Hesabata minimum olaraq, aşağıdakılar aid olmalıdır:
11.1.1 Nümunənin hazırlanması və sıxılması üçün istifadə olunan metod: D698 və ya D1557 Sınaq Metodları, və ya digər təsvirli Metodlar
11.1.2 Nümunənin vəziyyəti (isladılmamış və ya isladılmış).
11.1.3 Sıxılmış şəkildə nümunənin quru sıxlığı (vahid çəki) (isladılmadan əvvəl).
11.1.4 Nümunənin su tərkibi – faizlə:
11.1.4.1 Sıxılma qaydası.
11.1.4.2 İsladıldıqdan sonra yuxarı 1-düymlük (25.4-mm) qat.
11.1.5 Qabarıqlıq (ilkin hündürlüyün faizi).
11.1.6 Nümunənin möhkəmlilik əmsalı (isladılmamış və ya isladılmış), faizlə.
11.1.8 Hər hansı bir xüsusi nümunənin hazırlanma və sınaq qaydası (misal üçün, sement materialları üçün).
11.1.9 Nümunələrin müəyyən edilməsi (yeri, dəlik nömrəsi və s.).
11.1.10 Nümunəni müəyyən etmək üçün istifadə olunan sınaq formaları: D2487 Sınaq Metoduna əsasən torpağın təsnifatı, Təcrübə D2488-ə əsasən vizual təsnifat, D4318 Sınaq Metoduna əsasən Atterberq Limitləri, D422 Metoduna əsasən təsnifatlaşdırma və s.
11.1.11 Xəlbirləmə və əvəzləmə prosesi üçün 19-mm-lik ələkdə qalan material faizindən istifadə olunur.
12.1 Dəqiqlik—dəqiqliyə aid sınaq məlumatları bu sınaq metodu ilə sınaqdan keçirilən materialların mənşəyi haqda məlumatı özündə əks etdirmir. Dəyirmi-masa sınaq proqramında on və ya ondan artıq laboratoriyanın iştirakı çox məqsədəuyğun həmçinin çox xərc tələb edəndir. Bu bildirişdən başqa, aşağıda qeyd olunan məlumat qaydalara aid təklifdir:
12.1.1 Bir istifadəçi bənd 9.2 % (D698 Sınaq Metoduna əsasən sıxılmışdır) və bənd 6.9 % (D1557 Sınaq Metoduna əsasən sıxılmışdır) yeddi təkrar sınağa əsaslanaraq IS % işləyinb hazırlayıb. İstifadə olunan məlumat üçün bax: Əlavə X1.
12.1.2 D18.05 alt komitə dəqiqlik üzrə daha çox məlumatlar yayması üçün bu sınaq metodundan istifadə edən istifadəçilərdən məlumat almaqdadır.
12.2 Sistematik xəta—Bu sınaq metodunda hər hansı bir təsdiqlənmiş istinad qiyməti mövcud deyil, məhz buna görə də, sistematik xəta müəyyən oluna bilməz.
13.1 Bu standartda aşağıdakı terminlər istifadə edilib:
Kaliforniya möhkəmlilik əmsalı
_________ istifadə olunur, qısa müddət
_________ istifadə olunur, qısa müddət
Müddətlə əlaqədar, uzun müddət
_________ istifadə olunur, qısa müddət
_________ istifadə olunur, uzun müddət
_________ istifadə olunur, qısa müddət
Yerin aşağı qatı torpağın bərkliyi
_________ istifadə olunur, uzun müddət Müddətlə əlaqədar
_________ istifadə olunur
_________ istifadə olunur, qısa müddət
_________ istifadə olunur
Materialların qruplaşdırılması
_________ istifadə olunur
_________ istifadə olunur
Yükün penetrasiya qrafiki
_________ istifadə olunur uzun müddət
_________ istifadə olunur
_________ istifadə olunur, uzun müddət, Müddətlə əlaqədar
_________ istifadə olunur
_________ istifadə olunur
Yumşaq (elastik) səki örtüyü
_________ istifadə olunur
Fundament hissənin tədqiqi
_________ istifadə olunur
_________ istifadə olunur
Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin “26” dekabr 2014-cü il tarixli 010 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.
Fırlanan elektrik maşınlarının ölçüləri
və ölçü ardıcıllıqları
56-dan 400-ə qədər dayaq nömrələri
və 55-dən 1080-a qədər flans nömrələri
1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən işlənib hazırlanıb və təqdim edilib.
2. Bu standart IEC 60072-1(1991) “Dimensions and output series for rotating electrical machines; part 1: frame numbers 56 to 400 and flange numbers 55 to 1080” standartının autentik tərcüməsidir.
3. İlk dəfə tətbiq edilir.
4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.
_________________________________________________________________________________________
Fırlanan elektrik maşınlarının ölçüləri
və ölçü ardıcıllıqları
56-dan 400-ə qədər dayaq nömrələri
və 55-dən 1080-ə qədər flans nömrələri
Dimensions and output series for rotating
Frame numbers 56 to 400 and flange numbers 55 to 1080
_________________________________________________________________________________________
IEC 72 standartının bu hissəsində aşağıda göstərilən ölçü həddində sənaye məqsədləri üçün istifadə edilən fırlanan elektrik maşınlarının əksəriyyətindən bəhs edilir:
Ayaqlı — valın hündürlüyü: 56 mm-dən 400 mm-əqədər
Flanslı: — ilkin çevrənin diametri: 55 mm-dən 1080 mm-ə qədər.
Bu hissədə montaj ölçülərinin, val sonluqlarının ölçülərinin və güc göstəricilərinin cədvəli verilib. Bundan başqa, d.c. cərəyanla işləyən motorların uzunmüddətli istismarı üzrə valın müxtəlif diametrinə uyğun yol verilə bilən fırlanma anları göstərilib.
Qeyd: Valının hündürlüyü 355 millimetrdən 400 millimetrə kimi olan maşınlar üçün bu standartda verilən ölçülər IEC 72-2 standartında verilən qiymətlərə daxil edilib.
2. ÖLÇÜLƏR ÜÇÜN İŞLƏDİLƏN
Aşağıda göstərilən simvollar bənd 10-da verilən ölçü sxemlərinə əsaslanır.
A — dəliklərin mərkəz xətləri arasındakı məsafə (kənardan görünüş).
AA — maşın ayaqlarının sonluğunun eni(kənardan görünüş).
AB — ayaqlardan keçən qabarit ölçü (kənardan görünüş).
AC — maşının diametri.
AD — maşının mərkəz xəttindən paylayıcı qutunun və maşının kənarlarına quraşdırılmış digər qabağa çıxan hissələrinə qədər olan məsafə.
B — dəliklərin mərkəz xətləri arasındakı məsafə (kənardan görünüş).
BA — ayağın uzunluğu (kənardan görünüş).
BB — ayaqların qabarit ölçüsü(kənardan görünüş).
C — D- sonluğunda yerləşən valın boyunduruğundan ən yaxın ayaqdakı montaj dəliklərinin mərkəzi xəttinə qədər olan məsafə.
CA — N- sonluğunda valın boyunduruğundan ən yaxın ayaqdakı montaj dəliklərinin mərkəzi xəttinə qədər olan məsafə.
D — D – sonluğunda yerləşən val sonluğunun diametri.
DA — N – sonluğunda yerləşən val sonluğunun diametri.
E — D-sonluğunda yerləşən val sonluğunun onun boyunduruğundan başlayan uzunluğu.
EA — N-sonluğunda yerləşən val sonluğunun onun boyunduruğundan başlayan uzunluğu.
F — D-sonluğunda yerləşən val sonluğunun şponka yuvacıqlarının eni.
FA — N-sonluğunda yerləşən val sonluğunun şponka yuvacıqlarının eni.
G — D-sonluğunda yerləşən şponka yuvacığının dib hissəsindən val sonluğunun əks səthinə qədər olan məsafə
GA — D-sonluğunda yerləşən şponkanın baş hissəsindən val sonluğunun əks səthinə qədər olan məsafə
GB — N-sonluğunda yerləşən şponka yuvacığının dib hissəsindən val sonluğunun əks səthinə qədər olan məsafə
GC — N-sonluğunda yerləşən şponkanın baş hissəsindən val sonluğunun əks səthinə qədər olan məsafə
GD — D –sonluğunda yerləşən val sonluğunun şponkasının qalınlığı
GE — D –sonluğunda yerləşən val sonluğunun tac hissəsində şponka yuvacığının qalınlığı
GF — N–sonluğunda yerləşən val sonluğunun şponkasının qalınlığı
GH — N –sonluğunda yerləşən val sonluğunun tac hissəsində şponka yuvacığının dərinliyi
H — valın mərkəzi xəttindən ayaqlara qədər olan məsafə (əsas ölçü)
H' — valın mərkəzi xəttindən montaj səthinə qədər olan məsafə - məs. ayaqların aşağı hissəsi (ayaqlarının montaj müstəvisi çərçivənin ən aşağı nöqtəsindən aşağı olduqda)
HA — ayaqların qalınlığı
HC — üfüqi yerləşmiş maşının yuxarı hissəsindən onun ayaqlarının aşağı hissəsinə qədər olan məsafə.
HD — qaldırıcı halqanın, paylayıcı qutunun və ya maşının yuxarı hissəsindən quraşdırılmış irəli çıxan əksər hissələrin yuxarı hissəsindən maşının ayaqlarının aşağı hissəsinə qədər olan məsafə.
HE — montaj səthindən maşının ən aşağı hissəsinə qədər olan məsafə (ayaqlarının montaj müstəvisi çərçivənin ən aşağı nöqtəsindən aşağı olduqda)
K — maşının ayaqlarındakı dəliklərin diametri və ya yuvacıqların eni.
L — tək val sonluğuna malik maşının ümumi uzunluğu
LA — flansın qalınlığı.
LB — flansın montaj səthindən maşının sonluğuna qədər olan məsafə.
LC — Val sonluğu N-sonluğunda yerləşdiyi təqdirdə maşının təyin edilmiş ümumi uzunluğu.
M — bərkidici dəliklərin ilkin çevrə diametri
N — vtulkanın diametri.
P — flansın xarici diametri və ya dairəvi olmayan haşiyə maksimum radius ölçüsünün iki mislinə bərabər olduqda flansın xarici diametri.
R — flansın montaj səthindən valın boyunduruğuna olan məsafə
S — flansın dəliklərinin diametri və ya yivin nominal diametri.
T — vtulkanın dərinliyi.
Qeyd: Maşının D- sonluğunun və N-sonluğunun tərifi IEC 34-8 standartında verilib.
3. MAŞINLARIN TƏYİNATI
Ayaqlı maşınları dayaq nömrəsi ilə val sonluğunun diametrini göstərməklə nişanlamaq olar.
Flanslı maşınların üç müxtəlif layihəsi ola bilər:
— Sərbəst dəlikləri olan flans (yivsiz dəliklər) - FF flansı adlanır;
— Yivli dəlikləri olan və vtulkasının N diametri bərkidici dəliklərin M ilkin çevrə diametrindən kiçik olan flans - FT flansı adlanır;
— Yivli dəlikləri olan və vtulkasının N diametri bərkidici dəliklərin M ilkin çevrə diametrindən böyük olan flans - Fİ flansı adlanır;
Bu simvollar müvafiq flans nömrələrinin bir hissəsini təşkil etməlidir. Yalnız flansla bərkidilən maşınlar val sonluğunun diametrini göstərməklə FF, FT və FI simvolları və flans nömrəsi ilə nişanlanmalıdır.
sərbəst dəlikləri olan: 28FF215
yivli dəlikləri olan: tətbiq edilən 28 FT 165
Ayaqlı maşının ötürücü olan sonluğunda (D-sonluğu) flans varsa onda FF, FT və ya FI simvolları və flans nömrəsi valın diametri ilə birlikdə verilə bilər.
Nümunələr: Yivsiz dəlikləri olan flans: 112M28FF215
Yivli dəlikləri olan flans: tətbiq edilən 112 M28 FT 165
4. PAYLAYICI QUTUNUN YERLƏŞDİRİLMƏSİ
Motorun üzərindəki paylayıcı qutu elə yerləşdirilməlidir ki, onun mərkəzi xətti motorun D- sonluğuna baxdıqda sağ tərəfdə yuxarı hissədən motorun üfüqi mərkəz xəttindən 10° aşağı hissəyə kimi olan bölməyə düşsün. Generatorlar üçün heç bir tövsiyə verilməyib.
Əgər paylayıcı qutu yuxarı hissədə deyilsə, məsləhət görülür ki, motor istehsalçı tərəfindən elə hazırlansın ki, həmin qutunu sol tərəfdə yerləşdirmək mümkün olsun.
Qeyd:Kabelin düz bucaq daxilində dörd istiqamətdən biri ilə paylayıcı qutuya daxil olması üçün tədbir görülməlidir.
4.2 Yalnız flansı olan maşınlar
Heç bir tövsiyə verilməyib.
5. BƏRKİDİCİ FLANSDA DƏLİKLƏRİN
Flansla bərkidilən maşınların ayaqları da olduqda onun flansındakı bolt dəlikləri ayaqların montaj səthinə perpendikulyar olan həmin flansın diametrinə əsasən aşağıda göstərilən qaydada açılmalıdır.
8 dəlik üçün isə 22,5 ° və 67,5 ° (bax: bənd 10)
Həm ayaqları, həm də flansı olan maşınlar üçün Cədvəl 1 – dən seçilmiş A, B və C ölçüləri üstün tutulur.
Yol verilə bilən hədd
Mötərizədə verilən dayaq nömrələri d.c. induksiyalı maşınlar üçün üstün tutulmur.
Yuvacıqların hər iki sonluğu açıq olmamalıdır.
Bu yol verilə bilən hədlər ISO 2768 standartına uyğun H14 seriyalı xam materiallar üçün verilmiş hədlərdir.
Bu ölçülərə üstünlük verilib - Cədvəl 2 – də B ölçüsü üçün tövsiyə edilən əlavə qiymətlər verilib.
Ölçülər millimetrlə verilib
1 Kursivlə verilən qiymətlərCədvəl 1 –də verilən qiymətlərin təkrarıdır.
2 Xüsusi hallarda yuxarıda göstərilən qiymətlərin əvəzinə R40 seriyasına uyğun qiymətləri saxlamaq olar.
Bu zaman yuxarıdakı cədvəldə verilən iki yanaşı hərfdən istifadə etmək olar, məs. dayaq nömrəsi B= 850 mm üçün 225 DC
Bu cədvəl FI flansına tətbiq edilmir.
FF 300 və FT 300 seriyasına kimi olan bərkidici flansların xarici konturu dairəvi formadan başqa istənilən formada ola bilər. P ölçüsü yalnız cədvəldə verilən mənfi qiymətlərdən yayına bilər.
FT flanslı maşınlara gəldikdə isə, montaj edilən hissədəki sərbəst dəliklərin S sütununda FF flansının müvafiq ölçüsünə uyğun göstərilməsi tövsiyə edilir.
7. VALIN SONLUĞU, ŞPONKALAR VƏ ŞPONKA YUVACIQLARININ ÖLÇÜLƏRİ.
d.c. CƏRƏYANLI MOTORLARIN UZUNMÜDDƏTLİ İSTISMARI ZAMAN YOL VERİLƏ BİLƏN ƏN YÜKSƏK FIRLANMA ANLARI
Yol verilə bilən hədd
25 millimetrə kimi olan diametrlər üçün boyunduruğun 0.5 millimetr olması kifayət edir.
İstismar şərtlərinin dəqiq müəyyən edildiyi hallarda val sonluqları mövcud ISO standartlarına uyğun seçilə bilər.
Şponka yuvacığı üçün yol verilə bilən N9 həddi normal şponkalar üçün, P9 həddi isə uyğunlaşdırılmış şponkalar üçün tətbiq edilir.
GA üçün yol verilə bilən hədlər bu cədvəldə verilən digər ölçü qiymətlərinə əsasən hesablana bilər.
Fırlanma anının qiymətləri R 40 seriyasına əsasən seçilib. İstismar şərtlərinin dəqiq müəyyən edildiyi hallarda fırlanma anının qiymətləri mövcud İSO standartlarına uyğun seçilə bilər.
8. FLANSLI MAŞINLAR ÜÇÜN YOL VERİLƏ BİLƏN
8.1 Val sonluğunun vurması (fırlanma konsentrikliyindən yayınma)
8.2 Vtulkanın diametrinin konsentrikliyi və flansın montaj edilən səthinin vala olan perpendikulyarlığı
8.3.1 Val sonluğunun vurması
İndikator ucu valda onun uzunluğu boyu yerləşdirilir. Valı bir dəfə astaca fırlatmaqla indikatorda göstərilən maksimum və minimum qiymətlər oxunulur. Həmin göstəricilər arasındakı fərq Cədvəl5 – də verilən qiyməti aşmamalıdır.
8.3.2 Vtulkanın və valın konsentrikliyi
İndikator val sonluğunda aşağıdakı şəkildə göstərilən qurğuya oxşar hər hansı qurğu vasitəsilə flansın montaj edilən səthindən təxminən 10 mm aralı möhkəm yerləşdirilir. Valı bir dəfə astaca fırlatmaqla indikatorda göstərilən maksimum və minimum qiymətlər oxunulur.
Konsentrikliyi yoxlayan indikatorun hədd göstəriciləri arasındakı fərq Cədvəl 6-da verilən qiymətləri aşmamalıdır.
Ölçməyə heç bir cazibə qüvvəsinin təsir göstərməməsi üçün maşının valı şaquli olduqda həmin sınağın onun üzərində aparılması məsləhət görülür.
8.3.3 Flansın montaj səthinin vala olan perpendikulyarlığı
İndikator val sonluğunda aşağıdakı şəkildə göstərilən qurğuya oxşar hər hansı qurğu vasitəsilə flansın montaj edilən səthindən təxminən 10 mm aralı möhkəm yerləşdirilir. Valı bir dəfə astaca fırlatmaqla indikatorda göstərilən maksimum və minimum qiymətlər oxunulur.
Perpendikulyarlığı yoxlayan indikatorun hədd göstəriciləri arasındakı fərq Cədvəl 6-da verilən qiymətləri aşmamalıdır.
Yastıqda ox aralığının qalmaması üçün maşının valı şaquli olduqda həmin sınağın onun üzərində aparılması məsləhət görülür.
8.4 Flanslı maşınlardan başqa digər maşınlar üçün yol verilə bilən hədlər
Flanslı maşınlardan başqa digər maşınlarda val sonluğunun vurması həddi yarımbənd 8.3.1 – də göstərilən qaydada ölçüldükdə Cədvəl 5-də verilən qiymətləri aşmamalıdır.
9. ÜSTÜN TUTULAN NOMİNAL
kilovat (motorlar) və ya kilovolt(generatorlar)ilə
Yalnız xüsusi ehtiyac yarandıqda orta qiymət kimi istifadə edilməlidir.
İkinci dərəcəli ardıcıllıq
FF –arxa hissəyə giriş.
FT –arxa hissəyə giriş yoxdur.
Bu (SO simvolu tətbiq edilən mühafizə metodunu göstərir.
Ölçülərin seçilməsi üzrə təlimatlar
Bu əlavədə ölçülərin seçilməsi üçün təlimatlar verilib və o, gələcək layihələr üçün təlimat vəsaiti hesab edilməlidir. Bu əlavə hesabat statusuna malik olub öz həcminə görə ciddi hədlər daxilində tətbiq edilən IEC 72-1 və 72-2 standartlarına müdaxilə etmir və ya onları əvəz etmir.
Fırlanan elektrik maşınlarının montaj ölçülərini ifadə edən simvollar, istinadlar, müstəvilər Əlavə B-də verilib.
Bu ölçülərin yol verilə bilən hədləri və hədd qiymətləri üzrə ümumi tələblər C əlavəsində verilib.
Ölçülərin seçilməsi üçün verilən bu təlimat IEC 34-1 standartına əsasən təyin edilmiş sahə daxilində fırlanan elektrik maşınlarına tətbiq edilir.
Bu əlavədə montaj ölçüləri üçün əsas və alternativ ardıcıllıqlar göstərilib.
Maşının xüsusi sənədində əsas və ya alternativ ardıcıllıqlardan seçilmiş qiymətlər eyni statusa malik olmalıdır.
Qeyd: Bu əlavədə əvvəlki IEC 72 və 72A standartlarında və bu72-1 və 72-2 standartlarında işlədilən hərf simvolları Əlavə B-də işlədilən simvollarla əvəzlənib.
A.2 Maşınların qarşılıqlı əvəzlənməsini təmin edən montaj ölçüləri
A.2.1 Ayaqlı maşınlar
Maşın ayaqlarının montaj müstəvisi valın mərkəzi xəttindən aşağıda, yuxarıda və ya onun üzərində ola bilər.
A.2.1.1 H10 ölçüləri (valın hündürlüyü)
A.2.1.1.1 Ayaqlarının montaj müstəvisi çərçivənin ən aşağı nöqtəsindən aşağı olan maşınlar (ayaqları aşağıda olan): H10 üçün əsas ardıcıllıq.
Əsas ardıcıllıq ISO 496-Seriya III standartından götürülüb. Bu ardıcıllığa əsasən hər iki sonluq açıq olur. BuraR 20 ardıcıllığının qiymətləri də daxil edilib.
A.2.1.1.2 Ayaqlarının montaj müstəvisi çərçivənin ən aşağı nöqtəsindən aşağı olan maşınlar (ayaqları aşağıda olan): H10 üçün alternativ ardıcıllıq.
Alternativ ardıcıllıq ISO 496-Seriya IV standartından götürülüb. Bu ardıcıllığa əsasən aşağı sonluq açıqdır və 375 qiymətində qapalı olur.
BuraR 20 ardıcıllığına daxil edilməyən R40 ardıcıllığının qiymətləri daxil edilib ( R 40/2 kimi tanınır) məsələn: 95, 106, 118, 132, 150, 170, 190...
A.2.1.1.3 Ayaqlarının montaj müstəvisi çərçivənin ən aşağı nöqtəsindən yuxarı olan maşınlar (ayaqları yuxarıda olan): H10 üçün ardıcıllıq.
Bu ardıclığa əsasən hər iki sonluq açıqdır. Bura R 10 ardıcıllığının qiymətləri və sıfır qiyməti daxildir.
A.2.1.2 B10 və L10 ölçüləri (Bərkidici dəliklərin mərkəzi xətləri arasındakı məsafələr)
A.2.1.2.1 Əsas ardıcıllıq
Əsas ardıcıllıq R 20 ardıcıllığıdır və bu ardıcıllığa əsasən hər iki sonluq açıq olur.
A.2.1.2.2 Alternativ ardıcıllıq
Alternativ ardıcıllıq R 40/2 ardıcıllığıdır və bu ardıcıllığa əsasən hər iki sonluq açıq olur. Verilmiş H 10 qiyməti üçün B10 ölçüsünün ardıcıl qiymətləri ən azı bir R 20 səviyyəsi ilə ayrılmalıdır.
A.2.1.3 L11 və L16 ölçüləri (uzununa yerləşən dayaq müstəvisindən maşının ayaqlarındakı ən yaxın bərkidici dəliyin mərkəzi xəttinə qədər olan məsafələr).
Bu qiymətlər R 40 ardıcıllığının qiymətləridir və bu zaman hər iki sonluq açıq olur, lakin qiymətlər 50 millimetrdən aşağı olduqda R 40 ardıcıllığının qiymətlərinə yuvarlaqlaşdırılır, məs..: 45, 48, 50, 53, 56, 60, 63...
Daha böyük maşınlar üçün (H > 400 mm) L11 və L16 qiymətləri sıfır ola və ya maşının mərkəzindən başlayaraq ölçülə bilər.
A.2.1.4 Dll ölçüləri (montaj dəliklərinin diametri və ya ayaqlardakı yuvacıqların eni)
Bu qiymətlər xam materiallar üçün ISO 273 standartının III Hissəsində verilən qiymətlərə əsaslanır və aşağıda bərkidici boltlara uyğun yiv ölçüləri ilə birlikdə verilib:
A.2.1.5 Ayaqlı maşınlar üçün ölçü qruplarının seçilməsi qaydaları
A.2.1.5.1 HIO ölçüsü (valın hündürlüyü)
Əsas ardıcıllıqdan götürülmüş qiymətlər uyğun gəldikdə istifadə edilməlidir, lakin alternativ ardıcıllıqdan götürülmüş bəzi qiymətlər hər hansı bir xüsusi sənəddə göstərilə bilər.
A.2.1.5.2 Xüsusi sənəddə göstərilən digər ölçülər
Alternativ ardıcıllıqdan götürülmüş bəzi qiymətlər hər hansı bir xüsusi sənəddə göstərilə bilər.
A.2.2 Flanslı maşınlar
A.2.2.1 Vtulkasının diametri D20 və ya D24 > 1000 mm olan FF və ya FT tipli flans
A.2.2.1.1 Ölçülər, dəliklərin sayı və birləşdirici boltların ölçüsü və yivləri
Cədvəl A 1-də göstərilən nominal qiymətlər tətbiq edilir.
İlkin çevrə diametri D22 və ya D 27 ilə göstərilən FF təyinatlı flansların hamar (yivsiz) dəliklərinin diametri D21 və ya D26 olmalıdır.
Nominal D22 və ya D 27 qiyməti ilə göstərilən FT təyinatlı flansların yivli dəliklərinin yivinin ölçüsü Cədvəl A.1-də göstərilən ölçülərə uyğun gəlməlidir.
FT-tipli flanslar FT740 daxil olmaqla həmin seriyaya kimi götürülür.
Vtulkası olmayan flanslar bu hissəyə daxil edilməyib.
Montaj flanslarının xarici konturu dairəvi formadan başqa digər formalarda ola bilər.
A.2.2.1.2 R 20 və R 25 ölçüləri (vtulka ilə flansın montaj səthinin birləşdiyi yerdə daxili qaletin radiusu)
Əgər bu əlavəyə əsasən hər hansı bir maşının xüsusi sənədində başqa cür verilməyibsə və ya alıcı ilə istehsalçı arasında əldə edilmiş qarşılıqlı razılığa əsasən başqa cür təyin edilməyibsə, R 20 və R 25 ölçüləri sıfıra bərabərdir.
A.2.2.1.3 Dəliklərin və ya yivlərin mövqeyi
Əgər bu əlavəyə əsasən hər hansı bir maşının xüsusi sənədində başqa cür verilməyibsə və ya alıcı ilə istehsalçı arasında əldə edilmiş qarşılıqlı razılığa əsasən başqa cür təyin edilməyibsə, dəliklər və yivlər şaquli dayaq müstəvisinə simmetrik olmalıdır.
A.3.1 Standartlaşdırılmış val sonluqları
A.3.1.1 Şponkalı və ya şponkasız silindrşəkilli valların sonluqları üçün ölçülər
Qeyd: D01 və ya D06, L01 yaxud L06 və mərkəzi dəliyin ölçüləri uyğun olaraq ISO/R775 standartından seçilməlidir.
şponkalar üçün B01 və ya B06, H01 yaxud H06 və şponka yuvacıqları üçün B01 və B06 uyğun olaraqISO/R773 standartına əsasən seçilməlidir.
H02 və ya H07 müvafiq olaraq, D01 və ya D06 və H04 yaxud H09: H02 = D01 - H04 və ya H07 = D06 - H09 əsasında hesablanmalı və ISO/R773 standartına əsasən seçilməlidir.
a) Şponkalar və şponka yuvacıqları üçün ölçülər
Ölçülər millimetrlə göstərilib
Ölçülər millimetrlə göstərilib
1) Şponkanın uzunluğu: ISO/R773 standartında göstərildiyi kimi, üstün tutulan uzunluq ölçüləri tətbiq edilir.
2) Şponkanın mövqeyi: Şponkalar tamamilə L01 və ya L06 uzunluq həddi daxilində yerləşdirilməlidir.
3) D01 və D06, B01 yaxud B06 və H02 və ya H07 üçün təklif edilən yol verilə bilən hədlər Əlavə C-də göstərilib.
b) Yivli mərkəz dəliklərinin ölçüləri
Ölçülər millimetrlə verilib
A.4 Düymlə verilən ölçülər
Bu bənd maşınların düymlə ölçmə sisteminə əsasən hesablanmış xüsusi sənədlərinin hazırlanması üçün istifadə edilə bilər.
A.4.1 H10 < 90 mm ölçülü maşınlar
H10, B10, L10, L11 və ya L16 və D 11 üçün aşağıda göstərilən qiymətlər müvafiq qaydada tətbiq edilir.
Ölçülər millimetrlə verilib
A.4.2 H10 ≥ 90 mm ölçülü maşınlar
A.2.1.1 – də verilən tələblər tətbiq edilir.
A.4.2.2 B10, L10 və L11 yaxud L16 ölçüləri
Qiymətlər yarımbənd D.2.1.2 və ya D.2.1.3-dən, o cümlədən aşağıda göstərilənlərdən seçilə bilər:
89, 108, 114, 121, 133, 149, 159, 168, 178, 203, 210, 228, 241, 254, 267, 279, 286, 305, 311, 318, 349, 356, 368, 406, 419, 457, 508, 610, 686.
Fırlanan elektrik maşınlarının montaj ölçüləri üçün dayaq müstəviləri və simvollar
Bu əlavədə fırlanan maşın avadanlıqlarının montaj ölçüləri üçün istifadə edilən simvollardan və dayaq müstəvilərindən bəhs edilir və o, gələcək layihələr üçün təlimat vəsaiti hesab edilməlidir. Bu əlavə hesabat statusuna malik olub öz həcminə görə ciddi hədlər daxilində tətbiq edilən IEC 72-1 və 72-2 standartlarına müdaxilə etmir və ya onları əvəzləmir.
Bu ölçülərin yol verilən hədləri və hədd qiymətləri üzrə ümumi tələblər Əlavə C-də verilib.
Bu ölçülərin seçilməsi üçün təlimatlar Əlavə A-da verilib.
Bu hesabat aşağıda göstərilən nəşrlərdə verilən fırlanan elektrik maşınları istisna olmaqla, bütün fırlanan elektrik maşınlarına tətbiq edilir:
— IEC 349: 1971, Dəmiryolu və quru nəqliyyat vasitələri üçün nəzərdə tutulan fırlanan elektrik maşınları üzrə qaydalar.
— IEC 335, Məişət və digər oxşar elektrik cihazlarının təhlükəsizliyi.
B.2 Terminlərin izahı
Bu hesabatda işlədilən bütün ümumi terminlərin izahı IEC 50 (411) standartından götürülüb.
Maşının ötürücü olan sonluğunun (D-sonluğu) və ötürücü olmayan sonluğunun (N- sonluğu) tərifi IEC 34-8 standartından götürülüb.
Aşağıdakı mətndə yalnız D- sonluğu və N – sonluğu terminlərindən istifadə ediləcək.
Bu hesabatın məqsədləri üçün aşağıdakı terminlərdən istifadə edilir:
B.2.1 Montaj ölçüləri
Montaj ölçüləri termini aşağıda göstərilən işlərin təşkil edilməsi üçün lazım olan bütün ölçülər kimi başa düşülməlidir:
—mexaniki birləşmə, məs. idarə edilən və ya edən maşına, onunla əlaqəli avadanlıqlara, soyuducu borulara və ya kanallara və s. edilən birləşmələr;
— elektrik birləşmələri, məs. qida blokuna, onunla əlaqəli avadanlıqlara və s. edilən birləşmələr;
— maşının quraşdırılması, o cümlədən:
• tələb edilən boş sahə (qabarit ölçülər);
• montaj ölçüləri; məs. ayağın bolt dəlikləri arasındakı məsafə;
• qaldırıcı halqaların yeri.
Qabarit ölçü aşağıda göstərilənləri müəyyən edən ölçüdür:
— dayaq müstəvilərindən birinə paralel olan və maşının xarici nöqtələrini (yalnız xarici) özündə ehtiva edən iki müstəvi arasındakı məsafələrdən biri (bax: bənd B.3);
— yaxud maşının valının oxuna paralel olan və maşının xarici nöqtələrini (yalnız xarici) özündə ehtiva edən silindrin diametri.
Qeyd: Maşının yaxınlığında olan ən yaxın obyekt arasındakı boşluq və sonuncunun xarici nöqtələri mühüm əhəmiyyət kəsb etdikdə, bu cür boşluqlar nəzərə alınmalı və lazım gəldikdə, qabarit ölçülərə daxil edilməlidir.
B.2.3 Bir tərəfli ümumi ölçü
Bir tərəfli ümumi ölçü aşağıdakılar müəyyən edən ölçüdür:
— dayaq müstəvisi ilə (bax: bənd B.3) ona paralel olan müstəvi arasında olan və maşının xarici nöqtələrini (yalnız xarici) özündə ehtiva edən məsafə.
— yaxud valın oxu ilə maşının xarici nöqtələri (yalnız xarici) arasındakı məsafə.
B.3 Dayaq müstəvilərinin tərifi
Maşının yerləşmə sxemi – yəni, valın oxunun üfüqi və ya şaquli mövqeyi – dayaq müstəvilərinin müəyyən edilməsinə və təyinatına heç bir təsir göstərmir.
B.3.1 Bir və ya birdən artıq montaj səthi öz oxu ilə nominal paralelik təşkil edən maşınlar və həmçinin bir neçə montaj səthi mövcud olduqda bir birinə paralel olan maşınlar
Şəkl B.1-də bir montaj səthi olan və ayaqları aşağıda yerləşən ayaqlı maşın göstərilib.
B.3.1.1 Üfüqi dayaq müstəvisi
Maşının valının oxundan ən uzaqda yerləşən montaj səthindən ibarət olan müstəvi.
B.3.1.2 Şaquli dayaq müstəvisi
Maşının val oxunun yerləşdiyi və üfüqi dayaq müstəvisinə paralel olan müstəvi.
B.3.1.3 Uzununa olan dayaq müstəvisi
Yarımbənd B.3.1.1 və B.3.1.2-də tərifi verilən hər iki müstəviyə perpendikulyar olan və aşağıda göstərilənləri özündə ehtiva edən müstəvi:
a) D – sonluğunda valın boyunduruğunun yerləşdiyi və ya boyunduruğun olmadığı təqdirdə (bax: Qeyd 2) buna ekvivalent mövqedə olan müstəvi; və ya
b) val sonluğu olmadıqda xüsusi razılıq əsasında yerləşdirilən.
1. İkinci val sonluğu olduğu təqdirdə, uzununa olan dayaq müstəvisi bəzi ölçülərə əsasən ikinci val sonluğunda yerləşir: yəni, N sonluğunda.
2. Şəkl B.3-də D-sonluğunda yerləşən val sonluqlarının nümunələri və val sonluğunun boyunduruğuna malik olan və ya olmayan uzununa olan dayaq müstəvisi göstərilir.
3. Uzununa olan dayaq müstəvisi maşının kifayət edən səviyyədə işləməsi üçün lazım və ya mümkün olan mexaniki ox boşluğunun orta mövqeyi kimi götürülür və bu boşluq avadanlıq soyuq halda olarkən təyin edilir.
B.3.2 Yarımbənd B.3.1 –də nəzərə alınmayan maşınlar
Şəkl B.2-də D – sonluğunda yerləşən bir bərkidici flansı olan flanslı maşın göstərilir.
B.3.2.1 Üfüqi və şaquli dayaq müstəviləri bir-birinə elə paralel olan müstəvilərdir ki, bu zaman kəsişmə nöqtəsi maşının valının oxu ilə üst-üstə düşür və şaquli müstəvi aşağıda göstərilən qaydada seçilmiş digər istinad nöqtəsi ilə təyin edilir:
a) flansda və ya bərkidici qurğuda bir birinə yaxın olan iki montaj dəliyi arasındakı orta məxrəc;
b) maşının digər mühüm əlaməti.
B.3.2.2 Uzununa olan dayaq müstəvisi B.3.2.1 yarımbəndində tərifi verilən hər iki müstəviyə paralel olan müstəvi olub:
a) D – sonluğunda valın boyunduruğunun yerləşdiyi və ya boyunduruğun olmadığı təqdirdə (bax: Qeyd 2, B.3.1.3 ) buna ekvivalent mövqedə olan müstəvi; yaxud
b) val sonluğu olmadıqda xüsusi razılıq əsasında yerləşdirilən.
B.4 Simvolun quruluşu
Simvol B.5 və B.6 bəndlərində verilmiş təlimatlara əsasən təyin edilmiş baş hərfdən və ondan sonra gələn iki rəqəmli saydan ibarətdir. B.5 və B.6 bəndlərində nəzərə alınmayan hallar üçün B.8 bəndində verilən təlimatlar tətbiq edilməlidir.
B.5 Simvollar üçün xarakterik hərflərin bölüşdürülməsi qaydaları
B.5.1 Simvolda aşağıda göstərilən baş hərflər işlədilməlidir:
N - “say” üçün (məs. dəliklərin sayı),
B.5.2 B ölçüləri şaqulu dayaq müstəvisinə paralel istiqamətdə olan ölçülərdir.
B.5.3 L ölçüləri uzununa dayaq müstəvisinə paralel istiqamətdə olan ölçülərdir.
B.5.4 H ölçüləri üfüqi dayaq müstəvisinə paralel istiqamətdə olan ölçülərdir.
B.5.5 Verilmiş bucaq altında maşında quraşdırılmış hissələrlə (məs. paylayıcı qutu, əlavə avadanlıqlar) bağlı ölçülər üçün eyni B, H və L xarakterik hərflərdən istifadə edilməlidir, lakin bu zaman B, H və L ölçüləri aşağıda göstərildiyi kimi həmin hissələrin oxu boyu təyin edilən ölçülər ola bilər:
— H hərfi sözügedən avadanlığın yerləşdiyi yerdə maşının səthinə perpendikulyar olan istiqamətə ən yaxın olan istiqamətdə olan ölçülər üçün işlədilir (bax: Şəkil B.5).
— L hərfi maşının valının oxuna perpendikulyar olan istiqamətə ən yaxın olan iki digər istiqamətdən birində olan ölçülər üçün işlədilir.
— B hərfi digər iki istiqamətə perpendikulyar olan istiqamətdə olan ölçülər üçün işlədilir (bax: Şəkil B.5).
B.6 Simvollar üçün xarakterik rəqəmlərin bölüşdürülməsi qaydaları
B.6.1 Xarakterik rəqəmlərin bölgüsü üçün qəbul edilmiş qaydalar Cədvəl B.1-də verilib. Əlavə göstəricilər isə aşağıda verilib.
B.6.2 Montaj flansları üçün nəzərdə tutulan simvollar formasından, ölçüsündən və yerindən asılı olmayaraq bütün flans növləri üçün işlədilir (məs. sipər üzərindəki flanslar, çərçivə üzərindəki flanslar və s.).
B.6.3 Əgər dayaq müstəvisi maşının xarici səthindən ibarətdirsə və nəticədə bununla bağlı göstərilən qabarit ölçülər bir tərəfli deyil, kəsişən ölçülərdirsə, onda qabarit ölçülərə aid simvollardan istifadə edilməlidir, yəni, birinci xarakterik rəqəmi 9 olan simvollar.
B.6.4 Bir tərəfli B, H, L və R ölçüləri birinci xarakterik rəqəmi 7 və ya 8 olan sayla ifadə edilir.
B.6.4.1 7 rəqəmi ilə göstərilən bir tərəfli qabarit ölçülər
— B və R qabarit ölçüləri D – sonluğuna baxdıqda sol tərəfdə yerləşir.
— H qabarit ölçüləri isə yuxarıya doğru istiqamətdə yerləşir.
— L ölçüləri isə D – sonluğuna doğru istiqamətdə yerləşir.
B.6.4.2 8 rəqəmi ilə göstərilən bir tərəfli qabarit ölçülər
B, H, L və R ölçüləri 7 rəqəmi ilə işarələnən ölçülərə əks istiqamətdə olan ölçülərdir.
Qeyd: B, H, L və R ölçüləri üçün 7 və ya 8 sayını seçərkən, çertyojlarda istifadə edilən istiqamətlər nəzərə alınmalıdır. Bu zaman H ölçülərinin çertyojlarda şaquli istiqamətdə göstərilməsi və maşının aşağı hissəsinin çertyojda əks edilən müvafiq proyeksiyaların aşağı hissəsinə uyğun mövqeləndirilməsi fərz edilir.
Əgər bu vacib deyilsə, “sol tərəfə doğru” və “yuxarıya doğru” istiqamətləri H oxunda aşağı nöqtənin faktiki yerinə və ya şərti olaraq seçilmiş aşağı nöqtəyə əsasən təyin edilir.
Ayaqlı maşınlar üçün bu nöqtənin mövqeyini təyin edərkən faktiki yerləşdirmə sxemindən asılı olmayaraq maşının ayaqlarının aşağıya doğru istiqamətləndiyini fərz etmək lazımdır.
B.6.5 R ölçüləri B və H ölçülərinin istiqamətindən fərqli olan istiqamətlər boyunca mövcud olan məsafələri təyin etmək üçün istifadə edilir.
B.6.6 Birinci xarakterik rəqəmi 7,8 və ya 9 olan qabarit ölçüləri təyin etmək üçün ikinci xarakterik rəqəmin bölgüsü Cədvəl B.2-yə əsasən verilib.
B.6.7 Maşının montajı və texniki xidməti (məs. çərçivənin çıxarılması, qapağın açılması, idarəetmə dəstəyinin fırladılması) və ya onun normal istismarı (məs. soyuducu havanın sərbəst daxil olması və ya çıxması) lazım olan minimum aralıqlar (maşının xarici nöqtələri ilə ona ən yaxın olan obyekt və ya divar arasında) adı çəkilən aralıqlar daxil olmaqla bir tərəfli ümumi ölçü ilə (ikinci xarakterik rəqəmi yeddidən doqquza kimi olan) adı çəkilən aralıqlar istisna olmaqla, bir tərəfli ümumi ölçü arasındakı (ikinci xarakterik rəqəmi sıfırdan altıya kimi olan) fərqə əsasən ifadə edilir.
B.7 Montaj ölçülərinin simvolları
Montaj ölçüləri üçün nəzərdə tutulan simvollar Cədvəl B.3-də və Şəkil B.4 -B.7-dəverilib. Bu şəkillər yalnız izahat məqsədilə verilib. Bu şəkillərdə çertyoj üçün lazım olandan daha çox ölçü göstərilib.
B.8 Bənd B.7-də nəzərə alınmayan montaj ölçülərinin simvolları
Əgər təcrübədə Cədvəl B.3-də göstərilməyən digər simvollara ehtiyac yaranarsa, həmin simvolların aşağıda göstərilənlərlə verilməsi məsləhət görülür:
— bundan sonra bənd B.5-ə əsasən istifadə edilən A, B, D və H və s. hərflərindən biri gəlməlidir.
— Bundan sonra ardıcıl olaraq 1, 2, 3... və s. rəqəmlərinin gəlməsi lazımdır.
Nümunələr: SB1... SH1, SH2, SH3... SL1... SL12.
Cədvəl B.1 — Simvollar üçün xarakterik rəqəmlərin bölüşdürülməsi qaydaları
Valın sonluğu və ya sonluqları
1-4 - D – sonluğunda yerləşən val sonluqları üçün
5 - hər iki sonluqdakı val sonluqları üçün
6-9 - N – sonluğunda yerləşən val sonluqları üçün
Bərkidici flans və ya flanslar
0-4 – D - sonluğunun qarşısındakı flans üçün
5-9 - N - sonluğunun qarşısındakı flans üçün
Soyuducu maddənin giriş və çıxışları
Təftiş və texniki xidmət üçün açıq yerlər
0-4 - maşının özü üçün
5-9 – maşın və lazımi aralıqlar üçün
Bir tərəfli qabarit ölçülər
Bir tərəfli qabarit ölçülər
A00, B00, H00 və L00 Bəndin B.3 əsasən standart sistem baxımından dayaq müstəvisi sistemindən mümkün yayınmanı təyin etmək üçün nəzərdə tutulan simvollardır.
"D – sonluğunun qarşısındakı flans" dedikdə D- sonluğundan görünə bilən və emal edilmiş montaj səthinə malik flans başa düşülür.
"N – sonluğunun qarşısındakı flans" dedikdə N - sonluğundan görünə bilən və emal edilmiş montaj səthinə malik flans başa düşülür.
Ehtiyatda saxlanılan simvollar
Maşının bütün hissələri, o cümlədən, adətən maşının tərkib hissəsi olan və ya onun üzərində quraşdırılmış əlavə hissələr
Yuxarıda göstərildiyi kimi, lakin bəzi qabağa çıxan tək hissələr istisna edilir: a) maşının xarici səthinin kiçik sahəsini tutan (məs. D- sonluğunda valın sonluğu, qaldırıcı halqalar və s.), b) maşında və ya onun səthinin hər hansı bir xüsusi hissəsində hələ quraşdırılmayan (məs. işəsalma və ya digər köməkçi cihazlar, paylayıcı qutu və s.). Bununla belə. Ayrı – ayrı göstərilən qabarit ölçülərə daxil edilmiş bəzi qabağa çıxmış tək hissələri istisna etməklə, ölçüləri təyin edərkən ( ayaqlar olmadan eni, montaj flansları olmadan xarici diametr və s.) adıçəkilən ölçülər üçün istifadə edilən simvolların ikinci xarakterik rəqəmi 1, 2 və ya 3 olmalıdır.
İkinci xarakterik rəqəmin 0 olmasına gəldikdə isə, əgər maşına əlavə avadanlıq daxil edilərsə və ya onun üzərində quraşdırılarsa, nəticədə həmin xarakterik rəqəmə uyğun gələn ölçülər artacaq. ( məs. N – sonluğunda valın sonluğu, köməkçi avadanlıqlar və s.).
Sıfırdan altıya kimi olan xarakterik rəqəmlərə gəldikdə isə, maşınla ona ən yaxın olan obyektlər (bax: B.6.7.) arasında olması tələb edilən (əgər varsa) aralıqlar əlavə edilir.
Qeyd:Cədvəl B.2-nin əsasını aşağıda göstərilənlər təşkil edir:
a) Ümumiyyətlə, ikinci sıfır rəqəmi maşının ən adi variantı üçün istifadə edilməlidir (məs. ayaqlı, paylayıcı qutusu və D- sonluğunda val sonluğu olan maşınlar, və s.)
b) Ümumiyyətlə, maşının bir və ya birdən artıq adi hissələri daxil edilmədikdə (məs. paylayıcı qutusu, qaldırıcı vasitələri, val sonluğu olmayan maşının ölçüləri, və s.) ikinci xarakterik 1, 2 və ya 3 rəqəmləri işlədilməlidir. Nəticə etibarilə, bu rəqəmlər maşının ən adi variantının qabarit ölçülərindən kiçik olan qabarit ölçülər üçün işlədilir.
c) Ümumiyyətlə, bəzi əlavə avadanlıqlara görə, məs. köməkçi aparatlara, taxometrə, N - sonluğunda yerləşən val sonluğuna və s. görə qabarit ölçülər ən adi variantın ölçülərindən böyük olduqda, xarakterik 4,5 və ya 6 rəqəmləri işlədilməlidir.
d) Ümumiyyətlə, maşının bəzi hissələri (məs. soyuducu hava dəlikləri və s.) ilə ona ən yaxın olan obyektlər arasındakı aralıqlar qabarit ölçülərə daxil edildikdə ikinci xarakterik 7, 8 və 9 rəqəmləri işlədilməlidir.
Maşının seçilmiş bəzi mühüm əlamətinin dayaq müstəvisinə nəzərən bucaq mövqeyi (bax: B.3.2.I.b)
D- sonluğu ilə üzbəüz olan bərkidici flansdakı və ya digər montaj qurğusundakı bərkidici dəliyin şaquli dayaq müstəvisi baxımından bucaq mövqeyi (bax: B.3.2.1.a)
A21 –də olduğu kimi, N – sonluğu ilə üzbəüz olan flansa tətbiq edilir.
Birinci paylayıcı qutuda kabelin giriş dəliyinin mərkəzi xəttinin dayaq müstəvisinə əsasən təyin edilmiş bucağı
D- sonluğuna doğru qaldırıcı halqanın mərkəzinin şaqulu dayaq müstəvisinə nəzərən bucaq mövqeyi
A31 – də olduğu kimi, ikinci paylayıcı qutuya tətbiq edilir.
A34 – də olduğu kimi, N –sonluğun doğru istiqamətlənmiş qaldırıcı halqaya tətbiq edilir.
Soyuducu vasitələrin girişlərinə və çıxışlarına, təftiş – texniki xidmət üçün nəzərdə tutulan açıq yerlərə nəzərən bucaq mövqeyi
Soyuducu vasitələrin girişlərinə və çıxışlarına, o cümlədən tələb edilən aralıqlar da daxil olmaqla təftiş və texniki xidmət üçün nəzərdə tutulan girişə nəzərən bucaq mövqeyi
Maşının ən kənar xarici sol nöqtəsinin, o cümlədən ona daxil edilmiş və ya üzərində quraşdırılmış əlavə avadanlıqların şaquli dayaq müstəvisinə nəzərən bucaq mövqeyi (bax: Cədvəl B.2 və R 70)
A70 – də olduğu kimi, qabağa çıxan hissələrin sayı azdır (bax: Cədvəl B.2)
A70 – də olduğu kimi, maşının üzərində əlavə avadanlıqlar quraşdırıldıqda (bax: cədvəl B.2)
A70 - A76- da olduğu kimi, tələb edilən minimum aralıqlar əlavə edildikdə(bax: Cədvəl B.2)
Maşının ən kənar xarici sağ nöqtəsinin, o cümlədən ona daxil edilmiş və ya üzərində quraşdırılmış əlavə avadanlıqların şaquli dayaq müstəvisinə nəzərən bucaq mövqeyi (bax: Cədvəl B.2 və R 80)
A80 – də olduğu kimi, qabağa çıxan hissələrin sayı azdır (bax: cədvəl B.2)
A80 – də olduğu kimi, maşının üzərində əlavə avadanlıqlar quraşdırıldıqda (bax: cədvəl B.2)
A80 – A86- da olduğu kimi, tələb edilən minimum aralıqlar əlavə edildikdə (bax: cədvəl B.2)
D-sonluğunda val sonluğunda yerləşən şponka yuvacıqlarının eni
B01 - də olduğu kimi, N – sonluğunda val sonluğuna tətbiq edilir.
Maşın ayaqlarında bərkidici dəliklərin mərkəzi xətləri arasındakı məsafə
Maşının ayaqlarının montaj səthinin ümumi eni
Ayaqların montaj səthinin eni. Ayaqların montaj səthlərinin eni fərqli olduqda, D- sonluğuna baxarkən sol ayağın montaj səthinin eni
Ayaqların montaj səthlərinin eni fərqli olduqda, D- sonluğuna baxarkən sağ ayağın montaj səthinin eni
Şaquli dayaq müstəvisindən birinci paylayıcı qutunun mərkəzinə qədər olan məsafə
Şaquli dayaq müstəvisindən birinci paylayıcı qutuda kabelin daxil olduğu dəliyin mərkəzinə qədər olan məsafə
Birinci paylayıcı qutuda kabelin daxil olduğu dəliklərin mərkəzləri arasındakı məsafə (həmçinin bax: B.S.5)
Birinci paylayıcı qutunun qabarit ölçüsü
Şaquli dayaq müstəvisindən D – sonluğun istiqamətlənmiş qaldırıcı halqanın mərkəzinə qədər olan məsafə
B30 – də olduğu kimi, ikinci paylayıcı qutuya tətbiq edilir.
B31 – də olduğu kimi, ikinci paylayıcı qutuya tətbiq edilir.
B32 – də olduğu kimi, ikinci paylayıcı qutuya tətbiq edilir.
B33 – də olduğu kimi, ikinci paylayıcı qutuya tətbiq edilir.
B34– də olduğu kimi, N- sonluğuna doğru istiqamətlənən qaldırıcı halqaya tətbiq edilir.
Soyuducu vasitələrin girişlərinə və çıxışlarına, təftiş – texniki xidmət üçün nəzərdə tutulan açıq yerlərə nəzərən en sahələri
Soyuducu vasitələrin girişlərinə və çıxışlarına, o cümlədən tələb edilən aralıqlar da daxil olmaqla təftiş və texniki xidmət üçün nəzərdə tutulan girişə nəzərən en sahələri
Şaquli dayaq müstəvisindən maşının ən kənar xarici sol nöqtəsinə, o cümlədən ona daxil edilmiş və ya üzərində quraşdırılmış əlavə avadanlıqlara qədər olan məsafə (bax: Cədvəl B.2 )
A70 – də olduğu kimi, qabağa çıxan hissələrin sayı azdır (bax: Cədvəl B.2)
A70 – də olduğu kimi, maşının üzərində əlavə avadanlıqlar quraşdırıldıqda (bax: Cədvəl B.2)
A70 - A76- da olduğu kimi, tələb edilən minimum aralıqlar əlavə edildikdə (bax: Cədvəl B.2)
Şaquli dayaq müstəvisindən maşının ən kənar xarici sağ nöqtəsinə, o cümlədən ona daxil edilmiş və ya üzərində quraşdırılmış əlavə avadanlıqlara qədər olan məsafə (bax: Cədvəl B.2 )
A80 – də olduğu kimi, qabağa çıxan hissələrin sayı azdır (bax: Cədvəl B.2)
A80 – də olduğu kimi, maşının üzərində əlavə avadanlıqlar quraşdırıldıqda (bax: Cədvəl B.2)
A80 – A86- da olduğu kimi, tələb edilən minimum aralıqlar əlavə edildikdə (bax: Cədvəl B.2)
Maşının, o cümlədən ona daxil edilmiş və ya üzərində quraşdırılmış əlavə avadanlıqların ümumi eni (bax: Cədvəl B.2)
A90 – də olduğu kimi, qabağa çıxan hissələrin sayı azdır (bax: Cədvəl B.2)
A90 – də olduğu kimi, maşının üzərində əlavə avadanlıqlar quraşdırıldıqda (bax: cədvəl B.2)
A90 – A96- da olduğu kimi, tələb edilən minimum aralıqlar əlavə edildikdə (bax: Cədvəl B.2)
D – sonluğunda yerləşən val sonluğunun diametri (D -sonluğunda val sonluğu konus formasında olduqda konusun ən böyük hissəsinin diametri)
D – sonluğunda yerləşən valın sonluğundan qabaq sonuncu səviyyədə valın diametri
D -sonluğundayerləşən val sonluğu konus formasında olduqda konusun orta hissəsinin diametri
D – sonluğun yerləşən valın sonluğunda yivin nominal diametri (daxili və ya xarici).
D01 – də olduğu kimi, N – sonluğunda yerləşən val sonluğuna tətbiq edilir.
D02– də olduğu kimi, N – sonluğunda yerləşən val sonluğuna tətbiq edilir.
D03– də olduğu kimi, N – sonluğunda yerləşən val sonluğuna tətbiq edilir.
D04– də olduğu kimi, N – sonluğunda yerləşən val sonluğuna tətbiq edilir.
Ayaqlardakı bərkidici dəliklərin diametri və ya yuvacıqların eni
D – sonluğu ilə üzbəüz olan bərkidici flansın vtulkasının diametri
D – sonluğu ilə üzbəüz olan bərkidici flansda bərkidici dəliklərin (yivsiz) və ya yivli dəliklərin nominal diametri
D – sonluğu ilə üzbəüz olan bərkidici flansda bərkidici dəliklərin ilkin çevrə diametri
D – sonluğu ilə üzbəüz olan bərkidici flansın xarici diametri. Kontur dairəvi olmadıqda: valın oxunda mərkəzləşdirilmiş maksimum diametr ölçüsü
D – sonluğu ilə üzbəüz olan bərkidici flansın mərkəzi girintisinin diametri. Bərkidici flansda vtulka olmadıqda və ya flans Fl tipli olduqda, D24 ölçüsü montaj səthinin daxili diametridir.
D20 – də olduğu kimi, N – sonluğunda yerləşən bərkidici flansa tətbiq edilir.
D21– də olduğu kimi, N – sonluğunda yerləşən bərkidici flansa tətbiq edilir.
D22– də olduğu kimi, N – sonluğunda yerləşən bərkidici flansa tətbiq edilir.
D23 – də olduğu kimi, N – sonluğunda yerləşən bərkidici flansa tətbiq edilir.
D24 – də olduğu kimi, N – sonluğunda yerləşən bərkidici flansa tətbiq edilir.
Birinci paylayıcı qutuda kabelin daxil olduğu dəliyin və ya dəliklərin diametri ( kabelin daxil olduğu müxtəlif dəliklər fərqli diametrə malik olduqda bax: D31, D32, D33)
Kabelin daxil olduğu dəliklərin diametri fərqli olduqda, birinci paylayıcı qutuda birinci, ikinci və üçüncü dəliyin diametri
D –sonluğuna doğru istiqamətlənmiş qaldırıcı halqanın dəliyinin diametri (və ya mümkün olduqda yuvacığın eni)
D30 – də olduğu kimi, ikinci paylayıcı qutuda kabelin daxil olduğu dəliyin və ya dəliklərin diametri ( kabelin daxil olduğu müxtəlif dəliklərfərqli diametrə malik olduqda bax: D36, D37, D38)
D31, D32, D33 – də olduğu kimi ikinci paylayıcı qutuya tətbiq edilir
D34 –də olduğu kimi, N – sonluğuna doğru istiqamətlənmiş qaldırıcı halqaya tətbiq edilir.
Soyuducu vasitələrin girişləri və çıxışları, təftiş – texniki xidmət üçün nəzərdə tutulan açıq yerlərlə bağlı diametrlər
Soyuducu vasitələrin girişləri və çıxışları, o cümlədən tələb edilən aralıqlar da daxil olmaqla təftiş və texniki xidmət üçün nəzərdə tutulan girişlə bağlı diametrlər
Maşının, o cümlədən ona daxil edilmiş və ya üzərində quraşdırılmış əlavə avadanlıqların ümumi diametri (bax: Cədvəl B.2)
A90 – də olduğu kimi, qabağa çıxan hissələrin sayı azdır (bax: cədvəl B.2)
A90 – də olduğu kimi, maşının üzərində əlavə avadanlıqlar quraşdırıldıqda (bax: Cədvəl B.2)
A90 – A96- da olduğu kimi, tələb edilən minimum aralıqlar əlavə edildikdə (bax: Cədvəl B.2)
Ayaqları aşağıda olan maşının valının nominal hündürlüyü və ya ayaqsız, yaxud ayaqları qaldırılmış və ya endirilmiş maşının valının onun ayaqlarının yuxarı səviyyədə olduğu zaman malik olduğu H10 ölçüsünün qiymətinə bərabər olan yalançı hündürlük səviyyəsi
D –sonluğunda yerləşən val sonluğunun şponkasının hündürlüyü
Şponka yuvacığının aşağı hissəsindən D – sonluğunda və onun işçi uzunluğunun orta hissəsində yerləşən val sonluğunun əks səthinə qədər olan məsafə (bax: L02)
Şponka yuvacığının yuxarı hissəsindən D – sonluğunda və onun işçi uzunluğunun orta hissəsində yerləşən val sonluğunun əks səthinə qədər olan məsafə (bax: L02)
D – sonluğunda yerləşən val sonluğunda şponka yuvacığının valın tac hissəsindən başlayaraq ölçülmüş dərinliyi
H01 – də olduğu kimi,N – sonluğunda yerləşən val sonluğuna tətbiq edilir.
H02– də olduğu kimi, N – sonluğunda yerləşən val sonluğuna tətbiq edilir.
H03– də olduğu kimi, N – sonluğunda yerləşən val sonluğuna tətbiq edilir.
H04– də olduğu kimi, N – sonluğunda yerləşən val sonluğuna tətbiq edilir.
Maşının ayaqlarının montaj səthindən valın oxuna kimi olan məsafə (valın hündürlüyü)
Bərkidici dəliklərin açıldığı yerlərdə ayaqların qalınlığı
Üfüqi dayaq müstəvisindən birinci paylayıcı qutunun mərkəzinə qədər olan məsafə
Üfüqi dayaq müstəvisindən birinci paylayıcı qutuda kabelin daxil olduğu dəliyin mərkəzinə qədər olan məsafə
Birinci paylayıcı qutuda kabelin daxil olduğu dəliklərin mərkəzləri arasındakı məsafə (həmçinin bax:B.5.5)
H30 – də olduğu kimi, ikinci paylayıcı qutuya tətbiq edilir
H31 – də olduğu kimi, ikinci paylayıcı qutuya tətbiq edilir.
H32 – də olduğu kimi, ikinci paylayıcı qutuya tətbiq edilir.
Soyuducu vasitələrin girişləri və çıxışları, təftiş – texniki xidmət üçün nəzərdə tutulan açıq yerlərlə bağlı hündürlük səviyyələri
Soyuducu vasitələrin girişləri və çıxışları, o cümlədən tələb edilən aralıqlar da daxil olmaqla təftiş və texniki xidmət üçün nəzərdə tutulan girişlə bağlı hündürlük səviyyələri
Üfüqi dayaq müstəvisindən maşının yuxarı hissəsində ən yüksək nöqtəyə, o cümlədən ona daxil edilmiş və ya üzərində quraşdırılmış əlavə avadanlıqlara qədər olan məsafə (bax: Cədvəl B.2)
A70 – də olduğu kimi, qabağa çıxan hissələrin sayı azdır (bax: Cədvəl B.2)
A70 – də olduğu kimi, maşının üzərində əlavə avadanlıqlar quraşdırıldıqda (bax: Cədvəl B.2)
A70 - A76- da olduğu kimi, tələb edilən minimum aralıqlar əlavə edildikdə (bax: Cədvəl B.2)
H70 –də olduğu kimi, lakin maşının aşağı hissəsinə qədər (bax: Cədvəl B.2)
H80 – də olduğu kimi, qabağa çıxan hissələrin sayı azdır (bax: Cədvəl B.2)
H80 – də olduğu kimi, maşının üzərində əlavə avadanlıqlar quraşdırıldıqda (bax: Cədvəl B.2)
H80 – H86- da olduğu kimi, tələb edilən minimum aralıqlar əlavə edildikdə (bax: Cədvəl B.2)
Maşının, o cümlədən, adətən ona daxil edilmiş və ya üzərində quraşdırılmış əlavə avadanlıqların ümumi hündürlüyü (bax: Cədvəl B.2)
H90 – da olduğu kimi, qabağa çıxan hissələrin sayı azdır (bax: Cədvəl B.2)
H90 – da olduğu kimi, maşının üzərində əlavə avadanlıqlar quraşdırıldıqda (bax: Cədvəl B.2)
H90 – H96- da olduğu kimi, tələb edilən minimum aralıqlar əlavə edildikdə (bax: Cədvəl B.2)
B.3.1.3 b) və ya B.3.2.2 b) yarımbəndlərinə əsasən uzununa olan dayaq müstəvisindən müəyyən istinad nöqtəsinə qədər olan məsafə
Uzununa olan dayaq müstəvisindən D – sonluğunda yerləşən val sonluğunun işçi uzunluğunun ən kənar xarici sonluğuna qədər olan məsafə
D – sonluğunda yerləşən val sonluğunun (əgər varsa, dairəvi haşiyə istisna edilir) işçi uzunluğu (montaja uyğunlaşdırılmış uzunluq)
D – sonluğunda yerləşən val sonluğunun işçi uzunluğunun xaricdəki ən kənar xarici sonluğundan şponka yuvacığının ( və ya hamar səthin) tətbiq edilə bilən hissəsinin daxili sonluğuna qədər olan məsafə
D –sonluğunda yerləşən val sonluğunun yivli hissəsinin uzunluğu və ya yivli dəliyin dərinliyi
D- sonluğunda və N –sonluğunda yerləşən val sonluqlarının boyunduruqları arasındakı məsafə ( val sonluqlarında boyunduruq olmadıqda uzununa dayaq müstəvisi ilə N – sonluğunda ona uyğun gələn müstəvi arasındakı məsafə)
L01 –də olduğu kimi, N sonluğunda uzunuayerləşən dayaq müstəvisinə və val sonluğuna tətbiq edilir.
L02 – də olduğu kimi, N – sonluğunda yerləşən val sonluğuna tətbiq edilir
L03 – də olduğu kimi, N – sonluğunda yerləşən val sonluğuna tətbiq edilir
L04 – də olduğu kimi, N – sonluğunda yerləşən val sonluğuna tətbiq edilir
Maşının ayaqlarındakı bərkidici dəliklərin mərkəz xətləri arasındakı məsafə
D – sonluğunda yerləşən uzununa dayaq müstəvisindən ayaqlardakı ən yaxın bərkidici dəliyin mərkəzi xəttinə qədər olan məsafə
Maşının ayaqlarının montaj səthlərindən keçən ümumi uzunluq
Maşının montaj səthinin uzunluğu ( maşının montaj səthlərinin uzunluğu fərqli olduqda D –sonluğuna ən yaxın olan montaj səthinin uzunluğu)
D – sonluğuna ən yaxın olan ayaqdakı bərkidici dəliyin mərkəzi xəttindən həmin ayağın ən kənar xarici sonluğuna qədər olan məsafə
L11 – də olduğu kimi, N –sonluğunda uzununa yerləşən dayaq müstəvisinə tətbiq edilir
Maşının montaj səthinin uzunluğu ( maşının montaj səthlərinin uzunluğu fərqli olduqda N –sonluğuna ən yaxın olan montaj səthinin uzunluğu (bax: L14)
D – sonluğu ilə üzbəüz olan bərkidici flansın vtulkasının dərinliyi
D –sonluğunda uzununa yerləşən dayaq müstəvisindən D –sonluğu ilə üzbəüz olan bərkidici flansın montaj səthinə qədər olan məsafə
D –sonluğunda uzununa yerləşən dayaq müstəvisindən D –sonluğu ilə üzbəüz olan bərkidici flansın montaj səthinə qədər olan məsafə
D- sonluğu ilə üzbəüz olan bərkidici flansın bərkidici dəliklərdə təyin edilmiş qalınlığı
D – sonluğu ilə üzbəüz olan bərkidici flansın arxa səthi ilə maşının çərçivəsinin və ya korpusunun ona ən yaxın olan qabaq çıxmış hissəsi arasındakı boşluq
L20 – də olduğu kimi, N – sonluğu ilə üzbəüz olan bərkidici flansa tətbiq edilir
L21 – də olduğu kimi, N – sonluğunda uzununa yerləşən dayaq müstəvisinə və N – sonluğu ilə üzbəüz olan bərkidici flansın montaj səthinə tətbiq edilir.
L22 –də olduğu kimi, N – sonluğunda uzununa yerləşən dayaq müstəvisinə və N – sonluğu ilə üzbəüz olan bərkidici flansın montaj səthinə tətbiq edilir.
L23 – də olduğu kimi –sonluğu ilə üzbəüz olan bərkidici flansın qalınlığına tətbiq edilir.
L24 –də olduğu kimi, N– sonluğu ilə üzbəüz olan bərkidici flansa tətbiq edilir.
Uzununa yerləşən dayaq müstəvisindən birinci paylayıcı qutunun mərkəzinə qədər olan məsafə
Uzununa yerləşən dayaq müstəvisindən birinci paylayıcı qutuda kabellərin daxil olduğu dəliyin mərkəzinə qədər olan məsafə
Birinci paylayıcı qutuda kabelin daxil olduğu dəliklərin mərkəzləri arasındakı məsafə
Birinci paylayıcı qutunun qabarit ölçüsü
Uzununa yerləşən dayaq müstəvisindən D- sonluğuna tərəf istiqamətlənmiş qaldırıcı halqa arasındakı məsafə
L30 – də olduğu kimi, ikinci paylayıcı qutuya tətbiq edilir.
L31– də olduğu kimi, ikinci paylayıcı qutuya tətbiq edilir.
L32– də olduğu kimi, ikinci paylayıcı qutuya tətbiq edilir.
L33– də olduğu kimi, ikinci paylayıcı qutuya tətbiq edilir.
L34 – də olduğu kimi, N- sonluğuna tərəf istiqamətlənmiş qaldırıcı halqaya tətbiq edilir
Soyuducu vasitələrin girişləri və çıxışları, təftiş – texniki xidmət üçün nəzərdə tutulan açıq yerlərlə bağlı uzunluq sahələri
Soyuducu vasitələrin girişləri və çıxışları, o cümlədən tələb edilən aralıqlar da daxil olmaqla təftiş və texniki xidmət üçün nəzərdə tutulan girişlə bağlı uzunluq sahələri
Üfüqi dayaq müstəvisindən maşının sol hissəsində ən kənar xarici nöqtəyə, o cümlədən ona daxil edilmiş və ya üzərində quraşdırılmış əlavə avadanlıqlara qədər olan məsafə (bax: Cədvəl B.2)
L70 – də olduğu kimi, qabağa çıxan hissələrin sayı azdır (bax: Cədvəl B.2)
L70 – də olduğu kimi, maşının üzərində əlavə avadanlıqlar quraşdırıldıqda (bax: cədvəl B.2)
L70 - L76- da olduğu kimi, tələb edilən minimum aralıqlar əlavə edildikdə (bax: Cədvəl B.2)
Üfüqi dayaq müstəvisindən maşının sağ hissəsində ən kənar xarici nöqtəyə, o cümlədən ona daxil edilmiş və ya üzərində quraşdırılmış əlavə avadanlıqlara qədər olan məsafə (bax: Cədvəl B.2)
L80 – də olduğu kimi, qabağa çıxan hissələrin sayı azdır (bax: Cədvəl B.2)
L80 – də olduğu kimi, maşının üzərində əlavə avadanlıqlar quraşdırıldıqda (bax: Cədvəl B.2)
L80 – L86- da olduğu kimi, tələb edilən minimum aralıqlar əlavə edildikdə (bax: Cədvəl B.2)
Maşının, o cümlədən, adətən ona daxil edilmiş və ya üzərində quraşdırılmış əlavə avadanlıqların ümumi uzunluğu (bax: Cədvəl B.2)
L90 – da olduğu kimi, qabağa çıxan hissələrin sayı azdır (bax: Cədvəl B.2)
L90 – da olduğu kimi, maşının üzərində əlavə avadanlıqlar quraşdırıldıqda (bax: Cədvəl B.2)
L90 – L96- da olduğu kimi, tələb edilən minimum aralıqlar əlavə edildikdə (bax: Cədvəl B.2)
D – sonluğu ilə üzbəüz olan bərkidici flansda ara məsafələri bərabər olan bərkidici dəliklərin sayı
N2I – də olduğu kimi, N – sonluğu ilə üzbəüz olan bərkidici flansa tətbiq edilir
D – sonluğunda yerləşən val sonluğunun boyunduruğunda dairəvi daxili haşiyə
R01 – də olduğu kimi N –sonluğunda yerləşən val sonluğuna tətbiq edilir.
D – sonluğu ilə üzbəüz olan bərkidici flansın bərkidici səthi ilə vtulkanın birləşdiyi yerdə daxili haşiyənin radiusu
R20 – də olduğu kimi, N –sonluğu ilə üzbəüz olan bərkidici flansa tətbiq edilir
Birinci paylayıcı qutunun mərkəzindən həmin qutuda kabelin daxil olduğu dəliyin və ya dəliklərin xarici səthinə qədər olan məsafə
Maşının oxundan D- sonluğuna istiqamətlənmiş qaldırıcı halqanın mərkəzinə qədər olan məsafə
R31 – də olduğu kimi, ikinci paylayıcı qutuya tətbiq edilir
R34 – də olduğu kimi D- sonluğuna istiqamətlənmiş qaldırıcı halqaya tətbiq edilir
Soyuducu vasitələrin girişləri və çıxışları, təftiş – texniki xidmət üçün nəzərdə tutulan açıq yerlərlə bağlı radiuslar
Soyuducu vasitələrin girişləri və çıxışları, o cümlədən tələb edilən aralıqlar da daxil olmaqla təftiş və texniki xidmət üçün nəzərdə tutulan girişlə bağlı radiuslar
Valın oxundan maşının sol hissəsində ən kənar xarici nöqtəyə, o cümlədən ona daxil edilmiş və ya üzərində quraşdırılmış əlavə avadanlıqlara qədər olan məsafə (bax: Cədvəl B.2)
L70 – də olduğu kimi, qabağa çıxan hissələrin sayı azdır (bax: Cədvəl B.2)
L70 – də olduğu kimi, maşının üzərində əlavə avadanlıqlar quraşdırıldıqda (bax: Cədvəl B.2)
L70 - L76- da olduğu kimi, tələb edilən minimum aralıqlar əlavə edildikdə (bax: Cədvəl B.2)
Valın oxundan maşının sağ hissəsindəki ən kənar xarici nöqtəyə, o cümlədən ona daxil edilmiş və ya üzərində quraşdırılmış əlavə avadanlıqlara qədər olan məsafə (bax: Cədvəl B.2)
L80 – də olduğu kimi, qabağa çıxan hissələrin sayı azdır (bax: Cədvəl B.2)
L80 – də olduğu kimi, maşının üzərində əlavə avadanlıqlar quraşdırıldıqda (bax: Cədvəl B.2)
L80 – L86- da olduğu kimi, tələb edilən minimum aralıqlar əlavə edildikdə (bax: Cədvəl B.2)
Montaj ölçülərinin yol verilə bilən hədləri və hədd qiymətləri üzrə ümumi tələblər
Bu əlavədə montaj ölçülərinin yol verilə bilən hədləri və hədd qiymətləri üzrə ümumi tələblər irəli sürülür və o, gələcək layihələr üçün təlimat vəsaiti hesab edilməlidir. Bu əlavə hesabat statusuna malik olub öz həcminə görə ciddi hədlər daxilində tətbiq edilən IEC 72-1 və 72-2 standartlarına müdaxilə etmir və ya onları əvəzləmir.
Fırlanan elektrik maşınlarının montaj ölçüləri üçün dayaq müstəviləri və simvollar Əlavə B-də verilib.
Bu ölçülərin seçilməsi üçün təlimatlar Əlavə A-də verilib.
C.1 Standartlaşdırılmış yol verilə bilən hədlərə malik ölçülər
C.1.1 H10 ölçüləri(valın hündürlüyü)
C.1.1.1 Ayaqları aşağıda olan maşınların möhkəm montajı
H10 üçün yol verilə bilən hədd qiymətləri ISO 496 standartında verilmiş qiymətlərdir, yəni:
Qeyd:Yol verilə bilən bu hədd valın sonluqları da daxil olmaqla onun tam uzunluğuna tətbiq edilir.
C.1.1.2 Ayaqları yuxarıda olan maşınların montajı
H10 üçün yol verilə bilən hədd standart ayaqları aşağıda olan və çərçivəsinin ölçüsü ekvivalent olan maşın üçün yol verilə bilən H10 həddi ilə eyni olmalıdır (bax: C.1.1.1).
Məsələn: H10 nominal = 0 mm
Əgər çərçivənin ölçüsü ayaqları aşağıda olan maşın versiyasında H10 = 900 mm kimi nişanlanıbsa onda H10 (ayaqları yuxarıda olan maşın) üçün yol verilə bilən hədd mm olmalıdır.
C.1.2 BIO və L10 ölçüləri (maşının ayaqlarındakı bərkidici dəliklərin mərkəzi xətləri arasındakı məsafələr)
B10 və L10 üçün yol verilə bilən hədlər ISO 2768-1973 standartındaCədvəl 1–ə (xam materiallar üçün) uyğun olmalıdır, yəni:
C.1.3 D11, D21 ölçüləri(maşının ayaqlarında və ya bərkidici flansda bərkidici dəliklərin diametri ( və D26 ölçüsü (ikinci bərkidici flans olduqda)
D11, D21 və D26 ölçüləri üçün yol verilə bilən hədd H17olmalıdır, yəni:
Qeyd:Qapalı və açıq yuvacıqların olmasına icazə verilir. Bu cür hallarda yuvacıqların eni üçün H17 yol verilə bilən həddi tətbiq edilir.
C.1.4 D01 və D06 ölçüləri(val sonluqlarının diametri)
D01 və üçün yol verilə bilən hədlər aşağıdakı cədvələ uyğun olmalıdır:
* Bəzi ölkələrdə j6 yol verilə bilən həddin əvəzinə k6 tətbiq edilir.
C.1.5 B01 və B06 ölçüləri (şponka yuvacığının eni)
B01 və B06 üçün yol verilə bilən hədd ISO/R 773: "Düzbucaqlı və kvadrat formasında olan paralel şponkalar və onların yuvacıqları" standartına cavab verməlidir, yəni:
Yol verilə bilən hədd(mm)
Qeyd:Şponkanın normal olmasına və ya uyğunlaşdırılmasına istehsalçı qərar verir.
C.1.6 H02 və H07 ölçüləri(şponka yuvacığının aşağı hissəsindən val sonluğunun işçi uzunluğunun ortasında yerləşən onun əks səthinə qədər olan məsafə)
H02 və H07 üçün yol verilə bilən hədd ISO/R 773 standartına cavab verməlidir, yəni:
Qeyd:Şponka yuvacıqları olan val sonluqlarına tətbiq edilə bilər. Hamar səthli val sonluqları üçün heç bir yol verilə bilən hədd müəyyən edilməyib.
C.1.7 D20 ölçüləri (vtulkanın diametri) və D25 ölçüləri (ikinci bərkidici flans olduqda )
D20 və D25üçün yol verilə bilən hədlər aşağıdakı cədvələ uyğun olmalıdır:
a) Bu cədvəl FF, FT və FI tipli bərkidici flanslara tətbiq edilməlidir.
b) Xüsusi sənədlərdə hər bir maşın növünə tətbiq edilən bilən yalnız bir yol verilə bilən hədd seçilməlidir.
c) Heç bir şey göstərilmədikdə, birinci variant tətbiq edilməlidir.
C.1.8 L20 ölçüləri (vtulkanın dərinliyi) və L25 ölçüləri (ikinci bərkidici flans olduqda)
FF və FT tipli bərkidici flanslar
L20 və L25 üçün yol verilə bilən hədlər aşağıdakı cədvəldə göstərilənlərə uyğun olmalıdır:
Qeyd:Vtulkanın flansın səthinə doğru dairəvi forma almalıdır və onun o biri səthinin kənarları isə yonulmalıdır. Radiusla yonulmuş kənar haşiyə arasında qalan silindrşəkilli hissə adekvat uzunluğa malik olmalıdır.
C.1.8.2 FI tipli bərkidici flanslar
C.2 Standartlaşdırılmış yol verilə bilən hədlərə malik bucaq ölçüləri
A21(bərkidici flansda bərkidici dəliyin və ya yivin dairəvi mövqeyi) və A26( ikinci bərkidici flans oldquda) bucağı.
A21 və A26 üçün yol verilə bilən hədd ISO 2768-1973 standartındaCədvəl 2–yə uyğun olmalıdır, yəni:
Yol verilə bilən hədd
(dərəcələr və dəqiqələr)
C.3 Flansdakı bolt dəliklərinin mövqeyi üçün yol verilə bilən hədlər
Dəliyin oxu t silindri daxilində yerləşməli, bu silindrin mövqeyi və ∆tdiametri aşağıdakı qaydada təyin edilməlidir:
ISO 1101 standartına əsasən, əsas vtulkanın D20 (və D25) silindri əsas silindri müəyyən edir.
a) Dəliyin və ya yivin oxunun həqiqi mövqeyi A21 və A26 bucağında həmin dəliyə və ya yivə olan radiusun D22 və D27 ilkin çevrəsi ilə kəsişdiyi nöqtədir (əsas silindrlə konsentrik).
b) t silindrinin oxu yarımbənd a)-ya əsasən verilən oxla eynilik təşkil edir.
c) ∆ t diametri aşağıda göstərilən qaydada D21 və D26 diametri ilə əlaqə təşkil edir:
Qeyd:Bütün bərkidici dəliklər eyni əsas istinad nöqtələri ilə əlaqə təşkil etməlidir.
C.4 Valın ayaqların səthinə olan paralelliyi
C.4.1 Ayaqları aşağıda olan maşınların möhkəm montajı
Paralellik üçün yol verilə bilən hədlər aşağıdakı cədvələ uyğun olmalıdır:
Qeyd:C.1.1.1 – də verilən eyni müddəa tətbiq edilir.
C.4.2 Ayaqları yuxarıda olan maşınların montajı
Paralellik üçün yol verilə bilən hədlər ayaqları aşağıda olan və çərçivəsinin ölçüsü eyni maşın üçün yol verilə bilən hədlə eyni olmalıdır (bax: C.4.1).
Məsələn: nominal H10 = 0.
Əgər çərçivənin ölçüsü ayaqları aşağıda olan maşın versiyasında və L = 4 H10 üçün H10 = 900 mm kimi nişanlanıbsa onda dəyişmə həddi 2 mm olmalıdır.
C.5 Silindrşəkilli val sonluqları üçün şponka yuvacıqları
C.5.1 Şponka yuvacığının val oxuna olan paralelliyi
Paralellik üçün yol verilə bilən hədlər aşağıdakı cədvələ uyğun olmalıdır. Bu, şponka yuvacığının uzununa yerləşən orta dayaq müstəvisi ilə həmin yuvacığın val oxundan ibarət nəzəri cəhətdən uzununa yerləşən orta dayaq müstəvisi arasındakı dəyişmə həddini müəyyən edir. Həmin iki müstəvi arasında olan və şponka yuvacığının işçi uzunluğunun hər bir sonluğundan götürülən məsafə aşağıda göstərilən hədd qiymətləri daxilində olmalıdır.
Qeyd:Şponkalar onlar üçün nəzərdə tutulan yuvacıqlarda qısa olduqda alıcı ilə istehsalı arasında əldə edilmiş xüsusi razılaşma əsasında şponka yuvacığının işçi uzunlunun orta mövqeyində yerləşdirilmiş şponkanın sonluqlarında götürülmüş ölçülərə yuxarıda göstərilən hədlər tətbiq edilə bilər. Bu cür razılaşmalarda tarazlaşdırma şərtləri nəzərə alınmalıdır.
C.5.2 Şponka yuvacıqlarının yan hissəsinin yerdəyişməsi
Bu yayınma üçün təyin edilmiş yol verilə bilən hədd 0,250 mm olmalıdır. Bu, yuvacığın işçi uzunluğu boyu istənilən nöqtədə baş verən ən böyük yayınma kimi təyin edilir. Bu yayınma yuvacığın mərkəz xəttindən onun aşağı hissəsinin həqiqi mövqeyinə perpendikulyar olan val sonluğunun mərkəz xətti boyunca müstəviyə qədər olan məsafəni təşkil edir.
C.6 Val sonluğunun vurması
C.6.1 Hədd qiymətləri
Val sonluğunun vurması üçün təyin edilmiş yol verilə bilən hədd aşağıdakı cədvələ uyğun olmalıdır:
a) Bu cədvəl möhkəm montaj edilmiş ayaqlı və flanslı maşınlara tətbiq edilməlidir.
b) Xüsusi sənədlərdə hər bir maşın növünə tətbiq edilən bilən yalnız bir yol verilə bilən hədd seçilməlidir. Vtulkanın D20 (D25) diametri üzrə yol verilə bilən siniflərlə val sonluğunun dəyməsi üçün nəzərdə tutulan sinif hədləri arasında heç bir əlaqə yoxdur.
c) Heç bir şey göstərilmədikdə, birinci variant tətbiq edilməlidir.
İndikatorun ucunu valın uzunluğu boyunda onun orta hissəsində yerləşdirilir. Val bir dəfə astaca fırladılmaqla indikatorda göstərilən maksimum və minimum qiymətlər oxunulur. Həmin göstəricilər arasındakı fərq Cədvəl 6.1–də verilən qiyməti aşmamalıdır.
Ayaqlı maşında indikator onun qoruyucu yastıqlarının/yastıqlarının dayağına birləşdirilir. Yastıqların konstruksiyası əlverişli olduqda, val sonluğunun vurmasını (fırlanmanın konsentrikliyindən yayınma) şaquli yoxlamaq məsləhət görülür.
C.7 Flanslar— Vtulkanın diametri və oxun vurması
Vtulkanın diametrinin konsentrikliyi və montaj səthinin val sonluğuna olan perpendikulyarlığı üçün yol verilə bilən hədd aşağıda göstərilən cədvələ uyğun olmalıdır:
a) Bu cədvəl FF, FT və FI tipli bərkidici flanslara tətbiq edilir.
b) Xüsusi sənədlərdə hər bir maşın növünə tətbiq edilən bilən yalnız bir yol verilə bilən hədd seçilməlidir. Hər hansı maşın üçün eyni hədd sinfini, yəni birinci və ya ikinci variantı, həm konsentrikliyə, həm də perpendikulyarlığa tətbiq etmək vacib deyil. Vtulkanın D20 (və D25) diametri üçün yol verilə bilən hədd sinifləri ilə vtulkanın konsentrikliyi və perpendikulyarlığı üçün nəzərdə tutulan hədd sinifləri arasında heç bir əlaqə yoxdur.
c) Heç bir şey göstərilmədikdə, birinci variant tətbiq edilməlidir.
C.7.2 Konsentrikliyin ölçülməsi metodu
İndikator val sonluğunda bu şəkildə göstərilən qurğuya oxşar hər hansı qurğu vasitəsilə flansın montaj edilən səthindən təxminən 10 mm aralı möhkəm yerləşdirilir. Valı bir dəfə astaca fırlatmaqla indikatorda göstərilən maksimum və minimum qiymətlər oxunulur.
Konsentrikliyi yoxlayan indikatorun hədd göstəriciləri arasındakı fərq Cədvəl C.7.1-də verilən qiymətləri aşmamalıdır.
Ölçməyə heç bir cazibə qüvvəsinin təsir göstərməməsi üçün maşının valı şaquli olduqda həmin sınağın onun üzərində aparılması məsləhət görülür.
C.7.3 Perpendikulyarlığın ölçülməsi metodu
İndikatoru val sonluğunda bu şəkildən göstərilə qurğuya oxşar hər hansı qurğu vasitəsilə flansın montaj edilən səthindən təxminən 10 mm aralı möhkəm yerləşdirilir. İndikatorun ucu təxminən (D23 + D22 + D21) ölçüsünü yarısına bərabər olan diametr altında flansın səthinə uyğunlaşdırılır.
Valı bir dəfə astaca fırlatmaqla indikatorda göstərilən maksimum və minimum qiymətlər oxunulur.
Perpendikulyarlığı yoxlayan indikatorun hədd göstəricilər arasındakı fərq Cədvəl C.7.1-də, birinci və ya ikinci variantlarda verilən qiymətləri aşmamalıdır.
Yastıqda ox aralıqlarının qalmaması üçün maşının valı şaquli olduqda həmin sınağın onun üzərində aparılması məsləhət görülür.
C.8 Standart hədd qiymətlərinə malik ölçülər
C.8.1 D23 ölçüsü (bərkidici flansın xarici diametri) və D28 ölçüsü(ikinci bərkidici flans olduqda)
C.8.1.1 FА and FLtipli bərkidici flanslar
Bu flanslar üçün D23 və D28 maksimum qiymətlərdir.
Qeyd: Flansın kontur xətlərində kəsiklərin və ya hamar hissələrin olmasına icazə verilir. Bu cür hallarda D23 maksimum diametr ölçüsünü ifadə edir.
C.8.1.2 FI tipli bərkidici flanslar
Bu flanslar üçün D23 və D28 minimum qiymətlərdir.
C.8.2 L20 ölçüsü (bərkidici flansın vtulkasının dərinliyi) və L25 (ikinci flans olduqda)
C.8.2.1 FI tipli bərkidici flans
Bu flanslar üçün L20 və L25 minimum qiymətlərdir.
Qeyd: Vtulkanın bərkidici flansın səthinə doğru istiqamətlənmiş uc hissəsinin kənarları sərt olmamalıdır.
C.9 Bir standart yayınmaya malik ölçülər
C.9.1 L01 və L06 ölçüləri (val sonluğunun uzunluğu)
L01 və L06 ölçüləri maksimum qiymət hesab edilməlidir. Bu ölçülər üçün yol verilə bilən hədd istehsalçı tərəfindən göstərilə bilər və bu zaman həmin hədd mənfi hədd olmalıdır:
C.9.2 L03 və L08 ölçüləri(val sonluğunun işçi uzunluğu)
L03 və L08ölçüləri maksimum qiymət hesab edilməlidir.
C.9.3 L80 ölçüsü (val sonluğunun uzunluğundan qısa olan ümumi uzunluq sahələri)
L 80 ölçüsü üçün yol verilə bilən hədd istehsalçı tərəfindən göstərilə bilər və bu zaman həmin yol verilə bilən hədd simmetrik olmalıdır.
C.10 Bu standarta uyğunluğun təmin edilməsi
Ona məxsus çertyojlarda bu əlavəyə (və ya onun əsasında hazırlanmış hər hansı xüsusi standarta) uyğun olan bütün yol verilə bilən hədləri göstərməlidir; və ya hər bir ölçü üçün yol verilə bilən hədd qiymətini göstərməlidir.
C.10.2 Qiymətlərin yuxarında göstərilən variantlardan seçilməsi gözlənildikdə (məs. C.1.4, C.1.5, və s.) həmin seçilmiş yol verilə bilən hədlər və ya hədd qiyməti göstərilməlidir.
Millimetrin düymə və kilovatın at gücünə çevrilməsi
D.1 Valının hündürlüyü 56 millimetrdən 400 millimetrə kimi olan ayaqlı maşınların montaj ölçülərinin düymə çevrilməsi
İstinad: Cədvəl 1 (bax:6.1)
1) Bu rəqəmlər H sütununda düymlə ifadə edilən millimetr qiymətlərinin dəqiq ekvivalentləri verilənə kimi qəbul edilir. Val hündürlüyü üçün iki paralel ölçü ardıcıllığını verməkdə yaranan çətinliyə görə məsləhət görülür ki, keçid dövrü mümkün qədər qısa olsun. Dəqiq ekvivalentlər aşağıdakı cədvəldə göstərilib:
H üçün keçid qiymətlərindən istifadə edildiyi müddətdə, keçid dayaq nömrələrindən istifadə edilməlidir. Aşağıdakı müqayisə cədvəli məlumat üçün verilib:
D.2 Flanslı maşınların montaj ölçülərinin düymə çevrilməsi
İstinad: Cədvəl 3 (bax:6.2)
D.3 Val sonluğunun ölçülərinin düymə çevrilməsi
İstinad: Cədvəl 4 (bax: bənd 7).
D.4 Flanslı maşınlar üçün yol verilə bilən hədlər
D.4.1 Val sonluğunun vurması (fırlanma konsentrikliyindən yayınma)
İstinad: Cədvəl 5 (bax:8.1).
D.4.2 Vtulka diametrinin konsentrikliyi və bərkidici flansın vala olan perpendikulyarlığı
İstinad: Cədvəl 6 (bax: 8.2).
D.5 Üstün tutulan nominal güc qiymətləri
İstinadlar: Cədvəl 7 (bax: bənd 9), uyğun olaraq, IEC 72-2 standartında bənd 6–da.
D.5.1 Ekvivalent at gücü ilə verilən üstün tutulan kilovat gücü
Verilmiş kilovat və at gücü qiymətləri dəqiq çevrilmiş qiymətlər deyil. Bu, hər iki müxtəlif vahidlər sistemini tətbiq edən ölkələrdə ümumi istifadə edilən qiymətlər arasındakı təxmini əlaqəni ifadə edir.
İkinci dərəcəli ardıcıllıq
D.5.2 Ekvivalent kilovatla verilən üstün tutulan at gücü
Bu qiymət at gücünün yuvarlaq qiymətlərinə üstünlük verən müəyyən ölkələrdə tətbiq edilir.
D.6 Maşınların düym ardıcıllığı ilə ifadə edilən əsas qiymətləri
D.6.1 Ayaqlı maşınlar
Yol verilə bilən hədd
D.6.2 Flanslı maşınlar
Düymlə ifadə edilən və 81/2 və 20 düym arasında olan ilkin çevrə ölçüləri
Düymlə ifadə edilən əsas ölçülər və metrik çevirmə
F12 ½ daxil olmaqla ona kimi olan bərkidici flansların xarici kontur xətti dairəvi formadan başqa istənilən formada ola bilər. P ölçüsü yalnız mənfi qiymətlər olan tərəfdə cədvəldəki qiymətlərdən yayına bilər.
D.6.3 Val sonluqlarının ölçüləri, şponkalar və şponka yuvacıqları. d.c cərəyanla işləyən motorların uzun müddətli istismarı zaman yol verilə bilən ən yüksək fırlanma anı
D.6.3.1 Düymlə ifadə edilən əsas qiymətlər
Kvadrat formalı şponka
Şponka yuvacığının əvəzinə valda əks tərəfdən G ölçülü hamar səth yaradıla bilər.
D üçün alternativ qiymətlər = 0,8750 qiymətini F = qiymətinə malik 0,188 x 0,188 təşkil edir.
D üçün alternativ qiymətlər = 1,625 qiymətini F = 0,377 qiymətinə malik 0,375 x 0,375 təşkil edir.
D.6.3.2 “Düym ardıcıllığında” verilən D və E qiymətlərinin millimetrə çevrilməsi
Yol verilə bilən ən yüksək fırlanma anı
Fırlanma anı üzrə qiymətlər R20 ardıcıllığından götürülüb.
Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin “26” dekabr 2014-cü il tarixli 010 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.
1. Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən işlənib hazırlanıb və təqdim edilib.
2. Bu standart APİ STD 611-1997“General-purpose Steam Turbinesfor Petroleum, Chemical and GasIndustry Services” standartının autentik tərcüməsidir.
3. İlk dəfə tətbiq edilir.
4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2019-cu il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STANDARTI
_________________________________________________________________________________________
Neft, kimya və qaz sənayesi sahələri
üçün ümumi məqsədlibuxar turbinləri
General-purpose Steam Turbinesfor Petroleum,
Chemical and GasIndustry Services
_________________________________________________________________________________________
Bu standart, ümumi məqsədli buxar turbinləri üzrə minimal tələbləri müəyyən edir. Bu tələblərə əsas layihələndirmə, materiallar, əlaqəli yağlama sistemləri, nəzarət sistemləri, yardımçı avadanlıqlar və aksesuarlar daxildir.
Bu standarta yalnız ümumi məqsədli turbinlər daxildir. Ümumi məqsədli turbinlər adətən boş olan avadanlıqları hərəkətə gətirmək üçün istifadə edilən üfüqi və ya şaquli turbinlərdir ki, bunlar eyni zamanda ölçüsünə (gücünə) görə nisbətən kiçik olur və yaxud mühüm olmayan xidmət tələb edir. Onlar o zaman istifadə olunur ki, buxar şəraiti 48 bar (700 hkdf) təzyiqi və 400 °C (750 °F) temperaturu ötüb keçməsin və ya sürət 6,000 dövrə/dəq aşıb keçməsin.
Bu standart, xüsusi məqsədli turbinləri əhatə etmir. Xüsusi məqsədli turbinlər boş olan avadanlıqları hərəkətə gətirmək üçün istifadə edilən üfüqi turbinlərdir ki, bunlar eyni zamanda ölçüsünə (gücünə) görə nisbətən böyük olur və yaxud mühüm xidmət tələb edir. Bu kateqoriya, buxar şəraiti və ya turbinin sürəti ilə məhdudlaşdırılmır. Xüsusi məqsədli turbinlər üzrə tələblər API 612-də müəyyən edilir.
Bu standart ilə sifariş və ya sorğu arasında ziddiyyət mövcud olduğu halda, sifarişə daxil edilən məlumat üstünlük təşkil edir.
2. NORMATİV İSTİNADLAR
Aşağıda istinad edilən sənədlər bu sənədin tətbiqi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Tarixi göstərilən istinad mənbələri üçün yalnız istinad edilən nəşr əsas götürülür. Tarixi göstərilməyən mənbələrə gəldikdə isə istinad edilən sənədin ən son nəşri (əlavə və dəyişikliklər də daxil olmaqla) tətbiq edilir.
API Spec 5L,Specification for Line Pipe(Boru kəmər xüsusiyyətləri)
API RP 520,(all parts) Sizing, Selection, and Installation of Pressure-relieving Devices in Refineries((bütün hissələr) Ölçü, Seçim, Neft Emalı Zavodlarında Təzyiq Tənzimləyən Cihazların Quraşdırılması)
API Std 526,Flanged Steel Pressure Relief Valves(Flanş poladdan olan təzyiq qoruyucu klapanlar)
API Std 614,Lubrication, Shaft-sealing, and Control-oil Systems and Auxiliaries for Petroleum, Chemical and Gas Industry Services(Yağlama, Kipləşdirici val və Yağ Sistemlərini Müayinəsi və Neft, Kimya və Qaz Sənayesi Xidmətləri üçün Əlavələr)
API Std 670,Machinery Protection Systems(Maşın Müdafiə Sistemləri)
API Std 671,Special Purpose Couplings for Petroleum, Chemical and Gas Industry ServicesNeft, (Kimya və Qaz Sənayesi Xidmətləri üçün Xüsusi Məqsədli Muftalar)
API Std 677,General-purpose Gear Units for Petroleum, Chemical and Gas Industry Services(Neft, Kimya və Qaz Sənayesi Xidmətləri üçün Ümumi məqsədli Ötürücü mexanizm Cihazları)
API Std 686,Recommended Practice for Machinery Installation and Installation Design(Maşın quraşdırılması və Quraşdırma Dizaynı üçün tövsiyə olunmuş təcrübə)
ABMA Std 9,Load Ratings and Fatigue Life for Ball Bearings(Diyircəkli Podşipniklər üçün dözümlük və yükləmə hədləri)
ABMA Std 20,Radial Bearings of Ball, Cylindrical Roller and Spherical Roller Types—Metric Design(Radial Podşipniklərin Diyircəkləri, Silindrik Diyircəklər və Sferik diyircəklərin növü-metr Dizaynı)
AGMA 922,Load Classification and Service Factors for Flexible Couplings (Əyilən Muftalar üçün Xidmət Faktorları və Yükləmə Sinifləməsi)
AGMA 9000, Flexible Couplings—Potential Unbalance Classification (Əyilmə Muftaları—Potensial Balanssızlıq Sinifləməsi)
AGMA 9002,Bores and Keyways for Flexible Couplings (Inch Series)(Əyilmə Muftaları üçün Dəliklər və Oyuqlar (Dyüm seriyaları))
ASME B1.1,Unified Inch Screw Threads, UN and UNR Thread Form(Vahid dyümlu vint yivləri, UN və UNR Yiv forması)
ASME B1.20.1,Pipe Threads, General Purpose, Inch(Boru kəsikləri, Ümumi məqsəd,Dyüm)
ASME B16.1, Cast Iron Pipe Flanges and Flanged Fittings (Tökmə Dəmir Boru Flanşları və Flanş Armaturları)
ASME B16.5, Pipe Flanges and Flanged Fittings (Boru Flanşları və Flanş Armaturları)
ASME B16.11,Forged Steel Fittings Socket-Welding and Threaded(Tökmə Poladdan olan armatur muftası--Qaynaq olunmuş və Yivli)
ASME B16.42,Ductile Iron Pipe Flanges and Flanged Fittings: Classes 150 and 300 (Döyülən dəmirdən olan Boru Flanşları və FlanşArmaturları: Siniflər 150 və 300)
ASME B16.47,Large Diameter Steel Flanges(Böyük Diametrli Polad Flanşlar)
ASME B17.1, Keys and Key Sets (Açar və açar dəstləri)
ASME B31.3,Process Piping(Boru kəmər prosesləri)
ASME PTC 6,Power Test Code—Steam Turbines(Güc Sınağı Məcəlləsi—Buxar Turbinləri)
ASMEBoiler and Pressure Vessel Code, Section II—Materials(Qazanxana və Təzyiq Çəninin Məcəlləsi, Bölmə II—Materiallar)
ASMEBoiler and Pressure Vessel Code, Section VIII—Rules for Construction of Pressure Vessels(Qazanxana və Təzyiq Çəninin Məcəlləsi, Bölmə VIII— Təzyiq Çənlərinin konstruksiyası üçün qaydalar)
ASMEBoiler and Pressure Vessel Code, Section IX—Welding and Brazing Qualifications(Qazanxana və Təzyiq Çəninin Məcəlləsi, Bölmə IX—Qaynaq və Lehimləmə Keyfiyyətləri)
ASTM A105,Standard Specification for Carbon Steel Forgings for Piping Applications(Boru Tətbiqləri üçün Döyülə bilən Karbon PoladınStandart Xüsusiyyətləri)
ASTM A106,Standard Specification for Seamless Carbon Steel Pipe for High-Temperature Service(Tikişsiz Karbon Polad Boruları üçün Yüksək Temperatur XidmətininStandartXüsusiyyətləri)
ASTM A153,Standard Specification for Zinc Coating (Hot-Dip) on Iron and Steel Hardware(Dəmir və polad məmulatların sinklənməsi (qaynar sinkləmə) üçün StandartXüsusiyyətləri)
ASTM A181,Standard Specification for Carbon Steel Forgings, for General-Purpose Piping(Döyülən Karbon Poladdan olan Ümumi Məqsədli Boru Kəmərlərinin Standart Xüsusiyyətləri)
ASTM A193,Standard Specification for Alloy-Steel and Stainless Steel Bolting Materials for High-Temperature Service(Yüksək Temperatur Şəraitində olan Paslanmayan Polad və Polad Qatışıqlı Materiallardan olan boltların Standart Xüsusiyyətləri)
ASTM A194,Standard Specification for Carbon and Alloy Steel Nuts for Bolts for High Pressure or High Temperature Service(Yüksək Təzyiq və ya Yüksək Temperatur Şəraitində Karbon və Polad Qatışıqlı Boltların Qaykaları üçün StandartXüsusiyyətlər)
ASTM A197,Standard Specification for Cupola Malleable Iron (Döyülən Çuqunun Standart Xüsusiyyətləri)
ASTM A269,Standard Specification for Seamless and Welded Austenitic Stainless Steel Tubing for General Service(Tikişsiz və Qaynaq Olunmuş Ausentik Ümumi Məqsədli BorularınStandartXüsusiyyətləri)
ASTM A307,Standard Specification for Carbon Steel Bolts and Studs, 60,000 PSI Tensile Strength(60,000 Dözümlük Gücü olan, Karbon Polad Boltların və Millərin, Standart Xüsusiyyətləri)
ASTM A312,Standard Specification for Seamless and Welded, and Heavily Cold Worked Austentic Stainless Steel Pipes(Tikişsiz və Qaynaq olmuş və Paslanmayan Kəskin Soyuq Emal olmuş Ausentik Poladdan olan Borular üçün Standart Xüsusiyyətlər)
ASTM A320,Standard Specification for Alloy-Steel and Stainless Steel Bolting Materials for Low-Temperature Service(Aşağı Temperatur Şəraitində Qatqılı Polad və Paslanmayan Polad Materialdan olan Boltların Standart Xüsusiyyətləri)
ASTM A338,Standard Specification for Malleable Iron Flanges, Pipe Fittings, and Valve Parts for Railroad, Marine, and Other Heavy Duty Service at Temperatures Up to 650 °F (345 °C) (650 °F (345 °C) qədər olan Temperatur, Dəmir yolu, Gəmiçilik və Digər Ağır Vəzifə Xidmətlərində istifadə olan Döymə Dəmir Flanşları, Boru Armaturları və Klapan hissələrinin Standart Xüsusiyyətləri)
ASTM A388, Standard Practice for Ultrasonic Examination of Heavy Steel Forgings(Ağır Poladdan olan Döyülmüş Metal Parçasının Ultrasəs Müayinəsi üçün Standart Təcrübə)
ASTM A524,Standard Specification for Seamless Carbon Steel Pipe for Atmospheric and Lower Temperatures(Atmosfer və Daha Aşağı Temperatura uyğun olan Tikişsiz Karbon Polad boruları üçün Standart Xüsusiyyətləri)
ASTM A563,Standard Specification for Carbon and Alloy Steel Nuts(Karbon və Polad Qatışıqlı Qaykaların Standart Xüsusiyyəti)
ASTM A578,Standard Specification for Straight-Beam Ultrasonic examination of Plain and Clad Steel Plates for Special Applications(Düz və Zirehli polad Plitələrin Xüsusi Tətbiqlərinin Düz Şüalı Ultrasəs müayinəsi üçün olan Standart Xüsusiyyətləri)
ASTM A609,Standard Practice for Castings, Carbon, Low-Alloy, and Martensitic Stainless Steel, Ultrasonic Examination Thereof(Tökmə, Karbon, Az Qatqılı və Martensitik Paslanmayan Poladın Ultrasəs Müayinəsi üçün Standart Təcrübə)
ASTM E94, Standard Guide for Radiographic Testing (Radioqrafik Sınaq üçün Standart Bələdçisi)
ASTM E165,Standard Test Method for Liquid Penetrant Examination(Maye Hopmasının Müayinəsi üçün Standart Sınaq Üsulları)
ASTM E709, Standard Guide for Magnetic Particle Examination (Maqnit Hissələrin Müayinəsi üçün Standart Bələdçi)
ASTM E1003,Standard Test Method for Hydrostatic Leak Testing(Hidrostatik Sızma Sınağı üçün Standart Sınaq Üsulu)
AWS D1.1,Structural Welding Code(Struktur Qaynaq Məcəlləsi)
IEC 60079,Electrical apparatus for explosive gas atmospheres(Partlayıcı Qaz Atmosferi üçün Elektrik Aparat)
ISO 7-1,Pipe threads where pressure-tight joints are made on the threads—Part 1: Dimensions, tolerances and designation(Boru dayaqları, sıx təzyiq oymaqların dayaqların üzərində quraşdırılır— Hissə 1: Ölçülər, tolerantlıq və təyin olunması)
ISO 261,ISO general-purpose metric screw threads—General plan(ISO təyinatlı ümumi metrik vint kəsiyi— Ümumi Məlumat Planı)
ISO 281,Rolling bearings—Dynamic load ratings and rating life(Diyircəkli podşipniklər—Dinamik yükləmə həddi və nominal hədd müddəti)
ISO 286,ISO system of limits and fits(ISO sisteminin məhdudiyyətləri və quraşdırmaları)
ISO 1940-1,Mechanical vibration—balance quality requirements for rotors in a constant (rigid) state—Part 1: Specification and verification of balance tolerances(Mexaniki vibrasiya –rotorun daxili (sərt) vəziyyəti üçün keyfiyyət balansına qoyulan tələblər—Hissə 1: Balans bərabərliyinin təsdiq olunması və xüsusiyyəti)
ISO 3744,Acoustics—Determination of sound power levels of noise sources using sound pressure—Engineering method in an essentially free field over a reflecting plane(Akustika – Səs təzyiqinin səs mənbəsini istifadə edərək səs gücünün səviyyəsinin təmin olunması—Əks olunan səthin azad səs sahəsinin texniki üsulu)
ISO 5753,Rolling bearings—Radial internal clearance (Diyircəkli podşipniklər—Radial daxili dəlik)
ISO 6708, Pipework components—Definition and selection of DN (nominal size)(Boru Kəmər komponentləri — DN(nominal ölçüsünün) seçilməsi və təyin olunması)
ISO 7005-1,Metallic flanges—Part 1: Steel flanges(Metal flanşlar— Hissə 1: Polad flanşlar)
ISO 8501-1,Preparation of steel substrates before application of paints and related products—Visual assessment of surface cleanliness—Part 1: Rust grades and preparation grades of uncoated steel substrates and of steel substrates after overall removal of previous coatings (Boya və əlaqədar məhsulların tətbiqindən əvvəl polad substratının hazırlanması—Yerüstü təmizliyin vizual qiymətləndirilməsi — Hissə 1: Örtülməsiz polad substratlarının pas səviyyəsi və hazırlama səviyyəsi və öncəki örtükləri təmizləyəndən sonra polad substratları)
ISO 10438,Petroleum, petrochemical and natural gas industries—Lubrication, shaft-sealing and control-oil systems and auxiliaries (API 614)(Neft, Neft kimya və təbii qaz sənayeləri— Yağlama, kipləşdirici val və yağ yoxlama sistemləri və əlavələr (API 614))
ISO 10441,Petroleum and natural gas industries—Flexible couplings for mechanical power transmission—Special purpose applications (API 671)(Neft və təbii qaz sənayesi— Mexaniki güc ötürücüsünün əyilən muftaları — Xüsusi məqsədli tətbiqlər (API 671))
ISO 14691,Petroleum and natural gas industries—Flexible couplings for mechanical power transmission—General purpose applications(Neft və təbii qaz sənayesi — Mexaniki güc ötürücüsünün əyilən muftaları — Ümumi məqsədli tətbiqetmələr)
MSS SP-55,Quality Standard for Steel Castings for Valves, Flanges and Fittings and Other Piping Components — Visual Method for Evaluation of Surface Irregularities(Klapanların, Flansların və Armaturların və Digər Boru Kəmər komponentlərinin Polad Gövdələri üçün Keyfiyyət Standartı— Səth pozuntularının Qiymətləndirilməsi üçün Vizual Üsul)
NEMA 250,Enclosures for Electrical Equipment (1000 Volts Maximum)(Elektrik Cihaz üçün Əlavələr (1000 Volt Maksimum))
NEMA MG 1,Motors and Generators(Motorlar və Generatorlar)
NEMA SM 23,Steam Turbines for Mechanical Drive(Mexaniki Ötürücü üçün Buxar Turbinləri)
NFPA 70,National Electrical Code(Milli Elektrik Məcəlləsi)
SSPC SP 6,Commercial Blast Cleaning(Qum vuran maşının, sənaye üsulu ilə təmizlənməsi)
3. TERMİN VƏ TƏRİFLƏR
Bu sənədin məqsədi üçün aşağıdakı termin və təriflər tətbiq olunur.
Montaj platasını dayaq strukturuna birləşdirmək üçün istifadə olunan boltlar (beton özül və ya polad struktur).
Qeyd: Aşağıya bərkidilən boltların tərifi üçün 3.7-ci bəndə bax.
Əsas birləşmənin valın mərkəz xəttinə paralel olduğu birləşmə bölünməsi.
3.3 Sirkulyasiya edən neft sistemi
Yağ halqaları ilə təchiz olunmuş vtulkaların gövdəsindən yağı çəkən və vtulka gövdəsinə qayıtmazdan əvvəl xarici yağ soyuducusunda onu soyudan sistemdir.
Rotor-oymaq dayaq sisteminin rezonans durumunda olduğu valın fırlanma sürəti.
Layihələndirmə gücü, layihələndirmə temperaturu və ya layihələndirmə sürəti kimi müxtəlif parametrləri təsvir etmək üçün avadanlıq, istehsalçısı tərəfindən istifadə oluna bilən termindir.
Qeyd:Bu termin, yalnız avadanlıq istehsalçısı tərəfindən istifadə edilməli və istifadəçinin spesifikasiyalarında istifadə edilməməlidir.
Dirsək və ya ölçmə cihazlarının əks etdirilməsi və dəstəklənməsi üçün istifadə olunan lövhə.
Qeyd: Sayğac lövhəsi açıq olur və qapalı olmur. Sayğac lövhəsi panel deyildir.
3.7 Sıxılan boltlar (montaj boltları)
Avadanlığı montaj platasında saxlayan boltlardır.
Qeyd: Anker boltlarının tərifi üçün 3.1-ci bəndə bax.
Yüksək sürətli oksigen yanacaq prosesidir.
3.9 Hidrodinamik vtulkalar
Hidrodinamik yağlamanın prinsiplərindən istifadə edən vtulkalar.
Qeyd: Vtulkaların səthləri nisbi hərəkət edən valın vtulka ilə təması olmadan yükü saxlamaq üçün, yağ klini və ya klinləri yaradır.
Avadanlığın və ya konsolun üzərində və ya yaxınlığında bərkidildikdə cihazın yerinə istinad edilir.
3.11 Maksimal icazə verilən sürət
İstehsalçının dizaynının ardıcıl işləməsinə imkan verdiyi ən yüksək sürətdir.
Qeyd: Maksimal icazə verilən sürət, adətən rotorun gərginlik qiymətləri vasitəsilə müəyyən edilir.
3.12 Maksimal icazə verilən temperatur
Maksimal icazə verilən işçi təzyiqdə işlədiyi, zaman istehsalçının avadanlığı layihələndirdiyi (terminin aid edildiyi hər hansı hissəsinin) maksimal davamlı temperaturdur.
3.13 Maksimal icazə verilən işçi təzyiq
Maksimal icazə verilən işçi təzyiqdə işlədiyi, zaman istehsalçının avadanlığı layihələndirdiyi (terminin aid edildiyi hər hansı hissəsinin) maksimal davamlı təzyiqdir.
3.14 Maksimal davamlı sürət
Göstərilən iş şəraitinin hər hansı biri tərəfindən tələb olunan ən yüksək sürətin ən azı 105%-nə bərabər olan sürətdir.
3.15 Maksimal tullantı qutusu təzyiqi
Ən yüksək tullantı buxar təzyiqidir ki, bunun qutuda olmasını istehlakçı tələb edir və buxar maksimal daxili xətt şəraitində olmalıdır.
Qeyd: Turbin bu şəraitdə maksimal temperatur və təzyiqə məruz qalacaqdır. İstehsalçının təsnifatı maksimal ehtiyat klapan göstəricisini müəyyən edir.
3.16 Maksimal tullantı təzyiqi
Turbinin davamlı olaraq fəaliyyət göstərməsinin tələb olunduğu ən yüksək tullantı buxar təzyiqi.
3.17 Maksimal giriş təzyiqi və temperaturu
Ən yüksək giriş buxar təzyiqi və temperatur şəraitidir, bu zaman turbinin davamlı qaydada fəaliyyət göstərməsi tələb olunur.
3.18 Minimal icazə verilən sürət
Ən aşağı sürətdir, istehsalçı dizaynının davamlı fəaliyyətinə imkan verir.
3.19 Minimal tullantı təzyiqi
Ən aşağı tullantı buxar təzyiqidir, turbinin davamlı fəaliyyəti tələb olunur.
3.20 Minimal giriş təzyiqi və temperaturu
Ən aşağı giriş buxar təzyiqi və temperatur şəraitidir, turbinin davamlı qaydada fəaliyyət göstərməsi tələb olunur.
3.21 Montaj plataları
İşləyə bilən və ya bilməyən avadanlıqların hissələrinin montajı və dəqiq nizamlanmasına imkan vermək üçün, maşın ilə işlənmiş səthlərə malik olan strukturdur (baza və ya montaj platası).
Qeyd: Maşınla işlənmiş səthlər yuxarı və aşağı üzlərdə mövcud ola bilər.
Avadanlığın adətən işlədiyi güc, sürət və buxar şəraitində tətbiq olunur.
Qeyd: Bu şəraitlər ən yüksək səmərəliliyin arzu olunduğu şəraitlərdir.
Bu, Standartın tələbidir.
Yoxlama və ya sınaqdır, istehlakçı və ya istehlakçıya yoxlama və yaxud sınağın keçirilmə vaxtı barədə bildiriş verilir, həmin yoxlama və ya sınaq istehlakçının yaxud onun nümayəndəsinin iştirak edib etməməsindən asılı olmayaraq təyin edildiyi qaydada icra olunur.
3.25 Yağ nəmlənməsinin yağlanması
Mərkəzi təchizat blokunda atomlaşdırma vasitəsilə hazırlanan yağ nəmlənməsindən istifadə edən və sıxılmış hava vasitəsilə oymağıngövdəsinə daşınan yağlama sistemləridir.
Avadanlığı sonuncu qəbul edəndir, digər vasitəçini avadanlığın istehlakçısı kimi təyin edə bilər.
Sayğacları (dəyişdiricilər və ötürücülər) və digər cihazları montaj etmək, nümayiş etdirmək və mühafizə etmək üçün istifadə olunan qutudur.
3.28 Potensial maksimal güc
Təxmini maksimal gücdür, daha iri idarəedici klapan və ya klapanları olan münasib sonluqlar ilə təchiz edildiyi halda (daha iri və ya əlavə) turbin göstərilən normal sürət və buxar şəraitində yuxarı qiymətləndirilə bilər.
Blokun bütün stasionar təzyiq daşıyan hissələr, bütün sonluqlar və digər əlavə olunan hissələrin toplusudur.
İstehsalçıya sifarişi və spesifikasiyaları təqdim edən sahibkar və ya sahibkarın vasitəçisidir.
3.31 Təmiz yağla nəmlənmənin təmizlənməsi (quru çirk)
Nəmlənmənin oymağı yağladığı, gövdəni təmizlədiyi sistemlərdir və bu zaman orada yağ səviyyəsi olmur.
3.32 Təmizləmə yağının nəmişliyinin təmizlənməsi (nəm çirk)
Nəmişliyin vtulkanın gövdəsini təmizlədiyi sistemlərdir.
Qeyd: Vtulkanın yağlanması ənənəvi yağ, tullayıcı və ya yağ halqasının yağlanma sistemi vasitəsilə edilir.
Əsas birləşmə, valın mərkəzi xəttinə perpendikulyar olduğu birləşmə bölünməsidir.
Göstərilən ən böyük turbin gücü və müvafiq sürətdir.
Qeyd: Buraya, hərəkət edən avadanlıqların spesifikasiyalarının tələb etdiyi bütün fərqlər daxildir.
Səciyyəvi olaraq nəzarət otağında, avadanlıq və ya konsoldan kənarda yerləşdikdə hansısa cihazın yerləşdiyi yerə istinad olunur.
Spesifikasiyaya uyğunluğu təmin etmək üçün normativ (məcburi) tələbdir.
Kommersiya baxımından mövcud olan əşya olmayan alətdir.
Adətən boş qalan və davamlı işləmək üçün avtomatik qayda və ya əl ilə işə salınmaq imkanı olan avadanlığın xidmət durumudur.
Beton özü ilə həkk olunan, baza platası və ya montaj platasının dəqiq şəkildə yerləşdirilməsi və nizamlanması zamanı istifadə olunan platadır.
Qeyd: Adətən yalnız baza platası və yaxud montaj platası ilə üz-üzə olan səth, maşından keçirilir.
3.40 Ümumi göstərici (ÜG), buna həmçinin ümumi göstərici deyilir
Rəqəmli göstərici və ya analoji cihazın maksimal və minimal oxunuşları arasındakı fərqdir, monitorinq olunan səthin bir tam fırlanması zamanı üz və ya silindrik səthi monitorinq edir.
Qeyd: Tam silindrik olan səth üçün göstərici, ekssentriklik oxunuşun yarısına bərabər olur. Mükəmməl yastı üz üçün göstərici, həmin oxunuşa bərabər olan kvadratlıqdan kənar göstərici verir. Bu diametr mükəmməl olaraq silindrik və ya yastı deyildirsə, onda ÜG-nin mənasının interpretasiyası daha mürəkkəb olur və ovallığı əks etdirə bilər.
Turbini bağlamaq üçün müstəqil qəza, yüksək sürətli cihazın fəaliyyət göstərdiyi sürətdir.
Qeyd: Fırlanma sürətinin göstəricisi, idarəedicinin sinfindən asılı olaraq fərqlənə bilər.
3.42 Blok üzrə məsuliyyət
Sifarişin əhatə dairəsinə daxil olunan avadanlıqların və bütün yardımçı sistemlərin sənədləşmə, çatdırılma və texniki aspektlərinin əlaqələndirilməsi üzrə məsuliyyətdir.
Qeyd: Nəzərə alınmalı olan texniki aspektlərə aşağıdakı amillər daxildir: güc tələbləri, surət, fırlanma, ümumi quruluş, muftalar, səs-küy, yağlama, kipləşdirici sistem, materialın sınaq hesabatları, ölçü cihazları, borular, spesifikasiyalara uyğunluq və komponentlərin sınaq edilməsi.
3.43 İstehsalçı (həmçinin təchizatçı kimi məlumdur)
Avadanlıqları təchiz edən qurumdur.
Qeyd: İstehsalçı, avadanlığı təchiz edən istehsalçı yaxud istehsalçının vasitəçisi ola bilər və bir qayda olaraq xidmətə dəstək üzrə məsuliyyət daşıyır.
İstehlakçının yoxlama və ya sınağın keçirilmə vaxtı barədə məlumatlandırıldığı yoxlama və ya sınaqdır, istehlakçı və ya onun nümayəndəsi iştirak edənə qədər yoxlama və ya sınaq təxirə salınır.
4.1 Avadanlıq üzrə cavabdehlik
Avadanlıq üzrə cavabdeh olan istehsalçı, bütün sub-istehsalçılar bu standartın və bütün istinad üçün olan sənədlərin tələblərinə riayət olunmasını təmin etməlidir.
4.2 Vahidlərin konversiyası
API MPMS-in 15-ci fəslində olan amillər ABŞ ölçü vahidlərindən (USC), beynəlxalq ölçü vahidlərinə çevirmək üçün istifadə olunmuşdur. Yaranan dəqiq beynəlxalq ölçü vahidləri sonra yuvarlaq edilmişdir.
API 611-in nomenklaturası barədə bələdçi Əlavə G-də verilmişdir.
İstehlakçı bu standarta uyğun olaraq təmin olunan məlumatlar, çertyojlar, qurğular (o cümlədən bərkidicilər) və avadanlıqların beynəlxalq yaxud ABŞ ölçü vahidləri ilə olub olmamasını göstərəcəkdir. İSO standartı məlumat vərəqəsinin istifadə olunması (bax Əlavə A) göstərir ki, ABŞ ölçü vahidlərindən istifadə edilməlidir.
İstehlakçı və istehsalçı avadanlığa tətbiq olunan hər hansı məcəllələr, əsasnamələr, nizamnamələr və ya qaydalara əməl etmək üçün görülməsi vacib olan tədbirləri qarşılıqlı şəkildə müəyyən edir.
5.3 Ziddiyyət təşkil edən tələblər
Bu standart ilə sorğu arasında hər hansı ziddiyyətin olduğu halda, sorğu üstünlüyə malik olur. Sifarişin verildiyi vaxt, sifariş rəhbər tutulur.
6.1.1 Bu standartın əhatə etdiyi avadanlıqlar (yardımçı vasitələr), minimal olaraq 20 illik xidmət dövrü və ən azı dayanmadan üç il fəaliyyət göstərmək üçün layihələndirilməli və hazırlanmalıdır.
Qeyd: Bunlar dizayn meyarlarıdır, xidmət və ya işin kəskinliyinin düzgün istifadə olunmaması və ya qeydi, düzgün texniki xidmət meyarlarını təmin etməmək, maşının sıradan çıxması ilə nəticələnə bilər.
6.1.2 İstehsalçı, bu sifarişin əhatə dairəsinə daxil olan bütün avadanlıqlar və yardımçı sistemlər üzrə cavabdehliyi öz üzərinə götürür.
6.1.3 Avadanlığın normal iş nöqtəsi məlumat vərəqələri üzərində göstəriləcək.
6.1.4 Turbinlər aşağıdakılara aid olmalıdır.
a) Normal buxar şəraitində, normal güc və sürətdə işləmək. İstehsalçının təsdiq etdiyi buxar dərəcəsi bu şəraitdə olmalıdır.
b) Məlumat vərəqələrində müəyyən olunduğu kimi, uyğun minimal giriş və maksimal tullantı şəraitində öz müvafiq sürətində nominal gücü təmin etməlidir. Ölçünün böyüməsi və ya daha yüksək iş əmsalı əldə etməyin qarşısını almaq üçün, istehlakçı nominal güc əvəzinə, nominal gücün normal və ya seçilmiş faiz nisbətini göstərməklə turbinin maksimal iş qabiliyyətini məhdudlaşdıra bilər.
Nominal güc, normal buxar əl klapanı, klapanları, minimal giriş və maksimal tullantı buxarı şəraitində əlavə əl klapanı və klapanları istifadə edilməklə nail oluna bilər.
Turbini təchiz edən şirkət, əl klapanlarının optimal sayını müvafiq tətbiq sahəsi üçün göstərməlidir.
c) Göstərilən diapazon çərçivəsində maksimal davamlı sürət və hər hansı sürətdə davamlı olaraq işləmək.
d) Maksimal giriş buxarı şəraitində, maksimal və ya minimal tullantı buxarı şəraitində nominal güc və sürətlə davamlı olaraq işləmək.
e) NEMA SM 23-ə uyğun olaraq nominal buxar şəraitindən yaranan fərqlərlə işləmək.
Qeyd: Hər hansı turbin komponentinin layihələndirmə həddindən asılı olaraq turbin istehsalçı ilə məsləhətləşmə aparılmadan istehsalçı nişanının hədləri xaricində istifadə edilmir və ya yenidən qiymətləndirilmir.
6.1.5 Avadanlıqlar, qoruyucu klapan quruluşu və fırlanma sürətində ardıcıl olaraq işlədildiyi zaman zədə yetirilmədən işləmək üçün layihələndirilməlidir.
6.1.6 Tək mərhələli turbinlər, tam yük üzrə dərhal işə salınmaq üçün məqsədə uyğun olmalıdır. İstehlakçı giriş xətti, turbinin gövdəu, buxar toplayıcısı və qablaşdırma qlandlarının isidilməsi və müvafiq qaydada drenajına imkan verir.
Qeyd: Əlavə məsələlər tələb oluna bilər; istehsalçı ilə məsləhətləşmə o zaman tövsiyə olunur ki, tək mərhələli turbinlər dərhal avtomatik qaydada nəzarətsiz işə salınmaq üçün tətbiq olunsun.
6.1.7 Turbinin tək mərhələli və ya çox mərhələli bloklar üçün çarxı və yaxud çarxları, oymaqlar arasında yerləşdirilməlidir. Digər tədbirləri stehlakçı tərəfindən konkret şəkildə təsdiq edilməlidir.
6.1.8 Neft çənləri və gövdələri, hərəkət edən yağlama hissələrini saxlayır, məs., vtulkalar, valın möhürləri, yüksək dərəcədə cilalanmış hissələr və cihazları, nəzarət elementləri avadanlıq işlədiyi zaman və boş qaldığı zaman nəmişlik, toz və digər yad maddələr ilə çirklənməsini minimuma endirmək üçün layihələndirilir.
6.1.9 Bütün avadanlıqlar elə layihələndirilir ki, sürətli və iqtisadi baxımdan səmərəli texniki xidmət aparılmasına imkan versin. Əsas hissələr, məs: gövdə komponentləri və vtulka qutuları elə layihələndirilməli və istehsal edilməlidir ki, təkrar yığılma zamanı dəqiq nizamlanması təmin olunsun. Buna dirsəkləmə, silindrik şponka və ya açarlardan istifadə etmək vasitəsilə nail olmaq mümkündür.
6.1.10 Turbin və digər əlavə avadanlıqlar sınaq stendi və müəyyən olunan təhvil-təslim meyarları üzrə öz daimi özülü üzərində işləməlidir. Quraşdırıldıqdan sonra turbinin, hərəkət etdirilən avadanlıqların və yardımçı vasitələrin işləməsi istehlakçı və blok üzrə cavabdehlik daşıyan istehsalçının birgə məsuliyyəti olmalıdır.
6.1.11 Digər müəyyən olunan hallar istisna olmaqla, soyuducu su sistemi və ya sistemləri Cədvəl 1-də göstərilən şərait üçün layihələndirilməlidir.
Minimal temperatur artımı, meyarları və sürəti istilik mübadilə vasitəsi üzrə ziddiyyət ilə nəticələndikdə, istehsalçı istehlakçını bu barədə məlumatlandırmalıdır. İstilik mübadiləsi səthləri üzrə sürət üçün meyar, su tərəfdən tıxanmanı minimum endirmək üçün nəzərdə tutulur; minimal temperatur artımı üzrə meyar, soyuducu suyun istifadəsini minimum endirmək üçün nəzərdə tutulur. Ziddiyyət mövcud olduqda, istehlakçı sonuncu seçimi təsdiq etməlidir.
Cədvəl 1— Soyuducu su sistemləri üzrə layihələndirmə meyarları və spesifikasiyaları
İstilik mübadiləsi səthləri üzrə suyun sürəti
Maksimal icazə verilə bilən işçi təzyiq (MAWP)
Sınaq təzyiqi (≥ 1.5 MAWP)
Maksimal təzyiq düşməsi
Maksimal giriş temperaturu
Maksimal çıxış temperaturu
Maksimal temperatur artımı
Minimal temperatur artımı
Su tərəfdə tıxanma amili
Karbon polad gövdələri üçün korroziya həddi
Qeyd: Kondensasiyanın qarşısını almaq üçün, su ilə soyudulan vtulka gövdəsinə minimal giriş su temperaturu, ətraf mühit temperaturundan yüksək olmalıdır.
6.1.12 Təchiz olunan bütün avadanlıqların səs təzyiq səviyyəsinin nəzarətdə saxlanılması (STS) blok üzrə məsuliyyət daşıyan istehlakçı və istehsalçının birgə səyi olmalıdır. İstehsalçı tərəfindən təmin olunan avadanlıqlar müəyyən olunan, maksimal icazə verilən səs təzyiq səviyyəsinə uyğun olmalıdır. Uyğunluğu müəyyənləşdirmək üçün istehsalçı maksimal səs təzyiq səviyyəsi, avadanlıq üçün oktava diapazonu üzrə səs gücü səviyyəsini təmin etməlidir.
6.1.13 Motorlar, elektrik komponentlər və elektrik qurğular istehlakmı tərəfindən müəyyən olunan sahə təsnifatı (sinif, qrup, bölüm və ya zona) üçün münasib olmalı və IEC 60079 (NFPA 70, Maddələr 500, 501, 502, 504 və 505), istehlakçı tərəfindən müraciət əsasında göstərilən və təmin olunan hər hansı yerli məcəllələrin müvafiq maddələrinin tələblərinə cavab verməlidir.
6.1.14 Avadanlıq, bütün yardımçı vasitələr istehlakçı tərəfindən müəyyən olunan ekoloji şəraitdə işləmək üçün münasib olmalıdır. Bu şəraitə daxili (istilik təminatı olan və ya olmayan) və ya xaricdə quraşdırılacağı (dam altında və ya damsız), maksimal və ya minimal temperaturlar, qeyri-adi nəmişlik, tozlu və yaxud korroziya yaradan şəraitlər daxildir.
6.1.15 Avadanlığın quruluşu, borular və yardımçı vasitələr istehlakçı və istehsalçı tərəfindən birlikdə hazırlanmalıdır. Bu quruluş tədbirləri yetərli boşluq sahələri və istismarı, texniki xidmət üçün təhlükəsiz çıxış imkanını təmin etməlidir.
6.1.16 Maşın və bütün təchiz olunan yardımçı vasitələr üçün, ehtiyat hissələri bu standartın bütün meyarlarını təmin etməlidir.
6.2 Boltların bağlanması
6.2.1 Yivlərlə bağlı təfsilatlar ISO 261 və ya ASME B1.1 uyğun olmalıdır.
6.2.2 Yetərli boşluq, rozetka və ya qutu açarlarından istifadə olunması üçün, bütün bolt yerlərində təmin edilməlidir.
6.2.3 Daxili rozetka növlü, dəlikli qaykalar və ya açarlı boltlar istehlakçı tərəfindən konkret olaraq təsdiq edildiyi hallar istisna olmaqla istifadə edilmir.
Məhdud sahə yerləri üçün inteqral olaraq, flanslı bərkidicilər tələb oluna bilər.
6.2.4 Bərkidicilər (yuyucular və başlıqsız vintlər istisna olmaqla) diametri 10 mm (3/8 dyüm) və daha böyük olan ştiftlərin bir sonluğuna, diametri 6 mm (1/4 dyüm) və daha böyük olan bolt başlıqlarına tətbiq olunan materiallar, ştift və istehsalçı identifikasiya simvollarına malik olmalıdır. Mövcud olan sahə yetərli olmadıqda, ştift simvolu bir sonluqda işarələnə bilər və istehsalçının simvolu digər sonluqda işarə edilə bilər. Ştiftlər kənar hissədə işarələnməlidir.
Qeyd: Vint, bir sonluğunda daxili altı tərəfli açılışa malik başlıqsız vintdir.
6.3.1 Bütün təzyiq hissələri müəyyən olunan buxar şəraitində gözlənilən təzyiq və temperaturun daha kəskin uyğun şəraitində işləmək üçün münasib olmalıdır.
Qeyd: Yüksüz vəziyyətdə layihələndirmə, tökmə dəmirin istifadəsinə təsir edə bilər.
6.3.2 Hər hansı material üçün qutunun layihələndirilməsində istifadə olunan xüsusi gərginlik qiymətləri, maksimal işçi temperaturu ASME Bölmə İİ-nin materialında göstərilən qiymətlərini ötüb keçməməlidir. Tökmə materiallar üçün ASME Bölmə VIII, Bölüm 1-də göstərilən amillər tətbiq edilir. Saxta poladdan, bükülmüş və qaynaq edilmiş polad plata və ya qaynaq olunmuş örtüyə malik şovsuz borulardan olan təzyiq qutuları, ASME Bölmə VIII, Bölüm 1 və ya Bölüm 2-nin müvafiq dizayn qaydalarına uyğun olmalıdır.
ASME Məcəlləsində müəyyən olunan istehsal məlumat hesabat formaları, üçüncü tərəfin keçirdiyi yoxlamalar və ştamplama tələb olunmur.
6.3.3 Ox üzrə bölünmüş qutular münasib boltlarla kip şəkildə saxlanılan, metaldan metala birləşmə (münasib birləşmə ilə) üçün istifadə edilməlidir. Araqatlar (o cümlədən prujin tipli araqatlar) oxvari birləşmədə istifadə edilmir. Araqatı olan birləşmələr, radial bölünmüş qutularda istifadə olunduqda, araqatları məhdudlaşdırmaqla təhlükəsiz şəkildə texniki xidmət göstərilməlidir.
6.3.4 Hər bir ox üzrə bölünən qutu, rotordan qutuya keçən boşluğa mane olmadan, yuxarı hissəsinin çıxarılması və əvəz edilməsinə imkan vermək məqsədilə kifayət qədər möhkəm olmalıdır.
6.3.5 Ox üzrə bölünən üfüqi turbinlər elə layihələndirilməlidir ki, qutu özülündən çıxarılmadan, giriş və ya tullantı buxar borularını (yuxarı tullantı çıxışı göstərildiyi hallar istisna olmaqla) mənbədən ayırmadan rotorun və onun yeyilən hissələrinin yoxlanılması və çıxarılmasına imkan verilsin. Ox üzrə bölünən çox mərhələli turbin qutuları yuxarı və aşağı təzyiqli hissələr arasında radial şəkildə bölünməlidir.
6.3.6 Radial şəkildə bölünən üfüqi turbinlər elə layihələndirilməlidir ki, qutu özülündən çıxarılmadan, giriş və ya tullantı buxar borularını mənbədən ayırmadan vtulkaların və xarici qlandların yoxlanılması və əvəz edilməsinə imkan verilsin. Radial şəkildə bölünən üfüqi turbinlər rotorların çıxarılmasına imkan vermək üçün özüllərindən çıxarılmasını tələb edə bilər.
6.3.7 Qutular və dayaqlar elə layihələndirilməlidir ki, 50 μm (0.002 dyüm) yol verilən təzyiq, fırlanma anı, boru qüvvələri və anlarının uyğun olmayankombinasiyasının səbəb olduğu mufta flanslarında val sonluqlarının nisbi mövqeyindəki hər hansı dəyişikliyi məhdudlaşdırmaq üçün kifayət qədər möhkəm və sərtliyə malik olmalıdır. Dayaq və nizamlama boltları yan və oxvari vintli domkrat vasitəsilə hərəkət etdirilməsinə imkan vermək üçün, kifayət qədər möhkəm olmalıdır.
Ox üzrə bölünən üfüqi turbinlər birləşən avadanlıq ilə müvafiq nizamlanmanı qoruyub saxlamaq üçün mərkəz xəttinə malik olmalıdır.
6.3.8 Montaj səthləri aşağıdakı meyarlara cavab verməlidir.
1) Montaj səthləri 6 μm (250 μ dy.) riyazi orta sərtlik (Ra) və ya tamamlanma təmin olunması üçün maşından keçirilir.
2) Yumşaq dayağın qarşısını almaq üçün, montaj səthləri 25 μm (0.001 dy.) çərçivəsində eyni üfüqi müstəvidə olmalıdır.
3) Hər bir montaj səthi (hər xətti fut üzrə 0.0005 dyüm) hər 1 xətti m montaj səthi üzrə 40 μm yastılıq daxilində maşından keçirilməlidir.
4) Müxtəlif montaj müstəviləri 50 μm (0.002 dyüm) daxilində bir birinə paralel olmalıdır.
5) Yuxarı maşından keçirilmiş və ya üzlü səth montaj səthinə paralel olmalıdır. Aşağı sıxılan bolt dəlikləri həmin dəliyin üç misli qədər diametr üzrə maşından keçirilmiş, üzlənmiş montaj səthi yaxud səthlərinə perpendikulyar şəkildə deşilməli və avadanlığın nizamlanmasına imkan vermək üçün aşağı sıxılan boltdan diametrinə görə 15 mm (1/2 dyüm) daha iri olmalıdır.
6.3.9 Drenaj birləşmələri buxar toplayıcı, gövdə, qablaşdırma qlandları və soyuducu örtüklər üçün təmin edilməlidir.
6.3.10 Tullantı ağızcığı və ya borularının oriyentasiyası ilə tələb olunduqda, kondensasiya olunan turbinlər üçün avtomatik drenaj sistemi tələb olunur.
Qeyd: İstehlakçı, istehsalçı tərəfindən turbin üçün avtomatik drenaj sisteminin təmin edilməsinin zəruri olub olmamasını göstərməlidir.
6.3.11 Tək klapanlı turbinlər üzərində buxar halqalı kamerada, çox mərhələli turbinlərdə birinci mərhələ təzyiqini ölçmək üçün birləşmə təmin edilir.
6.3.12 Vintli domkratlar, istiqamətləndirici oxlar(çox mərhələli turbinlər üçün) silindr şəkilli gövdələri nizamlama ştiftləri gövdənin sökülməsi və təkrarən yığılmasını asanlaşdırmaq üçün təmin edilməlidir. Təmasda olan üzlərdən birinin sızması olan birləşmənin və ya üzün cızılmasının səbəb olduğu qeyri-düzgün quraşdırmanın qarşısını almaq üçün açılmalıdır (əksinə kəsik açılmalı və ya boşluq olmalıdır).İstiqamətləndirici oxlarsökülmə və təkrar yığılma zamanı daxili hissələrin yaxud gövdə taxma düymələrinin zədələnməsinin qarşısının alınması üçün kifayət qədər uzunluğa malik olmalıdır.
6.3.13 Qaldırıcı dartıcılar və ya yivli boltlar yalnız qapağın yuxarı yarısını qaldırmaq üçün təmin edilir. Yığılan maşını qaldırmaq üsulları, istehsalçı tərəfindən göstərilir.
6.3.14 Təzyiq hissələrində yivli boltlardan istifadə edilməsi minimuma endirilməlidir. Qapaqların təzyiq seksiyalarında baş verə biləcək sızmanın qarşısını almaq üçün korroziya nəzərə alınmaqla yanaşı, nominal bolt diametrinin ən azı yarısı qədər qalınlıqda metal ətrafda deşilmiş və ya yivli dəliklərin aşağı hissəsinin altında saxlanılmalıdır. Açılmış dəliklərin dərinliyi düymənin diametrinin ən azı 1 1/2 misli qədər olmalıdır.
6.3.15 Boltlar 6.3.16 - 6.3.17-ci bəndlərdə müəyyən edilmiş qaydada təmin edilməlidir.
6.3.16 Düymələr ox üzrə bölünən qapaqların əsas birləşməsi və radial bölünən qapaqların boltlanmış sonluq örtükləri üzərində təchiz edilməlidir.
Montaj məqsədilə altı bucaqlı başlıqlı vintlərin zəruri olduğu və istehlakçı tərəfindən təsdiq edildiyi hallar istisna olmaqla, düymələr bütün digər birləşmələr üzərində bərkidici vint əvəzinə istifadə edilir.
6.3.17 Düymələrlə bağlanmış birləşmələr düymələr və qaykalar bağlanmaqla təchiz edilir. Boş düymə dəlikləri düymənin əsas diametrinin 1 ½ mislinin üstünlük verilən açılma dərinliyini təmin etmək üçün kifayət qədər dərin olmalıdır; hər bir düymənin hər iki sonluğunda olan ilk 1 1/2 yivlər çıxarılmalıdır.
6.3.18 Digər qaydada müəyyən olunmuş hallar istisna olmaqla, avadanlığın ayaqları şaquli domkratlar ilə təchiz edilməlidir.
6.3.19 Avadanlığın ayaqları yekun şponkalanma zamanı pilot dəliklər ilə açıldıqda, şponka işinin maşınla bitirilməsi üçün standart alətlərdən istifadə etmək məqsədilə kifayət qədər boşluq olmalıdır.
6.4 Gövdə aksesuarları
Bütün ucluqlar və ya ucluq blokları əvəz edilə bilən olmalıdır. Bütün digər stasionar kəsilmə əvəz edilə bilən diafraqmalar və ya seqmentlərə bərkidilir.
6.5 Gövdə birləşmələri
6.5.1 Təzyiq gövdələri üçün boru birləşmələri üzərində olan bütün açılışlar və ya ucluqlar standart boru ölçüsündə olmalıdır, DN 20 (NPS 3/4) və yaxud daha iri və ISO 6708-ə uyğun olmalıdır. DN 32, DN 65, DN 90, DN 125, DN 175 və DN 225 (NPS 1 1/4, NPS 2 1/2, NPS 3 1/2, NPS 5, NPS 7, və NPS 9) ölçülərindən istifadə edilmir.
6.5.2 Bütün birləşmələr flanslanmalı, maşından keçirilməli və taxma düymə ilə bağlanmalıdır, istisna olaraq, yivli birləşmələr 6.5.5-ci bəndin tələbinə əsasən icazə verilir. Bütün birləşmələr məlumat vərəqələrində müəyyən olunduğu kimi və 3.13-cü bənddə göstərildiyi kimi gövdənin maksimal icazə verilən işçi təzyiqi üçün münasib olan qaydada istiqamətləndirilir. Əsas giriş və çıxış prosesi birləşmələri müəyyən olunan qaydada istiqamətləndirilir. Flanslı birləşmələr, gövdənin tərkib hissəsi, qaynaq edilə bilən materialın gövdələri üçün rozetkaya qaynaq edilən, arxa hissəyə qaynaq edilən boru ucluğu, keçid hissəsi vasitəsilə formalaşdırılır və qaynaq boğazı və yaxud rozetkaya qaynaq olunan flanslar ilə ləğv edilir.
6.5.3 Gövdəyə qaynaq olunan birləşmələr, gövdənin material tələblərinə cavab verməlidir (bax: 6.12.4.7), o birləşdirilən boruların tələbləri deyil, təsir qiymətlərinin tələblərini təmin etməlidir (bax: 7.5.1.1). Birləşmələrin bütün qaynaqları gövdə hidrostatik olaraq sınaqdan keçirilməzdən əvvəl yekunlaşdırılmalıdır (bax: 8.3.2).
6.5.4 Arxa qaynaq birləşmələri, ölçü DN 40 (NPS 1 1/2) və daha kiçik ölçülər, xüsusi hazırlanmış qaynaq tıxacları və ya klinlərdən istifadə olunaraq möhkəmləndirilir.
6.5.5 Flanslı və ya maşından keçirilmiş və düyməli açılışlar praktik olmadıqda, əsas birləşmələrdən fərqlənən birləşmələr üçün DN 40 (NPS 1 1/2) ötüb keçməyən ölçüdə borular üçün yivli birləşmələr aşağıdakı kimi istifadə oluna bilər:
a) qaynaq edilə bilinməyən materiallar üzərində, məsələn, tökmə dəmir;
b) texniki xidmət üçün vacib olduqda (sökülmə və montaj).
6.5.6 Əsas birləşmələrdən fərqli birləşmələr aşağıdakı qaydada quraşdırılır:
a) ucluq və flans materialları 6.5.3-ün tələblərinə cavab verməlidir;
b) boru ucluqları 12 bar (175 hkdf) və ya daha yüksək buxar təzyiqləri üzrə qaynaq boğazı və ya rozetkaya qaynaq olunan flanslar ilə təmin edilir;
c) yivli birləşmələr möhürlə qaynaq edilmir;
d) konuslu boru yivləri üçün yivli açılışlar və vtulkalar ASME B16.5 uyğun gəlməlidir;
e) boru yivləri konuslu yivlər olmalı və ASME B1.20.1 uyğun olmalıdır;
f) rozetkaya qaynaq olunan birləşmələr üçün açılışlar ASME B16.11 uyğun gəlməlidir.
6.5.7 Gövdəyə vintlə bağlanmış və ya qaynaq edilmiş boru ucluqları 150 mm (6 dyüm)-dan uzun olmamalıdır və DN 25 (NPS 1) ölçüləri üçün minimal olaraq Cədvəl 160 üzrə şovsuz və daha kiçik və minimal olaraq Cədvəl 80 üzrə DN 40 (NPS 1 1/2) olmalıdır.
6.5.8 Borulara birləşdirilməsi tələb olunmayan yivli açılışlar, ASME B16.11-ə uyğun olaraq möhkəm, dairəvi başlıqlı polad tıxaclar ilə tıxanmalıdır. Minimal olaraq, bu tıxaclar təzyiq gövdəsinin (və ya silindrin) material tələblərini təmin etməlidir. Sonradan çıxarılma imkanı olan tıxaclar korroziyaya davamlı materialdan olmalıdır. Plastik tıxacların istifadəsinə icazə verilmir.
6.5.9 Müvafiq temperatur spesifikasiyalı texnoloji prosesə uyğun yivli yağlayıcı, bütün yivli birləşmələrdə istifadə edilməlidir. Yiv lenti istifadə edilməməlidir.
6.5.10 Flanslar, aşağıda müəyyən edilən hallar istisna olmaqla müvafiq olduğu hallarda ASME B16.1, B16.5, B16.42 və ya B16.47 Seriyalar A və yaxud B-yə uyğun olmalıdır.
a) Tökmə dəmirdən fərqli flanslar ASME B16.5 və ya B16.47-nin ölçü tələblərinə cavab verməlidir.
b) Tökmə dəmir flansları yastı üzlü olmalı və ASME B16.1 və 16.42-nin ölçü tələblərinə cavab verməlidir. Sinif 125 flansları DN 200 (8 NPS) və ya daha kiçik ölçülər üçün Sinif 250-yə bərabər minimal qalınlığa malik olmalıdır.
c) Tam qalxan üzlü qalınlıqda olan yastı üzlü flanslar bütün tullantı birləşmələri üçün məqsədəuyğundur.
d) Nisbətən qalın olan və ya müvafiq olaraq ASME B16.1, B16.5, və ya B16.42 tələb olunandan daha iri xarici diametrə malik olan flanslar münasibdir. Qeyri-standart (çox böyük ölçülü) flanslar mexanizmin çertyojunda tamamilə ölçüsü müəyyən edilməlidir. Çox böyük ölçülü flanslar taxma düymələr və ya qeyri standart ölçülü uzunluqda boltlar tələb edildikdə, tələb bu çertyojda müəyyən olunmalıdır.
e) Boltun dairəsi ilə bütün gövdə flanslarının lüləsi arasındakı konsentriklik elə olmalıdır ki, maşından keçirilmiş araqatın oturması üçün səth sahəsi məhlulun axınına mane olmayan tam standart araqatını saxlamaq üçün yetərli olsun.
f) Bütün polad flanslar üçün flansın üz işləməsində olan qeyri mükəmməlliklər müvafiq olaraq ASME B16.5 və ya ASME B16.47-də icazə verilən həddi aşmamalıdır.
g) Qovuşan hissələrin istehsal edilməsi məqsədləri üçün istehsalçı avadanlığın flans detallarını istehlakçıya təchiz etməlidir, ASME B16.5 və ya B16.42 olanlara nisbətən daha iri birləşmələr təchiz edilsin. Qovuşan hissələr istehsalçı tərəfindən təchiz edilməlidir.
6.5.11 Flansların təmas üzlərinin və ucluqların işləmələri Cədvəl 2-də verilən flans işləmə sərtliyi üzrə tələblərə cavab verməlidir. Frezer dəzgahından keçirilmiş səthlər istehlakçının razılığı ilə məqsədə uyğundur.
Cədvəl 2 — Riyazi orta sərtlik həddi (Ra)
Təmas səthinin sərtliyi (Ra).
Atmosfer təzyiqindən yuxarı
6.5.12 İstehlakçının bütün birləşmələri maşının və ya onun hər hansı əsas hissəsinin yerindən dəyişdirilməsi tələb olunmadan sökülmək üçün əlverişli olmalıdır.
6.5.13 Şaquli turbinlər üçün montaj flansları tökmə dəmir, poladdan hazırlanmalı, möhkəmlik üçün yetərli qaydada boltlanmalı və bərkidilməlidir. Montaj flansları müəyyən edilən qaydada şpuntlu dizaynlı və ya yastı üzlü olmalıdır və göstərildiyi hallar istisna olmaqla, NEMA MG 1-ə uyğun olaraq dəqiq mərkəzləmə və bərkidilmə nəzərə alınmalıdır.
6.5.14 Ucluğun yüklənməsini minimuma endirmək və boruların quraşdırılmasını asanlaşdırmaq üçün, maşın flansları 0.5 dərəcə daxilində ümumi quruluş çertyojunda göstərilən flansın müstəvisinə paralel olmalıdır. Ştift və ya bolt dəlikləri mərkəz xətlərini avadanlığın əsas oxlarına paralel saxlamalıdır.
6.6 Xarici qüvvələr və anlar
Turbinlər elə hazırlanmalıdır ki, onlar NEMA SM 23 uyğun olaraq hesablanan xarici qüvvələr və anlara davam gətirə bilsin.
6.7 Firlanan elementlər
6.7.1.1 Rotorlar fırlanma sürətinin 110% qədər olan ani sürətdə zədələnmədən işləmək qabiliyyətinə malik olmalıdır.
6.7.1.2 Rotorlar (inteqral saxta vallar və disklər istisna olmaqla) hər hansı müəyyən olunan işə salma zamanı və yaxud işləmə şəraitində olduğu zaman, fırlanma sürətinin 110% qədər hər hansı sürətində vala nisbətdə diskin hərəkətinin qarşısını almaq üçün yığılmalıdır. Çarxlar vala bağlanmalı və dar oturuşla yığılmalıdır.
Pərin ucluğunun sürəti maksimal ardıcıl sürətdə 250 m/s (825 ft/s) ötüb keçdikdə və ya mexanizmin giriş buxar temperaturu 400 °C (750 °F) aşdıqda, yığılmış rotorlar üçün istehlakçının razılığı tələb olunmalıdır.
6.7.2.1 Vallar tək hissəli istiliklə təmizlənən polad üçün maşından keçirilməlidir. İşlənmiş diametri 200 mm (8 dyüm) və daha böyük olan vallar döyülməlidir. İşlənmiş diametri 200 mm (8 dy.) kiçik olan vallar eyni keyfiyyətdə alınmış isti halda bükülmüş məftil toplusu ola bilər.
6.7.2.2 Vallar bütün uzunluğu boyunca dəqiq şəkildə işlənilməli və 0.8 μm (32 μdyüm) olmalıdır. Karbon halqasının qablaşdırması üçün mufta, vtulka və kipkəc olan yerlərdə Ra və ya daha yüksək.
Bütün münasib səylər nəticəsində bənd 6.7.2.2-də göstərilən hədlərə nail olmaq mümkün olmadıqda, istehsalçı və istehlakçı alternativ təhvil-təslim meyarları üzrə qarşılıqlı şəkildə razılığa gəlməlidir.
Anbarda saxlama və ya istismar zamanı nümunənin səth sahələrində paslanmanın qarşısını almaq üçün qeyri keçirici örtük, məs., nümunənin elektrik işinə təsir etməyən epoksiddən istifadə edilə bilər.
6.7.2.4 Vallar gövdə sonluğunun qlandları üçün karbon halqasının qablaşdırması altında korroziyaya davamlı material vasitəsilə mühafizə olunmalıdır. İstehsalçının tətbiq metodu, istifadə olunan örtük material və işlənilmiş örtüyün qalınlığı məlumat vərəqələrində qeyd edilməlidir.
6.7.2.5 Örtük HVOF qatılmış xrom karbidi, torpaq və 8 Ra - 16 Ra olmalıdır.
6.7.2.6 Hər bir rotor xüsusi identifikasiya nömrəsi ilə aydın şəkildə işarələnməlidir. Bu nömrə valın hərəkət hissəsinin sonluğu üzərində və yaxud texniki xidmət zamanı zədələnməyə məruz qalmayan digər əlverişli yerdə olmalıdır.
6.7.2.7 Valın bütün açar yerləri, ASME B17.1 uyğun olan file radiuslara malik olmalıdır.
6.7.3.1 Hər hansı bir avadanlığın istismar şəraitində fırlanan pərlərdə əmələ gələn birgə gərginlik səviyyələri (sabit vəziyyət üstəgəl tsiklik) hətta rezonans vibrasiya baş verəcəyi halda belə çətinlik olmadan istismar olunmasını təmin etmək üçün kifayət qədər aşağı olmalıdır.
6.7.3.2 Bütün pərlər göstərilən sürət hədləri üzrə və fırlanma sürətinin 110% qədər ani olaraq istismar üçün münasib olmalıdır (o cümlədən keçid şəraitində). İstehlakçı tərəfindən digər qaydada göstərildiyi hallar istisna olmaqla, sürət kvadratı alındıqda, istehsalçı fırlanma anının fərqli olduğunu ehtimal etməlidir.
6.8.1 Xarici araqatlar karbon halqası və ya əvəz edilə bilən labirint qablaşdırması, hər ikisinin kombinasiyası və yaxud bir biri ilə təmasda olmayan sonluq üzünün mexaniki kipkəcləri vasitəsilə valda kipləşdirilir.
6.8.2 Karbon halqalı qablaşdırma yalnız o halda istifadə edilir ki, valın kipləşdirilmiş səthindəki sürət 50 m/s (160 ft/s)-dən az olsun. Karbon halqalarının sayı xidmət və havalandırma tələbləri ilə müəyyən edilməlidir, bu zaman 2.4 bar (35 psi) hər bir aktiv kipkəc halqası üzrə maksimal icazə verilən orta diferensial təzyiq olur. Karbon qablaşdırma prujinləri nikel – xrom – dəmir tökmə materialdan (soyuq soyutmadan sonra istilik ilə təmizlənmiş) və ya ona bərabər sayılan materialdan hazırlanır. İstismar zamanı buxar temperaturundakı dəyişmələr qablaşdırma halqaları üçün tələb olunan soyuq boşluqlar təmin olunduğu zaman nəzərə alınmalıdır.
6.8.3 Təmasda olmayan (qaz üz) kipkəcləri karbon halqası və ya labirint tipli qablaşdırmaya alternativ olaraq istifadə edilə bilər.
Qeyd:təmasda olmayan (qaz üz) kipkəcləri bir qayda olaraq yalnız o zaman istifadə olunur ki, tullantı buxar şəraiti hədsiz dərəcədə qızdırılsın və kipkəclər keçici şəraitdə nəmişliyin akkumulyasiyasının qarşısını almaq üçün müvafiq qaydada drenaj edilə bilər.
6.8.4 Araqat qutuları, karbon halqalarının tam komplekti ilə təchiz edilməlidir.
6.8.5 Ayrıca vakuum cihazı xarici buxar sızmasını azaltmaq üçün araqatlara birləşdirmək üçün təchiz edilir. Digər qayda ilə müəyyən olunan hallar istisna olmaqla, cihaz turbinini baza platasına bərkidən istehsalçı tərəfindən bağlanır və birləşdirilir.
6.8.6 Atmosfer təzyiqindən aşağı təzyiqdə çalışan araqatlar havanın daxil olmasına qarşı kipliyi təmin edəcək buxarı qəbul etmək məqsədilə layihələndirilməlidir. Qoruyucu klapanlar, təzyiq sayğacları, tənzimləyiciləri və digər zəruri klapanları olan borular sondakı araqatları qarşılıqlı şəkildə birləşdirmək üçün təmin edilir. Borular istehlakçının kipləşdirici buxar təchizatına bir ümumi birləşməni təmin etməlidir. Kipkəcbuxarının qəbul edilməsinə yük diapazonu boyunca avtomatik qaydada nəzarət edilməlidir. Çox mərhələli turbinlər üçün, normal istismar möhür buxar təchizatı yaxşı olar ki, turbinin müsbət təzyiq bölməsindən gəlsin. Tək mərhələli turbinlər üçün isə istehlakçı kipkəc buxarı kimi istifadə olunmaq üçün mövcud olan buxar təzyiq və temperaturunu təmin edir.
6.8.7 Valın kipkəci və vakuum sistemlərinin bütün boruları və komponentləri hesablanmış yeni boşluq sızmasının 300% üçün olan ölçüdə nəzərdə tutulmalıdır.
6.8.8 Çox mərhələli turbinlərdə mərhələ arası diafraqmaların kipləşdirilməsi əvəz oluna bilən labirint qablaşdırma vasitəsilə olmalıdır.
6.8.9 Araqat qutusunun sızma birləşmələri bənd 6.5-ə uyğun olmalıdır.
6.9.1.1 Mühüm sürətlərlə bağlı məlumat üçün bax Əlavə B.
6.9.1.2 Struktur dayaq sistemlərinin rezonansları, istehsalçının təchizatının əhatə dairəsinə aiddir və rotorun vibrasiya amplituduna təsir edir və bu rezonanslar əhəmiyyətli dərəcədə qorunmayana qədər göstərilən separasiya sahələri (bax: B.2.10) içərisində baş verməməlidir. Struktur dayağın effektiv sərtliyi rotoru daşıyan dayaq sisteminin dinamikasının təhlili zamanı nəzərə alınmalıdır.
Qeyd: Struktur dayaq sistemlərinin rezonansları, rotorun vibrasiya amplituduna mənfi təsir göstərə bilər.
6.9.1.3 Məsuliyyət daşıyan istehsalçı müəyyən etməlidir ki, ötürücü mexanizmin mühüm sürətləri (yan rotor, fırlanan sistem, pər rejimləri və buna bənzər) təchiz olunan avadanlıqların hər hansı mühüm sürətini və həmin mexanizmin hər hansı işə salınma zamanı sürətinin (saxlama nöqtəsi) tələblərini pozmayacaq. Sıfırdan fırlanmaya qədər, bütün arzu olunmayan sürətlərin siyahısı nəzərdən keçirilmək üçün və istiqamətləndirmə məqsədilə təlimat kitabçası təqdim edilməlidir.
6.9.1.4 Bu standartın məqsədləri üçün mühüm sürətlər və digər narahatlıq doğuran resonant şəraitlər 2.5-ə bərabər olan və ya ondan böyük olan gücləndirmə amilinə (GA) malik olanlardır.
6.9.2 Yardimçi təhlil
6.9.2.1 Tək mərhələli turbinlərin birinci möhkəm rejimi maksimal davamlı sürətin ən azı 120% təşkil etməlidir.
6.9.2.2 İstehsalçının standart mühüm sürət qiymətləri hansı ki, əvvəllər analitik qaydada əldə edilmişdir və eyni çərçivə ölçüsünə və rotor/vtulka konfiqurasiyalarına malik, istehsal olunmuş turbinlər üçün sınaqdan keçirilmiş və təklifin tərkib hissəsi kimi istehlakçıya təqdim edilməlidir. Yeni turbin dizaynları və rotor/vtulka konfiqurasiyaları üçün və ya müəyyən edildiyi halda, istehsalçı Əlavə B-də müəyyən olunan təlimatlara müvafiq olaraq yardımçı mühüm analiz aparmalıdır və B.2.10-da separasiya tələblərinə cavab verən qorunan tarazsız rotor reaksiya sxemini təmin etməlidir (bax: Şəkil B.3).
6.9.2.3 Müəyyən edildiyi halda, istehsalçı 6.9.2.1 və Əlavə B-yə uyğun olaraq separasiya sahələri üçün lazım olan hesablamaları və/mövcud olan yardımçı sınaq məlumatlarını təmin etməlidir.
6.9.3 Fırlanma təhlili
6.9.3.1 Ötürücü mexanizmlər, üç və ya daha çox maşınlardan ibarət olur (hər hansı ötürücü mexanizmlər istisna olmaqla) və ya müəyyən edildiyi halda, məsuliyyət daşıyan istehsalçı, tam qoşalaşdırılan mexanizmin keçici vibrasiya təhlilinin həyata keçirilməsini və Əlavə B-nin tələblərini təmin etmək üçün zəruri olan hər hansı modifikasiyaları istiqamətləndirməlidir.
6.9.3.2 Bütöv mexanizmin qorunmayan fırlanma üzrə təbii tezlikləri hər hansı mümkün olan müdaxilə tezliyindən 10% yuxarı və ya 10% aşağı olmalıdır.
6.9.3.3 Hərəkət sürətinin iki və ya daha artıq misli qədər fırlanma üzrə təbii tezliklərə imkan verilməsin və yaxud müvafiq müdaxilə yaradan tezliklərin baş verdiyi sistemlərdə heç bir mənfi təsirə malik olmasın. Çoxsaylı iş sürətləri hədləri ilə yanaşı iş sürətlərinin funksiyası olmayan və ya xüsusiyyətinə görə sinxron olmayan fırlanma pozulmaları müvafiq olduqda, fırlanma təhlilində nəzərə alınmalıdır və heç bir mənfi təsirə malik olmamalıdır.
6.9.3.4 Fırlanma üzrə rezonanslarınbənd6.9.3.2-ə göstərilən zona daxilinə düşdüyü hesablandıqda, gərginlik təhlili nümayiş etdirilməlidir ki, rezonanslar bütöv mexanizmə heç bir mənfi təsir göstərməsin. Pozulmanın miqyası və qorunma dərəcəsi ilə bağlı bu təhlildə edilən ehtimallar aydın şəkildə göstərilməlidir.
6.9.3.5 Əlavə B-də tələb olunan fırlanma üzrə təhlillər ilə yanaşı istehsalçı turbin generator dəstləri üçün keçici fırlanma vibrasiyası təhlili yerinə yetirməlidir. Bu təhlilin qəbul meyarları istehlakçı və istehsalçı arasında qarşılıqlı şəkildə razılaşdırılmalıdır.
6.9.4 Vibrasiya və tarazlama
6.9.4.1 Hər bir zərbə diski və ya xalta öz valı üzərində yığılmazdan əvvəl tək müstəvi üzərində tarazlanmalıdır. Digər mühüm hissələrə, val üzərində yığılmazdan əvvəl ayrı-ayrılıqda dinamik balans verilməlidir.
6.9.4.2 Fırlanan element montaj zamanı dinamik qaydada tarazlanan, çox müstəvili olmalıdır. Bu ikidən artıq olmayan əsas komponent əlavə etdikdən sonra icra edilməlidir. Tarazlama korreksiyası yalnız əlavə olunan elementlərə tətbiq edilməlidir. Digər komponentlər tamamilə yığılan elementin yekun işlənmə tarazlanması zamanı ikinci dərəcəli korreksiyalar tələb edə bilər. Tək açar yerlərinə malik olan rotorlar üzərindəki açar yerləri tam başlıqlı yarım açar ilə təmin edilir. Yığılan elementin yekun tarazlanması zamanı istifadə olunan bütün yarım açarların çəkisi, qalıq tarazsızlıq üzrə iş vərəqəsi (bax Əlavə E) üzərində qeydə alınmalıdır. Hər müstəviyə (jurnal) düşən maksimal icazə verilən qalıq tarazsızlıq, aşağıdakı qaydada hesablanır:
Beynəlxalq ölçü vahidləri ilə
ABŞ ölçü vahidləri ilə
Umaksqalıq tarazsızlıqdır, gm-mm (unsiya-dyüm) ilə;
W jurnal üzrə statik ağırlıq yüküdür, kq (funt) ilə;
N maksimal ardıcıl sürətdir, hər dəqiqəyə düşən fırlanma.
Boş rotorlar təchiz olunduqda, əsas rotor kimi eyni hədlər üzrə dinamik şəkildə tarazlanmalıdır.
6.9.4.3 Digər qayda ilə müəyyən olunan hallar istisna olmaqla, hər bir montaj olunan çox mərhələli fırlanan elementin yekun tarazlanması tamamlandıqdan sonra, qalıq tarazsızlıq yoxlaması aparılmalı və qalıq tarazsızlıq üzrə iş vərəqəsinə uyğun olaraq qeyd edilməlidir. (bax: Əlavə E).
6.9.4.4 Hər bir montaj olunan tək mərhələli fırlanan elementin yekun tarazlanması tamamlandıqdan sonra, qalıq tarazsızlıq yoxlaması aparılmalı və qalıq tarazsızlıq üzrə iş vərəqəsinə uyğun olaraq qeyd edilməlidir. (bax: Əlavə E).
6.9.4.5 İstismar zamanı sürətin tarazlanması (istismar sürətində yüksək sürətli tarazlama maşınında tarazlama) yalnız istehlakçının xüsusi razılığı əsasında yerinə yetirilməlidir. Bu tarazlamanın qəbul edilmə meyarları istehlakçı ilə istehsalçı arasında qarşılıqlı şəkildə razılaşdırılmalıdır.
6.9.4.6 Maşının emalatxanada sınaqdan keçirilməsi zamanı tarazlanmış rotor ilə montaj olunmuş, öz maksimal davamlı sürətində işləyərək və ya müəyyən edilən istismar sürət hədləri daxilində hər hansı digər sürətdə çalışaraq, hər bir radial vtulkaya bitişik və nəzərən yerləşən val üzərində ölçülən hər hansı müstəvidə filtrdən keçməyən vibrasiyanın pikdən pikə olan amplitudu aşağıdakı qiyməti və ya 50 μm (2 mil), hansı daha kiçikdirsə, ötüb keçməməlidir:
Beynəlxalq ölçü vahidləri ilə
ABŞ ölçü vahidləri ilə
A filtrdən keçməyən vibrasiyanın amplitududur, μm (mil) həqiqi pikdən pikə;
N maksimal davamlı sürətdir, hər dəqiqəyə düşən fırlanma.
Maksimal davamlı sürətdən böyük olan hər hansı sürətdə, hərəkət mexanizminin fırlanma sürətinə kimi və ya həmin sürət daxil olmaqla, vibrasiya hansının daha böyük olmasından asılı olaraq maksimal davamlı sürətdə qeydə alınan maksimal qiymətdən yuxarı 150% və ya 0.5 mildən artıq olmamalıdır.
Qeyd: Bu hədlər tarazsız reaksiyanın emalatxanada yoxlanılması üçün Əlavə B-də müəyyən olunan hədlər ilə dolaşıq salınmamalıdır.
6.9.4.7 Onlar üçün təmasda olmayan sınaqlar və ya təminatlar göstərildikdə, elektrik və mexaniki hərəkət valın mərkəz xəttində olan V bloklarında rotoru yuvarlamaqla müəyyən və qeyd edilməlidir, bu zaman təmasda olmayan vibrasiya sınağı və sınağın olduğu yerin mərkəz xəttinin rəqəmli göstəricisi ilə və tərəflərin hər hansı birinin bir sınaq ucluğunun diametri ilə hərəkət ölçülür.
Mexaniki sınaq hesabatına hər bir sınaq yerində 360 dərəcə fırlanma üzrə mexaniki və elektrik hərəkət daxildir.
6.9.4.8 İstehsalçı elektrik və ya mexaniki hərəkətin mövcud olduğunu nümayiş etdirdikdə, hansının daha böyük olmasından asılı olaraq 2 μm yaxud 6 μm (0.25 mil)-dən hesablanan sınaq səviyyəsinin maksimal olaraq 25%-i zavodda aparılan sınaq zamanı ölçülən vibrasiya siqnalından vektor üzrə çıxıla bilər.
6.9.4.9 Təmasda olmayan vibrasiya zondları təmin olunmadıqda və ya vibrasiya val üzərində ölçülmədikdə, 6.9.4.6-da qeyd olunan sürətdə çalışdığı zaman vtulkanın gövdəsi üzərində ölçülən pik vibrasiya sürəti (təcil) iş sürət tezliyində (filtrdən keçmiş) 3.0 mm/s (0.12 dyüm/s) (filtrdən keçməyən) və 2.0 mm/s (0.08 dyüm/s) ötüb keçməməlidir.
6.10 Vtulkalar və gövdələri
6.10.1 Vtulkalar — Ümumi məlumat
6.10.1.1 Vtulkalar aşağıdakı tərtibatlardan birində olmalıdır: diyirlənən elementin radialı və zərbəsi, hidrodinamik radial, diyirlənən elementin zərbəsi, hidrodinamik radial və zərbə. Hər bir valı iki radial vtulka və bir qoşa hərəkət edən ox (zərbə) vtulkası saxlamalıdır, hansı ki, radial vtulkalardan biri ilə birləşə bilməz. Başqa cür müəyyən edildiyi hallar istisna olmaqla, vtulkanın növü və tərtibatı Cədvəl 3-də verilən məhdudiyyətlərə uyğun olaraq seçilməlidir.
6.10.1.2 Üfüqi turbinləri, hər hansı istiqamətdə ox üzrə yükləri saxlamaq üçün nəzərdə tutulan zərbə vtulkaları ilə təchiz edilməlidir. Çox mərhələli turbinlər, müəyyən edildiyi hallarda və yaxud sürtünməyə qarşı vtulkalar L10 reytinq müddətinin minimal tələbini yerinə yetirə bilmədiyi halda hidrodinamik zərbə vtulkalarına malik olmalıdır (bax: Cədvəl 3, bənd b).
6.10.1.3 Şaquli turbinlər yağ və ya texniki yağlama vasitəsi ilə yağlanan kürəvari və ya diyircək tipli radial və zərbə vtulkalarına malik ola bilər. Zərbə vtulkaları hərəkət etdirilən avadanlıqların bütün göstərilən şəraitlərdə davamlı fəaliyyətinə uyğun ölçüdə olmalıdır. Hərəkət etdirilən avadanlığın (yuxarı və/yaxud aşağı) zərbə yükü məlumat vərəqələrində göstərilməlidir. Diyirlənən elementin vtulkaları yetərli ölçüyə malik havalandırma vasitəsilə artıq yağlanmaya qarşı mühafizə olunmalıdır.
6.10.1.4 Hidrodinamik radial vtulkalar sərbəst montaj olunmalı, dəqiqlik üçün bölünməli, mufta və ya müstəvi tipli olmaqla arxası poladdan olmalı, sürtünmə əleyhinə əvəz oluna bilən araqata, oturacağa və yaxud qapaqlara malik olmalıdır. Bu vtulkalar, fırlanmaya qarşı ştiftlər ilə təchiz edilməli və ox istiqamətində pozitiv şəkildə bərkidilməlidir.
Vtulkanın növü və tərtibatı
Diyirlənən element vtulkaları üçün nəzərdə tutulan hədlər daxilində radial və zərbə vtulkasının sürəti, müddəti və həddən aşağı səviyyədə turbinin enerji sıxlığı
Diyirlənən elementin radial və zərbəsi
Diyirlənən element vtulkaları üçün nəzərdə tutulan hədlər xaricində radial və zərbə vtulkasının sürəti, müddəti və hədlər daxilində zərbə vtulkasının sürəti, müddəti və hədlərdən aşağı səviyyədə turbinin enerji sıxlığı
Hidrodinamik radial və diyirlənən elementin zərbəsi, Hidrodinamik radial və zərbə
Diyirlənən element vtulkaları üçün nəzərdə tutulan hədlər xaricində radial və zərbə vtulka sürəti, müddəti və ya həddən yuxarı səviyyədə turbinin enerji sıxlığı
Hidrodinamik radial və zərbə
Qeyd: Hədlər aşağıdakı kimidir.
a) Diyirlənən element vtulkasının sürəti:
Faktor, Ndm300,000 ötüb keçməməlidir;
Burada dmmm ilə ifadə olunan vtulkanın orta diametridir (d + D)/2;
N hər dəqiqəyə düşən fırlanma ilə ifadə olunan fırlanma sürətidir.
b) Diyirlənən elementin vtulkasının istismar müddəti: əsas reytinq L10h ISO 281 və yaxud ABMA 9 uyğun olaraq, ən azı nominal şəraitdə davamlı çalışmaqla 50,000 saat və maksimal radial, ox üzrə yüklər və nominal sürətlə ən azı 32,000 saat.
c) Enerji sıxlığı nominal gücün məhsuludur, kW (at gücü) və nominal sürət, fırl./dəq. 4.0 milyon (5.4 milyon) və ya daha çox olduqda, hidrodinamik radial və zərbə vtulkaları istifadə edilməlidir. Bu enerji sıxlığı həddi yalnız çox mərhələli turbinlərə tətbiq olunur.
6.10.1.5 Vtulkanın dizaynı hidrodinamik qeyri-sabitlikləri sıxışdırmalı və maksimal göstərilən amplitudlarda rotorun vibrasiyasını məhdudlaşdırmaq üçün icazə verilə bilən vtulka boşluqlarının tam diapazonu üzrə kifayət qədər amortizasiyanı təmin etməlidir (bax:6.9.4.6), bu zaman avadanlıq hər hansı mühüm tezlikdə çalışması daxil olmaqla, göstərilən istismar sürətlərində yüklü və yaxud yüksüz çalışır.
6.10.1.6 Zərbə vtulkaları müəyyən olunan ən pis istismar şəraitləri də daxil olmaqla tam istismar diapazonu üzrə davamlı çalışmaq üçün uyğun olan ölçüdə olmalıdır. Zərbə yükünün hesablanmasına onlarla məhdudlaşmamaq şərti ilə aşağıdakı amillər daxil olmalıdır:
a) dizayn zamanı möhür boşluqlarında çirklənmə, variasiya və dizaynın daxili boşluqlarının iki misli qədər;
b) bütün diametr dəyişmələrindən mərhələli zərbə;
c) mərhələ reaksiyası və mərhələnin diferensial təzyiqi;
d) bütün giriş və çıxış ucluqlarındakı təzyiqlərdə dəyişmələr;
e) hərəkət etdirilən avadanlıqdan yaranan xarici yüklər 6.10.1.7 - 6.10.1.8-də təsvir edilmişdir.
6.10.1.7 Metal elastik elementlərin muftalarından yaranan zərbə qüvvələri, bu muftaların istehsalçısının tətbiq etdiyi maksimal icazə verilən defleksiya əsasında hesablanmalıdır.
6.10.1.8 Bir zərbə vtulkası vasitəsi ilə iki və ya daha artıq rotor zərbə qüvvəsi daşındıqda (məsələn, ötürücü mexanizm qutusunda olduğu kimi), bu qüvvələrdən əmələ gələn qüvvə istifadə olunmalıdır, həmin qüvvələrin istiqamətləri onları rəqəm baxımından əlavə etməlidir; əks təqdirdə, qüvvələrin ən böyük olanından istifadə edilməlidir.
6.10.1.9 Hidrodinamik zərbə və radial vtulkalar APİ 670 uyğun olaraq quraşdırılan vtulka metal temperatur sensorları ilə təchiz edilməlidir.
6.10.1.10 Mexanizm üzrə cavabdeh olan istehsalçı kəmərli hərəkət mexanizmdən istifadə olunacağı təqdirdə birləşdirilən avadanlıq barədə digər istehsalçılara məlumat verməlidir. Digər istehsalçı(lar) kəmərli hərəkət mexanizmindən irəli gələn radial yük ilə təmin edilməli və qarşılıqlı çalışan maşınlar üçün isə vibrasiya nəticəsində yaranan fırlanma anı xüsusiyyətləri ilə təmin edilməlidir. Bu amillər kəmərli hərəkət mexanizmi seçilərkən hərəkət edən və hərəkət etdirilən avadanlıqların vtulkalarının ölçüsü müəyyən edilərkən nəzərə alınmalıdır.
6.10.2 Diyirlənən elementin vtulkaları
6.10.2.1 Diyirlənən elementin vtulkaları aşağıdakılara uyğun olaraq yerləşdirilməli, saxlanılmalı və bağlanmalıdır.
a) dayaqlar, xamıtlar və ya digər pozitiv yerləşdirmə vasitələrindən istifadə edərək valın üzərində yerləşdirilir; sərt halqalar və prujin tipli yuyucular məqsədə uyğun deyildir;
b) vtulkalar müdaxilə vasitəsi ilə val üzərində saxlanılmalı və ABMA 7-nin tövsiyələrinə müvafiq olaraq diametrik boşluğa malik gövdə ilə təmin edilir;
c) vtulkalar birbaşa olaraq valın üzərinə bərkidilməlidir; vtulka daşıyıcıları qəbul edilmir.
6.10.2.2 Tək cərgəli dərin çuxurlu kürə şəkilli vtulkalar ISO 5753, Qrup 3 (ABMA Simvol 3, ABMA 20-də müəyyən olunduğu kimi) uyğun olaraq normal daxili boşluqdan daha böyük boşluğa malik olmalıdır.
6.10.2.3 Diyirlənən elementin vtulkaları aşağıdakılara müvafiq olaraq seçilməlidir.
a) Diyirlənən elementin zərbə vtulkası tək cərgəli dərin çuxurlu kürəşəkilli vtulka olmalıdır, o şərtlə ki, birgə ox zərbəsi və radial yük bu cür vtulkanın imkanı daxilindədir və Cədvəl 3-də olan tələblər təmin olunsun.
b) Həmin yüklər tək cərgəli, dərin çuxurlu, kürəşəkilli vtulkanın imkanlarını aşıb keçdiyi hallarda, tək cərgəli uyğun cütlüklü, 40° bucaqlı təmas tipli (7,000 seriyası) vtulkalardan istifadə edilməlidir. Vtulkalar arxa-arxaya cütlük tərtibatla quraşdırılmalıdır.
c) Kürə şəkilli zərbə vtulkalarının vallara qıfıllanması üçün istifadə olunan cihaz, dil tipli qıfıl yuyucusu ilə qaykada məhdudlaşdırılmalıdır.
d) Dörd nöqtəli, təmaslı (bölünən halqa), kürə şəkilli vtulkalar və doldurucu dəlikləri olan vtulkalardan istifadə edilmir.
6.10.3 Hidrodinamik vtulkalar
6.10.3.1 Hidrodinamik radial vtulkalar
6.10.3.1.1 Hidrodinamik radial vtulkalar sərbəst montaj olunmalı, dəqiqlik üçün bölünməlidir mufta və ya müstəvi tipli olmaqla, arxası poladdan olmalı, sürtünmə əleyhinə əvəz oluna bilən araqata, oturacağa və yaxud qapaqlara malik olmalıdır. Bu vtulkalar fırlanmaya qarşı ştiftlər ilə təchiz edilməli və ox istiqamətində pozitiv şəkildə bərkidilməlidir. (bax: 6.10.4.1.1).
6.10.3.1.2 Araqatlar, oturacaqlar və ya qapaqlar ox üzrə bölünən vtulka qutularında olmalı və gövdənin hər hansı hissəsinin sökülməsi və ya mufta qovşağının çıxarılmasına ehtiyac olmadan əvəz edilə bilən olmalıdır.
6.10.3.1.3 Vtulkalar qeyri düzgün mövqeləndirmənin qarşısını almaq üçün nəzərdə tutulmalıdır.
6.10.3.2 Hidrodinamik zərbə vtulkaları
6.10.3.2.1 Zərbə vtulkaları hər iki istiqamətdə bərabər zərbə tutumu üçün nəzərdə tutulan və hər bir tərəfin davamlı olaraq təzyiq altında yağlanması üçün düzənlənən babbitli, çoxsaylı seqment tipli polad arxalı olmalıdır. Hər iki tərəfi dönən oturacaq tipli olmalı, oturacağın qalınlığında cüzi fərq olmaqla zərbə yükünün hər bir oturacaq tərəfindən bərabər payının daşınmasını təmin edən səviyyəsini öz-özünə tənzimləyən xüsusiyyətə malik olmalıdır.
6.10.3.2.2 Oturacaqların hər biri ayrı ayrı oturacaqların dəyişdirilməsi və ya əvəz olunmasına imkan verəcək ölçü baxımından dəqiqliklə (qalınlıq fərqi) layihələndirilməli və istehsal edilməlidir.
6.10.3.2.3 Daxili zərbə xamıtlarına hidrodinamik zərbə vtulkaları üçün üstünlük verilir. Daxili xamıtlar təchiz olunduqda, xamıtın zədələndiyi təqdirdə onun təkrarən işlənilməsini təmin etmək üçün ən azı 3 mm (1/8 dyüm) əlavə xammal ilə təmin olunmalıdır. Əvəz oluna bilən xamıtlar təchiz olunduqda (montaj və texniki xidmət məqsədləri üçün), onların sıradan çıxmasının qarşısını almaq üçün onlar pozitiv şəkildə vala bağlanmalıdır.
6.10.3.2.4 Hidrodinamik zərbə vtulkaları üçün nəzərdə tutulan zərbə xamıtlarının hər iki üzünün səth işləməsi 0.4 mikron (16 μdyüm) Ra və ya daha çox olmalıdır. Montajdan sonra ox üzrə cəm əsasında göstərilən üzlərin hər hansı birinin çalışması 13 μm (0.0005 dyüm) ötüb keçməməlidir.
6.10.3.2.5 Zərbə vtulkaları elə seçilməlidir ki, hər hansı istismar şəraitində yük vtulka istehsalçısının ən yüksək yük dərəcəsinin 50%-ni aşıb keçməsin. Ən yüksək yük dərəcəsi, davamlı xidmət zamanı nasazlıq yaratmadan minimal qəbul olunan qalınlıqda yağ qabığı əmələ gətirsin və ya hansının daha az olmasından asılı olaraq oturacaq üzərindəki maksimal temperaturun olduğu yerdə babbitin iş əmsalının gücünü və yaxud dartınmasını aşıb keçməsin. Zərbə vtulkalarının ölçüsü müəyyən olunarkən, hər bir konkret tətbiq üçün aşağıdakılara diqqət yetirmək lazımdır:
b) vtulka babbitinin temperaturu;
c) vtulka oturacağının defleksiyası;
d) yağ qatının minimal qalınlığa malik olması;
e) doydurma dərəcəsi, qatılıq və yağın təchiz olunma temperaturu;
f) vtulkanın dizayn konfiqurasiyası;
g) babbit tökmə materialı;
h) yağ qatının turbulentliyi.
Hidrodinamik zərbə vtulkalarının ölçüləri istehlakçı tərəfindən müəyyən edilərək nəzərdən keçirilməli və təsdiq edilməlidir.
6.10.3.2.6 Zərbə vtulkaları gövdəyə nəzərən və vtulkanın boşluğunun quruluşuna nəzərən hər bir rotorun ox üzrə mövqeyinin müəyyən edilməsinə imkan vermək nəzərə alınmaqla nizamlanmalıdır.
6.10.4 Vtulka gövdələri
6.10.4.1 Ümumi məlumat
6.10.4.1.1 Vtulka gövdələri elə tərtibata malik olmalıdır ki, vtulkalar avadanlığın hərəkət mexanizmi və ya montajına müdaxilə etmədən əvəz oluna bilsin (bax: 6.10.3.1.2).
6.10.4.1.2 Texniki yağla yağlanan təzyiq altında qidalanmayan vtulkalar üçün vtulka gövdələri ən azı DN 15 (NPS 1/2) ölçüdə açıq tıxaclı doldurucu və drenaj açılışları ilə təmin edilməlidir. Həmin gövdələr daimi səviyyəli, pozitiv səviyyə mövqeləndiricisinə (xarici vint deyil), istiliyə davamlı şüşə konteynerləri (gün işığı və ya istiliyin yaratdığı qeyri-şəffaflıq və ya yeyilməyə məruz qalmadan) və qoruyucu məftil qəfəslərinə malik olmaqla ən azı 0.12 L (4 unsiya) ölçülü qidalandırma yağlayıcıları ilə təchiz olunmalıdır. Gövdələrin artıq dolmasını təyin etmək üçün zəruri olan vasitələr təmin edilməlidir. Müvafiq yağ səviyyəsinin daimi göstəricisi tökmə materialların və ya digər davamlı vasitələrin üzərində həkk olunan uzun müddət davam gətirən metal birkalar, işarələr ilə vtulka gövdəsinin xarici hissəsində səliqəli şəkildə yerləşdirilməli və aydın şəkildə işarələnməlidir.
6.10.4.1.3 Təzyiq texniki yağ sistemləri üçün, yağın giriş xətti və drenaj birləşmələri flanslanmalı və ya maşından keçirilməli və bağlanmalıdır. Yivli açılışlara DN 20 (NPS 3/4, NPS 1, və NPS 1 1/2) icazə verilir. DN 40 (NPS 1 1/2) açıq açılışlar üzrə boru birləşmələri aşağıdakı qaydada quraşdırılmalıdır.
a) Cədvəl 40S-in paslanmayan polad boru ucluğu 6 dyümdan (150 mm) çox olmayan uzunluqda tökmə dəmir vtulka gövdələri üçün təmin edilməlidir.
b) Cədvəl 80-ın karbon polad boru ucluğu, 12 dyümdan (300 mm) uzun olmamaq şərtilə, polad vtulka gövdələri üçün təmin edilməlidir.
c) Boru ucluğu karbon polad sürüşkən flansla təmin edilməlidir.
d) Yivli birləşmə möhürlə qaynaq edilməlidir; kipkəcli qaynaq tökmə dəmir vtulka gövdəsində və ya texniki xidmət üçün sökülmə tələb olunduğu hallarda tələb olunmur. Kipkəcə qaynaq olunan birləşmələr ASME B31.3 uyğun olmalıdır.
Kipkəcə qaynaq olunmayan yivli birləşmələr yiv lenti olmadan edilməlidir.
NPS ¾ və 1 birləşmələri üzrə boru və ya boru aksesuarları kipkəcə qaynaq edilmir.
6.10.4.1.4 Kifayət qədər soyutma, çirklənmənin nəzərə alınması, göstərilən istismar şəraiti və 40 °C (110 °F) ətraf mühit temperaturu əsasında aşağıdakı qaydada yağ və vtulka temperaturunu qoruyub saxlamaq üçün təmin edilməlidir.
a) Təzyiqlə dolu sistemlər üçün 70 °C (160 °F) aşağı olan yağ çıxış temperaturu və 93 °C (200 °F) az olan vtulka metal temperaturları (vtulkanın temperatur sensorları təchiz olunduqda). Emalatxanada sınaqdan keçirilmə zamanı, vtulka yağının temperatur artımı 28K (50 °F) ötüb keçməməlidir.
b) Halqa yağlı və ya çiləyici sistemlər üçün yağ toplayıcının temperaturu 82 °C (180 °F) aşağı olur. Emalatxanada sınaqdan keçirilmə zamanı yağ toplayıcının temperaturu 40 K (70 °F) ötüb keçməməlidir.
Qeyd: Mexaniki iş sınağı zamanı, temperaturun sabitləşdirilməsinə nail olunmaya bilər. Istehlakçı temperaturun sabitləşmə sınağına nail olmaq istədikdə, bu tələb sorğuda qeyd edilməli və təklifdə istehsalçı tərəfindən əhatə olunmalıdır.
6.10.4.1.5 42 °C (110 °F) ötüb keçən ətraf mühit temperaturları üçün və ya giriş yağının temperaturu 50 °C (120 °F) ötüb keçdikdə, vtulkanın dizaynı, yağ axını və icazə verilən temperatur artımına xüsusi diqqət yetirilməlidir.
6.10.4.1.6 Suyun soyudulmasının tələb olunduğu hallarda, su örtükləri yalnız yuxarı və aşağı gövdə örtükləri arasında xarici birləşmələrə malik olmalı və suyun yağ çəninə sızmasına imkan verə biləcək araqatlı və yaxud yivli birləşməyə malik olmamalıdır. Soyutma sarğacları (aksesuarlar) istifadə olunduqda, onlar qeyri-dəmir, metal materialdan olmamalı və heç bir daxili təzyiq birləşməsinə malik olmamalıdır. Kiçik borular və ya borunun minimal divar qalınlığı 1.0 mm (0.040 dyüm) olmalıdır və ən azı 12 mm (0.50 dyüm) xarici diametrə malik olmalıdır.
6.10.4.1.7 Halqalı yağla yağlanan vtulkaların gövdələri, avadanlıq işlək vəziyyətdə olduğu zaman yağ halqalarının vizual yoxlamasına imkan vermək üçün mövqeləndirilmiş tıxaclı portlar ilə təmin edilməlidir.
6.10.4.2 Kipkəclərvə deflektorlar
6.10.4.2.1 Vtulka gövdələri, valın gövdə boyunca keçdiyi yerdə əvəz oluna bilən labirint tipli sonluq kipkəcləri və deflektorları ilə təchiz edilməlidir; ucluq tipli kipkəclərdən istifadə edilmir. Kipkəclər və deflektorlar qeyri parıltılı materiallardan hazırlanmalıdır. Kipkəclərinvə deflektorların dizaynı gövdə içərisində yağı effektiv şəkildə saxlamalı və gövdənin içərisinə buxar, kondensasiya və yad maddələrin daxil olmasının qarşısını almalıdır.
6.10.4.2.2 Atmosferin çirkləndirici maddələrinin daxil olmasının qarşısını almaq üçün pozitiv kip möhürü təmin etməklə vtulkanın təcrid kipkəcləri təchiz edilməlidir.
6.10.4.3 Yağ buxarı ilə yağlanma
6.10.4.3.1 NPS 1/4 yağ buxarı birləşməsi vtulkanın gövdəsinin yuxarı yarısında təmin edilməlidir. Saf və ya təmizləmə üçün yağ buxarı aksesuarlarının birləşmələri elə yerləşməlidir ki, yağ buxarı diyirlənən elementin vtulkaları boyunca axsın. Saf buxar sistemlərində giriş xəttindən havalandırmaya doğru qısa dövrəli yağ buxarına heç bir daxili keçid olmamalıdır.
6.10.4.3.2 Yivli 6 mm (NPS 1/4) havalandırma birləşməsi diyirlənən elementin vtulkaları və gövdənin valının bağlandığı yerlər arasındakı sahələrin hər biri üçün gövdə və ya sonluq örtüyü üzərində təmin edilməlidir. Alternativ olaraq, yağ buxarı birləşmələri hər bir gövdənin valının bağlandığı yer ilə vtulkalar arasında olduğu hallarda, gövdənin mərkəzində olan bir havalandırma təchiz edilməlidir. Yalnız mufta tipli vtulkalara malik olan gövdələrin havalandırması gövdənin sonu yaxınlığında yerləşdirilməlidir.
6.10.4.3.3 Mühafizə olunan və ya kipkəcli vtulkalardan istifadə edilməməlidir.
6.10.4.3.4 Təmiz yağ buxarı ilə yağlanma müəyyən olunduqda, yağ halqaları və ya yağlı halqalar (olduqda) və sabit səviyyəli yağlayıcılar təmin edilmir və yağın səviyyəsini göstərən işarə tələb olunmur. Təmizləmə məqsədli buxarla yağlanma göstərildikdə, bunlar təmin edilməli və yağlayıcı boru ilə elə təmin edilməlidir ki, o, vtulkanın gövdəsinin daxili təzyiqi səviyyəsində saxlanılsın.
300 °C (570 °F) yuxarı olan texnoloji prosesin istismar temperaturlarında təmiz yağ buxarı ilə yağlama vasitəsi olan vtulka gövdələri, hərarətin ötürülməsi yolu ilə vtulkanın istiliyini azaltmaq üçün özəl xüsusiyyətlər tələb edə bilər. Səciyyəvi xüsusiyyətlər bunlardır:
a) istiliyi sıxışdıran tipli yağ halqaları;
b) aşağı termal keçiriciliyinə malik olan paslanmayan polad vallar;
d) fen vasitəsilə soyutma;
e) yağ ilə (yağ qutusu) soyutma vasitəsilə təmizləmə üçün yağ buxarı ilə yağlama (təmiz yağ buxarı əvəzinə).
6.10.4.3.5 Yağ buxarı təchizatı və drenaj aksesuarları istehlakçı tərəfindən təmin edilməlidir.
6.10.4.4 Vibrasiyanın ölçülməsi
6.10.4.4.1 Bütün vtulka gövdələri Şəkil 1-də göstərildiyi kimi kənar hissədə vtulka gövdəsində və uyğun vibrasiya ölçülmələrini asanlaşdırmaq üçün 8.3.3.1g-yə uyğun olaraq hər bir vtulka gövdəsində və onun yerləşdiyi yerdə (A) şaquli (V) və üfüqi (H) olmaqla çuxurlu yerlərə malik olmalıdır. Çuxurlar genişləndirilən “divar”I olan, əldə tutulan vibrasiya qəbuledicisinin dəqiq yeri üçün münasib olmalıdır. Çuxurlar açıla və ya maşından keçirilə bilər və Şəkil 2-də göstərildiyi kimi 120 ° daxil olunan bucaq üzrə nominal olaraq 2 mm (0.080 dyüm) olmalıdır. Çuxur yalnız şaquli (V) və üfüqi (H) yerlərdə mümkün olduqca vtulkanın mərkəz xəttinə yaxın yerləşməlidir.
6.10.4.4.2 Razılaşdırılmış ölçü və yerin yastı səthi maqnit əsaslı seysmik vibrasiya ölçən avadanlığın montaj edilməsi üçün təmin edilməlidir.
Şəkil 1 — Vibrasiya ölçülmələri üçün vtulka gövdəsinin çuxurlarının yeri
Şəkil 2 — Çuxurların ölçüləri
Şəkil 3 — Qəbuledicinin montaj deşiyinin ölçüləri
6.10.4.4.3 Vtulka gövdələri, API 670-ə uyğun olaraq seysmik vibrasiya qəbuledicilərinin uzun müddətli montajı üçün hazırlanmalıdır. Üzlük və qazma Şəkil 3-ə uyğun olmalı və hər bir vtulka gövdəsinin yuxarısında yerləşməlidir. Yivin ölçüsü istehlakçı ilə istehsalçı arasında razılaşdırılmalıdır.
6.10.4.4.4 Hər bir vtulkaya bitişik olan iki radial vibrasiya zondunun, zərbə vasitəsinin sonluğunda iki ox mövqeyinin və hər maşında hər fırlanmaya bir hadisə zondunun montaj edilməsi üçün tədbir görülməlidir. Zondun quraşdırılması APİ 670-də müəyyən edilməlidir.
6.10.4.4.5 Təzyiqlə yağlanan hidrodinamik vtulkalar üçün nəzərdə tutulan vtulka gövdələri köpüklənmənin minimuma endirilməsi üçün nəzərdə tutulmalıdır. Drenaj sistemi, valın sonluğunda olan kipkəclərdən aşağıdakı yağ və köpük səviyyəsini qoruyub saxlamaq üçün yetərli olmalıdır.
6.10.4.4.6 Vtulka gövdələrində olan yağ birləşmələri 6.10.4.1.3 uyğun olmalıdır.
6.10.4.4.7 Ox üzrə bölünən vtulka gövdələri silindrvari təyinetmə şponkalara malik olan metaldan metala birləşməyə malik olmalıdır.
6.11.1 Digər qayda ilə müəyyən olunan hallar istisna olmaqla, vtulkalar və vtulka gövdələri ISO 8068 uyğun olaraq mineral yağdan istifadə edərək yağla yağlanma üçün nəzərdə tutulmalıdır.
6.11.2 Müəyyən olunduğu halda və ya turbin üçün tələb olunduqda, müvafiq olduğu təqdirdə aşağıdakılara münasib təzyiqdə və yaxud təzyiqlərdə yağ təchizatını təmin etmək üçün təzyiqlə doldurulan yağ sistemi təchiz edilməlidir:
a) hərəkət mexanizmi və hərəkət etdirilən avadanlığın vtulkaları (o cümlədən hər hansı ötürücü mexanizm);
b) hər hansı tənzimləyici və nəzarət yağ sistemi.
6.11.3 Digər qayda ilə müəyyən olunan hallar istisna olmaqla, təzyiqlə doldurulan yağ sistemləri ISO 10438-3, API 614 Fəsil 3-ün tələblərinə cavab verməlidir (müvafiq sxem və müxtəlif variantlar üçün bax: Əlavə D, Şəkil D.1 və Cədvəl D.1).
6.11.4 Yağın maşın mexanizminin iki və ya daha çox komponentinin ümumi sistemindən təchiz olunduğu hallarda (məsələn, kompressor, hərəkət mexanizmi və turbin), mexanizmə cavabdeh olan istehsalçı həmin ümumi sistemin təmin etdiyi bütün avadanlıqların növü, dərəcəsi, təzyiqi və temperaturunun uyğun olmasını təmin etməlidir.
Qeyd: Ümumi yağ sistemində istifadə olunan ənənəvi yağlama vasitəsi mineral yağdır ki, bu da ISO 3448, Dərəcə 32-yə uyğun gəlir. Yağlama yağının tələblərə uyğunluğu, ümumi sistemin xidmət göstərdiyi avadanlığı təchiz edən bütün istehsalçılar ilə istifadəçi arasında qarşılıqlı şəkildə razılaşdırılmalıdır. Bəzi hallarda ayrı ayrı komponentlərə olan ehtiyaclar baxımından mühüm fərqlər yarana bilər. Məsələn, soyutma kompressorunun aşağı süzmə nöqtəsində yağa ehtiyacı ola bilər, ötürücü mexanizm yüksək qatılıq tələb edə bilər və turbin üçün ənənəvi mineral yağ tələb oluna bilər. Bu halda komponentin dizaynını dəyişdirmək və yaxud ayrıca yağ sistemləri təmin etmək zəruri ola bilər.
6.11.5 Geniş sürət diapazonlu, çevik işə salma müəyyən olunduqda, turbin istehsalçısı təsdiq etməlidir ki, turbin üçün yetərli yağlama mövcuddur.
6.11.6 Sirkulyasiya sisteminin təklif olunduğu hallarda, təfsilatlar nəzərdən keçirilmək üçün istehlakçıya təqdim edilməlidir.
6.11.7 Yağ diskləri və yağ halqaları metaldan olmalıdır. Yağ diskləri konsentrikliyi qoruyub saxlamaq üçün montaj qovşaqlarına malik olmalı və vala möhkəm bağlanmalıdır.
Qeyd: Yağ qutuları (kəfgirləri), yağın daşınma vasitəsi kimi deyil, val boyunca yağın hərəkətinin qarşısını almaq üçün istifadə edilir.
Tələb olunan yağ halqasının batması istehsalçı tərəfindən təchiz olunan təlimatlar və istismar qaydaları kitabında müəyyən ediləcəkdir.
6.12.1.1 Bu standart, istehlakçı tərəfindən tələb olunan və ya qadağan olunan hallar istisna olmaqla, tikinti materiallarına göstərilən istismar və sahədə ekoloji vəziyyət üçün istehsalçı tərəfindən seçilməlidir (bax: 6.12.1.7).
6.12.1.2 Bütün əsas komponentlərin konstruksiya materialları istehsalçının təklifində aydın şəkildə qeyd olunmalıdır. Materiallar, materialların dərəcəsi müvafiq beynəlxalq standartlara istinad olunaraq müəyyən edilməlidir. Belə təyinat olmadıqda, istehsalçının material spesifikasiyası, fiziki xassələr, kimyəvi tərkibi və sınaq tələbləri barədə məlumat əks etdirilməli və təklifə daxil edilməlidir.
Beynəlxalq standart mövcud olmadığı hallarda, beynəlxalq səviyyədə qəbul olunan və ya digər standartlardan istifadə etmək olar.
6.12.1.3 Təzyiq hissələri o zaman poladdan hazırlanmalıdır ki, onların məruz qala biləcəyi maksimal buxar şəraiti 17.2 bar (250 hkdf) və ya 260 °C (500 °F)-dan arıq olsun. Kondensasiya olunmayan turbinlərin tullantı qutuları o halda poladdan hazırlanmalıdır ki, maksimal tullantı təzyiqi 5.2 bar (75 ps)-dən yaxud yüksüz tullantı temperaturu 260 °C (500 °F)-dən artıq olsun. Maksimal buxar temperaturlarının 413 °C (775 °F) aşıb keçdiyi hallarda münasib olan tökmə poladdan istifadə olunmalıdır. Çuqundan yalnız istehlakçının razılığı əsasında istifadə edilə bilər.
6.12.1.4 Digər turbin hissələri üçün, materiallar val və çarxlar üçün istehsalçının standartı olmalıdır, 11-13 Cr pərlər və ucluqlar üçün (fırlanan və stasionar), 11-13 Cr və ya nikel mis bükülmə üçün və 18-8 paslanmayan polad buxar filtri üçün olmalıdır.
6.12.1.5 Rotor və ya sürüşkən hərəkətlərə məruz qalan xarici hissələr (məsələn, nəzarət məqsədli əlaqə birləşmələri və nizamlama mexanizmləri) sahə mühiti üçün münasib olan korroziyaya davamlı materiallardan olmalıdır.
6.12.1.6 Qayka, prujin, yuyucu, araqat və açarlar kimi yardımçı hissələr eyni mühit üçün göstərilən hissələr üçün nəzərdə tutulan davamlılığa ən azı bərabər olmalıdır.
6.12.1.7 İstehlakçı buxarda və mühitdə mövcud olan hər hansı korroziya vasitələrini (iz sayları), gərginlikdən korroziya çatı əmələ gətirə bilən tərkib hissələrini göstərməlidir.
6.12.1.8 Hissəciklər arası korroziyanı artıra bilən şəraitə məruz qalan austenit paslanmayan poladdan olan hissələr hazırlandıqda, bərk üzlü olması təmin edilməklə, yuxarıdan qoyularaq və ya qaynaq edilib təmir olunmaqla, az karbonlu və yaxud sabitləşdirilmiş dərəcələrdən hazırlanmalıdır.
Qeyd: Yuxarıdan qoyulan və ya bərk səthlər hansı ki, 0.10% karbon daşıyır, hissəciklər arası korroziyaya həssas olmayan bufer qatı tətbiq olunmayana qədər, az karbonlu, sabit dərəcədə austenit paslanmayan poladı həssas edə bilər.
6.12.1.9 Qovuşmuş hissələr, məsələn, austenit paslanmayan poladdan olan bolt və qaykalar və ya oxşar qıcıqlandırıcı tendensiyalardan istifadə edildikdə, onlar müvafiq temperatur spesifikasiyasının tutulmaya qarşı birləşmə ilə yağlanmalı və göstərilən texnoloji prosesin məhluluna uyğun olmalıdır.
Qeyd: Tutulmaya qarşı birləşmə ilə bu birləşmə olmadan zəruri, əvvəlcədən yüklənməyə nail olmaq üçün tələb olunan fırlanma üzrə yükləmə qiymətləri əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənəcəkdir.
6.12.1.10 İstehsalçı elektrolit korroziyaya səbəb ola biləcək vəziyyətlərin qarşısını alan materiallar seçməlidir. Bu cür vəziyyətin qarşısının alınması mümkün olmadığı hallarda, istehlakçı və istehsalçı materialın seçilməsi və hər hansı digər zəruri olan ehtiyat tədbirləri üzrə razılığa gəlməlidirlər.
Qeyd: Əhəmiyyətli dərəcədə fərqli elektrik potensialına malik olan və oxşar olmayan materiallar elektrolit məhlulun mövcud olduğu yerlə təmasa salındıqda, qalvanik cütlər əmələ gələ bilər və daha az keyfiyyətli materialın ciddi şəkildə korroziyaya uğramasına səbəb ola bilər. NACE Korroziya Mühəndisinin İstinad Kitabıbu vəziyyətlərdə münasib materialların seçilməsi üçün resurslardan biri hesab oluna bilər.
6.12.1.11 Materiallar, tökmə amilləri və hər hansı qaynağın keyfiyyəti ASME Bölmə VIII, Bölüm 1-in tələb etdiklərinə bərabər olmalıdır. İstehsalçının məcəllədə göstərilən məlumat hesabat formaları tələb olunmur.
6.12.1.12 O-halqası, materialların bütün göstərilən xidmətlərinə uyğun olmalıdır.
6.12.1.13 –30 °C (–20 °F) aşağı ətraf mühit temperaturları üçün ən aşağı göstərilən temperaturda adətən mövcud olan polad gövdə materialları ASME Bölmə VIII, Bölüm 1, UG-84-ün Çarpi V-səviyyəsinin minimal təsirinin enerji tələblərinə cavab vermək üçün kifayət edən təsir gücünə malik deyildir. İstehlakçı və istehsalçı tələb olunan mühafizə ilə bağlı qarşılıqlı razılığa gəlməlidir.
6.12.1.14 Təzyiq birləşmələri üçün minimal keyfiyyətli boltlar, tökmə dəmir qutuları üçün karbon polad (məsələn ASTM A307, Dərəcə B) və polad qutular üçün yüksək temperaturlu tökmə poladdan olmalıdır (məsələn ASTM A193, Dərəcə B7). Karbon polad qaykalardan (məsələn ASTM A194, Dərəcə 2H), sahənin az olduğu hallarda, qutusu bərkidilmiş karbon polad qaykalardan (məsələn ASTM A563, Dərəcə A) istifadə edilməlidir. –30 °C (–20 °F) aşağı temperaturlar üçün aşağı temperaturlu bolt materialları (məsələn ASTM A320) istifadə olunmalıdır.
6.12.2 Tökmə materiallar
6.12.2.1 Tökmə materialların səthləri qumla işlənilməli, partlayış vasitəsilə, kimyəvi təmizləmə və ya digər standart üsul vasitəsilə təmizlənməlidir ki, MSS SP-55-in vizual tələbləri təmin olunsun. Kifi ayıran vasitələr, tıxaclar və reyzerlərin qalıqları ayrılmalı, yığılmalı və ya torpağa atılmalıdır.
6.12.2.2 Təzyiqli tökmə materiallarda lentlərdən istifadə olunması minimal səviyyədə saxlanılmalıdır. Onların zəruri olduğu halda, onlar təmiz və korroziyasız olmalı (üzlənməyə icazə verilir) və tökmə material ilə uyğun olan tərkibə malik olmalıdır.
6.12.2.3 Təzyiq altında olan dəmir tökmə materiallar aşağıdakı hallar istisna olmaqla, təmir edilmir.
a) Polad tökmə materialının qaynaq edilə bilən növləri ASME Bölmə VIII, Bölüm 1 və ASME Bölmə IX kimi müvafiq təzyiq çəninə dair qaydalara uyğun olaraq tələblərə cavab verən qaynaq prosedurundan istifadə edərək qaynaq edilməklə təmir olunmalıdır. Əsaslı qaynaq təmirlərindən sonra və hidro sınaqdan əvvəl tamamlanan təmir olunan tökmə material qaynaqdan sonra istilik vasitəsilə təmizlənməyə verilməlidir ki, sonrakı maşından keçirmə əməliyyatları zamanı qaynaq, əsas metal və ölçü sabitliyinin mexaniki xassələrinin davamlılığı və gərginliyin aradan qaldırılması təmin olunsun.
b) Tökmə boz rəngli dəmir ASTM A278, ASTM A395 və ya ASTM A536 göstərilən hədlər daxilində tıxac qoyulma vasitəsilə təmir edilə bilər. Tıxaclar üçün açılmış dəliklər maye penetrantdan istifadə olunaraq diqqətlə yoxlanılmalıdır ki, bütün qüsurlu material təmizlənsin.
c) İstehsalçının emalatxanasında olunan tökmə materialla bağlı təmirlər, qaynaq sxemləri istehlakçının razılığının alınması üçün təqdim edilməlidir. İstehlakçı təmiri həyata keçirməzdən əvvəl razılığın verilməsinin tələb olunub olunmadığını göstərməlidir. Tökmə zavodu səviyyəsində edilən təmir işləri tökmə materialın spesifikasiyası vasitəsilə idarə olunmalıdır (“istehsal spesifikasiyası”).
d) ASTM spesifikasiyalarının əhatə etmədiyi bütün təmir işləri istehlakçının razılığına əsaslanmalıdır.
6.12.2.4 Tıxaclama, qaynaq və ya montaj vasitəsilə tam şəkildə qapanan tam qapalı olan boş sahələrdən istifadə edilməməlidir.
6.12.3.1 Təzyiq altında olan döyülən dəmirlər, aşağıda göstərilən hallar istisna olmaqla təmir edilmir.
a) Qaynaq edilə bilən döyülmüş polad ASME Bölmə VIII, Bölüm 1 və ASME Bölmə IX kimi müvafiq təzyiq çəninə dair qaydaların tələblərinə uyğun olaraq tələblərə cavab verən qaynaq prosedurundan istifadə edərək təmir olunmalıdır. Əsaslı qaynaq təmirlərindən sonra və hidro sınaqdan əvvəl tamamlanan döymə material qaynaqdan sonra istilik vasitəsilə təmizlənməyə verilməlidir ki, qaynaq və əsas metalın mexaniki xassələrinin davamlılığı və gərginliyin aradan qaldırılması təmin olunsun.
b) ASTM spesifikasiyalarının əhatə etmədiyi bütün təmir işləri istehlakçının razılığına əsaslanmalıdır.
6.12.4.1 Boruların, təzyiq daşıyan hissələrin, fırlanan hissələrin və digər yüksək gərginlik altında olan hissələrin qaynaq edilməsi, qaynaq vasitəsilə təmirlər və hər hansı oxşar olmayan metal qaynaq tikişləri ASME Bölmə VIII, Bölüm 1 və ASME Bölmə IX-a uyğun olaraq operatorlar tərəfindən və tələblərə cavab verən prosedurlar əsasında yerinə yetirilməli və yoxlanılmalıdır.
6.12.4.2 Digər qayda ilə müəyyən olunan hallar istisna olmaqla, qaynaq işləri, məsələn, baza plataları üzərində qaynaq etmə, təzyiqi olmayan havalandırma sistemi, örtükləmə və nəzarət panelləri üzərində qaynaq AWS D1.1 kimi qəbul olunmuş müvafiq standarta uyğun olaraq, ixtisaslı qaynaqçılar tərəfindən yerinə yetirilməlidir.
6.12.4.3 İstehsalçı bütün qaynaq işlərinin və təmir qaynaq tikişlərinin nəzərdən keçirilməsi üzrə cavabdehlik daşıyır ki, onların müvafiq qaydada istilik vasitəsilə təmizlənməsini və müvafiq tələblərə cavab verən prosedurlara uyğun möhkəmliyini qeyri destruktiv metodla yoxlamasını təmin etsin (bax: 6.12.2.3a). Təmir qaynaq tikişləri ilkin qüsuru təyin etmək üçün istifadə olunan eyni metoddan istifadə olunaraq qeyri destruktiv qaydada sınaqdan keçirilməlidir. Minimal olaraq, yoxlama maqnit material üçün 8.2.2.4 uyğun olaraq maqnit hissəciyi üsulu vasitəsilə, qeyri –maqnit material üçün isə 8.2.2.5 uyğun şəkildə maye penetrant üsulu vasitəsilə həyata keçirilməlidir.
6.12.4.4 İstehlakçı əsaslı təmir etməzdən əvvəl bu barədə məlumatlandırılır. İstehlakçının xəbərdar edilməsi məqsədləri üçün əsaslı təmir, aşağıdakı meyarlara bərabər tutulan və yaxud onların hər hansı birindən artıq olan hər hansı qüsurdur:
a) hər hansı fırlanan hissənin təmiri;
b) təzyiq daşıyan hissənin təmiri, bu zaman təmir qaynağı üçün hazırlanan boşluğun dərinliyi komponentin divar qalınlığının 50%-ni aşıb keçir və hər hansı istiqamətdə 150 mm (6 dyüm) uzun olur;
c) təmir altında olan hissənin bütün təmirlərinin ümumi sahəsi,bu hissənin səth sahəsinin 10%-dən artıq olduğu hallarda.
6.12.4.5 İşlənmə materialdan, işlənmə və tökmə materialların kombinasiyasından hazırlanan təzyiq daşıyan qutular aşağıda göstərilən şərtlərə uyğun olmalıdır.
a) Plata ucluqları ASME Bölmə VIII, Bölüm 1, UG-93(d)(3) kimi beynəlxalq səviyyədə qəbul olunan standartların tələb etdiyi kimi, maqnit hissəcik və yaxud maye penetrant vasitəsilə yoxlanılmalıdır.
b) Qaynaqların əlverişli olan səth hissələri arxası sürtülməklə və ya çuxur açılmaqla, yenidən qaynaqdan sonra istiliklə təmizləndikdən sonra maqnit hissəciyi və ya maye penetrant vasitəsilə yoxlanılmalıdır. Qaynaq tikişlərinin keyfiyyətinə nəzarət, hazırlanma başa çatdıqdan sonra əlçatan olmayacaq, hazırlanmazdan əvvəl istehlakçı ilə istehsalçı arasında razılaşdırılmalıdır.
c) Təzyiq daşıyan qaynaq tikişləri, ox üzrə və radial birləşmə flanslarının qutuya birləşdiyi qaynaq tikişləri, tam penetrant qaynaqları olmalıdır.
d) ASME Bölmə VIII, Bölüm 1 görə qaynaqdan sonra təmizlənmə tələb edən materiallardan hazırlanan qutular qalınlığından asılı olmayaraq istilik vasitəsilə təmizlənməlidir.
6.12.4.6 ASME Bölmə VIII, Bölüm 1, Bölmələr UW-10 və UW-40 uyğun olaraq bütün qaynaq tikişləri istiliklə işlənməlidir.
6.12.4.7 Tökmə poladdan olan qutulara qaynaq edilmiş yardımçı borular, qutunun material kimi eyni nominal xassələrə malik materialdan olmalıdır və ya az karbona malik austenit paslanmayan poladdan olmalıdır. Qutu və ya silindr materialına uyğun gələn digər materiallar və nəzərdə tutulan xidmət istehlakçının razılığına əsasən istifadə oluna bilər.
6.12.5 Aşağı temperaturlu xidmət
6.12.5.1 İstehlakçı təsir sınağı və digər material tələblərini təmin etmək üçün dizayn metalı üçün minimal temperatur və sinxron təzyiqi müəyyən edəcək.
Qeyd: Bir qayda olaraq, bu, minimal ətraf mühit temperaturu olur.
6.12.5.2 Davamsızlıq nəticəsində sıradan çıxma hallarına yol verməmək və ya aşağı temperaturlu xidmət üçün, materiallar və konstruksiya müəyyən olunan məcəllələr və digər tələblərə uyğun olaraq, dizayna uyğun minimal metal temperaturu üçün münasib olmalıdır. İstehlakçı və istehsalçı istifadə, texniki xidmət, nəqliyyat, montaj, istismar və sınaqdan keçirilmə zamanı baş verə biləcək şəraitlərlə əlaqədar olaraq zəruri olan hər hansı xüsusi ehtiyat tədbirlərini razılaşdırmalıdır.
Qeyd:Dizayn təcrübəsi hazırlanma üsulları, qaynaq prosedurları və istehsalçının təchiz etdiyi poladdan olan təzyiq daşıyan və kövrək keçid temperaturundan aşağı temperaturlara məruz qala biləcək hissələr üçün olan materiallar nəzərə alınmalıdır. ASME Məcəlləsi və ANSI standartları kimi, beynəlxalq səviyyədə qəbul olunan standartlarda olan materiallar üçün dərc olunan dizaynının yol verdiyi gərginliklər minimal gərginlik xassələrinə əsaslanır. Bəzi standartlar qablaşdırılan, yarım zərərsizləşdirilmiş, tam zərərsizləşdirilmiş, isti yayılmış və normallaşdırılmış materiallar arasında fərq qoymur və materialların narın və ya dənəvari praktika üzrə hazırlanıb hazırlanmadığını nəzərə almalıdırlar. İstehsalçı –30 °C (–20 °F) və 40 °C (100 °F) arasında xidmətlər üçün nəzərdə tutulan materialların seçilməsində ehtiyat nümayiş etdirməlidir.
6.12.5.3 Bütün karbon və az tökmə materiallı poladdan olan təzyiq daşıyan komponentlər, ucluqlar, flanslar və qaynaq tikişləri ASME Bölmə VIII, Bölüm 1, Bölmələr UCS-65- 68 və ya ekvivalent standarta uyğun olaraq təsirə görə sınaqdan keçirilməlidir. Yüksək dərəcəli tökmə poladlar ASME Bölmə VIII, Bölüm 1, Bölmə UHA-51 və ya ekvivalent standarta əsasən sınaqdan keçirilməlidir. ASME Bölmə VIII, Bölüm 1, və ya ekvivalent standartların əhatə etmədiyi materiallar və qalınlıqlar üçün istehlakçı lazım olan tələbləri müəyyən edəcək.
Qeyd: Materialın təsirə qarşı sınağı minimal dizayn üzrə tələb olunan metal temperaturu, termal, mexaniki, tsiklik yükləmə və idarəetmə qalınlığından asılı olaraq tələb olunmaya bilər. Bax: məsələn, ASME Bölmə VIII, Bölüm 1, Bölmə UG-20F.
Təsirə qarşı sınaq tələblərini müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunan idarəetmə qalınlığı aşağıdakılardan daha böyük olmalıdır:
a) ən böyük üst qaynaq birləşməsinin nominal qalınlığı;
b) təzyiq olan hissə üçün ən böyük nominal bölmə, çıxılsın:
1) struktur dayaq bölməsi, məsələn ayaqlar və ya dayaqlar;
2) Valın defleksiyasını azaltmaq üçün, sərtlik üçün tələb olunan yüksək qalınlıqlı bölmələr;
3) örtüklər və ya möhür kameraları kimi mexaniki xüsusiyyətlərin əlavə olunması və ya daxil edilməsi üçün tələb olunan bölmələr.
c) flansın nominal qalınlığının dörddə bir hissəsi, ox üzrə bölünən qutular üçün flansın qalınlığının ayrılması (üstün olan flans gərginliyi, membran gərginliyi deyildir).
Təsir qarşı sınağın nəticələri ASME Bölmə VIII, Bölüm 1, Bölmə UG-84 və ya buna ekvivalent standartın minimal təsir enerjisi tələblərini təmin etməlidir.
6.13 Ad lövhəsi və fırlanma oxları
6.13.1 Lövhəcik, avadanlıq üzərində asanlıqla görünə bilən yerdə və yardımçı avadanlıqların hər hansı əsas hissəsinə əlavə olunmalıdır.
6.13.2 Fırlanma oxları, asanlıqla görünə bilən yerdə fırlanan avadanlığın hər bir əsas hissəsində əlavə olunmalı və ya həkk edilməlidir.
6.13.3 Ad lövhələri və fırlanma oxları (əgər varsa) əsl austenit paslanmayan polad və ya nikel mis (UNS N04400) tökmə xəlitədən olmalıdır. Əlavə etmək üçün sancaqlar da eyni materialdan olmalıdır. Qaynaq edilməsinə icazə verilmir.
6.13.4 Minimal olaraq aşağıdakı məlumatlar məlumat vərəqələrinə uyğun olan vahidlərlə lövhənin üzərində aydın şəkildə ştamplanmalıdır:
a) istehsalçının adı;
d) nominal güc və sürəti;
e) birinci mühüm sürəti;
f) ikinci mühüm sürəti;
g) maksimal ardıcıl sürəti;
h) minimal yol verilən sürəti;
i) artıq sürətli fırlanma quruluşu;
j) normal və maksimal giriş buxar temperaturu və təzyiqi;
k) normal və maksimal tullantı buxar təzyiqi;
l) istehlakçının avadanlıq nömrəsi (bu nominal lövhə üzərində kifayət qədər yer olmadığı təqdirdə ayrıca lövhə ola bilər).
Mühüm sürət qiymətləri sınaq vasitəsilə əldə oluna bilmədikdə, “hesablama” sözü nömrənin yanında həkk olunmalıdır. Maksimal davamlı sürətdən aşağı olan hər hansı mühüm sürət sınaq stendində müəyyən edilməlidir. İkinci mühüm sürət birinci mühüm sürətindən aşağı sürətdə hərəkət edən turbinlər üçün nəzərə alınmır.
7. KÖMƏKÇİ AVADANLIQLAR
7.1 Ötürücü mexanizmin hissələri
7.1.1 Ötürücü mexanizmlər, onların daxil edilməsi daha səmərəli turbinlə nəticələnəcək tətbiq sahələrində nəzərə alınmalıdır. Buxar dərəcələri və icra əyriləri ötürücü mexanizmin iş əmsalı gücünə əsaslanmalıdır.
7.1.2 İnteqral (quraşdırılmış) ötürücü mexanizm hissələri 55 kilovat (75 at gücü) artıq nominal güc tələb edən hərəkət etdirilən avadanlıqlar üçün istifadə edilmir.
7.1.3 Digər qayda ilə müəyyən olunan hallar istisna olmaqla, 1,500 kilovata (2,000 at gücü) qədər ayrıca paralel vallı ötürücü hissələr API 677-ə uyğun olmalıdır.
7.1.4 Ötürücü mexanizm hissəsinin xarici valının fırlanması bütün məlumatlarda, eləcə də maşın üzərində aydın şəkildə qeyd edilməlidir.
7.2 Muftalar və bələdçilər
7.2.1 Digər qayda ilə müəyyən olunan hallar istisna olmaqla, elastik elementin ara məsafəsi, muftaları və üfüqi turbinlər ilə hərəkətli avadanlıq arasında olan bələdçilər, cavabdeh olan istehsalçı tərəfindən təchiz edilməlidir. Muftanın hərəkət hissəsinin yarısı turbin istehsalçısı tərəfindən montaj olunmalıdır. Şaquli turbinlər üçün, turbinlər ilə hərəkətli avadanlıq arasında möhkəm qeyri-ara məsafəli mufta cavabdeh olan istehsalçı tərəfindən təchiz edilməlidir.
7.2.2 Muftalar və mufta val birləşmələri ən azı turbinin nominal gücü vurulsun AGMA 922-nin uyğun olaraq tətbiq sahəsi üçün nəzərdə tutulan muftanın xidmət amili üzrə qiymətləndirilməlidir. Muftaların markası hərəkət mexanizmi və hərkət etdirilən avadanlıq istehlakçı və istehsalçı tərəfindən razılaşdırılmalıdır. Digər qayda ilə müəyyən olunan hallar istisna olmaqla 125 mm (5 dyüm) minimal ölçüsü olan mufta istifadə edilməlidir. Muftalar tökmə poladdan olmalı və valın genişlənməsi və digər sonluq hərəkətləri nəticəsində sonda yaranan zəruri axına imkan vermək üçün nəzərdə tutulmalıdır.
7.2.3 Vallar, açar yerlərinin ölçüləri (olduqda), sonda hərəkət və termal effektlər səbəbindən hərəkətlər barədə məlumatlar, muftaları təchiz edən istehsalçıya verilməlidir.
7.2.4 Digər qayda ilə müəyyən olunan hallar istisna olmaqla, turbin istehsalçısı ayrıca ötürücü mexanizm təchiz etdikdə, ötürücü mexanizm ilə turbin arasında elastik elementin muftasını təchiz etməlidir.
7.2.5 Birləşən maşınların dəqiq nizamlanmasını təmin etmək üçün, muftanın nizamlanma səthinin ümumi göstəricisi aşağıdakı qaydada göstərilən qaydada nəzarət olunmalıdır.
a) Bütün turbinlər üçün, adətən nizamlanmanı yoxlamaq üçün istifadə olunan muftanın səthi aşağıdakı hədlər daxilində mufta qovşağının fırlanmasının oxuna konsentrik olmalıdır: 13 μm (0.0005 dyüm) valın diametrinin hər dyümu üzrə, minimal tətbiq olunan hədd 25 μm (0.001 dyüm) TIR və maksimal 75 μm (0.003 dyüm) TIR. Yerləşdirmək və ya nizamlamaq üçün istifadə olunmayan bütün digər diametrlər, mufta istehsalçısının standartına uyğun gəlməlidir, bu halda dinamik tarazlıq tələbləri təmin olunmalıdır.
b) Elastik mufta ilə hərəkət etdirilən avadanlığa birləşən turbinlər üçün yerləşmə və nizamlama üzləri 7.2.5a hədləri çərçivəsində oxlara perpendikulyar olmalıdır.
c) Mufta üzləri 13 μm (0.0005 dyüm) TIR maksimal üz diametrinin hər 10 mm (hər dyüma 0.0001 dyüm) 1 mikrometr daxilində muftanın oxuna perpendikulyar olmalıdır.
d) Turbinlər ilə hərəkət mexanizmi arasında möhkəm muftalara malik olan şaquli turbinlər üçün muftaların diametrləri, 7.2.5a qeyd olunan hədlər daxilində konsentrik olmalıdır.
7.2.6 Bütünlüklə metaldan olan elastik element, aralıq tipli muftalar AGMA 9000 Sinif 9-a uyğun olmalıdır.
Bununla yanaşı, bu muftalar aşağıdakılara uyğun olmalıdır:
a) elastik elementlər korroziyaya davamlı materialdan olmalıdır;
b) muftalar elastik elementdə kəsik əmələ gəldiyi halda aralıq vasitəni saxlamalıdır;
c) mufta qovşaqları poladdan olmalıdır;
d) aralığın nominal uzunluğu ən azı 125 mm (5 dyüm) olmalıdır, hərəkət hissəsinin, giriş və tullantı borularına maneə törətmədən müvafiq olaraq mufta, vtulkalar, kipkəc və rotorun çıxarılmasına imkan verməlidir.
3,800 döv/dəq. artıq sürətlə çalışan muftalar (MCS) komponentin tarazlanması və komplektin tarazlığının yoxlanılması üçün APİ 671-in tələblərinə cavab verməlidir.
7.2.7 Muftalar ISO 1940 1, Dərəcə G6.3 uyğun tarazlanmalıdır.
7.2.8 Muftalar ISO 14691, ISO 10441 və ya API 671 tələblərinə cavab verməlidir.
7.2.9 Elastik muftalar vala açarla bağlanmalıdır. Açarlar, açar yolları və aksesuarlar AGMA 9002, Kommersiya Sinfinə uyğun olmalıdır. Silindrik lüləyə malik elastik muftalar ISO/R286, Hədd N8 göstərilən maneə oturacağına malik olmalı və vallar AGMA 9002 uyğun olmalıdır. Mufta qovşaqları asanlıqla çıxarılmasını təmin etmək üçün ən azı 10 mm (3/8 dyüm) ölçüdə açıq dartıcı dəliklər ilə təmin edilməlidir. Açar yerinin quraşdırılan mufta qovşağı xaricinə kimi uzandığı hallarda təchiz olunan val açarı valın açar yerinə quraşdırılmalı və qovşaqda yuxarı qaldırılmalıdır.
7.2.9.1 Ölçüsü 60 mm (2.5 dyüm) böyük olan vallar üçün qovşaq uyğun oturacaqla bərkidilməlidir. Açarlı muftalar üçün lent AGMA 9002-yə uyğun olaraq 10-dan 1-i uzunluq seriyasından olan konusvari və ya alternativ olaraq ABŞ standartlarına müvafiq olaraq 16-dan 1-i (0.75 dyüm/funt, diametrik) olmalıdır. Müvafiq montaj və texniki xidmət prosedurları uyğun muftaların maneə oturacağına malik olmasını təmin etmək üçün istifadə edilməlidir.
7.2.10 Açar yeri quraşdırılan mufta qovşağı xaricinə çıxdıqda, təchiz olunan valın açarı valın açar yerinə və qovşaq üzərində yerləşdirilir.
7.2.11 Hər bir mufta aşağıdakılara uyğun olaraq mufta bələdçisinə malik olur.
a) Mufta bələdçiləri muftanı və valları kifayət qədər örtməlidir ki, avadanlıq mexanizminin fəaliyyəti zamanı personalın bu cür hərəkət edən hissələr ilə bələdçi arasındakı sahəyə giriş imkanının qarşısı alınsın.
b) Bələdçilər hərəkətli hissələrlə təmasda olmadan hər hansı istiqamətdə 90 kq (200 funt) statik nöqtə yükünə (yaxud qüvvəsinə) malik olmalıdır.
c) Bələdçilər heç bir açılışı olmayan möhkəm örtük və ya platadan hazırlanmalıdır. Genişləndirilmiş metal və ya perforasiya olunan örtüklərdən hazırlanan bələdçilər o halda istifadə oluna bilər ki, açılışların ölçüsü 10 mm-i (0.375 dyümu) ötüb keçməsin. Bələdçilər polad, sarı mis və ya qeyri-metal (polimer) materiallardan hazırlanmalıdır. Hörülmə məftillərdən hazırlanan bələdçilərdən istifadə edilməməlidir. Razılaşdırılmış materialın alışmayan bələdçiləri təchiz edilməlidir.
7.3.1.1 Digər qayda ilə müəyyən olunan hallar istisna olmaqla turbin, digərləri tərəfindən təmin olunan baza platası üzərində quraşdırılmaq üçün təchiz olunmalıdır.
7.3.1.2 Ötürücü mexanizmi azaldıcı vasitə ilə təchiz olunan turbinlər, montaj platası üzərində quraşdırılan hərəkət mexanizmi komponentləri ilə təchiz edilməlidir.
7.3.1.3 Turbin və bütün yardımçı vasitələr baza plata üzərində montaj olunmuş vəziyyətdə təchiz olunmalıdır.
7.3.1.4 Turbin və yardımçı vasitələr montaj platası üzərində montaj olunmuş vəziyyətdə təchiz olunmalıdır.
7.3.2.1 Tək hissəli drenaj sağanağı və ya drenaj tavasının baza plataları, üfüqi turbinlər üçün təchiz edilməlidir. Baza platasının sağanaq və ya tavası hərəkət mexanizminin sonluğu istiqamətində ən azı 120-də 1 qədər əyilməlidir, burada ən azı DN 50 (2 NPS) açıq drenaj yolu tam drenajı təmin etmək üçün yerləşdirilməlidir.
7.3.2.2 Baza platası hərəkət etdirilən avadanlıq və hərəkət mexanizminin komponentləri altında olmalıdır ki, hər hansı sızma baza platası daxilində qalsın. Komponentlərə təsadüfi dəyəcək zərəri minimuma endirmək üçün bütün boru birləşmələri və boru flans üzləri, giriş və çıxış flansları drenaj tavası və ya drenaj sağanağı toplama sahəsində olmalıdır. Təchiz olunan avadanlıqların bütün digər proyeksiyaları baza platasının maksimal perimetri çərçivəsinə düşməlidir. İri ölçülü kəsişmə qutuları istehlakçının razılığı ilə baza platasının perimetri üzərindən asıla bilər.
7.3.2.3 Hərəkət etdirilən avadanlıqların altında klinlərdən istifadə olunmamalıdır. Hərəkət drenajı komponentləri üçün olan bütün oturacaqlar hər bir komponentin altında ən azı 3 mm (0.12 dyüm) olan klinlərin quraşdırılmasına imkan vermək üçün maşından keçirilməlidir. İstehlakçı komponentləri bağlandıqda, ən azı 3 mm (0.12 dyüm) qalınlıqda paslanmayan polad klin dəsti təchiz edilməlidir. Klin paketləri 13 mm (0.5 dyüm)-dan qalın olmamalı yaxud 5-dən artıq klinə malik olmamalıdır. Bütün klin paketləri saxlama boltlarını və şaquli vintli domkratları oynatmalı və avadanlığın ayaqlarının xarici uclarından ən azı 5 mm (0.25 dyüm) kənara uzanmalıdır. İstehsalçı komponentləri bağlamamadıqda, oturacaqlar üçün dəliklər açılmamalı və klinlər təmin edilməməlidir.
7.3.2.4 Hərəkət edən avadanlığın və hərəkət mexanizminin dayaqlarının aşağısında olan hazırlanmış baza platalarının aşağı tərəfi, kəsişən üzvləri qüvvətləndirmək üçün qaynaq edilməli və üzvlər məhlulu pozitiv qaydada qapadacaq formada olmalıdır.
7.3.2.5 Bütün baza plataları, ən azı 125 cm2 (19 dyüm.2) boş sahəsi olan bir məhlul dəliyinə malik olmalı və ümumi bölmənin hər birində ölçülərin heç biri 75 mm (3 dyüm)-dan kiçik olmamalıdır. Dəliklər hava cibləri əmələ gətirmədən baza platasının altında olan bütün boşluğu doldurmağa imkan verəcək qaydada yerləşdirilməlidir. Praktiki olduğu halda, həmin dəliklər baza platası üzərində quraşdırılan hərəkət edən avadanlıq və hərəkət mexanizmi ilə məhlul əməliyyatının aparılması üçün əlçatan olmalıdır. Damcı tavası sahəsindəki məhlul dəlikləri 13 mm (0.5 dyüm) qalxanvari çıxıntılara malik olmalıdır. Dəliklər mayelərin açıq məhlul üzərinə düşə biləcəyi sahədə yerləşdirildikdə, minimal qalınlığı 1.5 mm (0.06 dyüm, 16 sayğac) olan metal örtüklər təmin edilməlidir. Ən azı 13 mm (0.5 dyüm) ölçüdə olan havalandırma dəlikləri baza platasının hər bir ümumi seksiyasının ən yüksək nöqtəsində təmin edilməlidir.
7.3.2.6 Çöküntü ilə təmasda olan baza platasının xarici gücləri, plan görüntüsündə ən azı 50 mm (2 dyüm) radiusa malik olmalıdır.
7.3.2.7 Struktur üzvlər arasındakı baza platasının aşağı hissəsi açıq olduqda, baza platası beton özülə quraşdırılmaq üçün nəzərdə tutulmalıdır. Çıxış imkanı bütün yük daşıyıcı üzvlər altında təmin edilməlidir. Baza platasının aşağı hissəsi bir səviyyəli özüldən istifadəyə imkan vermək üçün bir müstəvi üzərində olmalıdır.
7.3.2.8 Baza platası və pyedestalın dayaq dəsti, qruntun bərkidilməsinə ehtiyac olmadan montaj olunmaq üçün kifayət qədər möhkəm olmalıdır.
7.3.2.9 Eninə və ox üzrə nizamlanan mövqeləndirici vintli domkratlar, eninə üfüqi və uzunluq üzrə nizamlamaları asanlaşdırmaq məqsədilə 250 kq (500 funt) böyük çəkiyə malik hərəkət mexanizmi komponentlərinə malik olmalıdır. Bu mövqeləndirici vintləri saxlayan sonluqlar baza platasına birləşdirilməlidir ki, onlar komponentin quraşdırılması və ya çıxarılmasına maneçilik törətməsin. Bu vintlər ən azı M12 (1/2 dyüm - 13 dyüm) olmalıdır. Əyriliyin qarşısını almaq üçün, montaj oturacaqlarının maşından keçirilməsi, montaj platalarının yaxınlığında baza platası üzərində qaynaq tamamlanana kimi təxirə salınmalıdır.
7.3.2.10 Sabitlik üçün aralı saxlanılan şaquli səviyyələndirici vintlər, baza platasının xarici perimetri üzərində təmin edilməlidir. Quraşdırma zamanı əyilməni minimum endirmək üçün anker boltlarına bitişik yerləşməlidir. Bu vintlər izafi defleksiya olmadan baza platası, hərəkət avadanlığı və hərəkət mexanizminin komponentlərinin ağırlığını daşımaq üçün kifayət qədər olmalıdır lakin heç bir halda 6-dan az vintlə təmin olunmamalıdır.
7.3.2.11 Baza platası üzərində hərəkət etdirilən avadanlıq valının mərkəz xəttinin hündürlüyü minimum endirilməlidir. Avadanlığın montaj ayaqlarının aşağı hissəsinə uzana biləcək borular üçün, birləşməyə və hər hansı qravitasiya tipli drenaj xətlərinin müvafiq əyilməsinə imkan verən montaj olunmuş hərəkət mexanizminin komponentləri altında təmin edilməlidir.
7.3.2.12 İstehsalçı, ISO 8501 Dərəcə Sa2 və ya SSPC SP 6 uyğun olaraq kommersiya qaydasında baza platasının bütün təmas səthlərini qumla partlatmalı və epoksid məhlulu ilə uyğun olan astar ilə həmin səthləri örtükləməlidir. Epoksiddən fərqli məhlullar alternativ səth hazırlanması tələb edə bilər. Epoksidin tam bağlantı gücü adətən zəruri olmur.
7.3.2.13 Baza platası ən azı dörd nöqtəli qaldırma üçün qaldırıcı sonluqlar ilə təmin edilməlidir. Bütün avadanlıqları montaj olunmuş baza platasının qaldırılması, üzərinə bərkidilmiş baza platasını və ya avadanlıqları uzun müddətli sıradan çıxarmamalı və yaxud digər şəkildə onlara xətər yetirməməlidir.
7.3.2.14 Anker boltları istehlakçının fəaliyyətinin əhatə dairəsinə aiddir. İstehsalçı turbinin işə salınması və istismarı ərzində ucluğun reaksiya qüvvələrinə davam gətirmək üçün kifayət sayda anker boltlarını təmin etməlidir.
7.3.2.15 Avadanlığa birləşən qaldırıcı sonluqlar materialın göstərilən minimal faydalı iş əmsalının gücünün üçdə birinin maksimal yol verilən gərginliyindən istifadə olunaraq layihələndirilməlidir.
7.3.3 Montaj plataları
7.3.3.1 Montaj plataları göstərildikdə, 7.3.2.6, 7.3.2.9, 7.3.2.10, 7.3.2.12, 7.3.2.14, 7.3.2.15, 7.3.3.2 və 7.3.3.3 bəndlərin tələblərinə cavab verməlidir.
7.3.3.2 Montaj plataları, göstərilən yükü avadanlığın ayaqlarından özülə kimi ötürməyə kifayət edən qalınlıqda olmalı, lakin heç bir halda bu platalar 40 mm (1.5 dyüm) az qalınlıqda olmamalıdır.
7.3.3.3 Montaj plataları bütün istiqamətlərdə avadanlığın ayaqları xaricində uzanmaq üçün kifayət qədər böyük olmalı və elə dizayn olunmalıdır ki, anker boltları maşının ayaqları ilə qapanmasın.
7.3.4.1 Alt platalar, cavabdeh olan istehsalçı tərəfindən təmin olunmalıdır.
7.3.4.2 Alt platalardan istifadə olunduqda, montaj plataları yuxarı və aşağıdan tam şəkildə maşından keçirilməlidir.
7.3.4.3 Alt platalar göstərildikdə, onlar ən azı 25 mm (1 dyüm) qalınlıqda olan polad platalar olmalıdır. Alt plataların qovuşan səthlərinin işlənməsi montaj platalarının işlənməsinə uyğun gəlməlidir.
7.4 Nəzarət ölçü cihazları
7.4.1.1 Ölçü cihazları və qurğular istehlakçının spesifikasiyalarına uyğun olmalı və digər qayda ilə müəyyən olunduğu hallar istisna olmaqla, ölçü cihazları və qurğular ISO 10438 (API 614) tələblərinə cavab verməlidir.
7.4.1.2 Digər qayda ilə müəyyən olunduğu hallar istisna olmaqla, nəzarət ölçü cihazları çöl şəraitində quraşdırılmaq üçün dizayn olunmalı və IEC 60079 (NEMA 250) təfsilatı ilə göstərildiyi kimi IP65-in tələblərinə cavab verməlidir.
7.4.1.3 Nəzarət ölçü cihazları, göstərilən sahə təsnifatında (sinif, qrup və bölüm və ya zona) istifadə olunmaq üçün dizayn olunmalı və istehsal edilməlidir.
7.4.1.4 Bütün borular, zirehli kabellər və dayaq vasitələri elə dizayn olunmalı və quraşdırılmalıdır ki, onlara zədə yetirmədən asanlıqla çıxarıla bilsin və elə yerləşdirilməlidir ki, turbin ilə əlaqəli olan vtulkaları, kipkəcləri və ya avadanlıqların daxili hissələrinin çıxarılmasına və yaxud hər hansı texniki xidmət işlərinə maneə törətməsin.
7.4.2 İdarəedici nəzarət sistemləri
7.4.2.1 Ümumi məlumat
7.4.2.1.1 İdarəedici sistem, turbin məhsulunu tətbiq sahəsinə uyğunlaşdırmaq üçün zəruri olan əsas sistemdir. İdarəedici sistemə sürəti idarəedən, nəzarət mexanizmi və idarəedici nəzarət altında olan klapan(lar) daxildir. Turbinin istehsalçısı bütövlükdə idarəedici sistem üzrə cavabdehlik daşımalıdır. Generatorun hərəkəti üzrə tətbiq sahələri üçün tələblər, istehlakçı ilə turbinin istehsalçısı arasında razılaşdırıldığı kimi olmalıdır.
7.4.2.1.2 Digər qayda ilə müəyyən olunduğu hallar istisna olmaqla, idarəedici sistemin başlıca funksiyası turbin vasitəsi və buxar axınını tənzimləmək yolu ilə müəyyən edilən qiymətlə turbinin sürətini qoruyub saxlamalıdır.
7.4.2.1.3 Turbinlər idarəedici və fırlanma klapanlarından əvvəl yerləşən korroziyaya davamlı çıxarıla bilən buxar filtri ilə təchiz olunmalıdır. Filtrin minimal effektiv sərbəst sahəsi, turbinin giriş birləşməsinin kəsişən sahəsinin iki misli qədər olmalıdır. Filtr giriş xətləri sökülmədən çıxarıla bilən olmalıdır.
7.4.2.1.4 Digər qayda ilə müəyyən olunduğu hallar istisna olmaqla, NEMA Sinif A yağ rele idarəedicisi təchiz edilməlidir. İdarəedici NEMA SM 23 uyğun olmalı və Cədvəl 4-də göstərildiyi kimi eyni və ya daha yüksək xüsusiyyətlərə malik olmalıdır.
Cədvəl 4—Sürət tənzimləyiciləri
NEMA SM 23 əsasən Sinif
Sürəttənzimçisinin maksimum dözümlü həddi
Maksimum sürət variasiyaları (müsbətvə ya mənfi)
Maksimum sürət artması
Qeyd:Bütün ölçülər (yalnız çalışma sürəti istisna olmaqla) sürət həddinin faizi ilə göstərilir. Çalışma sürətinin ölçüsü, maksimum davam edici sürətin faizi ilə göstərilir.
7.4.2.1.5 Xüsusi elektron idarəedici təchiz edilməlidir. Bu hissə ayrı olmalı və hər hansı ümumi sistemdən kənar olmalıdır, məsələn, paylanan nəzarət sistemi (DSC) tələb olunduqda, istehlakçı tərəfindən təmin olunan güc mənbəyi vasitəsilə elektrik enerjisi ilə təmin edilməlidir.
7.4.2.2 Elektron idarəedici sistem
7.4.2.2.1 7.4.2.2.2 - 7.4.2.2.7 bəndlərin tələbləri o zaman tətbiq olunur ki, xüsusi elektron üçündən ikisi seçimi ilə işləyən fırlanma sistemi təmin olunsun.
7.4.2.2.2 Sürətin hissə olunması üçün çox dişli səth, vala pozitiv olaraq bərkidilən qaydada təmin olunmalıdır. Bu səth sürət idarəedicisi, artıq sürəti dayandırma sistemi və taxometr vasitəsilə bölüşülə bilər.
7.4.2.2.3 Sürətidarəetmə sistemi, sürətə nəzarət məqsədilə tətbiq olunan ən azı iki sürət sensoru daxil olmalıdır. Bu sürət sensorları, artıq sürəti dayandırma sistemi ilə bölüşdürülməməlidir. Sürətin idarəedicisi, yüksək siqnal seçimi vasitəsilə sürət ölçən elementlərdən siqnalları ayırmalıdır. Hər hansı bir sürət hissə elementin sıradan çıxması yalnız həyəcan siqnalını işə salmalıdır. Bütün elementlərin sıradan çıxması isə, sistemi dayandırmalıdır.
7.4.2.2.4 Elektron sürət idarəedicisinin dizaynı NEMA Sinif D idarəedici (bax: Cədvəl 4) tələblərinə cavab verməli və minimal olaraq buraya aşağıdakılar daxil olmalıdır:
a) normal fəaliyyət diapazonuna uyğun gələn, təyin oluna bilən sürət hədləri (səciyyəvi olaraq nominal iş sürətinin 85 % - 105 %);
b) sürətin müəyyən olunan nöqtəsinin nizamlanması;
c) məsafədən və ya texnoloji proses ilə nəzarət olunan sürətin müəyən olunan nöqtəsinin nizamlanması;
d) rəqəmsal sürət göstəricisi;
e) mexanizm aktivləşdiricisinə nəzarət etmək üçün məlumatlar;
f) nizamlana bilən sürətin artma tempi;
g) ləng hərəkətə nəzarət;
h) artıq sürətin dayandırılması, sisteminin sınaqdan keçirilməsi üçün əl ilə aktivləşdirilən imtina sistemi;
i) sahədə dəyişdirilə bilən və nəzarət olunan giriş imkanı vasitəsilə mühafizə olunan təyinatlar.
7.4.2.2.5 Məsafədən və ya texnoloji prosesə nəzarətin sürəti üçün müəyyən olunan nöqtənin nizamlanması göstərildikdə, turbinin sürəti müəyyən olunan siqnal ilə xətti olaraq fərqlənəcək. Digər müəyyən olunan hallar istisna olmaqla, müəyyən olunan nöqtənin siqnalında olan artım turbinin sürətini artırmalıdır.
7.4.2.2.6 İdarəedici sistem, idarəedici klapandan istifadə edərək həm ləng hərəkəti, həm də işə salınmanı təmin etməlidir.
7.4.2.2.7 İdarəedici sistemin sıradan çıxması, turbinin dayanmasına imkan yaratmalıdır.
7.4.2.2.8 Digər qayda ilə müəyyən olunan hallar istisna olmaqla sürət, əl ilə sürət dəyişdiricisi vasitəsilə nizamlanmalıdır.
7.4.2.2.9 Sürətin nizamlanması üçün nəzarət siqnalı göstərildikdə, istehsalçı aşağıdakı məqsədlə sürət müəyyən edən mexanizmi təmin etməlidir:
a) istehlakçının göstərilən nəzarət siqnalının tam diapazonu, hərəkət avadanlığının tələb olunan iş diapazonuna uyğun olmalıdır. Digər qayda ilə müəyyən olunan hallar istisna olmaqla, maksimal nəzarət siqnalı maksimal davamlı sürətə uyğun olmalıdır.
b) Nəzarət siqnalının aktivləşdirilməsi və ya sıradan çıxması və yaxud sürəti müəyyən edən mexanizmin sıradan çıxması, idarəediciyə məhdudlaşdırıcı sürəti icazə verilən maksimumda saxlamaqda maneçilik törətməməlidir və yaxud bunların hər hansı birinin baş verməsi, sürət dəyişdiricisinin əl ilə tənzimlənməsinə mane olmamalıdır.
7.4.2.2.10 Digər qayda ilə müəyyən olunan hallar istisna olmaqla, idarəedicinin tənzimlənə bilən sürət həddi və əl ilə sürət dəyişdiricisi maksimal davamlı sürətin ümumilikdə 20 faizini təşkil etməlidir – normal sürətdən 5 % çox və 15% az olmalıdır.
7.4.2.2.11 Digər qayda ilə müəyyən olunan hallar istisna olmaqla, yağ relesinin idarəedicisinə müstəqil, qəza artıq sürət sisteminin təhlükəsiz və nəzarət olunan sınağına imkan vermək üçün idarəedicinin maksimal davamlı sürəti üzrə turbinin sürətini təhlükəsiz şəkildə artırmaq üçün əl metodu daxil olmalıdır. Bu sistem elə qurulmalıdır ki, cihazın açılması operator tərəfindən heç bir əlavə müdaxilə tələb olunmadan turinə maksimal davamlı sürətə qayıtmağa imkan verməlidir. Bu cihaz fırlanma həddini 2 % keçməkdə turbinə imkan yaratmalıdır.
7.4.2.2.12 Sürəti idarə edən klapan, tarazlaşdırılmış tipli olmaqla, istehsalçının standartına uyğun olmalıdır.
7.4.2.2.13 Fırlanma və sürəti idarə edən klapanlar metalik və ya vtulka klapanı gövdəsinin qablaşdırılması və aralıq sızma üçün sıxıla bilməyən tipli olmalıdır, maksimal giriş xəttinin buxar təzyiqi 17.2 bar (250 hkdf) və yaxud daha yüksək olsun.
7.4.2.3 Artıq sürəti dayandırma sistemi
7.4.2.3.1 İş sürəti fırlanma sürətinə çatdığı zaman, buxarın turbinə çıxmasını qapadan müstəqil qəza, artıq sürət sistemi ilə təchiz olunmalıdır (bax: Cədvəl 4). Qəza fırlanma sistemi aşağıdakı xüsusiyyətlərə malik olmalıdır:
a) sərbəst giriş imkanı;
b) maksimal giriş buxar təzyiqi və xətdə olan axının əl üsulu ilə fırlanma qabiliyyəti;
c) turbinin hər hansı yük şəraiti altında qüvvə ilə işə düşən fırlanma klapanını aktivləşdirməklə turbin dayandırmaq qabiliyyəti;
d) xətt üzərində maksimal giriş təzyiqi ilə yenidən təyin etmək qabiliyyəti;
e) təhlükəli qaz və xarici mühitdə istifadə üçün olan, alışmaya qarşı komponentlər və münasiblik.
Qeyd: istehlakçı, turbinə yaxın olan giriş xəttinin buxar xətti üzərində bloklama klapanını təmin etməlidir. Bu klapan, artıq sürətlə bağlı fırlanma sistemi yenidən təyin edilməzdən əvvəl bağlanmalıdır.
7.4.2.3.2 Xüsusi elektronun üçdən ikisi seçilməklə olan, fırlanma vasitəsi təchiz olunmalıdır. Bu hissə ayrı və hər hansı ümumi sistemdən kənar olmalı, məsələn, paylanan nəzarət sistemi (DSC) və ya idarəedici tələb olunduqda, istehlakçı tərəfindən təmin olunan güc mənbəyi vasitəsilə elektrik enerjisi ilə təmin edilməlidir.
7.4.2.3.3 7.4.2.3.4 - 7.4.2.3.7 bəndlərin tələbləri o zaman tətbiq olunur ki, xüsusi elektron üçündən ikisi seçim ilə işləyən fırlanma sistemi təmin olunsun.
7.4.2.3.4 Sürətin hiss olunması üçün çox dişli səth vala pozitiv olaraq bərkidilən qaydada təmin olunmalıdır. Bu səth sürət idarəedicisi, artıq sürəti dayandırma sistemi və taxometr vasitəsilə bölüşülə bilər.
7.4.2.3.5 Sürəti idarəetmə sisteminə, sürətə nəzarət məqsədilə tətbiq olunan ən azı iki sürət sensoru daxil olmalıdır. Bu sürət sensorları, artıq sürəti dayandırma sistemi ilə bölüşülməməlidir. Sürətin idarəedicisi, yüksək siqnal seçimi vasitəsilə sürət ölçən elementlərdən siqnalları ayırmalıdır. Hər hansı bir sürət hiss edən elementin sıradan çıxması, yalnız həyəcan siqnalını işə salmalıdır. İki sürət hiss edən elementin sıradan çıxması isə sistemi dayandırmalıdır.
7.4.2.3.6 Elektron fırlanma sisteminin dizaynına minimal olaraq aşağıdakılar daxil olmalıdır.
a) Maksimal davamlı sürətin 110% uyğun olan təyin oluna bilən fırlanma sistemi.
b) Rəqəmsal sürət göstəricisi;
c) Münasib ayrıca müstəqil fırlanma aktivləşdirici cihazına verilən məlumat(lar). İkidən çox ayrıca müstəqil aktivləşdirici cihazın istifadə edilməsi, istifadəçi ilə təchizatçı arasında razılaşdırılmalıdır.
d) Artıq sürəti dayandırma sisteminin elektron hissəsinin sınaq edilməsi üçün, əl ilə aktivləşdirilən imtina sistemi.
e) Sahədə dəyişdirilə bilən və nəzarət olunan girişlə mühafizə olunan göstəricilər.
7.4.2.3.7 Artıq sürət, fırlanma sisteminin sıradan çıxması turbinin dayanmasını təmin etməlidir.
7.4.2.3.8 istehlakçı və istehsalçı təzyiqi, atmosfer təzyiqindən aşağı olan tullantı təzyiqinə malik olan turbinlər üçün fırlanma sistemi vasitəsilə aktivləşən tullantı vakuum dayandırıcısına ehtiyac olub olmadığı barədə qarşılıqlı razılığa gəlməlidir.
Qeyd: Tullantı çıxışı sub-atmosfer təzyiqlə olan turbinlər üçün hətta qapalı qəza fırlanma klapanı turbinin və hərəkət avadanlığının tam dayanmasının qarşısını almaq üçün kifayət qədər buxar sızdıra bilər. Vakuum çalışdırıcı tullantı qutusuna havanı qəbul edir, tullantı təzyiqini artırır və düşmə vaxtını azaldır. Ümumi kondensasiya sisteminə tullantı çıxışı olan turbinlər üçün havanın qəbul edilməsi praktik olmaya bilər və daha pozitiv qəza fırlanma klapanı (klapanları) və ya digər müddəalar tələb oluna bilər.
7.4.3 Ölçü cihazları və nəzarət panelləri
7.4.3.1 Lokal sayğac lövhəsi təchiz edilməlidir. İstehlakçı, tələb olunan ölçü cihazlarının miqdarını müəyyən edir.
7.4.3.2 Hərəkət avadanlığı və hərəkət mexanizmi üçün bir panel təmin edilməli və buraya bütün panelə bağlanan cihazlar daxil olmalıdır. Belə panellər istehlakçının məlumatına müvafiq olaraq dizayn olunur və hazırlanır. Panel sərbəst yerdə olmalı, əsas blokun üzərində yerləşdirilməli və ya müəyyən olunan digər yerdə olmalıdır. Panel üzərindəki cihazlar, hərəkət mexanizminə nəzarət otağından operator üçün aydın görünməlidir. Səciyyəvi istismar diapazonları bütün sayğaclar üçün göstəriləcəkdir. Sayğaclar istismar diapazonu ilə işarələnə bilər və ya istismar diapazonu sayğaca yaxın olan birka üzərində göstərilə bilər. Lampanı sınaq etmək üçün nəzərdə tutulan düymə təmin olunmalıdır. Panelə bərkidilməli olan ölçü cihazları müəyyən ediləcəkdir.
7.4.3.3 Digər qayda ilə müəyyən olunan hallar istisna olmaqla, panellər üst hissələrdə və yanlardan ən azı 3 mm (0.12 dyüm) qalınlıqda olan, möhkəm, özü-özünü saxlayan və qapalı olan polad platadan hazırlanmalıdır. Panellərin arxa hissələri tərpənməsinin qarşısını almaq üçün və yaxud təhlükəsizlik və ya korroziyadan qorumaq üçün təmizlənməsinə imkan vermək üçün elektrik təhlükələrini minimum endirmək məqsədilə bağlı olmalıdır. Bütün ölçü cihazları panelin önündə tam bərkidilməli və bütün bərkidicilər korroziyaya davamlı materialdan olmalıdır.
7.4.3.4 Panellər tam şəkildə yığılmalı, boru və naqillər hazırlanmalı və bunun üçün yalnız istehlakçının xarici borular və naqil dövrələri tələb olunmalıdır. Nəzarət ölçü cihazları üçün nəzərdə tutulan blok üçün birdən artıq naqil yeri tələb etdikdə, hər bir dəyişdiriciyə və ya ölçü cihazına gedən naqillər terminal postları olan vahid terminal qutudan təmin olunmalıdır. Hər bir qutu müvafiq olduqda, blok və ya baza üzərinə bərkidilməlidir. Terminal zolaqlar üzərində olan bütün şponlar və postlar (dəyişdiricilər və ötürücülər) və ölçü cihazları birka ilə işarələnməlidir. Panellərin daxilində naqillər, kanallar vasitəsilə səliqəli şəkildə aparılmalı və ya kabel tabaqları üzərində olmalıdır.
7.4.3.5 Nəzarət-ölçü cihazları üçün qarşılıqlı birləşən borular, kiçik borular və ya naqillər hansı ki, istehsalçı tərəfindən təchiz olunur, yalnız göndərilmək üçün zəruri olduğu hallarda sökülür.
7.4.4.1 Digər qayda ilə müəyyən olunan edildiyi hallar istisna olmaqla, ölçü cihazları API 614 (ISO 10438)-ə uyğun olaraq təchiz olunmalıdır.
Digər qayda ilə müəyyən olunan hallar istisna olmaqla, taxometr turbin istehsalçısı tərəfindən təchiz edilməli və maksimal davamlı sürətin 0 % - 125 % minimal həddi ilə təmin olunmalıdır.
7.4.4.3 Vibrasiya, ox üzrə mövqe və temperator detektorları
7.4.4.3.1 İki radial məsafə tipli vibrasiya zondu hər bir vtulkaya bitişik bərkidilməlidir. İki ox üzrə mövqe zondu zərbə sonluğunda bərkidilməli və hər fırlanmaya bir hadisə zondu hər bir maşında təmin edilməlidir. Qurğu APİ 670 uyğun olmalıdır.
7.4.4.3.2 Hidrodinamik zərbə və radial vtulkalar, vtulka metalının temperatur detektorları ilə təchiz edilməlidir. Təzyiqin yaratdığı hidrodinamik zərbə və radial vtulkalar temperatur detektorları ilə təchiz olunduqda, detektorlar və onların quraşdırılması və kalibrasiyası APİ 670 uyğun olaraq təchiz edilməli, quraşdırılmalı və sınaqdan keçirilməlidir.
7.4.4.4 Temperatur sayğacları
7.4.4.4.1 Rəqəm tipli temperatur sayğacları gərgin rejimli və korroziyaya davamlı olmalıdır. Onlar 125 mm (5 dyüm) diametrdən böyük və ya ona bərabər olmalı, digər razılıq əldə olunduğu hallar istisna olmaqla, bimetallik və ya maye doldurulmuş tipli olmalıdır və ağ səth üzərində qara rənglə işarələnməsi olmalıdır.
7.4.4.4.2 Temperatur sayğaclarının hissetmə elementləri axan mayenin içərisində olmalıdır.
Qeyd: Bu xüsusilə, qismən dolu halda çalışa bilən xətlər üçün vacibdir.
Toksiki və ya yanar mayelər və yaxud təzyiqlə dolu yaxud su vurulmuş xətlər austenit paslanmayan polad, möhkəm dayaq və ayrıla bilən termoquyular ilə təchiz olunmalıdır. Digər qayda ilə müəyyən olunan hallar istisna olmaqla, termoquyular 25 mm (1 dyüm) texnoloji proses birləşməsinə malik olmalıdır. Təzyiqlə dolu xətlər üçün bu birləşmə yivli olmalıdır. Termoquyunun daxili birləşməsi 13 mm (1/2 dyüm) olmalıdır.
7.4.4.6 Termocütlər və müqavimət temperatur detektorları
Praktiki olduğu hallarda termocütlərin dizaynı və yerləşməsi və müqavimət temperaturunun detektorları, mexanizm çalışdığı zaman dəyişdirilməsinə imkan verməlidir. Termocütlərin naqilləri və müqavimət temperaturunun detektorları termocütlə detektor arasında, avadanlıq və ya əsas plata üzərində yerləşən terminal qutu arasında davamlı şponlar kimi quraşdırılır.
7.4.4.7 Təzyiq sayğacları
7.4.4.7.1 Təzyiq sayğacları (avadanlığa quraşdırılan hava sayğacları bura daxil deyildir) 316 Tipli paslanmayan polad bordon boruları və paslanmayan polad hərəkətləri ilə təchiz olunmalı, 110 mm (4 1/2 dyüm) rəqəmli, [150 mm (6 dyüm) 55 bar (800 psi)] diapazon üçün rəqəmli və NPS 1/2 əsas tökmə polad birləşməsi olmalıdır. Ağ səth üzərində qara rəngli işarələmə, sayğaclar üçün standart hesab edilir. Sayğac diapazonları seçilməli, normal istismar təzyiqi sayğacın diapazonunun ortasında olmalıdır. Heç bir halda rəqəmli göstərici üzərindəki oxunuş müvafiq qoruyucu klapan quruluşu,üstəlik 10%-dən az olmamalıdır. Hər bir təzyiq sayğacı izafi gövdə təzyiqini zərərsizləşdirmək üçün disk tıxac və ya çölə vuran arxa hissə kimi cihaz ilə təchiz edilməlidir.
7.4.4.7.2 Maye ilə dolu sayğaclar vibrasiyaya məruz qalan yerlərdə təchiz edilməlidir.
7.4.4.8 Solenoid klapanları
Quraşdırıldığı zaman, solenoid klapanları pnevmatik və hidravlik idarə olunan klapanlar üçün pilot rolunu oynamalıdır.
Pnevmatik sistemlər üçün klapan, yalnız təmiz quru cihaz havasını istifadə etməlidir. Hidravlik sistemlər üçün klapan, təmiz filtrdən keçmiş hidravlik mayedən istifadə etməlidir.
7.4.4.9 Qoruyucu klapanlar
7.4.4.9.1 İstehsalçı, özünün təchiz etdiyi avadanlıq və ya borular üzərində quraşdırılacaq qoruyucu klapanları təchiz etməlidir. Avadanlığa və ya sistem xaricində olan borulara aid olan digər qoruyucu klapanlar hansı ki, istehsalçı tərəfindən təchiz olunan, istehlakçı tərəfindən təchiz olunacaqdır. İstehsalçının qiymət təklifində bütün qoruyucu klapanlar sadalanmalı və aydın şəkildə göstərməlidir ki, bu klapanlar istehsalçı tərəfindən təchiz olunacaqdır.
7.4.4.9.2 Qoruyucu klapanların ölçüsü, seçilməsi və quraşdırılması API 520, Hissə I və Hissə II-nin tələblərinə uyğun olmalıdır. Qoruyucu klapanlar APİ 526 uyğun olmalıdır. istehsalçı öz təchizat dairəsi daxilində bütün qoruyucu klapanların ölçüsü və təyin olunan təzyiqi müəyyən etməli və onun təchiz etdiyi avadanlığı mühafizə etmək üçün tələb olunan, digərləri tərəfindən təchiz olunan qoruyucu klapanların ölçüsünü və təyinatını tövsiyə etməlidir. Qoruyucu klapanların ölçüsü və təyinatı, avadanlıqların bütün mümkün sıradan çıxma rejimlərini nəzərə almalıdır.
7.4.4.9. Digər qayda ilə müəyyən olunan hallar istisna olmaqla, qoruyucu klapanlar polad gövdəyə malik olmalıdır.
7.4.4.9.4 Termal qoruyucu klapanlar, izolyasiya klapanları vasitəsilə bloklana bilən aksesuarlar və ya soyuducu örtüklər üçün təmin edilməlidir.
7.4.4.10 Axın göstəriciləri
7.4.4.10.1 Axın göstəriciləri hər bir vtulka, ötürücü mexanizm və kipkəcdən çıxan yağ drenaj qayıdış xəttində təchiz edilməlidir. Digər qayda ilə müəyyən olunan hallar istisna olmaqla, axın göstəricisi davamlı olaraq yağlanan muftanın hər birinin çıxış xəttində quraşdırılır.
7.4.4.10.2 Digər qayda ilə müəyyən olunan hallar istisna olmaqla, axın göstəricisi aşağıdakı kimi olmalıdır:
b) hər iki tərəfində şüşə olan göz tipli,
c) polad gövdə konstruksiyası,
d) yağ borusunun içəri diametrinin yarısından az olan diametr,
e) minimal yağ axınının aydın şəkildə göstərilməsi.
Qeyd: Xətt vasitəsilə yağın axınının görüntüsünü asanlaşdırmaq üçün hər bir axın göstəricisi şaquli müstəvidə göz tipli şüşə ilə quraşdırılır.
7.4.5 Həyəcan siqnalları və qapatmalar
7.4.5.1 Ümumi məlumat
Həyəcan siqnalı və qapatma cihazları (dəyişdiricilər və ya ötürücülər) və nəzarət cihazları müəyyən edildiyi kimi, istehsalçı tərəfindən təchiz edilməli və bağlanmalıdır.
7.4.5.2 Keşikçi xəbərdarlıq klapanları
Keşikçi xəbərdarlıq klapanı, turbin gövdəsi üzərində təchiz edilməlidir. Kondensasiya olunan turbinlər üçün bu 0.35 bar (5 hkdf) təyin edilir. Kondensasiya olunmayan turbinlər üçün isə minimal təyinat, hansının daha böyük olmasından asılı olaraq maksimal tullantı təzyiqindən yuxarı 10 % və yaxud 0.7 bar (10 hkdf) olmalıdır.
Qeyd: Keşikçi xəbərdarlıq klapanı, yalnız səsli xəbərdarlıq cihazıdır və təzyiqi buraxan cihaz deyildir.
7.4.5.3 Həyəcan siqnalı və fırlanma (Dəyişdiricilər və ötürücülər)
7.4.5.3.1 Həyəcan siqnalı və/yaxud qapatma funksiyaları lokal qaydada bağlanan dəyişdiricilər və ötürücülər vasitəsilə işə salındıqda, dəyişdiricilər və ötürücülər 7.4.5.3.2 - 7.4.5.3.7 uyğun olmalıdır.
7.4.5.3.2 Hər bir həyəcan siqnalı dəyişdiricisi və hər bir qapatma dəyişdiricisi təftiş və texniki xidməti asanlaşdırmaq məqsədilə ayrıca gövdədə təmin edilməlidir.
7.4.5.3.3 Minimal gücü 120V AC və 1/2 A 120V DC olan 5 amperlik hermetik qaydada kipləşdirilən, tək qütblü, qoşa ötürməli dəyişdiricilərdən istifadə edilməlidir. Civə dəyişdiricilərdən istifadə edilməməlidir.
7.4.5.3.4 İstehlakçı həyəcan siqnalları və qapanmaların işə düşməsi üçün dəyişdiricilər və ötürücülərin açılma (enerjisizləşmə) və qapalı (enerjilənmə) rejimə birləşməli olub olmadığını müəyyən etməlidir.
7.4.5.3.5 Həyəcan siqnalı və fırlanma dəyişdiricisinin təyinatı gövdənin xaricindən nizamlana bilən olmamalıdır.
7.4.5.3.6 Həyəcan siqnalı və qapanma dəyişdiriciləri və ötürücülər üçün gövdələr7.4.6.4-ün tələblərinə uyğun olmalıdır.
7.4.5.3.7 Təzyiq dəyişdiriciləri və ötürücülərinin hissetmə elementləri, paslanmayan poladdan olmalıdır (300 tipli paslanmayan polad). Aşağı təzyiqli dəyişdiricilər və ötürücülər, düşən təzyiqlə aktivləşən, sınaq aparılması zamanı nəzarət olunan qaydada təzyiqin çıxarılmasına imkan vermək üçün təzyiq sayğacı, klapanlı sızma və ya havalandırma xətti ilə təchiz edilməlidir. Yüksək təzyiqli dəyişdiricilər və ötürücülər, artan təzyiqlə aktivləşdirilən klapanlı sınaq xətti ilə təchiz olunmalıdır ki, sınaq zamanı təzyiqi artırmaq üçün səyyar nasos istifadə oluna bilsin. İstifadə olunacaq quruluş istehlakçı tərəfindən müəyyən edilməlidir.
7.4.5.3.8 İstehsalçı, təmin olunacaq həyəcan siqnalı və qapanma vasitələrinin tam təsviri barədə məlumatları təkliflə birlikdə təmin etməlidir.
7.4.6 Elektrik sistemləri
7.4.6.1 Mexanizm və ya hər hansı ayrıca panel üzərində yerləşən elektrik avadanlığı göstərilən elektrik sahə təsnifatına uyğun olmalıdır. Elektrik işə salma və müşahidə nəzarət sistemləri AC (dəyişən cərəyan) və ya DC (birbaşa cərəyan) ola bilər.
7.4.6.2 Avadanlıq üzərində yerləşən, ona bitişik olan, birləşən güc və nəzarət naqilləri yağ, istilik, nəmişlik və sürtünməyə davamlı olmalıdır. Vasitəsiz keçiricilər o halda istifadə olunmalıdır ki, onlar vibrasiyaya məruz qalan avadanlıq və ya digər sahələrdə yerləşdirilsin və yaxud birləşdirilsin. Ölçü və məsafədən idarəetmə paneli naqilləri möhkəm keçirici ola bilər. İzolyasiya alovunu ləngidən, nəmişlik və istiliyə qarşı termoplastik və sürtünməyə qarşı zəruri olarsa, kənar örtüklə təmin olunmalıdır. Naqillər qarşıya çıxacaq lokal temperaturlar üçün münasib olmalıdır.
7.4.6.3 Terminal zolaqların, açarların və ötürücülərin bütün naqilləri identifikasiya üçün daimi qeyd olunmalıdır. Bütün terminal lövhələrin qovşaq qutuları və yoxlama panelləri ehtiyat terminal hədlərinin ən azı 20% qədər olmalıdır.
7.4.6.4 Təsadüfi əlaqəyə qarşı qorumaq üçün, əlavələr bütün terminal zolaqları, relelər (açar və ötürücülər) və digər enerji hissələri ilə təmin olunmalıdır. Elektrik güc məftili alətdən təcrid olunmalı, daxili və mümkün qədər daxili əlavələrdə məftil siqnalına nəzarət etməlidir. Əməliyyat zamanı cihazın açılması üçün daxili əlavələr tələb oluna bilər, həyəcan sınağı və ya tənzimlənməsi, ikinci dərəcəli müdafiə və ya bütün terminal zolaqların örtükləri üçün və 50 voltdan artıq olan potensial elektrik enerjisinin keçirilməsinə məruz qalmış hissələrlə təmin olunmalıdır. Texniki dəstəyin giriş sahəsi və ya elektrik cihazın quraşdırılması və ya NFPA 70, Məcəllə 10 əsasən ətrafda təmin olunmalıdır.
7.4.6.5 Elektrik materiallara daxil olan izolyasiya, korroziyaya dözümlü və mümkün qədər hiqroskopik olmalıdır. Tropik mühitə uyğunlaşmaq üçün, materiallara aşağıda qeyd olunmuş bəndlər tətbiq olunmalıdır:
a) hissələrin (makara və sarğı) göbələyə məruz qalmasından qorunmalıdır;
b) rənglənməmiş səthlər korroziyadan xüsusi örtüklə və ya digər örtüklə müdafiə olunmalıdır.
7.4.6.6 Tam əlavə olunmuş panelə və ya digər əlavə çərçivəsində olmayan yoxlama, alətlər və güc məftilləri zirehli naqillər formasında olmalı və göstərilən kimi metal boruda çalışmalıdır. Kabellər, kabel qutusunun üzərində olmalıdır. Boru kəmər dəqiq tənzimlənməlidir ki, vibrasiya nəticəsində yaranmış xətanı aradan qaldırmaq mümkün olsun, izolyasiya və müxtəlif xidmətlər arasında müdaxilə qarşısını almaq üçün mühafizə olunsun. Əyilən metaldan olan kəmərlərin uzunluğu ilə borular ləğv olunmalıdır (o halda ki, temperatur elementlərinin çıxarılmasına xitam verilir), boruların kifayət qədər uzun olması, onları çixartmadan texniki dəstək göstərməsinə imkan verir. Elementin başlıqları 60 °C (140 °F) temperaturundan yüksək temperatura məruz qaldıqda, 19mm (0.75 dyüm) olan bürünc şlanq ilə dörd tərəfi bloklanmış konstruksiya və istiyə dözümlü muftalarda olan tikişlər istifadə olunmalıdır.
7.4.6.7 Bölmə 2-nin yerləşdirilməsi üçün, əyilən metaldan olan kəmərlərin üst qatının sıxılmış mayesinin termoaktiv və ya termoplastik dözümlü olması və fitinqləri təsdiq olunmalıdır. Bölmə 1-in yerləşdirilməsi üçün NFPA təsdiqləyən birləşdiricilər təmin olunmalıdır.
7.4.6.8 AC və DC çevrələri ayrı-ayrı terminal bloklarına aydın etiketlə bağlanmalıdır və bir birindən izolyasiya olunmalıdır.
7.5 Boru kəmər və ləvazimatları
7.5.1.1 Əlavə sistemlər aşağıda qeyd olunmuş xidmətlərə aid olan boru kəmər sistemləridir:
a) buxar, kipləşdirici buxar daxil olmaqla;
b) alət və havanın yoxlaması;
f) yuxarıda qeyd olunan sistemlərlə birgə drenaj və havalandırma sistemləri.
Əlavə sistemlər API 614, Fəsil 1-də verilən tələblərə uyğun olmalıdır.
Qeyd: Qoruyucu əlaqələr 6.5 bəndində müzakirə olunur.
7.5.1.2 Boru sistemlərinə, yol verilən hallarda, borular, kiçik borular, təcridedici klapanlar, nəzarət klapanları, qoruyucu klapanlar, təzyiq azaldıcılar, dəliklər, temperatur sayğacları və termoquyular, təzyiq sayğacları, sahə axın göstəriciləri və bütün əlaqəli vintlər və drenajlar daxildir.
7.5.1.3 Turbin istehsalçısı əsas platanı təmin etdikdə, istehsalçı bütün boru kəmər sistemlərinə montaj olunmuş ləvazimatları daxil olaraq təchiz etməli, əsas vahidin baza bölgəsinə, hər hansı neft konsol baza bölgəsinə və ya hər hansı yardımçı baza sahəsinin daxilində yerləşdirilməlidir. Boru, kəmər flanş birləşmələrinin kənarında qutarmalıdır. Sadə platalar cihazın əməliyyatı üçün müəyyən edildikdə, boru kəmər sisteminin cihaz əməliyyatının genişlənməsi istehlakçı tərəfindən təyin olunmalıdır. İstehlakçı yalnız birləşdirilmiş boru kəmərlərini cihaz qrupları və obyekt əsasları arasında təchiz etməlidir.
7.5.1.4 Boru kəmər sistemlərinin quruluşu aşağıda qeyd olunan qaydada olmalıdır:
a) müvafiq dəstək və vibrasiya, çatdırılma, əməliyyat və texniki dəstək zamanı yaranan xətanın qarşısını almaqdır;
b) əməliyyat, texniki dəstək, təmizlənmə üçün müvafiq əyilmə və adekvat mümkünlük;
c)səliqəli quraşdırma və maneə sahələrini keçmədən, cihazın kontur uyğunlaşdırmasının nizamlı təşkili;
d) havalandırma klapanları vasitəsilə havanı daimi aradan qaldırılma və ya yığılmamış boru kəmərlərinin istifadə olunması;
e) boruları sökmədən aşağı həddə keçirilən drenaj.
7.5.1.5 Boru kəmər hazırlanmasında üstünlüyü qaynaq və əyməyə verərək, flanşlardan və armaturlardan minimum istifadə olunmalıdır. Flanşlar, cihaz birləşmələrinin hər hansı bir bazasının kənarında və saxlanılmasının rahatlığı üçün icazə verilməlidir. Flanşların digər hədlərdə istifadə olunması, yalnız istehlakçıdan alınmış xüsusi təsdiq əsasında icazə verilməlidir. Üçlük və reduktorlardan əlavə olaraq, qaynaq armaturları yalnız sıx məskunlaşmış sahələrdə quraşdırılmalıdır. Yivli əlaqələr, məsafələr və digər səbəblərdən istifadə olunmamalıdır (istehlakçının razılığı ilə), boru kəmər vtulkaları istifadə olunmamalıdır.
7.5.1.6 Boru kəsikləri, icazə verilən yerlərdə konusvari kəsiklər, ISO 7-1 əsasən olunmalıdır. Flanşlar, ISO 7005-1 əsasən olmalıdır. Yalnız istehlakçının xüsusi təsdiqindən sonra bərkidilmiş flanşlara icazə verilməlidir. Muftaya qaynaq olunmuş konstruksiya üçün, boru sonunun və muftanın başlığının arasında məsafə 2mm (1/16 dyüm) olmalıdır.
7.5.1.7 Alətlərə, çuqun dəmirdən olan cihaza və ya texniki dəstək tələb olunan sökülməyə icazə verilmir.
7.5.1.8 Birləşmələr, boru kəmər, klapanlar və armaturların ölçüləri 32 mm (1 1/4 dyüm.), 65 mm (2 1/2 dyüm.), 90 mm (3 1/2 dyüm.), 125 mm (5 dyüm.), 175 mm (7 dyüm.), ya 225 mm (9 dyüm.) olan təqdirdə istifadə olunmurlar.
7.5.1.9 NPS 1/2, NPS 3/4, və ya NPS 1 borularının məsafədə istifadə olunmasına icazə verilməyəndə, tikişsiz borular Cədvəl 5-ə əsasən təqdim olunmalıdır.
7.5.1.10 Hər birləşmənin minimal ölçüsü, NPS ½ olmalıdır.
7.5.1.11 İstehsalçı tərəfindən təmin olan boru kəmər sistemləri istehsal olunub, emalatxanada quraşdırılıb və lazımı qaydada təsdiqlənməlidir. Flanş birləşmələri üçün olan bolt dəlikləri, cihazın əsas mərkəzi şaquli və ya paralel olan əsas üfüqi xəttinə əsasən dəyişməlidir.
7.5.1.12 Boru tıxacları 6.5.8 bəndinə əsasən olmalıdır.
Cədvəl 5— Boru Kəmər komponentləri üçün Minimum Tələblər
ASTM A53 Növ F, Cədvəl 40, ASTM A153 əsasən sinklənmiş
ASTM A312, Növ 304 və ya 316 paslanmayan polad
ASTM A269. TikişsizNöv 304 və ya 316 paslanmayan polad
ASTM A269, TikişsizNöv 304 və ya 316 paslanmayan polad
ASTM A269. TikişsizNöv 304 və ya 316 paslanmayan polad
Karbon poladSinif 800
Karbon polad Sinif 800
Karbon polad Sinif 800
Karbon polad Sinif 800
Giriş və kürəşəkilli klapanlar
Cəftəliqapaq və KİPKƏC
Cəftəliqapaq və KİPKƏC
Cəftəliqapaq və KİPKƏC
Cəftəliqapaq və KİPKƏC
Boru armaturları və birləşmələri
ASTM A338 və A197, Sinif 150 döymə çüqün, sinklənmiş ASTM A153
ASTM A338 və A 197. Sinif 150 döymə çüqün, sinklənmiş ASTM A153
Karbon polad, sıxılma, istehsalçı standartı
Karbon polad, sıxılma, istehsalçı standartı
Hazır oymaqlar ≤ 1 1/2 dyüm.
Karbon poladın flans üzərində sürüşməsi
Hazır oymaqlar ≥ 2 dyüm
Flans üzərində sürüşmə
Qaynaq olunmuş mufta və ya qaynaq olunmuş flans
İstehlakçı tərəfindən müəyyənləşdirilməlidir
Istehalçı tərəfindən müəyyənləşdirilməlidir
Karbon poladın flans üzərində sürüşməsi
Növ 304 və ya 316 paslanmayan poladdan olan spiral sarğı və ya dəmir və yaxud yumşaq dəmir
Növ 304 və ya 316 paslanmayan poladdan olan spiral sarğı və ya dəmir və yaxud yumşaq dəmir
Növ 304 ya 316 paslanmayan polad, spiral sarğısı
Flans birləşməli boltlar
ASTM A193, Səviyyəsi B7ASTM A194, Səviyyə 2H
ASTM A193, Səviyyəsi B7ASTM A194, Səviyyə 2H
ASTM A193, Səviyyəsi B7ASTM A194, Səviyyə 2H
Qeyd: Karbon polad boruları ASTM A106, Səviyyə B; ASTM A524; və ya API 5L, Səviyyə A və yaxud B uyğunlaşdırılmalıdır. Karbon polad armaturlar, klapanlar və flanslanmış komponentlər ASTM A105 və A181 uyğunlaşdırılmalıdır. Paslanmayan polad boruları ASTM A312 əsasən uyğunlaşdırılmalıdır.
a Cədvəl 80, diametri 1/2dyümdan 1 1/2dyüma qədər olanlar üçündür.; Cədvəl 40 2 dyüm və daha böyük diametri olanlar üçündür.
b Cədvəl 40, 1 1/2dyüm qədər olanlar üçündür.; Cədvəl 10, 2dyüm və daha çox diametri olanlar üçündür.
c 1/2 dyüm. × 0.065 dyüm divar diametri, 3/4 dyüm× 0.095 dyüm divar diametri, və ya 1dyüm× 0.109 dyüm divar diametri.
7.5.2 Neft boru kəmərləri
7.5.2.1 Cazibə qüvvəsinə qayıdan xətlərin axın sıxlığı 0.3 m/s (1 f/s) yarıdan artıq olmadan ölçülməli və drenajı təmin etmək üçün təşkil edilməlidir (köpüklənməni təyin etmək üçün imkanı tanıyan). Cazibə qüvvəsinə qayıdan xətlərin su anbarına doğru mailliyi 4%-dən az olmamalıdır. Yan budaqları drenaj başlıqlarının axın istiqamətinə təxmini 45 ° bucaq altında daxil etmək lazımdır.
7.5.2.2 Əriməyən əlavə halqalardan və mufta növlü oymaqlardan istifadə olunmamalıdır. Neft filtrlərinin aşağı təzyiqli boru kəmərləri çirk yığılan maneələrdən azad olmalıdır. Aralanmış qaynaq armaturları neft filtrlərinin aşağı təzyiqli boru kəmərlərində istifadə olunmamalıdır (bax:Cədvəl 5).
7.5.2.3 Digər qayda nəzərdə tutulmadıqda, neft təchizatı boru-kəməri və borusu, daxil olan fitinqlər (flanşların sürüşməsi istisna olmaqla) paslanmayan poladdan olmalıdır (bax: Cədvəl 5).
7.5.2.4 Cihaz podşipniklərinin qoruma klapanı, neft sisteminin yuyulma əməliyyatları ilə təchiz olunmalıdır.
7.6.1 Cihazın yığılması, sökülməsi və ya texniki dəstəyi üçün xüsusi cihazlar və ya bərkidicilər tələb olunduqda, qiymət təklifinə daxil olmalı və cihazın ilkin təchizat hissəsi kimi təmin olunmalıdır. Çox vahidli qurğular üçün, xüsusi alətlərin və bərkidicilərin kəmiyyət tələbləri istehlakçı və istehsalçı arasında razılaşdırılmalıdır. Bu və ya eyni xüsusiyyətli alətlər istifadə olunmalı və onların istifadə olunması emalatxanada yığılaraq göstərilməli və cihaz sınaqdan sonra sökülməlidir.
7.6.2 Xüsusi alətlər təmin olunduqda, bir dəmir qutuda və ya qutularda ayrı-ayrı yığmaq və qutunun üstünü “xüsusi alətlər üçün” ( yarlık/maddə nömrəsi) ilə qeyd etmək lazımdır. Hər alətin istifadəsini göstərmək üçün alət ştamplanmalı və ya birkalanmalıdır.
7.7 İzolyasiya və üst qat
7.7.1 Turbinlərin bütün gövdə örtülməsi dəyişən müdafiə qatlı izolyasiya ilə təchiz olunmalıdır ki, normal əməliyyat temperaturu 75 °C (165 °F) və ya daha yüksək olsun. Müdafiə qatı, müdafiə setkası olan yüksək temperaturlu, kapsul tərkibli izolyasiya materialından ibarət olmalıdır. Üst qat kipləşdiriciləri, naqil setkaları və armaturlar, paslanmayan poladdan olmalıdır.
7.7.2 İzolyasiya qatı, normal əməliyyat şərtində üst qat temperaturunu 75 °C (165 °F) –dən çox qalxmağa qoymur. Üst qat və izolyasiya qatı elə qurulmalıdır ki, yığılma və sökülmə zamanı cihaza minimum ziyan dəysin.
8. MÜAYİNƏ, SINAQ VƏ ÇATDIRILMA
8.1.1 İstehlakçı yoxlama və sınaq zamanı iştirakını qeyd etməlidir.
8.1.2 Tələb olunduqda, istehlakçının nümayəndəsi, istehsalçının nümayəndəsi və ya hər ikisi təftiş edənin yoxlama vərəqəsinə inisialını, tarixini yazaraq uyğunluğu təsdiqləməli (əlavə F) və tam yoxlama sənədini istehlakçıya cihazı çatdırmadan öncə təqdim etməlidirlər.
8.1.3 İstehsalçıya verilən xəbərdarlıqdan sonra, istehlakçının nümayəndəsi istehsalçının və onunla birgə çalışan həmkarının bütün zavodlara daxil olmalıdır ki, sınaq və ya çalışan cihazın müayinəsində iştirak etsin.
8.1.4 İstehsalçı ilə birgə çalışan həmkarlarını, istehlakçının müayinəsi və sınaq tələblərindən xəbərdar etməlidir.
8.1.5 Emalatxanada keçirilən müayinə və sınaq qeyd olunduqda, istehlakçı və istehsalçı tərəfindən istehsalat və təftişlə görüşlər idarə olunmalıdır.
8.1.6 İstehlakçı, göstərilən və ya nəzərdə tutulan müayinə və yaxud sınaq üçün tələb olunan xəbərdarlıq sayını qeyd etməlidir.
8.1.7 Mexaniki işləmənin şahidlik baxışı və ya göstəriş sınağı, ilkin sınağın müvəffəqiyyətlə bitməsini təsdiq etməlidir.
8.1.8 Xüsusi müayinələr və sınaqlar üçün cihaz, materiallar və kommunal xidmətlər istehsalçı tərəfindən təmin olunmalıdır.
8.1.9 İstehlakçı nümayəndəsinin istehsalçının keyfiyyət proqramına nəzər salmaq və qeydlərinə baxmaq üçün icazəsi olmalıdır.
8.2.1.1 İstehsalçı aşağıda göstərilən məlumatları təmin etməlidir:
a) gərəkli və ya qeyd olunmuş sənədlərin təsdiqi, zavodda keçirilən sınaq hesabatları;
b) sınaq məlumatı və qeyd olunmuş tələbləri təsdiqləyən nəticələr;
c) istehsalatın normal dövrü və ya təmir prosedurunun hissəsi göstərildikdə, bütün isinmə rejiminin tam təyin olmuş qeydləri;
d) keyfiyyətə nəzarət sınaqları və müayinələrin nəticələri;
e) bütün detalların təmiri;
f) qeyd olunmadıqda, işləmənin nisbi məsafəsinin sonuncu yığılması;
g) istehlakçı tərəfindən digər məlumatlar göstərilməlidir və ya tətbiq olunan qanun və məcəllələr tələb olunmalıdır.
8.2.1.2 Təzyiq tərkibli hissələr rənglənməməlidir, hissələrə təyin olunmuş sınaqlar və müayinə tamamlansın.
8.2.1.3 6.12.4.5 bəndində qeyd olunmuş tələblərə əlavə olaraq, istehsalçı aşağıda göstərən bəndləri xüsusi qeyd etməlidir:
a)səthə tətbiq olan hissələr və səthin müayinəsi;
b) göstərilən müayinə növləri tələb olmalıdır, maqnit hissə, maye hopdurması, radioqrafik və ultrasəs müayinəsi.
8.2.1.4 Səpələnən xammal daxil olmaqla, inventarlarda daşınan standart komponentlər üçün zavodda keçirilən sınaqlar.
8.2.2 Material müayinəsi
8.2.2.1 Ümumi məlumat
8.2.2.1.1 Radioqrafik, ultrasəs, maqnit, qaynağın və yaxud materialın maye hopdurması tələb olunduqda, 8.2.2.2 bəndindən 8.2.2.5 bəndinə qədər qoyulan tələblər tətbiq olunmalı, digər müvafiq prosedurlar və kriteriyaların qəbul olunması qeyd olunmalıdır. Çuqun polad yalnız 8.2.2.4 və/ və ya 8.2.2.2.5 bəndinə əsasən müayinə olunmalıdır. Qaynaqlar, çuqun polad və döymə material 8.2.2.2 bəndindən 8.2.2.5 bəndinə əsasən müayinə olunmalıdır.
8.2.2.1.2 Qəbul olunmuş standartların 8.2.2.2 bəndindən 8.2.2.5 bəndinə qədər olan tələblər,istehlakçı və istehsalçı arasında ikitərəfli razılaşdırılmalıdır.
8.2.2.1.3 Tökülmüş səthlər istehsalçı tərəfindən vizual yoxlanmalı və qum, miqyas, çatlar və sürtünmədən azad olmalıdır. Digər səth qırıqları, istehsalçı tərəfindən təyin olunmuş standartların əyani qəbul olunmasına cavab verməlidir. MSS SP-55 vizual üsulu və ya digər əyani standartların səth qırıqlarının qəbul olunmasında istifadə olunmalı və bitməlidir.
Radioqrafiya ASTM E94 əsasən razılaşdırılmalıdır.
8.2.2.3 Ultrasəs müayinə
8.2.2.3.1 Tələb olunduqda, bütün döymə və əksər fırlanma elementləri üçün olan qəlib, kobud emaldan sonra ASTM A388 əsasən ultrasəs müayinədən keçirilməlidir. Qəbul olunmuş kriteriya istehlakçı və istehsalçı arasında ikitərəfli razılaşdırılmalıdır.
8.2.2.3.2 Ultrasəs müayinə ASTM A609 (tökmə), ASTM A388(döymə) və ya ASTM A578 (plata) prosedurlarına əsaslanmalıdır.
8.2.2.4 Maqnit hissəsin müayinəsi
Maqnit hissənin müayinəsinin quru və yaş üsulu ASTM E709 standartına əsasən keçirilməlidir.
8.2.2.5 Maye hopdurmasının müayinəsi
Maye hopdurmasının müayinəsi ASTM E165 prosedurlarına əsasən keçirilməlidir.
8.2.3 Mexaniki müayinə
8.2.3.1 Cihazın, hər komponentin (tökmələr daxil olmaqla) və bütün boru kəmər və ləvazimatının yad maddələri, korroziyadan və yanıq dəmirdən azad olub təmizlənib, müayinə olunmalıdır.
8.2.3.2 Bütün yağ sisteminin komponentləri API 614 tələblərinə əsasən uyğun olmalıdır.
8.3.1.1 Cihaz 8.3.2 və 8.3.3 prosedurlarına əsasən sınaqdan keçirilməlidir. İstehsalçı tərəfindən qeyd olunmuş digər sınaqlar 8.3.4 proseduruna əsasən təsvir olunmalıdır.
8.3.1.2 İstehsalçı cədvəl üzrə keçirilən ilk çalışma sınağından ən azı altı ay öncə istehsalçıya mexaniki çalışma sınağının dəqiq prosedurlarını nəzərdən keçirib qeyd yazması üçün və bütün məcburi olmayan çalışma sınaqlarına bütün müşahidə olunan parametrlərin qəbul olan kriteriyası daxil olmalıdır.
8.3.1.3 İstehsalçıistehlakçını cihazın sınaq keçirməsi üçün hazır olması barədə ən azı on iş günü əvvəl məlumatlandırmalıdır. Sınaq cədvəli dəyişdirildikdə, istehsalçıistehlakçını ən azı beş iş günü əvvəl yeni keçirildiyi sınaq barədə məlumat verməlidir.
8.3.2 Hidrostatik sınaq
8.3.2.1Təzyiq tərkibli hissələr (əlavə hissələr daxil olmaqla) mayedə hidrostatik sınaqdan keçərək, maksimum mümkün olan təzyiqin minimum 1 ½ dəfəsinə bərabər olmalıdır amma, təzyiq 1.5 bar (20 psi)-dən az olmamalıdır. Sınaq mayesinin temperaturu, sınaqdan keçən əyilməyə dözümlü olan materialın temperaturundan daha yüksək olmalıdır. ASTM E1003 standartına istinad etmək lazımdır.
Qeyd: Materialın heç bir plastik deformasiyaya məruz qalmaması zamanı sınması sıfır əyilmə temperaturunu ən yüksək temperatur sayılmalıdır.
8.3.2.2 Sınaqdan keçən hissənin material gücünün əməliyyat temperaturu, material gücünün sınaq temperaturundan aşağı olduqda, hidrostatik sınaq təzyiqi əməliyyat temperatur həddinə yaxın olan materialın sınaq temperaturunda olan mümkün iş təzyiqinin bölünməsi nəticəsində yaranan faktora vurulmalıdır. Çənlər üçün istifadə olunan təzyiq ölçüləri ASME standartının VIII–ci Bölməsinə uyğun olmalı və ya borular üçün ASME B 31.3 bəndinə əsasən olmalıdır. Əldə olunan təzyiq hidrostatik sınağın keçirilməsini təmin edən ən minimal təzyiq sayılmalıdır.
Qeyd: Bir çox polad növünün xüsusiyyətlərinin 200 °C (400 °F) qədər olan temperaturda dəyişilməməsini nəzərə alaraq, sınaqdan keçən materiallara bu tələbin tətbiq olunması hidrosınaqdan öncə təsdiqlənməlidir.
8.3.2.3 Sınaqlar təzyiq altında olan hissələrin müəyyən zaman müddətində müayinədən keçməsi üçün təsdiqlənməlidir. Minimal olaraq 30 dəqiqə ərzində təzyiq saxlayan hissələrdə və ya oymaqlarda heç bir sızma və yaxud itki nəzərə alınmadıqda, hidrostatik sınaq qənaətbəxş sayılmalıdır. İstehlakçı və istehsalçı arasında olan razılaşmaya əsasən, ağır təzyiq tərkibli hissələrə və ya mürəkkəb sistemlərə, daha uzun müddətli sınaq tələb olunmalıdır. Sınaqların seqmentləşdirilmiş halları üçün tələb olunan itkinin sonuncu daxili qapanması və sınaq nasosunun əməliyyat təzyiqinin saxlanması mümkün olmalıdır.
8.3.2.4 Kipləşdirici tərkiblərin və ya gövdə oymaqlarının araqatlarının istifadə olunması gövdənin hidrosınaq bütövlüyü qəbul olunmalıdır.
8.3.3 Mexaniki sınağın davamiyyəti
8.3.3.1 Aşağıda qeyd olunan tələblər, sınağın mexaniki davamiyyətindən öncə təqdim olunmalıdır.
a) Əlaqə valın kipləşdiricisi və podşipniklərin mexaniki davamiyyət sınağı üçün, maşında istifadə olunmalıdır. Podşipniklərin gövdə kipləşdiriciləri müayinə olunmalı və hər hansı sızma aradan götürülməlidir.
b) Bütün yağ təzyiqləri, axınlar, qatılıq və temperatur xüsusi cihazın sınaqdan keçirilməsi üçün istehsalçının əməliyyat təlimatlarında tövsiyə olunmuş əməliyyat ölçülərinin diapazon çərçivəsində olmalıdır. Tələb olunduqda, təzyiq yağlama sistemləri üçün, hər podşipnik gövdəsinin yağ axın həddi ölçülməlidir.
c) Sınaq stendinin yağ filtrasiyası sınaq başlamadan öncə ISO 10438 (API 614) standartının təmizlik tələblərinə uyğun olmalıdır.
d) Podşipniklərin yağ aerozol yağlama sistemi, yağlanma üçün öncədən yağlanmalıdır.
e)Bütün oymaqların və birləşmələrin germetikliyi yoxlanmalı və hər hansı bir sızmanın yaranması aradan götürülməlidir.
f) Sınaq zamanı bütün xəbərdarlıq, qoruma və yoxlama cihazları müayinədən keçirilməli və tələb olunduğu kimi quraşdırılmalıdır. Sonuncu birləşməni quraşdırandan sonra, turbin elə əməliyyat göstərməlidir ki, tənzimləyicinin tam açıq mövqeyindən tam qapalı pozisiyasına qədər olan həcmini təsdiqləsin.
g) Əlaqəsiz zondlar təmin edildikdə və valın vibrasiyası ölçüldükdə, gövdələrin vibrasiyası sınaq zamanı emalatxana alətlərindən istifadə edərək qeyd olunmalıdır. Hər podşipnik gövdəsinin yan və üst tərəfi Şəkil 1-də göstərildiyi kimi asma gövdənin ox yerləşməsi ölçülməlidir. (vibrasiya sızlığının hədləri üçün bax: 6.9.4.9).
h) Sınaq zamanı bütün alınmış vibrasiya zondları, kabellər, generator modulyator və akselerometrlər istifadə olunmalıdır. Vibrasiya zondları cihaz istehsalçısı tərəfindən təchiz olunmadıqda və ya alınmış zondlar emalatxanadakı ilə uyğun olmadıqda, emalatxana zondları və onların qeydlərinin götürülməsi API 670 standartının dəqiq tələblərinə cavab verərək istifadə olunmalıdır.
i) 8.3.3.1g-də qeyd olunmuş alətin istifadə olunması vibrasiya xüsusiyyətini təyin edir və ya 8.3.3.1 h cihazın qəbul olması və ya imtina olması üçün əsas götürülməlidir (bax: 6.9.4.6 və ya 6.9.4.9).
8.3.3.2 Yoxlama sistemi göstərilməli və buxar turbininin mexaniki sınaq davamiyyəti aşağıda qeyd olunduğu kimi keçirilməlidir.
Buxar şərtləri praktiki quruluşa yaxın olmalıdır. Sınaq zamanı uzunmüddətli dövrlərin yüklənməmiş əməliyyatına dair, daxili buxar şərtləri cihaz qızmasının və quruluşun nisbi məsafəsinin genişlənməsinin qarşısını almalıdır.
a) Cihaz, əlavə sürətin minimum mümkün olan sürətin təxmini 10%-dən maksimum davam edici sürətə qədər istismar olunmalıdır və podşipniklərin davam edici sürəti, sürtgü yağının temperaturu və val vibrasiyalarının stabil olmasına qədər çalışmalıdır.
b) Sürət, maksimum davamedici sürətin 110% qədər yüksəlməlidir(əməliyyat sürətindən aşağı), və cihaz yüksəlmiş sürətdə minimum 15 dəqiqə çalışmalıdır.
c) Cihazlar yüksək sürətdə yoxlanmalı və yığılmalıdır, üç ardıcıl trendsiz əməliyyat ölçüləri nominal əməliyyat quraşdırmasından ± 2 % əldə olmalıdır.
d) Tənzimləyicinin və digər sürət tənzimləyən cihazların sürəti əməliyyat sürətinin səth göstərişinin diapazonu üçün sınaqdan keçirilməlidir.
e) Sürət maksimum davamedici sürətə qədər azaldılıb və cihaz 1 saat ardıcıl çalışmalıdır.
f) Vibrasiya göstərişləri maksimum davam edici sürətdə, amma 8.3.3.2a bəndində təsvir olmuş sabitləşmə zamanı əməliyyat sürətindən aşağı və xüsusi tənzimləyicinin minimum sürəti müddətində qeyd olunmalıdır. Maksimum mümkün olan vibrasiya hədləri 6.9.4.6 və ya 6.9.4.9 bəndlərində tətbiq olunduğu kimi təsvir olunmalıdır. Hər hansı kəskin sürətin maksimum davam edən sürətdən aşağı olması təyin olunmalıdır. Turbinlərin əməliyyat sürətindən aşağı olan əməliyyatın vibrasiya hədləri, qəbul olunmuş ölçülərdən 1.5 dəfəsi 6.9.4.9 bəndində öz əksini tapır.
g) Minimal olaraq, aşağıda qeyd olunmuş məlumatlar müxtəlif sürət tənzimləyicisi üçün: sürət və yoxlama siqnalı arasında həssas və xətli əlaqə və tənzimləyici yığılmanın qalıq sürət diapazonu qeydə alınmalıdır.
8.3.3.3 Aşağıda qeyd olunan bəndlərə, mexaniki sınağın davamiyyətinin bitməsindən sonra təsadüf etmək olar.
a) Hidrodinamik podşipniklər açılmalı, müayinə olunub və mexaniki sınağın davamiyyətindən sonra yenidən yerinə quraşdırılmalıdır.
b) Podşipniklərin və kipləşdiricilərin dəyişdirilməsi, modifikasiya olunması və yaxud sökülmə prosesində digər hissələrin mexaniki və ya müdafiə göstərişinin düzəlməsinin tələb olunması zamanı ilkin sınaq qəbul olunmayacaq və sonuncu emalatxana sınağı bu qoruyucuların düzəlməsindən sonra keçirilməlidir.
c) Rotor hissələrinin istehsalı rəqib istehsalata icazə verdikdə, hər bir rotor bu standartın tələblərinə uyğun olaraq mexaniki davamiyyət sınağından keçməlidir.
Tələb olunduqda, emalatxana sınaqları 8.3.4.1-dən 8.3.4.5 bəndinə qədər təsvir olunduğu kimi keçirilməlidir. Sınaq məlumatları istehlakçı və istehsalçı arasında olan ikitərəfli razılaşdırılmalıdır.
8.3.4.1 Məhsuldarlıq sınaqları
Məhsuldarlıq sınaqları normal buxar şərtləri altında olan normal güc və sürətlə keçirilməlidir. Bu praktik sayılmadıqda, sınaqların keçirilməsi üçün istehsalçı tərəfindən şərtlər tərtib olunmalıdır. Məhsuldarlıq sınaqları adətən ASME PTC 6 əsasən keçirilməlidir. Hissələr razılaşdırılmalıdır.
Qeyd: Məhsuldarlıq sınaqları bu sinfə aid olan cihaz üçün normal olaraq tələb olunmur.
8.3.4.2 Vahid cihaz sınağı
Vahid cihaz yaradan ötürücü cihazın və əlavələrin komponentləri mexaniki sınaq davamiyyəti zamanı birgə sınaqdan keçirilməlidir. Vahid cihaz sınağı yerində keçirilməli və ya istehsalçı tərəfindən qeyd olunmuş fərdi komponentlərin müxtəlif sınaqlarına əlavə olunmalıdır.
8.3.4.3 Mexaniki sınaq
İstehlakçı və istehsalçı arasında ikitərəfli razılaşmaya görə, mexaniki davamiyyət sınağı zamanı mexanizm turbinlə birgə sınaqdan keçirilməlidir.
8.3.4.4 Səs səviyyəsinin sınağı
Səs səviyyəsinin sınağı ISO 3744 və ya digər razılaşdırılmış standarta əsasən keçirilməlidir.
8.3.4.5 Əlavə cihaz sınağı
Əlavə cihaz, yağ sistemləri və yoxlama sistemləri istehlakçının emalatxanaında sınaqdan keçirilməlidir. Əlavə cihaz sınaqlarının detalları istehlakçı və istehsalçı arasında birgə tərtib olunmalıdır.
8.4 Çatdırılma üçün hazırlıq
8.4.1 Cihaz qeyd olunmuş çatdırılma növü üçün hazırlanan zaman, tələb olunduqda, rotor qapanmalıdır. Qapanmış rotorlar paslanmayan polad naqilinin korroziyaya dözümlü olması ilə təyin olunmalıdır. Hazırlıqlar, əməliyyatdan öncə heç bir sökülmə tələb olmadığına görə, yalnız podşipniklər və kipləşdiricilər istisna olmaqla, cihazı göndərməkdən əvvəl altı aya qədər açıq havada saxlanması üçün şərait yaradır. Saxlama uzun müddətli olduqda, istehlakçı istehsalçı tərəfindən verilən məsləhətlərə riayət etməlidir.
8.4.2 İstehsalçı istehlakçını lazım olan təlimatlarla təmin etməlidir ki, API 686 standartı, Fəsil 3-ə əsasən cihazın iş sahəsinə gətirilməsi və qoşulmasından sonra bütövlüyü qorumaq üçün saxlama hazırlıqları görülməlidir.
8.4.3 Cihaz bütün sınaqlar və yoxlamalar bitəndən sonra və avadanlıq istehlakçı tərəfindən qəbul olunduqdan sonra çatdırılmaya hazır sayılmalıdır. Hazırlığa Maddə a-dan m-ə qədər olan aşağıdakı bəndlər daxildir.
a) Emal olunmuş sahələr istisna olmaqla, çatdırılma, saxlama və ya xidmət zamanı bütün üst qatın yeyilməsi ən azı istehsalçının standart rəngi ilə bir qat verilməlidir. Rəngin tərkibində qurğuşun və ya xrom olmamalıdır.
Qeyd: Austenit paslanmayan polad adətən rənglənməməlidir.
b) Yalnız korroziyaya davamlı materiallar istisna olmaqla, emal olunmuş üst qatlar pasdan qoruyucu ilə örtülməlidir.
c) Cihazın daxili təmiz olmalıdır; ərpsiz, qaynaq damcıları və digər xarici obyektlər olmadan; və əridici ilə profilaktik məqsədlə səpilməlidir və ya paslarını təmizləməlidir. Cihaz fırlanan zaman paslanmaya qarşı qoruma, bütün dəliklərə tətbiq olunmalıdır.
d) Podşipnik gövdələrinin daxili səthləri və karbon polad yağ sisteminin komponentləri sürtgü yağı ilə eyni olan az həll edilə bilən yağla örtülməlidir.
e) Flans dəlikləri ən azı 5 mm (3/16 dyüm) qalınlığı olan qapaqlarla, elastomer araqatlarla və ən azı dörd tam diametri boltlarla təmin olunmalıdır. Tikanlı girişlər üçün, texniki xidmət tələb olunan bütün qaykalar, təhlükəsiz qapanmalarda istifadə olunmalıdır. Hər giriş cihazla kipləşdirilməlidir, qoruyucu örtüyü kipkəci sındırmadan çıxarılması mümkün olmasın.
f) Yivli dəliklər, polad başlıqla və ya dairəvi başlı polad tıxaclarla təmin olmalıdır. Heç bir halda metaldan olmayan (belə ki, plastik) başlıqlar və ya tıxaclar istifadə olunmamalıdır.
Qeyd: Bu çatdırılma tıxaclarıdır; daimi tıxaclar 6.5.8 əsasən olmalıdır.
g) Qaynaq üçün kəsilmiş dəliklər qapaqlarla təmin olunmalıdır ki, yad maddələrin daxil olmasının və kəsiklərə ziyan dəyməsinin qarşısı almalıdır.
h) Qaldırma hədləri və qaldırma dayaqları cihaza və ya cihazın qutusuna dəqiq uyğunlaşdırılmalıdır. Məsləhət görülmüş qaldırma hədləri qutulu cihaza uyğunlaşdırılmalıdır.
i) Cihaz bənd və seriya nömrələri ilə təyin olunmalıdır.
ii) Ayrıca çatdırılan material, ehtiyatla bərkidilmiş, korroziyaya dözümlü metaldan maddə və seriya nömrəsi ilə təyin olan cihazı təyin etməlidir. Cihazın qutusu, qablaşdırma siyahıların dublikatının biri konteynerin üst tərəfində və digəri isə alt tərəfində yapışdırılaraq, çatdırılmalıdır.
j)Ehtiyat rotor alındıqda, rotor ən azı üç il müddətinə isidilməyən anbar şəraitində saxlanılmağa hazırlanmalıdır. Rotoru profilaktik məqsədlər üçün paslanmaya qarşı yoxlamaq lazımdır və uçucu korroziya ingibitorunun azalması ilə buxar baryer çərçivəsinə yerləşdirilməlidir. İstehlakçı tərəfindən təsdiq olunan materialın 3 mm(1/8 dyüm) qalınlığının olması [nə tetraflüoretilen (TFE) və ya politetraflüoretilen (PTFE)], rotorun və dayaq sahələrinin qolu arasında istifadə olunmalıdır. Rotor boyun hissələrdə dəstəklənməməlidir. Zondun hədəfə alan maneələri bu sözlərlə qeyd olunmalıdır “ Zond sahəsi—Kəsmək Olmaz.”
Qeyd:TFE və PTFE axıb və səthə hopdurulduqda, onlar laynerlərdə köməkçi dayaq kimi tövsiyyə olunmurlar.
k) Açıq vallar və val birləşmələri su keçirdməyən, mumlanmış parçaya və ya korroziyaya qarşı səpilən ingibitor kağızına bükülməlidir. Tikişlər yağa dözümlü olan yapışdırıcı lentlə germetik bərkidilməlidir.
l) Bütün turbinlərin dayaqsız olan əsas plitələri, ağır şalbanlardan düzəldilmiş nəqledici platformaya boltlarla bərkidilməli və mal yükləyən və ya aşırma qayışla emal üçün yararlı sayılmalıdır. Daha böyük turbinlərin daşınma və emal rejimi ilə müvafiq olan dayaqları olmalıdır.
m) Karbon halqaları olan turbinlər həmin halqaları quraşdırıb çatdırılmalıdır. Karbon halqalı kipgəc gövdəsi ilkin işə salınmadan öncə təmizlənməlidirsə, istehsalçı tərəfindən rəhbərlik təlimatında öz əksini tapmalıdır.
8.4.4 Alınmış cihaza quraşdırılmış əlavə boru birləşmələri möhürlənməli və ya təchizatçının birləşmə cədvəli ilə və yaxud cizginin yerləşməsi ilə razılaşdırılmalıdır. Xidmət və birləşmə işarələri göstərilməlidir.
8.4.5 Podşipnik yığmaları, tamamilə tozdan və çirkdən qorunmalıdır. Torbada olan buxar fazalı-ingibitor kristalları nəmişliyi hopdurmaq üçün böyük boşluqlarda yerləşdirildikdə, torbalar əlverişli yerdə əlavə olunmalıdır ki, dəyişdirilməsi rahat olsun.
Ehtiyac yarandıqda, torbalar məftildən olan qəfəsin flanş qapaqlarına bərkidilərək quraşdırılmalı və torbanın yerləşməsi paslanmayan polad məftilindən olan korroziyaya davamlı birka ilə göstərilməlidir.
8.4.6 İstehsalçının standart quraşdırma təlimatlarının bir sürəti cihazın qutusuna yerləşdirilib və cihazla çatdırılmalıdır.
8.4.7 Əlavə borularda olan birləşmələrin çatdırılma zamanı sökülməsi təkrar yığımı asanlaşdırmalıdır.
9. İSTEHSALÇININ MƏLUMATLARI
9.1.1 İstehsalçı tərəfindən verilən məlumat 9.2 və 9.3 bəndlərində göstərilir. İstehsalçı VDDR formasını (bax: Əlavə C) tamamlayıb sorğu və ya sifariş üzrə qeyd olunmuş ünvana və ya ünvanlara göndərməlidir. Bu forma ötürücü mexanizmin cizgiləri, əyriləri və məlumatları üçün cədvəldə təsvir olunan sifariş zamanını, sayını və istehlakçı tərəfindən tələb olunan sürətlərin növünü göstərməlidir.
9.1.2 Bu məlumat ötürücü (cild) məktubları, titul vərəqələri, yazıları və ya cizgilərdə digər görkəmli mövqelər aşağıdakı məlumatlarla təyin olmalıdır (bax: 9.2.1, 9.3.1.1, 9.3.5.1):
a) istehlakçının/sahibin korporativ adı;
b) iş/layihənin nömrəsi;
c) cihazın maddə nömrəsi və xidmət adı;
d) sorğu və ya istehlakçının sifariş nömrəsi;
e) sorğuda və ya sifariş nömrəsində göstərilən hər hansı digər eyniləşdirmə;
f)istehsalçının eyniləşdirdiyi təklif nömrəsi, emalatxananın sifariş nömrəsi, seriya nömrəsi, və ya bütün geri yazışmalar müəyyən olunarsa, digər istinad tələb olunmalıdır.
9.2.1 Ümumi məlumatlar
İstehsalçı orijinal təklifdə, xüsusi təyin olunmuş sürət nömrəsini sorğu sənədlərində qeyd olunmuş ünvanlara göndərməlidir. Təklifə minimum olaraq 9.2.2-dən 9.2.4 bəndinə qədər olan məlumatlar daxil olmalı, cihazın, onun bütün komponentlərinin və əlavələrinin xüsusi bəyanatı bu standarta əsasən uyğunlaşdırılmalıdır. Cihaz və ya hər hansı komponentləri və yaxud əlavələri tam uyğun olmadıqda, istehsalçı hər sapmanı dəqiq başa salaraq siyahıya daxil etməlidir. İstehsalçı daha dəqiq məlumatı onun üçün təqdim edir ki, istehlakçı bütün təklif olan alternativ layihələri qiymətləndirə bilsin. Bütün yazışmalar 9.1.2 bəndinə əsasən dəqiq təyin olunmalıdır.
9.2.2.1 VDDR formasında təyin olan cizgilər (bax: Əlavə C) təklifə daxil olmalıdır.Aşağıdakı bəndlər minimum olaraq, daxil olmalıdır.
a) Hər cihaz əməliyyatının və ya tormozla quraşdırılmış paketin və ya ümumi yığılma və ya rəsm konturunda göstərilən ölçülər, nisbi məsafənin ölçüləri, bütün çəkilər və hər cihaz üçün ən böyük dəstəkləyici çəki qeyd olunmalıdır. Fırlanma istiqaməti və ölçüsü və əsas istehlakçının əlaqələrinin yerləşməsi təyin olunmalıdır.
b) Əks kəsişməli cizgilər, təklif olunmuş cihazın detallarını göstərir.
c)Bütün əlavə sistemlərin cizgilərinə yanacaq, sürtgü yağı, müayinə və elektrik sistemləri daxil olmalıdır.
d) Yığılmış cihazın və ya cihazların, bağlamaların və əsas komponentlərinin, əlavələrin eskizlərini göstərən üsullar ( bu məlumat Əlavə a-da qeyd olunmuş cizgilərə daxil olmalıdır).
9.2.2.2 “Adi” cizgilər, eskizlər və materialların hesabları istifadə olunduqda, onlar çəkini göstərmək üçün və faktiki cihazın və təklifin məzmununun ölçü məlumatlarını əks etdirməlidir.
9.2.3 Texniki məlumatlar
Aşağıda qeyd olunan məlumatlar təklifə daxil olmalıdır.
a) İstehsalçı tərəfindən verilən bütün məlumatların tam detallarını və təkliflərini təsvir edən ədəbiyyat, istehlakçının məlumat vərəqələrinə daxil edilməlidir.
b) Proqnozlaşdırılmış səs məlumatları.
c) VDDR forması (bax Əlavə C) istehsalçının bütün qeyd olmuş məlumatlarının keçidlərini cədvələ görə təyin etməlidir.
d) Sifarişi aldığı həftədən sonra, cihazın çatdırılma cədvəli.
e) Əsas örtük komponentlərinin siyahısında cihaz sahibinin əlaqələri göstərməlidir.
f) Çalışma və normal texniki dəstək məqsədləri üçün ehtiyat hissələrinin siyahısı tövsiyə olunmalıdır.
g) Texniki dəstək üçün xüsusi alətlər siyahısı təmin olunmalıdır.
h) İşə salınmanın, əməliyyatın və boş qalma dövrlərində xüsusi hava qoruması və qışa hazırlıq tələblərinin təsviri, məlumat vərəqələrində öz əksini tapmalıdır. Bu təsvirdə istehlakçı tərəfindən aydın müdafiə təqdim olunaraq göstərilməli və istehsalçının təchizat məzmununa daxil olmalıdır.
i) Kommunal tələblərinin tam sayılması, məs. buxar, su, elektrik, hava, qaz, sürtgü yağı (tələb olunan yağ təzyiqinin təchizi və kəmiyyəti və yağ ilə istilik gərginliyinin azalması) və əsas platanın güc həddi və əlavə ötürücülərin əməliyyat güc tələbləri daxil olmalıdır. Təxmini məlumatlar aydın şəkildə göstərilməlidir.
j) Məcburi olmayan və ya əlavə sınaqların, materialların yoxlama prosedurları tələb olunmalıdır.
k) Xüsusi tələblərin təsviri, istehlakçının sorğusu və ya 6.12.1.2 və 7.4.4.9.2 bəndində qeyd olunduğu kimi göstərilir.
l) Təklif olunmuş cihazlarla eyni olan və sorğuda qeyd olunan analoji şəraitdə əməliyyat göstərən, quraşdırılmış cihazların siyahısı.
m) Cihazın bütövlüyünü qoruyan hər hansı işə salınma, qapanma və ya əməliyyat məhdudiyyətləri tələb olunmalıdır.
n) İstehlakçı tərəfindən əlavə dizayn kimi qəbul olunması üçün bütün komponentlərin siyahısı (bax: 9.2.1).
Ehtiyac yarandıqda, istehsalçı tərəfindən aşağıda təsvir olunmuş əymələr təmin olunmalıdır:
a) turbinin normal əməliyyat sürətinin buxarının axınına qarşı əl klapanı və ya klapanlarının müxtəlif quraşdırma gücü;
b) Turbinin normal əməliyyat sürətinin buxar axını və buxar şərtlərinə qarşı çox səviyyəli turbinlər üçün, birinci səviyyəli təzyiq.
9.3 Müqavilə məlumatları
9.3.1.1 Müqavilə məlumatı istehsalçı tərəfindən razılaşdırılmış VDDR formasına əsasən təmin olunmalıdır.
9.3.1.2 Hər cizginin aşağı sağ küncündə baş yazısı ilə birgə, təsdiqləmə tarixi, 9.1.2 bəndinə əsasən müəyyənləşdirilmiş tarix, reviziya nömrəsi, tarix və başlıq olmalıdır. Eyni məlumat, istehsalçı maddələri daxil olmaqla, bütün digər sənədlərdə təmin olunmalıdır.
9.3.1.3 İstehlakçı, istehsalçıdan məlumatları aldıqda nəzərdən keçirməlidir; baxış xüsusi yazılı razılaşdırılmaya əsasən hər hansı bir tələblərdən boyun qaçırmağa icazə vermir. Məlumat nəzərdən keçirildikdən və qəbul olunduqdan sonra, istehsalçı tərəfindən təsdiqlənmiş nüsxələrin kəmiyyəti təmin olunmalıdır.
9.3.1.4 İstehsalçı tərəfindən məlumatın vahid siyahısına əsas cizgilərin birinci buraxılışı daxil olmalıdır. Bu vərəqə başlıqlardan, cizgi nömrələrindən və hər maddənin siyahıda keçməsi üçün cədvəldən ibarət olunmalıdır. Bu siyahıda, Əlavə C-də verilən VDDR formasına əsasən əks istinad məlumatı var.
9.3.2 Cizgilər və texniki məlumat
9.3.2.1 İstehsalçı tərəfindən təchiz olunan cizgi və məlumat xüsusi xəbər kəsb edir, belə ki 9.3.5 bəndinə əsasən verilmiş birgə rəhbərliklər, istehlakçı sifariş əsasında alınmış cihazı dəqiq yığıb, işə salıb və texniki dəstəyi göstərməlidir. Bütün əlaqə cizgiləri və məlumatın aydın olması, (böyük ölçüdə çəkildikdə, minimal olaraq 8 şrift ölçüsündə kiçilməlidir) razılaşdırılmış VDDR formasının məzmununu əhatə etməli və Əlavə C-də dəqiq təsvirlərin tətbiq olunmasını qənaətbəxş saymalıdır.
9.3.2.2 Məlumat Əlavə C əsasən təqdim olunmalıdır və 9.2.2.1 bəndinə əsasən təyin olunmalıdır. Məlumatda dəyişikliyi zəruri edən spesifikasiyası təsvirlərinin düzəlişləri və ya hər hansı bir şərh istehsalçı tərəfindən qeyd edilir. Bu işarələr istehlakçının tamamlanmış buraxılışında, düzəldilmiş məlumat vərəqələrində sifariş spesifikasiyasının hissəsi kimi nəticələnməlidir.
İstehsalçı müəyyənləşdirilmiş müddət ərzində istehlakçıya hesabatları göndərməlidir.
9.3.4 Ehtiyat hissələr və tövsiyyə olunmuş ehtiyat hissələr
9.3.4.1 İstehsalçı, bütün təchiz olunmuş avadanlıq və aksesuarları üçün vahid hissələr siyahısı göndərməlidir. Bu siyahılara hissə adları, istehsalçının unikal hissə nömrələri və material konstruksiyası daxil olmalıdır (tətbiq olunmuş beynəlxalq standartlarnan təyin olunmalıdır). Hər hissədə tamamilə təyin olunmuş və müvafiq əks kəsişmədə, kəsik növün yığılması və ya izometrik cizgilərin partlamış görünüşü göstərilməlidir. Standart ölçülər yaradan və ya xüsusi göstəriş tələblərini tamamlayan hissələr birmənalı olaraq hissə nömrələri ilə təyin olunmalıdır. Standart alınmış maddələr, əsas istehsalçının adı və hissə nömrəsi ilə təyin olunmalıdır.
9.3.4.2 İstehsalçı hər bir vahid hissələrin siyahısında təyin olunmuş işə salınma və ya texniki dəstək hissələrinin tövsiyə olunması və hər tövsiyə olunmuş ehtiyat hissəsinin kəmiyyəti göstərməlidir. Təchizatçıların ehtiyat hissələrinin tövsiyələri daxil olmalıdır, istehsalçının orijinal təklifinə daxil deyildir.
9.3.5 Quraşdırma, əməliyyat, texniki dəstək və texniki məlumat rəhbərliyi
9.3.5.1 Ümumi məlumat
İstehsalçı, mühüm yazılı təlimatlarla təmin olunmalı və bütün tələb olunan cizgilər istehsalçının sifarişinə əsasən quraşdırma, əməliyyat və bütün cihaza texniki xidmət göstərməsini əks etməlidir. Bu məlumat rəhbərlikdə və ya əlavə vərəqədə 9.1.2 bəndinə əsasən verilən məlumatları əks etdirən rəhbərliklərdə, indeks səhifələrdə tərtib olunur və vahid siyahıya başlıqlarına əsasən əlavə olunmuş cizgi və cizgi nömrəsini göstərməlidir. Rəhbərlik və ya rəhbərliklər əsasən xüsusi hazırlanmış cihazlar üçün hazırlanır. “Adi” rəhbərliklər qəbul olunmur.
9.3.5.2 Quraşdırma rəhbərliyi
Cihazın ümumi quraşdırması üçün tələb olunan bütün məlumat rəhbərlikdə tərtib olunmalıdır, sonuncu təsdiqlənmiş cizgilər, buraxılış zamanından gec olmadan buraxılmalıdır. Rəhbərlik, əməliyyat və texniki dəstək təlimatlarından ayrı olmalıdır. Rəhbərlik düzəlmə və sementləmə prosedurlarından ibarətdir, adi və maksimum kommunal xidmətlər, çəkinin mərkəzi, takelaj müddəalar və prosedurlar, normal və bütün digər quraşdırma məlumatları daxil olmalıdır. 9.2.2 və 9.2.3 bəndlərində göstərilən bütün cizgilər və məlumat düzgün quraşdırılma üçün münasib olaraq rəhbərliyin bir hissəsi kimi daxil olmalıdır(təsvir üçün bax: Əlavə C, Maddə 33).
9.3.5.3 Əməliyyat və texniki xidmət rəhbərliyi
Bütün sınaqların uğurla bitməsindən sonra, rəhbərliyə daxil olan bütün əməliyyat və texniki dəstək təlimatları iki həftədən gec olmadan təchiz olunmalıdır. Bütün xüsusi şərtləri əhatə edən əməliyyat rəhbərliyinə əlavə olaraq, bu rəhbərlik kəskin ətraf mühit şərtləri altında keçirilən əməliyyatlara aid bölmələrdən ibarətdir (təsvir üçün bax: Əlavə C, Maddə 33).
9.3.5.4 Texniki rəhbərlik məlumatları
Tələb olunduqda, istehsalçı istehlakçını texniki məlumat rəhbərliyi ilə emalatxanada keçirilən sınaqdan sonra 30 gün ərzində təmin etməlidir. (Bu rəhbərliyin minimal tələbləri üçün bax: Əlavə C-nin Maddə 33)
Ümumi məqsədli buxar turbinlərinin məlumat vərəqələri
Bu əlavədə Şəkil A.1 və Şəkil A.2 də göstərilən istehlakçı və istehsalçı tərəfindən istifadə üçün nəzərdə tutulan səciyyəvi məlumat vərəqələri əks olunmuşdur.
Beynəlxalq ölçü vahidləri və ABŞ ölçü vahidləri ilə ifadə olunan məlumat vərəqələri məlumat vərəqələrinin elektron formalarının surətləridir (Microsoft Excel səhifələri). Elektron formada məlumat vərəqəsində vahidlərin seçilməsi məlumat vərəqəsi üzərində olan bütün vahidləri seçilmiş vahidlərə avtomatik olaraq çevirəcək. Buna baxmayaraq, nəzərə almaq lazımdır ki, bu elektron vərəqə hazır qurulmuş hesablamalar ehtiva etmir, ona görə də vahidlərin dəyişdirilməsi məlumat vərəqəsinə daxil edilən hər hansı məlumata təsir etməyəcək.
Məlumat vərəqəsi elektron formatda istifadə olunmaq üçün nəzərdə tutulur, alt bölmələri seçmək üçün çoxlu xanalar vardır. Bu seçimlər xana seçilənə kimi istifadəçiyə təqdim olunmur, bu sənəddə olan surətlər göstərir ki, hansı xanalar tünd sahələrdə alt bölmələr ehtiva edir. Elektron məlumat vərəqəsinin digər xüsusiyyəti istifadəçinin məlumat daxil etmək üçün xana seçməsindən asılıdır, əgər standarta istinad qeyd olunubsa, onda istinad paraqrafını göstərən və ya istinad olunan paraqrafın məzmununun bir qismini və yaxud hamısını göstərən qutu meydana çıxacaq.
Oxucuya kömək etmək üçün (Bax Şəkil A.3) məlumat vərəqəsi məzmundan ibarət sənədin sxemi hazırlanmışdır ki, bu müvafiq olaraq hər bir xətdə alt seçimin məzmununun siyahısını əks etdirir. Alt siyahı ilə yanaşı sahənin sol tərəfində sadalanan bir sıra rəqəmli xətlər vardır. Bu rəqəmlər yuxarıda göstərildiyi kimi meydana çıxan istinad olunan paraqrafların nömrələridir.
Bütün hallarda sənədin sxemi elektron məlumat vərəqəsinin olduğu eyni xətt üzərində məlumatı əks etdirir.
Ümumi Məqsədli Buxar Turbinlərinin
API 611 5ci Nəşrinin Beynəlxalq Vahid Sisteminin Məlumat Vərəqəsi
Məlumat Vərəqəsinin NO.
TƏTBİQ OLUNMUŞ STANDART: API-611
Beynəlxalq Vahid Sistemi
İSTİSMAR XÜSUSİYYƏTLƏRİ
NORMAL/NORMAL TƏSDİQLƏNMİŞ BUXAR HƏDDİ
NOMİNAL HƏDD @ MINIMUM DAXİL OLMA VƏ MAKSIMUM İXRAC QAZ
VƏZİFƏ SAHƏSİ VƏ FAYDALI MƏLUMATLAR
GENİŞ SÜRƏT DİAPAZONU
TƏTBİQ OLUNMUŞ XÜSUSİYYƏTLƏR
AZ FIRLANMA TƏLƏB OLUNMALIDIR
AVTO START İŞTİRAKI OLMADAN (6.1.6)
YERLƏŞDİRİLMƏ (6.1.14)
MƏRHƏLƏSİZ TƏKƏR DIAQRAM.,
QEYRİ ADİ ŞƏRTLƏR (6.1.14)
ROTOR: KONSTRUKSİYASI
ŞAQULİ DONKRATLARIN QURAŞDIRILMASI
AYIRICI MEXANİZM KLAPANI
MÜMKÜN OLAN SƏS TƏZYİQİNİN SƏVİYYƏSİ (6.1.12)
MƏRHƏLƏLƏR ARASI KİPKƏCLƏR
BUXAR ŞƏRTLƏRİ (6.1.4)
RADIAL PODŞİPNİK NÖVÜ
DÖZÜMLÜ PODŞİPNİK NÖVÜ
BUXAR ÇİRKLƏNDİRİCİSİ
MAŞIN YAĞININ ISO DƏRƏCƏLİ QATILIĞI
MÜMKÜN OLAN SÜRƏT RPM.
PODŞİPNİK GÖVDƏSİNİN YAĞLAMA NÖVÜ
BİRİNCİ KƏSKİN SÜRƏT. RPM
PODŞİPNİK GÖVDƏUNUN MÖHÜRÜ
MAKS. UCLUQDAN BUXAR AXINI
MAX. MÜMKÜN OLAN TƏZYİQ
ÜST QAT FIRLANMASININ TƏNZİMLİYİCİSİ
MAX MÜMKÜN OLAN TEMP.
ÖTÜRÜCÜ CİHAZIN ŞAQULİ VƏZİYYƏTİ
HİDRO SINAQ TƏZYİQİ..
ŞAQULİ TURBİNİN HƏCM DÖZÜMLÜLÜYÜ
SU BORULARI ÜÇÜN TƏLƏB OLUNMALIDIR:
YAĞ BORULARI TƏQDİM OLUNMALIDIR:
AVTO DRENAJ SİSTEM TƏLƏB OLUNMALIDIR (6.2.9.1):
Şəkil A.1— Məlumat vərəqələri, Beynəlxalq ölçü vahidləri
Ümumi Məqsədli Buxar Turbinlərinin
API 611 5ci Nəşrinin Beynəlxalq Vahid Sisteminin Məlumat Vərəqəsi
Məlumat Vərəqəsinin NO.
İSTEHSALÇI TƏRƏFİNDƏN TƏCHİZ OLUNMUŞ CİHAZ AKSESUARLARI
YÜKSƏK TƏZYİQLİ GÖVDƏ
SOLENOIDİN MƏSAFƏDƏN İDARƏ OLUNMASI
TURBINİN ÇALIŞMA SİQNALI
AVTOMATİK BUXAR KİPLƏŞDİRİCİSİ
BUXAR CİHAZININ KİPKƏCİ:
QABLAŞDIRMA MATERİALIN ALTINDA VALIN ÜST QATI
KLAPAN TƏNZİMLƏYİCİSİNİN DÜZƏLMƏSİ
İSTİLİK QORUYAN KLAPANLAR
TƏZYİQ SENSORU OLAN YERLİ LÖVHƏ SENSORU:
XARİCİ YAĞLAMA SİSTEMİ
YAĞLAMA SİSTEMİNİN TƏLƏB OLUNAN NÖVÜ
İSTEHSALÇI TƏRƏFİNDƏN TƏLƏB OLUNAN SİSTEM:
YAĞ SİSTEMİ OLMALIDIR:
VİBRASİYA VƏ DETEKTORLARIN POZİSİYASI (7.4.4.3)
MUFTA ARASI/ QOVŞAQLAR MATERİALI.
MUFTA DİAQRAMLARI (DISKLƏR) MATL.
ƏLAQƏSİZ MUFTA ÜÇÜN MÜDDƏALAR TƏQDİMATI
TURBIN ISTEHSALÇISI MUFTANIN YARISINI MONTAJ ETMƏLİDİR
MUFTANIN QURAŞDIRILMASI
OX POZİSİYASI ZONDLA TƏCHİZ OLUNMALIDIRZONDLARIN NO.
MÜXTƏLİF MƏLUMAT VƏRƏQƏLƏRİNƏ BAXIN
MUFTA BALANSLANMALIDIR
REVİZİYA OLUNMUŞ ZONDLA HƏR BİR CİHAZ TƏCHİZ OLUNMALIDIR
RADIAL ZONDLARIN TƏCHİZ OLUNMASIZOND/PODŞİPNİK NO.
METAL PODŞİPNİKİN TEMP SENSORUNUN TƏCHİZ OLUNMASI ÜÇÜN:
MONTAJ OLUNMUŞ TURBIN
RADIAL PODŞİPNİKDAVAMLI PODŞİPNİK
CİHAZ MONTAJ OLUNMALIDIR:
TURBIN ISTEHSALÇISININ TƏCHİZ ETDİYİ MONİTORLAR
ƏSAS PLATALARI MAYE MƏHLULU İLƏ DOLDURMAQ
PODŞİPNİK TEMPERATURUNUNSENSORLARI
TƏLƏB OLUNAN PLATALAR
DETALLAR ÜÇÜN BAX MÜXTƏLİF MƏLUMAT VƏRƏQƏLƏRİNƏ
ÖTÜRÜCÜ QUTUSU TƏLƏB OLUNMALIDIR
TƏTBİQ OLUNMUŞ XÜSUSİYYƏTLƏR
ÖTÜRÜCÜ QUTUNUN MƏLUMAT VƏRƏQƏSİNİN NÖMRƏSİ
Ümumi Məqsədli Buxar Turbinlərinin
API 611 5ci Nəşrinin Beynəlxalq Vahid Sisteminin Məlumat Vərəqəsi
Məlumat Vərəqəsinin NO.
ƏLAVƏ CİHAZIN TURBİNİ VƏ ROTORUN EHTİYAT HİSSƏLƏRİNİN HAZIRLANMASI ÜÇÜN:
TƏNZİMLƏYİCİ İSTEHSALÇISI TƏLƏB OLUNMALIDIR
AÇIQ HAVADA QEYD OLUNMUŞ MÜDDƏTDƏN ÇOX SAXLANMAMALIDIR
SÜRƏTİN TƏNZİMLƏNMƏSİ
ƏL İLƏ SÜRƏTİN DƏYİŞDİRİLMƏSİ
MƏSAFƏDƏN SÜRƏTİN TƏNZİMLƏNMƏSİ
TƏNZİMLƏYİCİ GÜCÜNÜN TƏCHİZ OLUNMASI
MÜŞAHİDƏ OLUNMALIDIR (8.1.1)
ELEKTRON TƏNZİMLƏYİCİ GİRİŞİNİN MƏSAFƏDƏN İDARƏ OLUNMASI
ASTA FIRLANMA ÜÇÜNELEKTRON TƏNZİMLƏYİCİ
YÜKSƏK SÜRƏT ÇALIŞMASI
İŞLƏMƏ XÜSUSİYYƏTLƏRİ
No. CİHAZIN İŞLƏMƏYƏ BAŞLANMASI
BALANSSIZLIĞININ AZALMA SÜRƏTİ
YAN/FIRLANAN TƏHLİLLƏRİN TƏCHİZ OLUNMASI ÜÇÜN MÜHƏNDİS MƏLUMATLARI
QORUYUCU AYIRILMASI ÜÇÜN HESABLAMA VƏ /VƏ YA MƏLUMATLAR
ƏYİLMƏ XÜSUSİYYƏTLƏRİ
FIRLANMA VİBRASİYASININ TƏHLİLİ
TEXNİKİ MƏLUMAT RƏHBƏRLİYİ
CİHAZ HİSSƏSİNİN MƏSULİYYƏTİ
ROTOR İŞLƏMƏSİNİN NİSBİ MƏSAFƏSİ
TURBIN GÖVDƏSİNİN ÜST TƏRƏFDƏKİ HİSSƏSİ
MÜAYİNƏ EDƏNİN YOXLAMA VƏRƏQƏSİNİN İSTİFADƏ EDİLMƏSİ
MAKSTEXNİKİ DƏSTƏK(TƏYİN OLUNMA)
QABA EMALDAN SONRA 100% ABŞMÜAYİNƏSİ
GÖVDƏ SƏTHİNİN MÜAYİNƏSİ MSS SP-55
GÖVDƏNİN QAYNAQ TƏMİRİNİN TƏSDİQ OLUNMASI
ÇATDIRILMA ZAMANI ÜMUMİ ÇƏKİ
Ümumi Məqsədli Buxar Turbinlərinin
API 611 5ci Nəşrinin ABŞ Ənənəvi Vahidləri
Məlumat Vərəqəsinin NO.
TƏTBİQ OLUNAN STANDART: API-611
BUXARIN NOMİNAL HƏDDİ,
NORMAL/NORMAL TƏSDİQLƏNMİŞ BUXAR HƏDDİ
NOMİNAL HƏDD @ MINIMUM DAXİL OLANVƏ MAKSIMUM İXRAC OLAN QAZ
VƏZİFƏ XÜSUSİYYƏTİVƏFAYDALI MƏLUMATLAR
GENİŞ SÜRƏT DİAPAZONU
TƏTBİQ OLUNMUŞ XÜSUSİYYƏTLƏR
YAVAŞ FIRLANMA TƏLƏB OLUNMALIDIR
AVTO START QOŞULMASI (6.1.6)
DƏRƏCƏSİZTƏKƏR DIAQRAM.,
QEYRİ ADİ ŞƏRTLƏR (6.1.14)
DONKRATLARIN ŞAQULİ QURAŞDIRILMASI
MÜMKÜN OLAN SƏS TƏZYİQİNİN SƏVİYYƏSİ (6.1.12)
SƏVİYYƏLƏR ARASI KİPKƏCLƏR
BUXAR ŞƏRTLƏRİ (6.1.4)
RADIAL PODŞİPNİKLƏRİN NÖVÜ
DÖZÜMLÜ PODŞİPNİKLƏRİN NÖVÜ
YAĞLAMA YAĞININ ISO DƏRƏCƏLİ QATILIĞI
MÜMKÜN OLAN SÜRƏT`. RPM.
MAKS DAVAM EDİCİ SÜRƏT. RPM
PODŞİPNİK GÖVDƏSİNDƏKİ YAĞIN NÖVÜ
PODŞİPNİK GÖVDƏSİNİN NÖVÜ
İXRAC OLUNMUŞ QAZIN TEMP
UCLUQDAN MAKS. BUXAR AXINI.
MAKS. MÜMKÜN OLAN. TƏZYİQ
ÜST QAT TƏNZİMLİYİCİSİNİN SONLUQ FIRLANMASI
MAKS.MÜMKÜN OLAN TEMP.
ÖTÜRÜCÜ CİHAZIN ŞAQULİ QURAŞDIRILMASI
ŞAQULİ TURBINHƏCM QURAŞDIRILMASI
SU BORU KƏMƏRLƏRİNİN TƏLƏB OLUNMASI:
YAĞ BORU KƏMƏRLƏRİ TƏLƏB OLUNMALIDIR:
AVTO DRENAJ SİSTEM TƏLƏB OLUNMALIDIR (6.2.9.1):
Şəkil A.2— Məlumat vərəqələri, ABŞ Ənənəvi Vahidləri
Ümumi Məqsədli Buxar Turbinlərinin
API 611 5ci Nəşrinin ABŞ Ənənəvi Vahidləri
Məlumat Vərəqəsinin NO.
ISTEHSALÇI TƏRƏFİNDƏN TƏCHİZ OLUNAN CİHAZ AKSESUARLARI
YÜKSƏK TƏZYİQ GÖVDƏSI
SOLENOİDİN MƏSAFƏDƏN İDARƏ OLUNMASI
TURBINDƏN GƏLƏN SIQNAL
AVTOMATIK BUXAR SİSTEMİNİN KİPKƏCİ
VAKUUM CİHAZININ KİPKƏCİ:
BƏRKİDİCİ MATERİALDAN OLAN
TƏMZİM. KLAPANIN DÜZƏLMƏSİ
İSTİLİK QORUYUCU KLAPANLARI
TƏZYİQ SENSORLARI OLAN YERLİ SENSOR LÖVHƏSİ:
ÜST QATI YAĞLAYAN SİSTEM
TƏCHİZ OLUNMUŞ SİSTEMİN YAĞLAMA NÖVÜ
ISTEHSALÇI TƏRƏFİNDƏN SİSTEMİN TƏMİN OLUNMASI:
NOMİNAL HƏDD (HP/100RPM)
MƏHDUDLAŞMIŞ ÜZGƏC SONU
VIBRASİYA VƏ POZISİYA DETEKTORLARI (7.4.4.3)
MUFTA ARASI/VTULKA MATERİALI.
MUFTA DIAFRAQMI (DISKLƏR) MATERİAL.
ƏLAQƏSİZ MONTAJ ÜÇÜN MÜDDƏALAR TƏQDİM OLUNMALIDIR
ISTEHSALÇI TƏRƏFİNDƏN TURBINƏ MUFTANIN YARISININ MONTAJ OLUNMASI
ZONDLARIN OX POZİSİYASININ TƏMİN OLUNMASIZONDLARIN NO.
MÜXTƏLİF MƏLUMAT VƏRƏQƏSİNƏ BAX
MUFTA BALANSLANMALIDIR
HƏR ZONDUN FIRLANMASI TƏMİN OLUNMALIDIR
RADIAL ZONDLARIN TƏMİN OLUNMASIZONDLAR/PODŞİPNİK NO.
MONTAJ OLUNMUŞ PLATALAR
METAL PODŞİPNİKLƏRİN TEMP. SENSORLARI İLƏ TƏMİN OLUNMALIDIR:
MONTAJ OLUNMUŞ TURBIN
RADIAL PODŞİPNİKDÖZÜMLÜ PODŞİPNİKLƏR
MAQNİT SEYSMİK ZONDLAR
CİHAZ MONTAJ OLUNMALIDIR:
DAİMİ SEYSMİK ZONDLAR
TURBINISTEHSALÇISI MONİTORLAR TƏCHİZ ETMƏLİDİR
ƏSAS PLATANIN MAYE İLƏ DOLDURULMASI
PODŞİPNİKLƏRİN TEMPERATUR SENSORLARI
TƏLƏB OLUNAN PLATALAR
DETALLAR ÜÇÜN MÜXTƏLİF MƏLUMAT VƏRƏQƏLƏRİNƏ BAX
ÖTÜRÜCÜ QUTU TƏLƏB OLUNMALIDIR
TƏTBİQ OLUNMUŞ XÜSUSİYYƏTLƏR
ÖTÜRÜCÜ QUTUNUN MƏLUMAT VƏRƏQƏSİNİN NÖMRƏSİ
Ümumi Məqsədli Buxar Turbinlərinin
ABŞ Ənənəvi Vahidləri
Məlumat Vərəqəsinin NO.
ÇATDIRILMA ÜÇÜN HAZIRLIQ
TURBIN. AŞAĞ. ÜÇÜN HAZIRLANMIŞ YARDIMCI
AVADANLIQLARVƏ EHTİYAT ROTOR:
TƏNZİMLƏYİCİ İSTEHSALÇISI
NİSBƏTDƏN UZUN XARİCİ ANBAR
SÜRƏTİN TƏNZİMLƏNMƏSİ
SÜRƏTİN ƏL İLƏ DƏYİŞDİRİLMƏSİ
SÜRƏTİN MƏSAFƏDƏN İDARƏ OLUNMASI
TƏNZİMLƏYİCİNİ ENERJİ İLƏ TƏMİN OLUNMASI
NƏZƏRDƏN KEÇİRİLMƏLİDİR. (8.1.1)
ELEKTRON TƏNZİMLƏYİCİNİ MƏSAFƏDƏN İDARƏ ETMƏSİ
ELEKTRON TƏNZİMLƏYİCİNİN YAVAŞ İDARƏ OLUNMASI
No. CİHAZLARIN HƏRƏKƏTƏ GƏTİRİLMƏSİ
BALANSSIZLIQ AZALMASININ YOXLAMASI
MÜHƏNDİSLƏRİN TƏLƏBLƏRİ
YAN/FIRLANAN ANALİZLƏR ÜÇÜN MÜHƏNDİS MƏLUMATLARININ TƏCHIZ OLUNMASI
HESAB. VƏ/VƏ YA MƏLUMATLARIN PAYLAŞMASI
FIRLANMA XÜSUSİYYƏTLƏRİ
FIRLANAN VİBRASİYA TƏHLİLİ
TEXNİKİ MƏLUMAT RƏHBƏRLİYİ
CİHAZ ÜÇÜN MƏSULİYYƏT DAŞIYAN TƏRƏF
ROTORUN NİSBİ MƏSAFƏSİ
GÖVDƏ YARISININ ÜSTÜNDƏ OLAN TURBIN
İNSPEKTORUN YOXLAMA VƏRƏQƏSİNİN İSTİFADƏ OLUNMASI
MAKS. TEXNİKİ DƏSTƏK (MÜƏYYƏNLƏŞDİRİLİB)
EMALDAN SONRA 100% ABŞ YOXLAMASI
GÖVDƏ SƏTHİNİN YOXLAMASI MSS SP-55
GÖVDƏ QAYNAĞININ TƏMİR OLMA TƏSDİQİ
ÜMUMİ ÇATDIRILMA ÇƏKİSİ
ÜMUMİ MƏQSƏDLİ BUXAR TURBİNLƏRİ
TƏKLİF. ALIŞ. QURULDUĞU KİMİ / API-611.MANF. STD..DİGƏR
/ Beynəlxalq vahid sistemi 5.1
VƏZİFƏ, SAYTVƏ FAYDALI MƏLUMAT
EHTİYAT HİSSƏLƏRİ. ABŞ EHTİYAT HİSSƏLƏRİ
BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR
TƏTBİQ OLUNMUŞ XÜSUSİYYƏT
BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR
ARDICIL GÖZLƏMƏ. ORTA
21 22 23 24 25 26 27 2829 30 31 31
DAXİLİ.XARİCİ/QIZDIRILIB.QIZDIRILMAYIB /DAM.ÖRTÜKSÜZ
TOZ.DUZ.ATMOSFER. DIGƏR
Elektr. Qruplar və Temp. sinifləri üçün. Cihaz əsasında seçim istifadə olunmalıdır
QURAŞDIRILMIŞ. DÖYÜLMÜŞ VƏ KONSOLLU
1 SIRA.2 SIRA.3 SIRA HƏDDİ
MƏRKƏZİ XƏTT.FUT. ŞAQULİ
INTEQRAL ƏSASLI. MÜXTƏLİF ƏSASLI
BUXAR ŞƏRTLƏRİ (6.14)
KARBON HALQALI.LABİRINT. KARBON/ LABİRİNT, QURUQAZ
6.10.1.1 6.10.1.1 6.11.4
SÜRTÜLMƏYƏ QARŞI. MUFTA
SÜRTÜLMƏYƏ QARŞI./KAPOT
SİNTETIK 32,46,68,100.GR EASE
YAĞLI HALQA. DÖVRİYYƏ. TƏZYİQ. SÜRTKÜ YAĞI
39 40 41 42 43 44 45 46
ƏVƏZ OLUNMUŞ YAĞ QARIŞIĞI. TƏMİZ YAĞ
Std LabirintKipkəc, Podşipnik izolyasiya kipkəci
47 43 49 50 51 52 53 54
YUXARI. AŞAĞI, YUXARI / AŞAĞI. HEÇ BİRİ
YUXARI. AŞAĞI. YUXARI / AŞAĞI
TƏCHİZATÇI, TURBINTƏCHİZATÇISI, DİGƏR
TƏCHİZATÇI, TURBIN TƏCHİZATÇISI, DİGƏR
TƏCHİZATÇI, TURBIN TƏCHİZATÇISI, DİGƏR
Şəkil A.3—Məlumat vərəqəsi sənədinin sxemi
ÜMUMİ MƏQSƏDLİ BUXAR TURBİNLƏRİ
Istehsalçı tərəfindən cihaz aksesuarları təmin olunmalıdır
MEXANIKİKEÇİD. ƏLAQƏSİZ KEÇİD
SU ÇƏKİLMƏSİ, BUXAR EJEKTORU
BƏLİ, XEYR / BƏLİ, XEYR
BƏLİ, XEYR / BƏLİ. XEYR
YER ÜSTÜ DAYAQ, SƏRBƏST DURMA
150,300,600,900,1500 / FF,RF,RTJ
XARİCİ YAĞLAMA SİSTEMİ
SIRKULYASİYA.ISTEHSALÇI STANDARTI. AH 611.API 614 Fəs. 3 GP.API 614 Fəs. 2 SP
TURBIN. TURBIN&ÖTÜRÜCÜ QUTU. DİGƏR
KONSOLNÖVLÜ. YERDƏKİ DAYAĞA MONTAJ OLUNUB
VIBRASİYA VƏ POZİSİYA DETEKTORLARI (7.44.3)
API 611,ISO 14691,130 10441.API 671.DİGƏR
KONUS. SİLİNDRIK,HİDRAVLIKVTULKA QURAŞDIRILMASI
ABŞ STANDARTI,ISO/R775, DİGƏR
MONTAJ OLUNMUŞ PLATALAR
YERDƏKİ DAYAQ, SADƏ PLATA
BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR
TURBIN ISTEHSALÇISI. CİHAZIN ÖTÜRÜCÜ MEXANİZMİISTEHSALÇI, DİGƏR
BƏLİ. XEYR. YALNIZ TƏMİN OLUNSUN
BƏLİ. XEYR. YALNIZ TƏMİN OLUNSUN
TURBIN. TURBIN&ÖTÜRÜCÜ QUTUSU. CİHAZIN ÖTÜRÜCÜ MEXANİZMİ
+ TURBIN. ÖTÜRÜCÜ CİHAZ + TURBIN&ÖTÜRÜCÜ QUTU. DİGƏR
TURBINISTEHSALÇI.ÖTÜRÜCÜ CİHAZ ISTEHSALÇISI, DİGƏR
ÜMUMİ MƏQSƏDLİ BUXAR TURBİNLƏRİ
DAXİLİ ÇATDIRILMA.İXRAC GÖNDƏRİŞİ
MÜSTƏQİL QİDALANMASI OLAN. XARİCİ
13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24
BƏLİ.XEYRBƏLİ.XEYR BƏLİ.XEYRBƏLİ.XEYRBƏLİ.XEYRBƏLİ.XEYRBƏLİ.XEYRBƏLİ.XEYRBƏLİ.XEYRBƏLİ.XEYRBƏLİ.XEYR
/BƏLİ. XEYR /BƏLİ. XEYR /BƏLİ. XEYR /BƏLİ. XEYR /BƏLİ. XEYR /BƏLİ. XEYR /BƏLİ. XEYR/BƏLİ. XEYR /BƏLİ. XEYR /BƏLİ. XEYR /BƏLİ. XEYR
ÖTÜRÜCÜ CİHAZ ISTEHSALÇISI. TURBINISTEHSALÇISI
BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR
BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR /BƏLİ.XEYR /BƏLİ. XEYR /BƏLİ. XEYR
BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR /BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR
BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR /BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR
BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR /BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR
BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR /BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR
BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR /BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR / BƏLİ. XEYR
Dinamika (Rotor dinamik təhlilinin məlumatı)
Rotor dinamikasının daha ətraflı məlumatı üçün API 684 standartına istinad etmək lazımdır.
B.1.1 Rotor podşipnik sistemlərinin quruluşunda, bütün potensial mənbələrə daxil olan periodik güc fenomeni nəzərə alınmalıdır (həyəcan), amma aşağıda qeyd olunan mənbələrlə məhdudlaşdırılmalıdır:
a) rotor sisteminin balanssızlığı;
b) qeyri stabil maye sürtülməsi (fırlanma);
c) daxili sürtülmələr;
d) ülgüc, pər, ucluq və keçən tezliklərin diffuzoru;
e) ötürücü diş ilməsi və yan lentlər;
f) muftanın tənzim olunması;
g) sərbəst rotor sisteminin komponentləri;
h) histeretik və sürtünmə fırlanması;
i) sərhəd qatının axın ayrılması;
j) mufta gücünün akustik və aerodinamik kəsişməsi;
k) sinxron olmayan fırlanma; və
l) elektrik xətt tezliyi.
Qeyd: Potensial mənbənin induksiya olunması, rotorun fırlanma sürətindən az, bərabər və ya daha çox olmalıdır.
Qeyd: Periodik güc təsirinin tezliyi (hərəkətə gətirilməsi), rotorun dayaq podşipnik sisteminə sistemin təbii tezliyi ilə müvafiq olaraq tətbiq olunması və sistemin rezonans vəziyyətində olmasını təyin etməlidir. Rezonansda olan rotor podşipnik dayaq sisteminin normal vibrasiya həddi güclənməlidir. Güclənmə həddi və kritik sürət nəticəsində, sürətin nisbət olan faza bucağının dəyişmə həddi sistemdəki dempferləmə həddi ilə bağlı olmalıdır.
B.1.2 Bu standartın məqsədləri üçün, kəskin sürət və bu güclənmə faktorunun (AF) rezonans şərtlərinə bərabər və ya 2.5 dəfə daha çox olmalıdır.
B.1.3 İstehsalçının təchizat həcminin struktur dayaq sisteminin rezonansı və rotorun vibrasiya gücünə təsir etməsi xüsusi əməliyyat sürətinin diapazonu və ya müəyyən həddin ayrılmasını müəyyənləşdirməlidir (bax: B.2.10). Struktur dayağın təsir sərtliyi, rotorun podşipnik dayaq sisteminin dinamika təhlilini kimi hesablanmalıdır (bax: B.2.4c).
Qeyd: Struktur rezonans sistemlərinin rezonansı, rotorun vibrasiya gücünə təsir etməlidir.
B.1.4 İstehsalçı tərəfindən vahid ötürücü mexanizmi üçün vahid cihaz məsuliyyəti müəyyənləşdirilməlidir ki, sıfırdan əməliyyat sürətinə qədər olan çalışma sürəti yaransın. Fərdi maşınlar üçün bu şəkildə Kempbel (məcburi tezliyin) diaqramlarından istifadə olunmalı və/və ya vahid əməliyyat üçün belə müəyyənləşdirilməlidir. Bu diaqramlar istehsalçı tərəfindən nəzərdən keçirib təqdim olunmalı və təlimat rəhbərliyinə daxil olunmalıdır.
Qeyd: Rotorun yan kəskin sürəti, fırlanma sistemi və ülgüc rejimləri arzu olunmaz sürətin nümunələrinə səbəb olmalıdır.
B.2.1 Verilmiş quruluşun kəskin sürəti və onun gücləndirmə amilləri ilə bağlı olan faktiki sınaqlar vasitəsilə əldə olunması və təsdiqlənməsi rotorun balanssızlıq təhlillərinin sönməsi ilə əldə olunmalıdır.
B.2.2 Verilmiş quruluşu öncəki sınaqlardan təyin etmək olmadıqda, bütün kəskin sürətin yerləşməsindən aşağı olan, mexaniki işləmə sınaq zamanı sınağın təsdiqlənməsi göstərilməlidir (bax: B.3.1). Analitik modelin dəqiqliyi göstərilməlidir (bax: B.3).
B.2.3 Bu balanssızlıq cavab təhlilinin keçirilməsindən öncə,istehsalçı tərəfindən sönməyən kəskin sürət təhlilini təyin edərək sönməyən təhlilləri keçirərək və onların əməliyyat sürətinin 0 % -dən 125 %-dək olan rejimin yerləşmə diapazonunu təyin etməlidir. Hər hansı yeni quruluşlar üçün, sönməyən təhlil nəticələri təqdim olunmalıdır. Nəticələrin təqdimatına aşağıdakı bəndlər daxil olmalıdır:
a) qayda forma sahələri (hündürlüyün, rotorun ox yerləşməsinin nisbətinə qarşı).
b) Dayağın kəskin sərt sürət xəritəsi (tezlik dayaq sərtliyinə qarşı). Bu xəritədə çəkilmiş sistemin dayaq sərtliyi hesablanmalıdır; üfüqi (kxx) və şaquli (kyy) Şəkil B.1-də göstərildiyi kimi.
Qeyd: İstehsalçı, sönməyən kəskin sürət xəritəsi üçün əvəzedici rejim formaları təklif edə bilər və təyin olunmuş rejimlər üçün sönməmiş kəskin sürət, müxtəlif çeşidli podşipnik yükləmələrinin və/ və ya yükləmə istiqamətini radial növlü cihazlarla təmin olmalıdır.
B.2.4 Simmetrik olmayan, sönməyən təhlilin cavabı daxil olmalıdır və aşağıda qeyd olunan bəndlərlə məhdudlaşmamalıdır.
Qeyd: Aşağıda qeyd olunmuş bəndləri analitik nəzərdə tutmalıdır. Bu B 2.7 və B 2.8 bəndlərini əhatə edən detalların və məhsulun təhlilinə aid deyildir.
a) Rotor çəkisinə, yarım muftalar, sərt və sönməmiş təsirlərin həcmi daxil olmalıdır (məs. mayenin sönməsi və sərtliyi, yığılmış əlavələrin davamlığı).
b) Podşipnikin yağlama lentinin sərtliyi və sönmə ölçüsünə sürətin dəyişdirilməsi, yüklənməsi, yüklənmədən əvvəl, yağ temperaturunun diapazonu, yığılmış qurğu dözümlüyünün maksimumdan minimuma nəticələnən nisbi məsafəsi və assimetrik yükləmə təsiri daxildir, qövsün qismən qəbul olunması, dişin gücü, yan axınlar, ekssentrik nisbi məsafə və s. əsasında baş verir.
c) Podşipniklərin səth mailliyi üçün, səthin sərtliyi.
d) Dayaq sərtliyi, çəki və sönməyən xüsusiyyətlərə variasiyadan asılı olan tezlik təsirləri daxil olmalıdır. “Dayaq” termininə dayağın strukturu və ya təməli, bazası, maşın çərçivəsi və podşipnikin münasib olan gövdə daxil olmalıdır. Podşipnik dayaq sisteminin sərtlik ölçüsünün az olması və ya 3.5 dəfə podşipnikin yağ lentinin sərtlik ölçüsünə bərabər olan maşınları üçün, dayaq sərtliyinin ölçüsü modal sınağın və ya dayaq sərtliyindən asılı olan tezlik hesablanmasından və sönməyən ölçülərdən (tam müqavimətini) istifadə etməlidir. İstehsalçı dayaq sərtliyinin ölçülərini təhlildə və bu ölçülərin bazası üçün istifadə etməlidir (məs. eyni rotorun dayaq sisteminin modal sınaqları və ya dayaq sərtliyinin ölçülərinin hesablanması).
Qeyd: Çox hallarda dayaq sərtliyi 8.75 × 106 N/mm (5 × 106 lb/in.)-dən çox olmamalıdır.
Şəkil B.1— Təhlilin sönməmiş balanssızlıq cavabı
Qeyd: Podşipniklərin dayaq sərtliyinin istifadə olunub olunmaması, rəhbərliklərdə təyin olunmalıdır. Podşipnikin dayaq sisteminin modal sınağına üstünlük verilməsinə analitik təhlillər icazə verməlidir (belə ki FEA).
e) Fırlanma sürətinə, müxtəlif başlanğıc sürət təyin edici sensorlar, əməliyyat sürəti və yükləmə diapazonu, gediş sürəti və gəliş sürəti daxildir (qeyd olunandan fərqli olduqda, razılaşdırılmış sınaq şərtləri daxil olmalıdır).
f) Hidrodinamk sərtliyin və gövdənin sonundakı kipləşdiricinin əməliyyat diapazonuna təsiri.
g) Radial vibrasiya zondlarının yeri və istiqaməti qeyd olunur, maşının müayinəsində eyni cür olmalıdır.
B.2.5B 2.4 tələblərinin sönmüş balanssızlıq təhlilinin cavabına əlavə olaraq, maşınlara diyircəkli podşipnik elementinin quraşdırılması üçün, istehsalçı podşipnikin sərtliyini və sönmə ölçülərinin istifadə olunması üçün təhlillərdən və bu ölçülərin digər əsasları üçün və ya ölçülərin hesablanmasında ehtimallar yaratmalıdır.
B.2.6 Digər cihazın ötürücü təsirinə daxil olan sönmüş balanssızlığına cavab təhlili nadir hallarda daxil olmalıdır. Ötürücü mexanizm kompressora sərt bərkidildikdə, mexanizmin yan təhlilləri göstərilməlidir.
Qeyd: Adi hallarda bu təhlillər sərt muftası olan maşın əməliyyatı üçün nəzərdə tutulmalıdır.
B.2.7 Hər kəskin sürətin diapazonu, əməliyyat sürətinin 0%-dən 125%-dək olması ayırıcı balanssızlığın sönmə cavabı ilə aparılmalıdır. Balanssızlıq və ya yan yükləmə, analitik olaraq elə yerləşdirilməlidir ki, yeri sönməmiş təhlil qaydasının təsiri ilə təyin olunsun. Çevirici üçün olan qayda (simmetrik) dəyişdirilməsinin balanssızlığı statik yükləməyə əsaslanır və maksimum yerdəyişdirilməsinə tətbiq olunur. Konusşəkilli (asimmetrik) rejimlər üçün, balanssızlıq hər podşipnikin boynuna yaxın olan maksimum yerləşdirilmənin dəyişdirilməsinə əlavə olunmalıdır. Bu balanssızlıq fazadan və quraşdırılmış podşipnikin statik yükləməsinin həcminə əsaslanaraq 180° olmalıdır. Şəkil B.2 hər forma üçün U tərifi və yeri təyin olunur. Balanssızlığın həcmi Tənlik B.1-də göstərildiyi kimi U ölçüsünün dörd dəfə vurulması ilə hesablanmalıdır.
U - rotor dinamikasının təhlil cavabının giriş balanssızlığı q-mm (unsiya-dyüm);
N - kəskin sürətin əməliyyat sürətinə yaxın olması, hər dəqiqəyə düşən dövriyyə;
W -statik yükləmənin boynunun kq (funt), və ya val sonunun maksimum əyilməsi, radial kütlə kq (funt)(asma rotorun podşipnik çəkisidir).
B.2.8 Minimal olaraq, balanssızlıq cavabının təhlili aşağıda qeyd olunanları yaradır.
a) Hər kəskin sürətinin diapazonunun tezliyinin təyin olunmasının diapazonu ötürücü sürətin 0 % -dən 125 %-dək olmalıdır.
b) Zond vibrasiyasının yerləşməsi, hər kəskin sürətin nəticə diapazonunun, tezlik, faza və amplitud cavabının məlumatlarının (Bode qrafikası) balanssızlığı B 2.6 bəndinə əsasən uyğunlaşdırılmalıdır.
c) Deformasiya olunmuş rotorun forması, hər kəskin sürət üçün B 2.7 bəndində verilmiş balanssızlıqla nəticələnməlidir, hər birləşdirilmiş səthin əyilməsinin böyük oxunun amplitudunu göstərərək, podşipnikin mərkəzi xəttini, radial zondun yerləşməsindən və müvafiq maşının kipləşdiricisini göstərməlidir. Kipləşdiricilərin eninə işləməsinin nisbi məsafəsinin minimal dizaynı təyin olunmalıdır.
d) Bode qrafikasında əlavə olunmuş mil hərəkətinin nisbi və mütləq mil hərəkəti, maşının podşipnik gövdəsi ilə müqayisə edilərək, dayaq sərtliyi yağ lentinin sərtliyindən 3.5 dəfə az olmalıdır.
B.2.9 B.3 bəndində təsvir olunan təsdiqlənmiş sınağın istifadə olunması üçün əlavə təhlillər aparılmalıdır. Istehsalçı tərəfindən balanssızlığın yerləşməsi təyin olunmalıdır. Təhlilin nəticələrinə təsir edən sınağın hər hansı parametri daxil olmalıdır.
Qeyd: Daha artıq cihazlar üçün, balanssızlığın yerləşməsinin dəqiq əlverişli olmalıdır, ötürücü cihazın sadə sonluğunda cüt flaş olmalıdır. Daha artıq planlar xüsusi məqsədli buxar turbinlərinin balans planları üçün mümkün olmalıdır, digər kəskin, artıq səviyyəli çalışmanın mümkün olmasına tələb olmalıdır.
U - balanssız kütlənin qram-mm (unsiya-dyüm)
N - əməliyyat sürətinə yaxın olan sürətin dəqiqədə dövriyyəsi
U - ilə qeyd olunmuş ox pozisiyaları balanssızlığın tətbiq olunmasını göstərir.
Şəkil B.2—Adi Tərpənmə Şəraiti
B.2.10 Maşının aşağıda qeyd olunan hədlərə uyğun olması, keçirilmiş sönmüş balanssızlıq təhlilin cavabı nəticəsində alınmalıdır(bax: Şəkil B.1):
a) Müəyyən kəskin sürətin gücləndirici faktoru (AF) 2.5-dən az olduqda, kəskin sönməklə nəticələnməli və heç bir ayrılma həddi tələb olunmamalıdır;
b)Müəyyən kəskin sürətin gücləndirici faktoru 2.5 bərabər, daha çox və kəskin sürət minimal sürətdən aşağı olduqda, ayrılma həddi (SM) (minimal sürətin faizi) Tənlik B.2-də verilən ölçüdən daha az olmalıdır və ya 16 bərabər olmalıdır, hansı ki çox az sayılır.
c) Müəyyən kəskin sürətin gücləndirici faktoru 2.5 bərabər, maksimal davam edici sürətdən daha yüksək olduqda, ayrılma həddi( maksimum davamedici sürətin faizi) Tənlik B.3-də göstərilən ölçüdən daha az və ya 26 ölçüsünə bərabər olaraq çox az sayılmalıdır.
B.2.11 Balanssızlıq zirvəsinin hündürlük zirvəsinə qarşı hesablanması (bax B.2.8, Bənd b) tənlik B.4-də qeyd olunan düzəliş faktorunun vurulmasının hesablanmasından istifadə olunmalıdır.
Nl1nKəskin sürətin 0.707 amplitudunun kəskin sürəti
Nu1nKəskin sürətin 0.707 amplitudunun yuxarı sürəti
No1l Minimum əməliyyat sürəti
Nmc Maksimum əməliyyat sürəti, nominal sürətin 105 %
Ac1nKəskin sürət amplitudu n
MsDayaqların ayrılması, funksiyaFa
FaQuvvətləndirmə faktoru = Nc1n / (Nu1n - Nl1n)
1. Əməliyyat sürətinin nominal diapazonu No,l–dənNmcqədər olmalıdır.
2. Əymənin forması yalnız şəkil üçündür və faktiki rotorun cavab sahəsində əks olunması vacib deyil. Çoxsaylı kəskin sürət əməliyyat sürətinin nominal diapazonundan yuxarı və ya aşağı olmalıdır.
Şəkil B.3—Rotorun cavab sxemi
CF-düzəliş faktorudu;
Al- amplitud həddi, Tənlik B.5 hesablanmasında istifadə olunan mikronlar (mil), ikiqat amplituda;
A4X-B 2.8 bəndində göstərilən hər zondun yerləşdirilməsinin ikiqat amplitudun tələbləri,
BəndCmikronlarla (mil), ikiqat amplitudla göstərilməlidir.
N- hər dəqiqəyə düşən dövriyyəyə görə, kəskin sürətə yaxın olan əməliyyat sürətidir.
B.2.12 Böyük ox əsasında hesablanmış, zirvədən zirvəyə qədər balanssızlaşdırılmış rotorun cavab amplitudu, hər sürəti sıfırdan əməliyyat sürətinə qədər B.2.11 bəndinə əsasən tənzimlənməsi cihazın minimal quruluşunun diametr işlənməsinin nisbi məsafəsinin 75%-dən artıq olmamalıdır (yalnız üzgəc halqasının kipləşdiricisinin yerləşdirilməsi istisna olmalıdır).
Qeyd: Çalışan boşluq, qapanmış cihazın quraşdırılmış boşluğundan fərqli olmalıdır.
B.2.13 Təhlillərdə hədlərin ayrılması ilə qarşılaşmadıqda və ya kəskin olmayan sönmüş qalıq zirvəsinin əməliyyat sürətinin diapazonu düşdükdə, istehlakçı və istehsalçı arasındakı razılaşmaya əsasən bütün quruluş təsirləri tükəndikdə, istehsalçı və istehlakçı arasında olan razılaşmaya əsasən qəbul olan amplitudlar B.3.3 bəndinə əsasən verilən tələblərə uyğun olmalıdır.
B.3 Balanssız rotorun təsdiqlənmə sınağının cavabı
B.3.1 Öncədən sınaqdan keçməmiş quruluşlar üçün, balanssızlaşdırılmış rotorun sınaq cavabı mexaniki keçirilən sınağın bir hissəsi kimi göstərilməlidir (bax: 8.3.3), və nəticələr analitik modelin təsdiqlənməsində istifadə olunmalıdır. B.2.9 bəndində qeyd olunan təhlillərdə istifadə olunan rotorun sınaq stendinin faktiki cavabının eyni balanssızlığın qaydaya salınması, sönmüş balanssızlıq təhlilinin nəticəsinin qüvvədə olunması üçün müəyyən edilməlidir. Bu məqsədlə, B.3.1.1-dən B.3.1.6 qədər olan tələblərə riayət olunmalıdır.
B.3.1.1 Mexaniki sınağın keçirilməsi zamanı (bax: 8.3.3), val vibrasiyasının sıfırdan əməliyyat sürətinə qədər olan faza bucağı və amplitudları qeydə alınmalıdır. Hər hansı istifadə olunan, qeyd aparan analoq cihazın mənfəəti sınaqdan öncə quraşdırılmalıdır, sınaq cihazının tam miqyaslı qeydlərinin ən böyük nəticə cavabı azalaraq (yavaşlanaraq) 60%-dən 100%-dək olmalıdır.
Qeyd:Bu göstəriş dəsti, adətən azalma zamanı əldə olunur, hər dəqiqəyə düşən sürət 50 dövriyyə olmalıdır. Bu həddə rotor balanslaşdırıldıqda, hər hansı amplitud vibrasiyası və fazanın təyin olunmasının qalıq balanssızlığı, mexaniki və elektrik əməliyyatla nəticələnməlidir.
B.3.1.2 Kəskin sürət əməliyyat sürətindən aşağıda yaradılmalıdır.
B.3.1.3B.2.9 bəndində göstərilən təhlillərdə istifadə olunan balanssızlıq rotorun yerləşməsi üçün istifadə olunan təhlillərə əlavə olunmalıdır. Balanssızlıq Tənlik B.1 –də verilən ölçülərdən 8 dəfə çox olmamalıdır.
B.3.1.4 Cihazın əməliyyat sürəti, kəskin sürətə yaxın çatdırılmalı və təyin olunmuş vibrasiya amplitudu və fazası B.3.1.1 bəndindəki prosedurlardan istifadə edərək qeyd olunmalıdır.
B.3.1.5 B.3.1.1 bəndinə əsasən göstərilən müvafiq vibrasiyanın alınması bu sınaq vasitəsilə həndəsi çıxılmalıdır. Təhlillər üçün zondun yerləşməsi, mümkün qədər eyni olmalı və cihaz həndəsi çıxılma üçün etibarlı olmalıdır.
B.3.1.6 Mexaniki sınaq nəticələrinə daxil olan qalıq balanssızlığını təsdiq edən sınaq B.2.9 bəndində qeyd olunmuş analitik modellə müqayisə olunmalıdır.
B.3.2Model hər hansı bir kriteriyaya uyğun gəlmədikdə, istehsalçı modelə düzəliş etməlidir.
a) Sınaqda qeyd olunan faktiki kəskin sürət 5%-dən çox olan müvafiq kəskin sürətin qabaqcadan qeyd olunmuş təhlilindən qaçırılmamalıdır. Təhlillərin xüsusi rejimdə birdən çox olan kəskin sürəti proqnozlaşdırıldıqda (məsələn, podşipniklərin üfüqi və şaquli xüsusiyyətləri fərqlənirsə və ya cihazın iki sonluq arasında),sınağın dəyəri proqnozlaşdırılmış ən aşağı dəyərdən nə 5% aşağı nə də ki, yuxarı proqnozlaşdırılmış dəyərdən yuxarı olmalıdır.
Qeyd: Bu şaquli və üfüqi sərtliyin mümkün olması əhəmiyyətli dərəcədə fərqli olmalı və iki müxtəlif kəskin sürətin proqnozlaşdırılması təhlillər vasitəsilə mümkün olmalıdır. Əməliyyat sürəti iki kəskin sürət arasında azaldıqda, bu iki kəskin sürət müxtəlif rejimlər əsasında yaradılmış kimi ayrı göstərilməlidir.
b) Sınağın əsas nəticəsinin faktiki böyük ox amplituduna daxil olan kəskin sönmə proqnozlaşdırılmış ölçüdən çox olmamalıdır. Proqnozlaşdırılmış amplitud diapazonunun əsas nəticəsi kompyuter əsaslı modelin dörd radial zond yerləşməsi ilə təmin olunmalıdır.
Qeyd: Gücləndirici faktor təsdiqlənmiş sınaq kriteriyası kimi uzaqlaşdırılır, tezlik şərtləri (bax Əlavə a) və amplitud (bax Əlavə b) kompyuter modelinin kalibrlənməsini qənaətbəxş hesab edir. Yüksək sönməli rotorlarla əlaqəli olan kəskin split və geniş nəticə əyilmələri üçün faktiki güclənmə faktoru istifadə edən sınaq məlumatı çətin hesablanmalıdır. Bu, düzgün müqayisə vasitə olaraq sınaq məlumatının gücləndirici amilinin hesablanma dəyərini azaldır. Kəskin bir split halda, məlumat təhrifinin bir tendensiya olması, 45° montaj olunmuş zondun iki müxtəlif sürəti olmaqdansa geniş kəskin sürəti göstərilsin. Bu təhrif elektron fırlanma zondların üfüqi və şaquli düzəldilməlidir ki, əsas nəticənin göstərilməsini təmin etdin.
Sınaq məlumatlarına əks olaraq, gücləndirici faktor kompyuter modelində dəqiq hesablanmalı, sonra tələb olunan ayırma səhtləri quraşdırılmalıdır.
B.3.3 Dayağın sərtliyi podşipnikin yağ lentinin sərtliyindən ən azı iki dəfə aşağı olduqda, podşipnik gövdəsinin dəqiq vibrasiyası ölçülməli və B.3.1.5 bəndində qeyd olunan addımdan öncə balanslanmış (bax: B.3.1.1) və balanslanmamış (bax: B 3.1.1) valın nisbi vibrasiyasına həndəsi əlavə olunmalıdır. Ölçülmüş cavab valın hərəkətinin faktiki proqnozu ilə müqayisə olunmalıdır.
B.3.4 Eynirotor istehsal olunduqda, balanssız rotorun təsdiqlənmə sınağı yalnız sınaqdan keçirilmiş birinci rotorun üzərində göstərilməlidir.
B.3.5 Vibrasiyanın maksimum amplitudunu təyin etməsi tələb olunduqda, hər x-y növlü vibrasiya zondlarının vibrasiya amplitudu və fazası modelin düzəlişindən sonra hər vibrasiya nəticəsi ilə həndəsi cəmlənməlidir. Hər zirvə nəticəsinin əksər ox amplitudu B.2.12 bəndində qeyd olunmuş hədləri keçməməlidir.
B.4.1 Əlavə sınağa ehtiyac yaranır o zaman ki (bax: B.4.2), emalatxanadan sınağı təsdiqləyən məlumat (bax: B.3) və ya təhlil nəticəsində balanssızlıq düzəldikdə, sönüb (bax: B.3.3), aşağıda qeyd olunan şərtlərdən hər hansı yarandıqda,:
a) səthlərin ayrılması zamanı hər hansı kəskin nəticə xəta yaratdıqda (bax: B.2.10) və ya əməliyyat sürətinin diapazon çərçivəsində azaldıqda;
b) B.2.12 bəndində olan nisbi məsafə tələblərinə uyğun deyil.
Qeyd: Təhlillər və sınaq məlumatları, bu standart tələblərinə uyğun olmadıqda, daha dəqiq əlavə sınağa tələb yaranmalıdır. Bu əlavə sınağın məqsədi, cihazın sınaq vasitəsilə uğurlu əməliyyat keçirməsinin təyin olunmasını göstərilməlidir.
B.4.2 B.2.7 bəndinə əsasən balanssız çəkinin yerləşməsi təsvir olunmalıdır; bu da cihazın sökülməsini tələb etməlidir. Balanssızlıq ölçüsü rotorda yaranmış balanssızlığın tənzimlənməsi nəticəsində əldə olunmuş balanssızlıq rotorun ilkin işləmə zamanı zondların yerlərinin vibrasiya məhdudiyyətinin Tənlik B.5 (bax: B.2.11) əsasən dəyişdirilməsi ilə göstərilməlidir. B.3.1.1 və B.3.1.2 bəndlərindən götürülən sınaq ölçüləri aşağıda qeyd olunan kriteriyalara cavab verməlidir:
a) Ayırma səthləri daxil olmaqla, heç bir sürətin əməliyyat sürət diapazonundan xaric olmaması, val əyilməsinin minimum quruluşunun nisbi məsafəsi 90 % -dən çox olmamalıdır;
b) Ayırma səthləri daxil olmaqla, heç bir sürətin əməliyyat sürət diapazonundan xaric olmaması, val əyilməsinin minimum dizayn quruluşunun nisbi məsafəsindən 55%-dən çox olmamalı və ya zondların mümkün olan vibrasiya həddinin 150% olmalıdır (bax: B.2.11).
B.4.3 B.4.2 bəndində Maddə a və b-də qeyd olunmuş daxili əyilmə məhdudiyyətləri, zond yerləşmələrinin arasındakı nisbət əsasında hesablanmalıdır və tələb olunduqda, B.2.12 bəndinə əsasən təyin olunmuş sahələr düzəldilmiş modelə əsaslanmalıdır. Bu sınaqlar üçün olan faktiki daxili yerdəyişmələr, zondların nisbi nəticələrinin vurulması nəticəsində hesablanmalıdır. Maşın açıq olduqda, təhvil alınması bu yerdəyişmələrin hesablanması və ya kipləşdiricilərin müayinəsi nəticəsində hesablanmalıdır. Bu sınağın nəticəsi olaraq, maşının hər hansı bir hissəsinin sıradan çıxması, sınağın xətalı olmasına gətirib çıxardır. Daxili kipləşdiricilərin az sürtülməsi istehsalçı tərəfindən yeni hissənin dözümlüyünün xarici dəyişdirilməsinə səbəb olmazsa heç bir qəza baş verməz.
B.5 Fırlanma təhlilləri
B.5.1 Ötürücü mexanizmlərin daxil olduqları cihazlar, üç və ya daha çox birləşdirilmiş cihazlardan ibarət olması, və ya qeyd olunduğu kimi, istehsalçının cihaza olan məsuliyyəti, vahid birləşdirilmiş mexanizmin fırlanan vibrasiya təhlillərini təmin edərək və B.5.2-dən B.5.6 bəndində olan tələblərə cavab verərək hər hansı bir dəyişiklik yönəldilməsi üçün cavabdeh olmalıdır.
B.5.2 Təbii fırlanma tezliklərinin həyəcanı bir çox mənbədən yaranır, hansı ki çalışma sürətinin işləyib işləməməsinə təsir edib və təhlil kimi nəzərdə tutulmalıdır. Aşağıdakı bəndlərə bu mənbələr daxil olmalıdır, amma bunlarla da məhdudlaşmamalıdır:
a) ötürücü mexanizm xüsusiyyətləri, belə ki balanssızlıq, xəttin kəsilməsi, və xətanın birləşməsi;
b) tsiklik əməliyyat impulsları;
c) fırlanma keçidləri, generator fazasından fazaya və ya fazadan torpağa birləşmə xətaları;
d) elektrik motorların, porşen mühərrikin və rotor növlü müsbət maşın dəyişdirilməsi fırlanma ilə nəticələnməlidir;
e) elektron və hidravlik generatorların rezonanslarının nəzarəti;
f) bir və iki tezlik xətti;
g) çalışma sürəti və ya sürətlər.
B.5.3 Vahid mühərrikin təbii fırlanma tezlikləri mümkün olan tezliyin xüsusi əməliyyat sürətinin diapazonu ən azı 10%-dən çox və ya 10%-dən az olmalıdır (minimumdan maksimuma qədər davam edən sürət).
B.5.4Bir və ya iki dəfə çalışan sürətin təbii fırlanan tezlikləri uzaqlaşdırılmalı və ya tezliklərin sistemlərdə yaradan həyəcana təsir göstərməlidir.
B.5.5B.5.3 bəndində qeyd olunan səthin fırlanma rezonansı hesablanmalıdır, istehlakçı və istehsalçı razılaşdırmalıdır, bütün güc daxili tezlik diapazonu tükənəndən sonra kəskin fırlanma aradan qaldırılsın, güc təhlili rezonansın vahid mühərrikə təsir göstərməməsini təqdim etməlidir. Bu təhlildə həyəcan ölçüsünə aid olan fərziyyələr və sönmə dərəcəsi dəqiq qeydə alınmalıdır. İstehlakçı və istehsalçı təhlillər üçün olan kriteriyanı öz aralarında razılaşdırmalıdır.
B.5.6 B.5.2-dən B.5.5 qədər olan bəndlərin fırlanma təhlillərinə əlavə olaraq, istehsalçı turbin generatorlarının quraşdırılması üçün keçid fırlanma vibrasiya təhlilləri göstərməlidir. İstehlakçı və istehsalçı təhlillər üçün olan kriteriyanı öz aralarında razılaşdırmalıdır.
İstehsalçının cizgi və məlumat tələbləri
1. Təsdiqlənmiş ölçü təsvirləri və əlaqələr siyahısı.
2- Əks kəsişməli təsvirlər və hissələrin nömrəsi.
3- Rotorun quraşdırma təsvirləri və hissələrin nömrələri.
4. Dayaq podşipnikin quraşdırma təsviri və hissələrin nömrəsi.
5. Yastıqlı podşipniklərin quraşdırma təsviri və material siyahısı.
6. Qablaşdırma və labirint təsvirləri və material siyahısı.
7. Muftanın quraşdırma təsviri və material siyahısı.
8. Kipgəcin kipləşdirici yastığı və sızmasız sxem və material siyahısı
9. Kipgəcin kipləşdirici yastığı və sızmasız sxem və birləşmələr siyahısı
10. Kipgəcin kipləşdirici yastığı və sızma komponentlərinin sxemləri və məlumatları
11. Sürtğü yağ sisteminin sxemi və material siyahısı
12. Sürtğü yağ sisteminin sxemi və birləşmə siyahısı
13. Sürtgü yağ komponent təsviri və məlumatı
14. Elektrik və alət sxemləri və material sıyahısı.
15. Elektrik və alətlərin quraşdırma təsviri və birləşmələr siyahısı
16. Əks kəsişməli tənzimləyici klapanın, çalışan sistem təsvirləri və detalları
17. At gücünün əyrisi buxar sərfiyatı ilə müqayisəsi.
18. Birinci mərhələ təzyiqinin əyrisi buxar sərfiyyatı ilə müqayisəsi
19- Sürət və təsir əyrisinin buxar sərfiyyatı ilə müqayisəsi
20. Davamlı podşipniklərin yükləmə əyrisinin buxar axını ilə müqayisəsi
21. Buxar amilinin diaqram düzəlişi.
22. Vibrasiyanın təhlil məlumatları
23. Kəskin yan sürətin təhlil hesabatları
24 Fırlanma təhlilini öyrənən hesabat
25 Mufta və valın düzəliş diaqramı
26 Qaynaq proseduru (istehsal və təmir)
27 hidrostatik sinaq hesabatları
28 Mexaniki sınaq hesabatları
29 Rotorun balans hesabatı
30 Rotorun mexaniki və elektrik çalışması
31 İnşa olunmuş məlumat vərəqələri.
32 İnşa olunmuş ölçü və məlumatlar.
33 Quraşdırma, əməliyyat və texniki xidmət və texniki məlumat rəhbərliyi.
34 Tövsiyə olunmuş ehtiyat hissələri və qiymət vərəqəsi.
İstehlakçı bu iki qrafanı dolduraraq öz aktual paylama cədvəlini əks etməlidir və bu formanı öz təklifi ilə birgə daxil etməlidir.
Sadə səviyyəli vahidlər üçün, bu bəndlər, normal şəkildə, yalnız təlimat rəhbərliyində təqdim olunmalıdır.
Bu bəndlər yalnız çoxsəviyyəli vahidlər üçün, normal şəkildə tətbiq olunmalıdır.
1. İstehsalçı sifarişi aldıqdan sonra istehsalı davam edir. Istehsalçıistehlakçının cizgilərə dair olan razılığını əldə etmədən, göndərilmə tarixinin cədvəlini nəzərə alaraq istehsalı davam etməlidir.
2. Bütün cizgilər və məlumatlar göndərilməlidir___________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________
3. Bütün cizgilər və məlumatlar layihəni, sifariş nömrəsini və rəqəmlərin sayı ilə yanaşı zavodun və cihazın yerləşməsini göstərməlidir. Yuxarıda əlavə olunmuş sürətlərə əlavə olaraq, cizgilərin bir toplusu və quraşdırma sahəsi üçün olan təlimatlar çatdırılan yüklə göndərilməlidir.
4. Tələb oluna maddələrin təsvirlərinə nəzər salmaq lazımdır.
5. Çatdırılma cədvəlində bütün məlumatlarının göstərilməsi son ödənişdən öncə alınmalıdır.
6. Bütün O&M rəhbərliklərinə daxil olan sənədlər Istehlakçıya elektron formatda təqdim olunmalıdır.
S çatdırılmadan öncə olan həftələrin sayı.
F firmanın sifarişindən sonra olan həftələrin sayı.
D təsdiq olunmuş cizgiləri aldıqdan sonra olan həftələrin sayı.
Istehsalçı ___________________________ ________________________________________________________________________________ __________________ ________________________________________________________________________
Tarix ______________________Istehsalçı Zəmanət ________________________________________________________________________
İmza ____________________ ________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________________________________
(bütün təsvirlərin alınmasının imza ilə təzdiqləməsi)
Şəkil C.1—Istehsalçı cizgiləri və tələblərin məlumat forması
1) Təsdiq olunmuş cizgi ölçülərinə aşağıdakı bəndlər aiddir:
a) ölçü, nominal hədd və bütün istehlakçı əlaqələrinin yerləşməsi, mümkün olan flanş yükləmələri üçün giriş və buxar əlaqələrinin tükənməsi;
b) təxmini ümumi emal çəkisi;
d) val hündürlüyünün mərkəzi xətti və montaj olunmuş mufta üçün valın sonluğunun ölçüləri;
e) əsas plataların ölçüləri (təchiz olunduqda),bolt dəliklərinin yeri, sayı, diametri və boltlara keçirdən metalın qalınlığı;
f) cazibə mərkəzinin yerləşməsi.
2) Əks kəsişməli cizgilərə və material siyahısına aşağıda qeyd olunan bəndlər daxildir:
a) diyircəkli podşipniklərin nisbi məsafəsi və davamlığı;
b) rotor üzgəci (ox istiqaməti);
c) kipləşdiricinin nisbi məsafəsi və davamlığı (val sonluğunda və daxili labirintdə);
d) ox yerləşməsinin, daxili ucluğun və ya diafraqmanın və mümkün olan davamlığa nisbəti;
e) bütün təkərlərin üst diametrinin pər ucluğuna nisbəti.
3) Rotorunquraşdırma cizgiləri aşağıdakı bəndlərdən ibarətdir:
a) ox pozisiyasında olan oymaq dayağının üst qatına aşağıdakılar aiddir:
i) hər təkərin (giriş tərəfi);
iii) hər podşipnikin mərkəzi xətti;
iv) bir dövriyyə vahidi.
b) davamlı oymağın quruluş detallarına aşağıdakı bəndlər aiddir:
i) oymağın vala daimi quraşdırması;
ii) daimi ox fırlanması;
iii) əks qayka üçün fırlanma tələb olunmalıdır;
iv) oymaqların üst qatının emalı üçün qoyulan tələblər;
v) büzülmüş oymaq quraşdırması üçün təyin olunmuş qızdırma üsulu və temperatur tələbləri.
4) Hidrodinamik dayaq podşipniklərin quraşdırma cizgiləri (bax:Maddə 32).
5) Hidrodinamik diyircəkli podşipniklərin quraşdırma cizgiləri (bax:Maddə 32).
6) Qablaşdırma və ya labirint cizgiləri (bax: Maddə 32).
7) Mufta quraşdırmasının cizgisi və material siyahısı.
8) Kipkəcin kipləşdiricisi və sızmanın qarşısını alan sxemlərə aşağıdakı bəndlər daxildir:
a) daimi və keçid buxar və hava üçün təzyiq və axın;
b) qoruyucu və müayinə klapanının quraşdırması;
c) kommunal tələblər (elektrik, su, buxar və hava daxil olmaqla);
d) boru və klapan ölçüləri;
e) alət, təhlükəsizlik cihazları və yoxlama cizgiləri;
f) material siyahısı.
9) Kipkəc kipləşdiricisi və sızma yerləşməsinin cizgilərinə ölçü, hədd və istehlakçının bütün əlaqə yerləşməsi daxil olmalıdır.
10) Kipkəc kipləşdiricisi və sızma komponentinin konturu və bloklu təsvirlər və məlumatlara aşağıdakı bəndlər daxildir:
a) kipkəc- kondensator emaledici cizgilər və material siyahısı;
b) kondensator üçün tam məlumat vərəqəsi;
c) ejektor cizgiləri və əyilmələrin xüsusiyyətləri;
d) nəzarət klapanları, qoruyucu klapanlar, və alətlər;
e)vakuum nasosunun cizgisi, əyilmə xüsusiyyətləri, əks kəsişmə, kontur cizgisi, və kommunal tələblər (nasos təchiz olunmalıdır).
11) Sürtgü yağına aşağıda qeyd olunan bəndlər daxildir:
a) daimi və keçid neft axınları və hər istifadə olunan həddin təzyiqi;
b) müayinə, həyəcan xəbərdarlığı və əməliyyat xüsusiyyətləri (təzyiq və tövsiyə olunmuş temperaturlar);
c) hər maksimum yükləmədə istifadə olunan istilik yükləməsinin həddi;
d) kommunal tələblər (elektrik, su və hava daxil olmaqla);
e) boru kəmər və klapan ölçüləri;
f) alət, təhlükəsizlik cihazları və yoxlama cizgiləri;
g) materiallar siyahısı.
12) Sürtgü yağ sisteminin cizgi təşkilinə ölçü, hədd və bütün istehlakçı birləşmələrinin yerləşməsi daxildir.
13) Sürtgü yağ komponentinin cizgilərinə və məlumatlarına aşağıda qeyd olunan bəndlər daxildir:
a) nasoslar və ötürücülər:
i) təsdiq olunmuş kontur cizgilərinin ölçüsü;
ii) əks kəsişmə və material siyahısı;
iii) mexaniki kipləşdirici cizgisi və material siyahısı;
iv) mərkəzdənqaçma nasosları üçün əyilmə xüsusiyyətləri;
v) təlimat və əməliyyat rəhbərliyi;
vi) nasoslar və ötürücülər üçün tamamlanmış məlumat vərəqələri.
b) soyuducular, filtrlər və su anbarı:
i) quraşdırma təsvirləri;
ii) su anbarında maksimum, minimum, və normal maye səviyyəsi;
iii) soyuducular üçün tamamlanmış məlumat vərəqələri.
iii) nəzarət klapanları;
14) Elektrik və cihaz təsvirləri və material siyahısı:
a) vibrasiya xəbərdarlığı və qapanma məhdudiyyətləri;
b) podşipnik temperaturunun xəbərdarlığı və qapanma məhdudiyyətləri;
c) sürtgü yağının temperatur xəbərdarlığı və qapanma məhdudiyyətləri.
15) Elektrik və cihazların təşkil olunma təsviri(ləri) və birləşmə siyahısı(ları).
16) Tənzimləyici klapanın əks kəsişməsi və quraşdırma təlimatları. Əməliyyat sisteminin cizgiləri və quraşdırma təlimatları.
17) Normal buxar şərtləri altında (əl klapanları daxil olmaqla), normal və nominal sürətin at gücününbuxar axınına qarşı.
18) Buxar axını çox səviyyəli cihazlar üçün olan birinci səviyyəli təzyiq əyməsinə qarşı və ya sadə səviyyəli cihazların normal buxarın nominal və normal sürəti olan uc təzyiqinə qarşı.
19) Buxar axınının sürətə və normal buxar şərtində əyilmələrə qarşı.
20) Buxar axınının dayaqlı diyircək yükləməsinin əyilməsinə qarşı.
21) Buxarsız dizaynı olan əymələrin 17- 20 arası, buxarın nominal həddinin düzəlməsi faktoru aşağıda qeyd olunur:
a) qiriş təzyiqinin maksimum və minimum ölçülərinin mənfəəti siyahısı məlumat vərəqəsində verilir və sifariş zamanı razılaşdırılır;
b) giriş temperatur maksimum və minimum ölçülərinin mənfəəti siyahısı məlumat vərəqəsində verilir və sifariş zamanı razılaşdırılır;
c) sürət (80 % -dan 105 %, 5 % mənfəət);
d) azalma təzyiqinin maksimum və minimum ölçülərinin mənfəəti siyahısı məlumat vərəqəsində verilir və sifariş zamanı razılaşdırılır.
22) Vibrasiya təhlil məlumatlarına aşağıdakı bəndlər daxildir:
a) pərlərin sayı —hər təkərdə;
b) kürəklərin sayı— hər diafraqmada;
c) ucluq sayı— ucluq bloku, yalnız sadə klapan;
d) hər bir mərhələ üçün kampbel diaqramı;
e) hər bir mərhələ üçün qudman diaqramı;
f) dişli çarx növlü muftanın diş sayı (turbin istehsalçısı tərəfindən təmin olunaraq).
23) Yan tərəfdəki kəskin sürətin təhlil hesabatına aşağıda göstərilən bəndlər daxildir:
a) istifadə olunan üsul;
b) podşipnikin qrafik göstərilməsi və dayaq sərtliyi və onun kəskin sürətə təsiri;
c) rotorun balanssızlığa cavab olaraq qrafik göstərilməsi (sönmə sürəti daxil olmaqla);
d) radial an və onun kəskin sürətə təsiri qrafik təsvirdə öz əksini tapır (sönmə sürəti daxil olmaqla);
e) əsas boynun statikyükləməsi;
f) sərtlik və sönmə sürətinin əmsalı;
g) maili səth həndəsəsi və konfiqurasiyası:
ii) milinnisbi məsafəsi;
iii) səthin nisbi məsafəsi;
24) Fırlanma təhlili.
25) Muftanın düzəlmə təsviri, əməliyyat zamanı tövsiyə olunmuş məhdudiyyətlər daxil olmalıdır.
Qeyd: Bütün val sonu pozisiyasının dəyişiklikləri və texniki dəstəyin ətraf mühit temperaturuna istinad olaraq (15 °C) 60 °F yüksəlir.
26) Qaynaq prosedurları.
27) Hidrostatik loqorifmik diaqram sınağı.
28) Loqorifmik diaqram sınağının mexaniki çalışmasına aşağıdakı bəndlər daxildir:
a) əməliyyatın yüksək sürəti və tənzimləyici quraşdırmaları;
b) vibrasiyaya x-y amplituda sahəsi daxil olmaqla və faza bucağının işə salınma və işin bitməsi zamanı hər dəqiqəyə düşən dövriyyəyə qarşı;
c) əlavə əməliyyat parametrləri;
d) kəskin sürətin nəzərdən keçirilməsi (əyilən rotor üçün).
29) Rotor balansının dirəkləri.
30) Elektrik və mexaniki rotorun vurması.
31) Məlumat vərəqələrinə əsasən quraşdırılmalıdır.
32) Ölçüyə və ya məlumata əsasən quraşdırılmalıdır (dözümlülük dizaynı daxil olmaqla):
a) val və ya muftanın diametri:
i) dayaq halqası (müxtəlif halqalar üçün);
ii) hər kipləşdirici komponent;
iii) hər təkər (rotorların düzülüşünə əsasən);
iv) hər mərhələ arası labirint;
v) hər podşipnikin əsas boynu.
b) hər təkər buruğu (rotorların düzülüşünə əsasən) və üst qat diametri;
c) hər labirint və ya buruğun kipləşdirici halqası;
d) buruğun dayaq kipləşdiricisi (müxtəlif kipləşdiricilər üçün);
e) hər podşipnik boyununun daxili diametri;
f) dayaq podşipnikinin konsentrikliyi (oxun fırlanması);
g) metallurgiya və istilik emalı üçün aşağıdakı bəndlərə nəzər salmaq lazımdır:
iv) pərlər (kürəklər).
33) Quraşdırma, əməliyyat və texniki xidmət və texniki məlumat rəhbərliyi. Hər rəhbərlik aşağıda göstərilən bölmələrdən ibarət olmalıdır:
c) cihazın quraşdırması, takelaj prosedurları, komponent çəkiləri və qaldırılma diaqramı;
e) məhlul əlavə etmək;
f) boru kəmər tövsiyələri, mümkün olan flans yükləmələri daxil olmaqla;
g) idarə / sürücü qatar üçün rəsm kompozit konturu, anker bolt yerləşməsi;
h) dəliklərin təmizlənməsi.
d) əməliyyat hədləri;
e) yağlama tövsiyələri.
Bölmə 3— sökülmə və yığılma təlimatları:
a) gövdədə olan rotor;
b) rotorun dağılma və yığılma prosedurları;
c) podşipniklərin maili olması üçün olan sürüşmə podşipnikləri, üç səviyyəli qoşulmuş datçiklərin “olar /olmaz” ölçüləri təmin olunmalıdır;
d) dayaq podşipnikləri;
g) pərli təkər prosedurları
Bölmə 4— Əyilmə xüsusiyyətləri:
a) buxar axını at gücünə qarşı;
b) buxar axını birinci səviyyəli buxara qarşı;
c) buxar axını, sürətə və effektivliyə qarşı;
d) buxar axını, dayaq podşipnikinin yükləməsinə qarşı;
f) buxar şərtini düzəldən faktorlar (nomoqramma üstünlük verilməlidir).
Bölmə 5—Vibrasiya məlumatları:
a) vibrasiya təhlilinin məlumatları;
b) yan tərəfdəki kəskin sürətin təhlili.
Bölmə 6— Qurulma məlumatları:
a) qurulma məlumat vərəqələri;
b) qurulma ölçüləri və ya məlumatları;
c) emal olunmamış materialın hidrostatik sınağı;
d) emal olunmamış materialın mexaniki işləmə sınağı;
e) emal olunmamış materialın rotor balansı;
f) hər boyunda rotorun mexaniki və elektrik hərəkəti.
Bölmə 7— Cizgi və məlumat tələbləri:
a) kontur cizgisinin təsdiq olunmuş ölçüsü və birləşmə siyahısı;
b) əks kəsişmə cizgisi və material siyahısı;
c) rotor cizgisi və material siyahısı;
d) dayaq podşipnikinin yığılması və materiallar siyahısı;
e) boyun podşipnikinin yığılma cizgisi və materiallar siyahısı;
f) cizginin kipləşdirici komponenti və materiallar siyahısı;
g) yağlama sxemi və materiallar siyahısı;
h) yağlamanın təşkil olunma cizgisi və birləşmələr siyahısı;
i) yağlama komponentinin cizgiləri və məlumatları;
j) elektrik və alət cizgiləri və materiallar siyahısı;
k) elektrik və alət təşkilinin cizgisi və birləşmələr siyahısı;
l) yoxlama və əməliyyat sisteminin cizgiləri və məlumatı;
m) iş və dayaq klapanının konstruksiya cizgiləri.
Qeyd:Bəndlər 7, 11, 12, 13, 22f və 32 (baxBölüm 7, Bənd g –dənI qədər) turbin istehsalçısının təchizat həcmi üçün tələb olunmalıdır.
34) Ehtiyat hissələrə aid tövsiyələr və qiymət vərəqəsi (standartın mətnində, bax 7.2.5).
Yağlama sisteminin cizgisi
Bu əlavə API 611 standartının yağlama sistemi üçün olan cizgidən ibarətdir (bax: Şəkil D.1). API 614 standartının, Bölüm 3 əsasən qoyulan seçim tələbləri, API 611 standartının buxar turbini üçün defolt yağlama sisteminə əsas olmalıdır. Defolt API 611 sisteminin standart seçimlərinin olması və ya olmaması, API 611 məlumat vərəqəsində qeyd olunmalıdır. İstehlakçı tərəfindən müxtəlif yağlama sistemi tələb olunduqda, API 614 standartının, Fəsil 2 və ya Fəsil 3 əsasən tələb olunan məlumat vərəqələri tamamlanmalıdır. Qeydlər və simvolların açarı Şəkil D.2-də göstərilir.
3. Yağ nasosunun ötürücü valı
4. Yağ nasosunun əsas ötürücü motoru
5. Yağ soyudan (3A-4 Seçim 1)
6. İki qat yağ filtri (3A-4 Seçim 2)
7. Temperaturu yoxlayan klapan (3A-4 Seçim 3)
8. Təzyiq tənzimləyicisi
(3A-5 Seçim 1, 2, 3 & 4)
9. Qızdırıcı (3A-2 Seçim 3)
10. Temperatur Təyin edicisi (3A-2 Seçim 2)
11. Nasosun təzyiq axıdılmasının təyin olunması
12. Diferensial təzyiq tənzimləyicisi (3A-4 Seçim 7)
13. Əlavə nasosun başlanma siqnalı (3A-3 Seçim 4)
14. Aşağı təzyiqin həyəcan siqnalı
15. Aşağı təzyiqin qapanma siqnalı (3A-3 Seçim 1)
16. Su anbarının daxili ara kəsməsi
17. Respirator (3A-2 Seçim 1)
18. Drenajklapanı (3A-2 Seçim 2)
19. Maksimal Əməliyyat Səviyyəsi
20. Minimum Əməliyyat Səviyyəsi
21.Nasos sormasının səviyyə itkisi
23. İlkin təminat üçün ehtiyat (3A-3 Seçim 2)
24. Səviyyə ötürücüləri (3A-2 Seçim 1)
25. Əsaslandırıcı qol (3A-2 Seçim 5)
Qeyd: Punktir qutularda İSO 10438 “modulları” təqdim olunur.
Şəkil D.1—Yağlama sisteminin cizgisi
1. Alət (Funksiyaları təyin edən hərflər)
2. Təzyiq təyin edicisi
3. Temperaturtəyin edicisi
4. Diferensial təzyiq təyin edicisi
5. Axın təyin edicisi
6. Refleks növlü səviyyətəyin edicisi
7. 3 Səviyyəli klapan rəhbərliyi (və ya sadə keçid klapanı )
8. Temperaturu müayinə edən klapan
9. Blok və BuraxmaKlapanı
10. Blok Klapanı (Açılış Klapanı)
11. Az təzyiqli klapan (Əlavə nasosun işə salınması)
12. Aşağı təzyiq ötürücüsü (həyəcan siqnalı)
13. Aşağı təzyiq ötürücüsü (İstismar)
17. Təzyiq qoruyucu klapan
Şəkil D.2— Yağlama sisteminin simvolları
ISO 10438 (API 614) Fəsil 3 Bənd
3A-1Əsas məqsədli yağ sistemləri üçün minimal tələblər
Turbindən qayıdan Tl, Fl yağ boru xəttləri ( tətbiq oluna bilər, ötürücü reduktoru və ötürücü cihaz).
Keçid səviyyəsinin sensoru məcburi deyil.
Gilizlə olan temperatur göstəricisi tələb olunur
Elektrik imersiya və ya buxar qızdırıcısı məcburi deyil.
Əlavə birləşmələr tələb olunmalıdır
1. Ötürücü valı olan yağ nasosu üçün qayıdan qoruyucu klapan tələb olunur
2. Ötürücü motoru olan yağ nasosu üçün qayıdan qoruyucu klapan tələb olunur.
3. Qayıdan PVC sistemi.
4. Əlavə yağ nasosunun müstəqil filtrli sorma sistemi olmalıdır. (Su altı nasoslarda filtrlər buraxıla bilər.)
Yerə bərkidilmiş bir sıxac tələb olunmalıdır.
Şüşənin ölçüsü (zirehli və uzun), məcburi deyil.
Ekranlı (respirator) havalandırma tələb olunur.
Su anbarının maili altı olmalıdır.
Flanslanmış drenaj birləşməsi ən azı ölçüsü 2 dyüm olan klapan və örtükdən ibarət olmalıdır.
Şüşə səviyyəsi İSO standartlarına əsasən təmin olunmalıdır.
10438-3. Beləliklə, RVs sisteminin qayıdan xətləri minimum əməliyyatda olan yağ səviyyəsindən az axıdılmalıdır.
Köməkçi nasosun ötürücü motorunun 100 % həcmi tələb olunmalıdır.
Blok klapanları tələb olunmur.
Yağ nasosu öncə/ sonra tələb olunmur.
Aşağı iş təzyiqi, həyəcan siqnalı və köməkçi nasos un işə salınması üçün təzyiq ötürücüləri tələb olunur.
Təzyiq ötürücüləri tələb olunmur.
Təzyiq ötürücüləri Şəkil D.1-ə əsasən yerləşdirilməlidir.
Ötürücü nasos valı, baş nasosun xətti və ya qazılmanın qayıdan klapanından istifadə edə bilər. (Şəkil D.1 öz əksini tapmayıb.)
3A-4 Nasoslar və soyuducular (və filtlər)
Bir yağ soyuducusu tələb olunur.
İki qat filtrlər tələb olunur.
Üç səviyyəli daimi temperatur tənzimliyən klapanla qoruyucu xətt məcburi deyil.
İki və ya üç səviyyəli temperatur dəyişməsini tənzimləyən klapanla qoruyucu xətt tələb olunmur.
Temperatur ötürücüsü tələb olunmur.
Müxtəlif TCV-də paralel filtrləri və sadə keçid klapanın soyuducusu tələb olunmur. Klapan Şəkil D.1-də öz əksini tapmır.
Təzyiqin diferensial göstəricisi tələb olunur.
İki qat filtrləri üçün sadə keçid klapanı tələb olunur. Dəyişdirilən filtr ISO 10438-3 əsasən olmalıdır.
3A-5 Təzyiqin yoxlanılması
Təzyiq tənzimləyicisi (qoruyucu klapan) tələb olunur.
Birbaşa fəaliyyət göstərən arxa təzyiqi tənzimləyən klapan tələb olunur.
PVC ətrafındakı blok klapanları/ tənzimləyicisi tələb olunmur.
Buraxılma klapanı tələb olunmur.
Qalıq balanssızlığının təyin olunması üçün prosedurlar
Bu əlavə, maşın rotorlarının balanssızlığının azalmasını təyin etmək üçün istifadə olunan prosedurları təsvir edir. Bəzi balanslama cihazlarının quraşdırılmasına və balanssızlığın düzgün həcminin oxumasına baxmayaraq kalibrləmədə xətalar yaranır. Balanssızlığın azalmasını təyin edən yeganə dəqiq üsul, rotorun məlum olan balanssızlığının sınaqdan keçirilməsidir.
Azalan balanssızlıq balanslamadan sonra qalan balanssızlığın həcminə istinad edilir. Balanssızlığın azalması q•mm (unsiya-funt.) ifadə olunmalıdır.
E.3 Maksimum mümkün olan balanssızlıq azalması
E.3.1 Plan üzrə maksimum mümkün olan ballanssızlıq azalması Tənlik 1-də 6.9.4.2 istifadə edərək hesablanmalıdır.
E.3.2 Hər boyunun faktiki statik yükləməsi bilinmədikdə, bütün rotorun çəkisi podşipniklərin bərabər dəstəyini ehtimal etməlidir. Iki diyircəkli rotorun çəkisi 2700 kq ( 6000 funt) olduqda, hər boyuna tətbiq olunan çəki 1350 kq (3000 funt) güman olunmalıdır.
E.4 Balanssızlığ azalmasının yoxlaması
E.4.1.1 Balanslama maşınının oxuması, rotorun xüsusi dözümlüklə balanslamasının təyin etməsi, balanssızlığın azalmasının yoxlanması, balans maşınından rotorun ayrılmasından öncə göstərilməlidir.
E.4.1.2 Balanssızlığın azalmasının yoxlaması, məlum olan sınaq kütləsini rotorun bir birindən eyni radiusda olan 6 nöqtəsinə əlavə olunmalıdır ( və ya istehlakçı tərəfindən qeyd olunmuş 12 nöqtədə). Hər düzəliş planının yoxlanması və hər planın oxunması E 4.2 bəndində xüsusiləşdirilmiş prosedurun qrafada istifadə olunmasına əsaslanmalıdır.
E.4.2.1 Sınaq çəkisinin və radiusun seçilməsi, maksimum mümkün olan balanssızlığın azalması bir və iki dəfə arasında bərabər olmalıdır [Umaks 1440 q•mm (2 unsiya-dum qədər olması), sınaq çəkisi balanssızlığın 1440 q•mm-dən 2880 q•mm (2 unsiya-dyüm. -dan 4 unsiya-dyüm qədər.) bərabər olmalıdır].
E.4.2.2 Hər düzəliş planının sonuncu məlum olmuş nöqtəsindən başlayaraq, rotor ətrafındakı radial pozisiyaların say artımı (6-dan 12 qədər) olaraq (60º və ya 30º) bərabər olmalıdır. Bir planda sınaq çəkisini sonuncu məlum olan çətin nöqtənin üstünə toplamaq lazımdır. Rotor çox dəqiq balanslandıqda və sonuncu çətin nöqtə təyin olunmadıqda, sınaq çəkisini hər hansı qeyd olunmuş radial pozisiyanın üstünə gəlmək lazımdır.
E.4.2.3Müvafiq sınaq cəkisinin seçilməsini təsdiqləyərək, balanslama cihazının əməliyyat göstərilməsi və metr ölçüsündə balanslama vahidləri təyin olunmalıdır.Ştiftin cihazı nəzərdə tutulduqda, aşağı sınaq çəkisi istifadə olunmalıdır.Az və ya heç bir cihaz nəticələri oxunduqda, böyük sınaq çəkisindən istifadə etmək lazımdır. Rotorun düzgün balanslanmasının cihazdan az və ya heç oxunuşunun təyin olunmaması, balanslama cihazı ilə (yəni səhv yığılıb) təyin olunmalıdır.Səhv yaranarsa, azalma yoxlamasının icra olunmasından öncə düzəldilməlidir.
E.4.2.4 Öz növbəsində bərabər məsafəli mövqelərdə çəkini yerləşdirərək və mövqe üçün balanssızlığı sayğacda təyin edərək yazmaq. Yoxlamaq üçün, ilkin pozisiyanı təkrarlamaq lazımdır. Balans maşınında bütün yoxlamalar yalnız bir həssaslıq diapazonunu istifadə edərək göstərilməlidir.
E.4.2.5 İş hesabatında qalıq balanssızlığın oxunuş sahəsi və qalıq balanssızlıq həcminin hesablanması göstərilməlidir (bax: Şəkil E.1). Sayğacın maksimum oxunuşu sınaq çəkisinin rotorun bərk nöqtəsinə əlavə olaraq yaranır;sayğacın minimal oxunuş nöqtəsi, sınaq çəkisinin ağır nöqtəsinə qarşı yaranır. Belə əsaslı oxunuşlar təxmini dairə üzərində hazırlanır (bax: Şəkil E.2). Sayğacın orta maksimum və minimum oxunuşu göstərilən sınaq çəkisinə təsir edir. Çevrənin mərkəzindən, qütb diaqramının mənbəsinə qədər olan məsafə həmin planda qalıq balanssızlığını təşkil edir.
E.4.2.6 Balans planı üçün təkrar olan addımlar E.4.2.1 –dən E.4.2.5 qədər olan bəndlərdə təsvir olur. Müəyyən olunmuş maksimum qalıq balanssızlığı hər hansı balans planından çox olduqda, rotor daha dəqiq balanslanmalıdır və yenidən yoxlanmalıdır. Düzəliş yalnız hər hansı planda olduqda, qalıq balanssızlığın yoxlanması bütün planlarda təkrar olunmalıdır.
E.4.2.7 Balanslanmış rotorun paket komponenti üçün qalıq balanssızlığın yoxlanması birinci rotor komponentinin balanslanması əlavəsində və minimum olaraq bütöv rotorun balanslamasının tamamlanması ilə təqdim olunmalıdır.
Qeyd: Bu onu göstərir ki, vaxt boşuna sərflənməyib və rotor komponentləri tələb olunmayan materialın çıxarılma cəhdinin çoxsaylı rotor komponentinin xətalı balans cihazına tətbiq olunmur.
Sınaq Məlumatları — Qrafik Təhlili
Addım 1:Qütb diaqramında olan əsas məlumat (Şəkil E.1 davamı). Ən böyük və ən kiçik amplitudun rahat uyğunlaşması üçün diaqram miqyaslanmalıdır.
Addım 2: Kompas vasitəsilə, altı hədli çevrə çəkin və bu çevrənin mərkəzini qeyd edin.
Addım 3: Addım 1-də çevrənin miqyas vahidlərinin diametri ölçülməli və vahidlər qeydə alınmalıdır.
Addım 4: Yuxarıda qeyd olunan sınaq balanssızlığını
qeyd etmək lazımdır. __________________q·mm (unsiya-funt.)
Addım 5:Addım 4-də verilən sınaq balanssızlığının
ikiqat artması ( aktual balanssızlığın azalmasında
iki dəfə istifadə olmalıdır). __________________q·mm (unsiya-dyüm.)
Addım 6:Addım 5 verilən cavabı Addım 3-ün
cavabına bölmək lazımdır. _______________________Miqyas Faktoru
Qütb diaqramının vahidləri və aktual balanssızlığı arasında bir nisbət var.
Şəkil E.1— Balanssızlığın azalmasının iş vərəqəsi
Çəkdiyiniz çevrənin qütb diaqramının mənbəsi olmalıdır. Bu baş vermədikdə, rotorun qalıq balanssızlığı, tətbiq olunmuş sınaq balanssızlığından çox olmalıdır.
Qeyd: Qütb diaqramının mənşəsini daxil etmədən, dairə çəkilməsinin bəzi imkanları bunlardır: balanslama zamanı əməliyyat xətası, nasaz vəziyyətdə olan balans cihazı və ya kabel, və yaxud balanslama cihazı kifayət qədər həssas deyildir.
Dairə qütb diaqramının mənşəsindən ibarət olduqda, dairə mərkəzinin və diaqram mənşəsinin arasındakı məsafə rotorun düzəliş planının aktual balanssızlığın azalmasının mövcud olması ilə göstərilməlidir. Addım 1-də seçilmiş miqyas vahidlərində məsafəni ölçməlisən və Addım 6-da təyin olunmuş miqyas faktoru ilə rəqəmləri vurmalısan. Çevrənin mənşəsi və miqyas faktorunun çevrə mərkəzi arasında olan miqyas vahidlərinin məsafəsi aktual balanssızlığın azalmasına bərabərdir.
Aktual balanssızlığın azalmasını qeydə almaq ______________________(g•mm) (unsiya-funt.)
Mümkün olan balanssızlığın azalmasını qeydə almaq (Şəkil C.1)_____________(g•mm) (unsiya-funt.)
Düzəliş planı __________no. rotor üçün. ___________________(olub/olmaması) keçirilməlidir.
Kim tərəfindən _______________________Tarix____________________________________
İnspektorun yoxlama vərəqəsi
API 611 5-ci Nəşrəİstinad
Kim tərəfindən yoxlanılıb
Sonuncu montaj işləri və montaj dəlikləri (məcburi olmayan)
Səthin və ara səthin müayinəsi (məcburi olmayan)
Material müayinəsinin təsdiqlənməsi /sınağı (məcburi olmayan)
Gövdə açılışının ölçüsü /son
Valın elektrik və mexaniki inersiya üzrə hərəkəti (məcburi olmayan)
Muftalar və qoruyucular
Balanslı maşının balanssızlığının azalmasının yoxlanması, çox səviyyəli
Balanslı maşının balanssızlığının azalmasının yoxlanması, bir səviyyəli (məcburi olmayan)
Fırlanma oxu /lövhə məlumatları/cihazlar
Yağ sisteminin təmizlənməsi (API 614)
Əlaqə val və podşipniklərin möhürü
Yağ axını, P,T qeyd olunduğu kimi (məcburi olmayan)
Heç bir sızma müşahidə olunmur
Qoruyucu cihazların əməliyyatları
Kafi sınaqdan sonra podşipnik müayinəsi
Rotorun ehtiyat hissələrinin quraşdırılması və çalışması
Məcburi olmayan sınaqlar
Səs səviyyəsinin sınağı
Hazırlıq tamamlanması
Paslanmanın qarşısının alınması (daxili və xarici)
Yarlıkın tamamlanması
Quraşdırma qurğularının çatdırılması
Buxar turbin nomenklaturası
Standart maşın hissələrinin nomenklaturu və heç bir şəkildə dizayn həllərinin üstünlük məqsədini göstərməməli və ya hər hansı bir dizayn tələblərinə uyğun olmaması Şəkil G.1-dən G.4-də qədər daxildir. Burada göstərilən maşın hissələri hər turbində olmaya bilər və ya müxtəlif göstərilə bilər, bu da seçilmiş maşının növündən asılı olaraq istehlakçı tərəfindən seçilmiş xidməti istehsalçı tərəfindən quraşdırılmalıdır. Bu standarta əsasən, rəqəmlər müəyyən olunmuş turbin dizaynına heç bir təsir etmir.
2. Sürəttənzimləyən klapan
3. Halqalı buxar kamerası
5. Rotor valının sensor sahəsi
6. Dayaq podşipnikinin fırlanan elementi
8. Çox dişli təkərin sürət sensoru
9. Hidrodinamik Radial Podşipnik
13. Buraxılma birləşməsi
15. Üst qat kipkəcləri
16. Mufta gövdəsinin kipkəci
22. Yağ relesinin tənzimləyicisi
24. Xəbərdarlıq klapanı
25. * Dayaqlı çixintılı qayka
27. * Podşipnik gövdəunun deflektoru
29. * Buxarın balanslanması
30 * əl ilə idarə olunan ucluq klapanı
31 * Əməliyyat klapanı
* Göstərilməyən hissələr
Şəkil G.1—Sadə mərhələli turbin
3. Sayğac&idarə edən klapan&oturacaqlar
4. Drossel klapanının gövdəsi
5. Drossel klapanının girişi və oturacağı
6.Klapana montaj olunmuş sürət sayğacı
7. Əl ilə idarə olunan sayğac səviyyəsi
8. Klapan gövdəsinin drenajı
10. Əl ilə idarə olunan ucluq klapanı
12. Ucluğun daxil olunması
13. Buraxılma klapanı
14. Stasionar geri sektoruvə pərlər
18. Rotor/Val&Təkər qurğusu
19. Kipkəc gövdəsi&Valın çıxış möhürləri
20. PodşipnikGövdəsinin Deflektoru
21. Podşipnik gövdəsi(ləri)
22. Respirator/Havalandırma(lar)
23. Diyircəkli podşipniklər
25. Su soyuducu kameraları
26. Diyircəkli/ dayaqlı podşipniklər
27. Podşipniklərin sonluq kipkəci
28. Buraxma birləşməsi
29. Turbinin dayaq ayaqları
31. Montaj olunmuş gövdə
32. Ötürücü muftanın tənzimləyicisi
33. Yağ relesinin tənzimləyicisi
Şəkil G.2—Radial bölünənsadə-mərhələli turbinaçarı
2. Sürət tənzimliyən klapan
3. Buxar klapanının kamerası
4.Gövdədə aralıq təzyiq
7. Hidrodinamik Radial Podşipnik
8. Dayaq podşipnikinin ikiqat təsiri
9. Çox dişli çarxın sürət sensoru
11. Podşipnik gövdəsinin kipgəci
13. Diaqramın nominal həddi
15. Rotorun Kertis mərhələsi
16. Rato mərhələsinin pərləri
20. Val zondunun həssas sahəsi
21.Bərkidilmə kipkəcinin buxar sonu
22. Bərkidilmə kipkəcinin sonu
24. Labirintin mərhələ arası kipgəc
25. Yağ nasos adapteri
27. Əl ilə idarə olunan ucluq klapanı
28. Bərkidilmə kipkəci
29. Klapan şpindelinin bərkidilməsi
30. Tənzimləyici klapanın hidrogücləndiricisi
33. VakuumSöndürücüsü
34. Xəbərdarlıq klapanı
35. *Kipkəc bərkidicisi
36. *Podşipnik Gövdəsinin Deflektoru
38. *Dəlik balansının profili
39. * Bərkidici klapan
' Göstərilməyən klapanlar
2. Dayaq klapanının gövdəsi
3. Dayaq və Pilot klapanları və oturacaqlar
4. Diyircəkli klapanın gövdəsi
5. Diyircəkli klapanların girişi və oturacaqları
6. Yüksək sürətli vala montaj olunmuş dayaq boltu
7. Bərkidilmə səviyyəsinin rəhbərliyi
8. Klapan gövdəsinin girişi
10. Əllə idarə olunan ucluq klapanı
13. Buraxılma gövdəsi
14. Stasionar qayıdış bölməsi və pərlər
18. Rotor/Val&Təkər quraşdırılması
19. Kipkəc gövdəsi&Valın xarici dayaqları
20. Podşipnik gövdəsinin deflektoru
21. Podşipnik gövdələri
22. Respirator/havalandırma&Sürtgü yağının axını
23. Diyircəkli podşipniklər
24. Armaturun sürtgü yağı
25. Su soyuducu kameraları
26. Diyircəkli/Dayaq podşipnikləri
27. Podşipnik gövdəsinin bərkidiciləri
28. Buraxılma birləşməsi
29. Turbinəmontaj olunmuş flans
31. Montaj olunmuş gövdə
32. Ötürücü muftanın tənzimlənməsi
33. Yağ rele tənzimləyicisi
Şəkil G.4—Radial bölünənsadə səviyyəli şaquliturbin