“İxrac nəzarəti haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2004-cü il 29 dekabr tarixli 167 nömrəli Fərmanına uyğun olaraq Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti qərara alır:
1. İxrac nəzarətinin həyata keçirilməsində beynəlxalq təcrübədə istifadə olunan Avropa Birliyinin Nəzarət Siyahısı əsasında Azərbaycan Respublikasının aidiyyəti təşkilatlarının iştirakı ilə müəyyənləşdirilmiş “İxrac nəzarətinə düşən malların nomenklaturuna uyğun kodlar üzrə, habelə işlərin, xidmətlərin, əqli fəaliyyətin nəticələrinin Siyahısı” təsdiq edilsin.
2. Bu qərar imzalandığı gündən qüvvəyə minir.
Azərbaycan Respublikasının Baş naziri A. RASİZADƏ
Bakı şəhəri, 9 fevral 2006-cı il
Nüvə materialları, qurğuları və avadanlıqları
Sistemlər, avadanlıqlar və komponentlər
Aşağıdakı “nüvə reaktorları” və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış avadanlıqlar və komponentlər:
“nüvə reaktorları”nın aktiv zonasının yerləşdirilməsi üçün yüksəktəzyiqli reaktor gövdəsinin qapağı daxil olmaqla, xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış yığımda olan metal gövdələr və ya onların zavod istehsalı olan əsas hissələri
“nüvə reaktorları”ndan yanacağın çıxarılması və ya yüklənilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış manipulyasiya avadanlığı
“nüvə reaktorları”nda reaksiya sürətini idarə etmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış çubuqlar, onların dayaq və ya asma konstruksiyaları, çubuqlar üçün istiqamətləndirici borular və ötürücülər
“nüvə reaktoru”nda yanacaq elementləri (istilik ayıran elementlər) və birinci kontur istilikdaşıyıcıların yerləşdirilməsi üçün xüsusi işlənmiş və ya hazırlanmış təzyiq boruları
yükün çəkisi 10 kq-dan çox olan, “nüvə reaktoru”nda tvellərin (nüvə yanacağının) örtüyü kimi istifadə edilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış metallik sirkoniumdan və ya sirkonium ərintilərindən borular (və ya borular dəsti).
Xüsusi qeyd. Yüksəktəzyiqli sirkonium boruları üçün 0A001.e. bəndinə, kalandrın boruları üçün 0A001.h. bəndinə baxın
“nüvə reaktorları”nın birinci konturunun istilik daşıyıcısının dövriyyəsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış nasoslar və ya sirkulyatorlar
“nüvə reaktorları”nda istifadə etmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış aktiv zonanın saxlayıcı sütunları, tənzimləyici çubuqlar üçün istiqamətləndirici boruları, kalandrın boruları, istilik ekranları, arakəsmələr, aktiv zonanın boru şəbəkələri və diffuzorun lövhələri daxil olmaqla reaktorun daxili hissələri.
Texniki qeyd. 0A001.h. bəndində nüvə reaktorun daxili hissələri - aktiv zonanın saxlanılması, yanacaq elementlərinin yerləşdirilməsi, soyuducunun əsas axınının istiqamətləndirilməsi, yanacaq toplantılarının saxlanılması, aktiv zonada yerləşən reaktorun gövdəsinin şüalanmadan qorunmasının təmin olunması və cihazlarla idarə edilməsi kimi, bir və ya daha çox funksiyaları yerinə yetirən reaktorun gövdəsinin daxilində yerləşən əsas quruluş elementləridir
aşağıdakı istilik mübadiləçiləri:
Qeyd. 0A001.i. bəndinə əsasən reaktorun köməkçi sistemlərinin mübadiləçilərinə nəzarət edilmir
“nüvə reaktoru”nun birinci və aralıq konturun istilik daşıyıcısı üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış buxar generatorları
“nüvə reaktoru”nun birinci konturun istilik daşıyıcısında istifadəsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış digər istilik mübadiləçiləri
“nüvə reaktorları”nın aktiv zonasında neytron selinin təyin edilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış neytron detektorları və ölçü cihazları
istilik itkisinin azaldılması, habelə qoruyucu örtüyün qorunması üçün “nüvə reaktoru”nda istifadə edilən xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış xarici istilik ekranları.
Texniki qeyd. 0A001.k bəndində xarici istilik ekranları - reaktorun gövdəsində yerləşdirilən, istilik itkisini azaldan, reaktorun qoruyucu örtüyünü qoruyan və daxildə hərarəti azaldan əsas qurğuları ifadə edir
Sınaq, nəzarət və istehsalat avadanlığı
Aşağıdakı “təbii uran”ın, “yoxsullaşdırılmış uran”ın və ya “xüsusi bölünən material”ların izotoplarının separasiyası üçün zavodlar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış avadanlıq və komponentlər
“təbii uran”ın, “yoxsullaşdırılmış uran”ın və ya “xüsusi bölünən material”lar izotoplarının separasiyası üçün xüsusi olaraq işlənmiş aşağıdakı zavodlar:
1. qaz sentrifuqa separasiyası zavodu;
2. qaz diffuziya separasiyası zavodu;
3. aerodinamik separasiyası zavodu;
4. kimyəvi mübadilə separasiyası zavodu;
5. ion mübadilə separasiyası zavodu;
6. atom buxarı üsulu ilə izotopların “lazer” separasiyası zavodu;
7. molekulyar üsulu ilə izotopların “lazer” separasiyası zavodu;
8. plazma separasiyası zavodu;
9. elektromaqnit separasiyası zavodu
qaz sentrifuqa separasiya prosesi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış aşağıdakı qaz sentrifuqaları və qovşaqları və komponentləri:
Texniki qeyd. 0B001.b. bəndində göstərilən davamlılıq həddinin xüsusi sıxlığa nisbəti yüksək olan material aşağıdakıları bildirir:
1. gərilməyə müqavimət həddi 1,95 GPa və ya daha çox olan martensit köhnələn poladlar;
2. gərilməyə müqavimət həddi 0,46 GPa və ya daha çox olan alüminium ərintiləri; və ya
3. “elastiklik modulu” 3,18x10 m-dən çox olan və “xüsusi gərilmə müqaviməti” 7,62x10 m-dən çox olan “lifli və ya sapaoxşar materiallar”
1. qaz sentrifuqaları
2. bütöv rotor yığmaları
3. davamlılıq həddinin xüsusi sıxlığa nisbəti yüksək olan materiallardan hazırlanmış diametri 75–650 mm, divarının qalınlığı 12 mm və ya daha az olan rotor borularının silindrləri
4. davamlılıq həddinin xüsusi sıxlığa nisbəti yüksək olan materiallardan hazırlanmış və diametri 75–650 mm, divarının qalınlığı 3 mm və ya daha az olan rotor borusunun dəstəklənməsi və ya birləşdirilməsi üçün işlənmiş halqalar və ya silfonlar
5. davamlılıq həddinin xüsusi sıxlığa nisbəti yüksək olan materiallardan hazırlanmış, diametri 75–650 mm olan, sentrifuqanın rotor borusunun daxilinə quraşdırılması üçün arakəsmələr
6. davamlılıq həddinin xüsusi sıxlığa nisbəti yüksək olan materiallardan hazırlanmış, rotor borusunun kənarının diametrinə tam uyğun olan və diametri 75–650 mm olan alt və ya üst qapaqları
7. aşağıdakı maqnit asqılı yastıqları:
a) çənbərdən asılmış dairəvi maqnitdən ibarət olan dempfer mühitini saxlayan maqnit asqılı yastıq qovşaqları. Çənbər “UF6-ya qarşı korroziyayadavamlı materiallar”dan hazırlanır və ya həmin materiallardan olan örtüklə qorunur. Maqnit rotorun üst qapağında quraşdırılmış qütb ucluğu ilə və ya ikinci maqnitlə birləşdirilir;
b) qaz sentrifuqalarında istifadəsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış aktiv maqnit yastıqları
8. dempferdə quraşdırılmış sıxlaşdırıcı halqa/ox qovşağı saxlayan xüsusi olaraq hazırlanmış yastıqlar
9. daxilində deşilmiş dəliklər və basılmış və ya yonulmuş spiralvari arxlar olan silindrlər olan molekulyar nasoslar
10. vakuum şəraitində 40 VA (volt-amper) və ya daha böyük gücdə və 600 Hs və ya daha böyük tezlikdə sinxron işləmək üçün dəyişən cərəyanlı histerezis (və ya reaktiv), yüksəksürətli çoxfazalı elektrik mühərrikləri üçün halqavari statorlar
11. qaz sentrifuqalarının rotor borusunun yığmalarının daxilində yerləşdirilməsi üçün sentrifuqa gövdələri/ qəbulediciləri. Gövdələr yastıqların quraşdırılması üçün çox dəqiq (presizion) işlənmiş ucları olan, divarının qalınlığı 30 mm-ə qədər olan sərt silindrdən ibarətdir. İşlənilmiş uclar bir-birinə görə paralel və silindrin uzunluq oxuna görə 0,05° və ya daha az radələrdə perpendikulyar yerləşir
12. pito borucuğu üsulu ilə rotor borusundan UF6 qazın çıxarılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış və mərkəzi qaz çıxarma sisteminə qoşulma imkanı olan borulardan ibarət olan tutucular
13. aşağıdakı xarakteristikalara malik olan qaz sentrifuqalarının mühərrik statorlarının qidalanması üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış tezlik dəyişdiriciləri (konvertorlar və ya invertorlar) və onların komponentləri:
a) 600 Hs və daha yüksək tezlikdə çoxfazalı çıxış; və
b) yüksək sabitlik (tezliyin sabitləşməsi 0,2%-dən yaxşı)
14. aşağıdakı bağlayıcı və tənzimləyici klapanlar:
a) UF6 məhsulun və ya qalıqlarının ayrı sentrifuqanın qaz axını halında verilməsini təmin etmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış bağlayıcı klapanlar;
b) qaz sentrifuqa zənginləşdirici zavodların əsas və ya köməkçi sistemlərində istifadə etmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış, “UF6-ya qarşı korroziyayadavamlı materiallar”dan hazırlanmış və ya örtülmüş, daxili diametri 10-160 mm olan bağlayıcı və ya tənzimləyici silfonlu klapanlar
qazdiffuziya separasiya prosesi (zənginləşdirilməsi) üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış avadanlıq və komponentləri:
1. qalınlığı 5 mm və ya daha az, dəliklərin ölçüləri 10-100 nm olan məsaməli metal, polimer və ya keramika kimi “UF6-ya qarşı korroziyayadavamlı materiallar”dan hazırlanmış qaz diffuziya baryerləri (çəpərləri).
Boruşəkilli qaz diffuziya baryerlərinin (çəpərlərinin) diametri 25 mm və ya daha az olmalıdır
2. “UF6-ya qarşı korroziyayadavamlı materiallar”dan hazırlanmış və ya belə materiallardan olan örtüklərlə qorunmuş diffuzor kameraları
3. girişdə UF6-nın sorma həcmi (məhsuldarlığı) 1m/dəqiqə və ya daha çox olan, çıxışda təzyiqi 500 kPa qədər olan və təzyiqin nisbəti 10: 1 və ya daha az olan “UF6-ya qarşı korroziyayadavamlı materiallar”dan hazırlanmış və ya belə materiallardan olan örtüklərlə qorunmuş kompressorlar və ya qazüfürücülər
4. 0B001.c.3. bəndində göstərilən kompressorların və ya qazüfürücülərin fırlanan vallarının sıxlaşdırıcıları. Adətən belə sıxlaşdırıcılar bufer qazının 1000 sm/dəqiqə az axma sürəti üçün layihələndirilir
5. “UF6-ya qarşı korroziyayadavamlı materiallar”dan hazırlanmış və ya belə materiallardan olan örtüklərlə qorunmuş və təzyiqin 100 kPa dəyişməsi zamanı saatda 10 Pa-dan az olan təzyiqin dəyişmə sürəti üçün nəzərdə tutulmuş istilik mübadiləçiləri
6. “UF6-ya qarşı korroziyayadavamlı materiallar”dan hazırlanmış və ya belə materiallardan olan örtüklərlə qorunmuş, əllə və avtomatik idarə edilən, silfon sıxlaşdırıcılı bağlayıcı və ya tənzimləyici klapanlar
aerodinamik separasiya (zənginləşdirmə) prosesi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış avadanlıq və komponentləri:
1. “UF6-ya qarşı korroziyayadavamlı materiallar”dan hazırlanmış və ucluqdan (soplo) keçən qazı iki fraksiyaya ayıran, daxili kəsici kənarı olan, dirsəyin diametri 1 mm-dən az olan çatşəkilli bükük kanallardan ibarət olan ayırıcı ucluqlar
2. “UF6-ya qarşı korroziyayadavamlı materiallar”dan hazırlanmış və ya belə materiallardan olan örtüklərlə qorunmuş, bir və ya daha çox tangensial giriş dəliyi olan silindrik və ya konusvari borucuqlar (burulğanlı borucuqlar)
3. “UF6-ya qarşı korroziyayadavamlı materiallar”dan hazırlanmış və ya belə materiallardan olan örtüklərlə qorunmuş kompressorlar, qazüfürücülər və onlar üçün fırlanan valların sıxlaşdırıcıları (araqatları)
4. “UF6-ya qarşı korroziyayadavamlı materiallar”dan hazırlanmış və ya belə materiallardan olan örtüklə qorunmuş istilik mübadiləçiləri
5. “UF6-ya qarşı korroziyayadavamlı materiallar”dan hazırlanmış və ya belə materiallardan olan örtüklə qorunmuş, burulğanlı borucuqların və ya ayırıcı ucluqların (soplo) yerləşdirilməsi üçün ayırıcı elementlərin örtükləri
6. “UF6-ya qarşı korroziyayadavamlı materiallar”dan hazırlanmış, diametri 40 mm və ya daha çox olan, əllə və avtomatik idarə edilən, silfon sıxlaşdırıcılı bağlayıcı və ya tənzimləyici klapanlar
7. UF6-nın milyonda bir hissəyə qədər və ya daha az daşıyıcı qazdan (hidrogen və ya helium) ayırması üçün təyin olunmuş və tərkibində aşağıdakı avadanlığı daxil edə bilən sistemlər:
a) 153 K (-120C) və ya daha aşağı temperatur yaratmaq qabiliyyəti olan kriogen istilik mübadiləsi aparatları və krioseparatorlar;
b) 153 K (-120C) və ya daha aşağı temperaturu yaratmaq qabiliyyəti olan kriogen soyutma blokları;
c) UF6-nı daşıyıcı qazdan ayırmaq üçün ayırıcı ucluqların (soplo) və ya burulğanlı borucuqların blokları;
d) UF6 dondura bilən UF6-nın soyuq tutucuları
kimyəvi mübadilə separasiya (zənginləşdirmə) prosesi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış avadanlıq və komponentləri:
1. impulslu mayelərarası mübadilə sütunları. Bu sütunlar və onların daxili komponentləri qatılaşdırılmış xlorid turşusuna qarşı korroziyayadavamlı, uyğun plastik materiallardan (məsələn, flüorlaşdırılmış karbohidrogen polimerləri və ya şüşədən) hazırlanır və ya həmin materiallardan olan örtüklə qorunur. Sütunlar qısa müddət ərzində kaskaddan keçməsi üçün layihələndirilir (30 saniyə və ya daha az)
2. sentrifuqanın mayelərarası təmas filtrləri. Bu kontakt filtrlər və onların daxili komponentləri, qatılaşdırılmış xlorid turşusuna qarşı korroziyaya- davamlı, uyğun plastik materiallardan (məsələn, flüorlaşdırılmış karbohidrogen polimerləri və ya şüşədən) hazırlanır və ya həmin materialdan olan örtüklə qorunur. Kaskaddan qısa müddət ərzində keçməsi üçün layihələndirilir (30 saniyə və ya daha az)
3. uranın birvalentli haldan başqa hala reduksiyası üçün elektrokimyəvi reduksiya gözləri. Materialı qatılaşdırılmış xlorid turşusuna qarşı korroziyaya davamlı olmalıdır
4. üzvi axından U çıxarılması üçün həlledici ilə ekstraksiya avadanlığından ibarət olan elektrokimyəvi reduksiya gözlərinin qida sistemləri. Texnoloji axınla təmasda olan sistem avadanlığının hissələri uyğun olan materiallardan düzəldilməlidir (məsələn, şüşə, flüorlaşdırılmış karbohidrogen polimerləri, polifenil sulfatı, poliefir sulfonu və qatranla hopdurulmuş qrafit) və ya həmin materiallardan olan örtüklə qorunur
5. həlletmə, həlledici ilə ekstraksiya üçün və (və ya) təmizlənmə üçün ion mübadilə avadanlığı, həmçinin U-nı və ya U-ü U-ə reduksiya üçün avadanlıqlardan ibarət olan yüksək təmiz uran xloridin qida məhlullarının istehsalı üçün qida hazırlama sistemləri
6. U-ün U-ə oksidləşməsi üçün oksidləşmə sistemləri
ion mübadilə separasiya (zənginləşdirmə) prosesi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış avadanlıq və komponentləri:
8401 20 000 0-dan 8421 29 000 9-dan
1. tez reaksiya edən ion mübadiləsi qatranları, absorbentlər, makroşəbəkəli məsaməli qatranlar və (və ya) kimyəvi mübadilənin aktiv qrupları, qeyri-aktiv məsaməli köməkçi strukturun səthində örtüklə məhdudlaşan membran strukturlarda daxil olmaqla və digər istənilən uyğun formalı, o cümlədən hissəciklər və ya liflər də daxil olmaqla başqa kompozit strukturlar. Bu ion mübadilə qatranların/ absorbentlərin diametri 0,2 mm və ya daha az olmalıdır və qatılaşdırılmış xlorid turşusuna qarşı kimyəvi davamlı olmalıdır. Qatran/absorbentlər uran izotoplarının çox tez mübadilə kinetikasına nail olmaq üçün xüsusi təyin olunub, (yarımmübadilənin müddəti 10 saniyədən az) və 373 K-dən (100°C) 473 K-nə (200°C) qədər temperaturda işləmək imkanına malikdir
2. diametri 1000 mm-dən çox olan ion mübadilə sütunları (silindrik). Bu sütunlar qatılaşdırılmış xlorid turşusuna qarşı korroziyaya davamlı materiallardan (məsələn, titan və ya flüorlaşdırılmış karbohidrogen polimerləri) hazırlanır və ya belə materiallardan olan örtüklə qorunur və 373 K-dən (100C) – 473 K-nə (200C) qədər temperatur arasında və 0,7 MPa-dan yüksək təzyiqlərdə işləmək imkanına malikdir
3. uranın ion mübadilə zənginləşdirmə kaskadlarında istifadə edilən kimyəvi reduksiya və ya oksidləşdirici reagentlərinin regenerasiyası üçün ion mübadilə reflüks sistemləri (kimyəvi və ya elektrokimyəvi oksidləşmə və ya reduksiya)
atom buxarın lazer üsulu ilə izotopların separasiyasında istifadə edilən lazer əsaslı separasiya prosesləri üçün xüsusi işlənmiş və ya hazırlanmış avadanlıq və komponentləri:
1. lazerlə zənginləşdirmədə istifadə edilən hədəf üzərində 1 kVt və daha çox ötürücü gücə nail olmaq məqsədilə hazırlanmış metal uranın buxarlandırma sistemləri
2. maye və ya buxar halında olan metalik uranın emalı sistemləri üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış, lazer zənginləşdirilməsi üçün əridilmiş maye uranın, maye uranın ərintiləri üçün hazırlanmış maye uranın və ya uran buxarının emal sistemləri və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 2A225 bəndinə baxın
3. bərk və ya maye halda metal uran üçün məhsulun və qalıqların yığılması üçün kollektor yığımı. Kollektor yığımı metal və ya maye uranın yaratdığı buxara qarşı korroziyaya və istiliyədavamlı olan itrium oksidlə örtülmüş qrafit və ya tantal kimi materiallardan hazırlanır və ya bu materiallardan olan örtüklə qorunur
4. metal uranın buxar mənbəyini, elektron-şüa topunu, məhsulların və qalıqların kollektorların daxilinə yerləşdirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş ayırıcı modulun örtükləri (silindrik və ya düzbucaqlı kameralar)
5. uzun müddət ərzində işləmək üçün tezlik spektrin sabitləndirilməsi ilə uran izotopların separasiyası üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış “lazer”lər və ya “lazer” sistemləri.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 6A005 və 6A205 bəndlərinə baxın
izotopların molekulyar lazer üsulu ilə separasiyasının istifadəsi ilə lazer əsaslı separasiya prosesləri üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış aşağıdakı avadanlıq və komponentləri:
1. UF6 və daşıyıcı qazın qarışığının 150 K-nə (-123C) və ya daha aşağı temperatura qədər soyudulması üçün və “UF6-ya qarşı korroziyayadavamlı materiallar”dan hazırlanmış səsdən sürətli genişləndirici ucluqlar (soplolar)
2. “UF6-ya qarşı korroziyayadavamlı materiallar”dan xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış, lazer şüalarının təsiri ilə uran məhsullarının və ya qalıqların toplanması üçün nəzərdə tutulmuş kollektorların komponentləri və ya qurğuları
3. “UF6-ya qarşı korroziyayadavamlı materiallar”dan hazırlanmış və ya belə materiallarla örtülmüş kompressorlar və onlar üçün fırlanan valların sıxlaşdırıcıları
4. UF5-in (bərk halda) UF6-ya (qaz) flüorlaşdırılması üçün avadanlıq
5. UF6-nı daşıyıcı qazdan (məsələn, azot və ya başqa qaz) ayırma sistemləri, o cümlədən:
a) 153 K (-120C) və ya daha aşağı temperatur yaratma qabiliyyəti olan kriogen istilik mübadiləçiləri və krioseparatorlar;
b) 153 K (-120C) və ya daha aşağı temperatur yaratma qabiliyyəti olan kriogen soyutma blokları;
c) UF6 dondura bilən UF6-nın soyuq tutucuları
6. uzun müddət ərzində işləmək üçün tezlik spektrin sabitləndirilməsi ilə uran izotoplarının separasiyası üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış “lazer”lər və ya “lazer” sistemləri.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 6A005 və 6A205 bəndlərinə baxın
plazma separasiya (zənginləşdirmə) prosesi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış avadanlıq və komponentləri:
1. aşağıdakı xarakteristikalara malik olan mikrodalğalı enerji mənbələri və 30 GHs-dən yüksək tezliyə və 50 kVt-dan yüksək orta çıxış gücünə malik ionların generasiyası və ya sürətləndirilməsi üçün antenalar
2. 40 kVt orta gücdə işləməyə qadir olan və 100 kHs-dən yüksək tezlik diapazonunda radiotezlik induksiyalanması üçün solenoidlər
3. uran plazmasının istehsal sistemləri
5. bərk formada metallik uran üçün məhsul və qalıqların kollektorlar yığımı. Bu aqreqatlar metal uranın buxarları ilə yaradılan korroziyaya və qızdırılmaya davamlı, itrium oksidlə örtülmüş qrafit və ya tantal kimi materiallardan hazırlanır və ya bu materiallardan olan örtüklərlə qorunur
6. metal uranın buxar mənbəyinin, radiotezlik sahənin induksiyalanma solenoidlərinin və məhsulların və qalıqların kollektorlarının daxilinə yerləşdirilməsi üçün qeyri-maqnit materiallarından hazırlanmış ayırıcı modulun örtükləri (silindrik və ya düzbucaqlı kameralar)
elektromaqnit separasiya (zənginləşdirmə) prosesi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış avadanlıq və komponentləri:
1. qrafit, paslanmayan polad və ya mis kimi münasib qeyri-maqnit materiallardan hazırlanmış və ion dəstəsində 50 mA və ya daha çox ümumi cərəyan yaratmaq qabiliyyətli buxar mənbəyindən, ionizatordan və dəstəvi sürətləndiricidən ibarət olan uran ionların bir və ya bir neçə mənbəyi
2. qrafit və ya paslanmayan polad kimi münasib qeyri-maqnit materiallardan hazırlanmış, iki və ya daha çox yarığı və oyuğu olan zənginləşdirilmiş və yoxsullaşdırılmış uranın ion dəstələrinin yığımı üçün kollektorun ion lövhələri (ion kollektorları)
3. 0,1 Pa və ya daha aşağı təzyiqlərdə işləmək üçün nəzərdə tutulmuş və qeyri-maqnit materiallardan hazırlanmış (məsələn, paslanmayan polad) elektromaqnit uran separatorları üçün vakuum gövdələr
4. diametri 2 m-dən çox olan maqnit qütb ucluqlar
5. aşağıdakı bütün xüsusiyyətlərə malik olan ion mənbələr üçün yüksək gərginlikli qida mənbələri:
a) fasiləsiz rejimdə işləyə bilən;
b) 20000 V və ya daha çox çıxış gərginliyi olan;
c) 1 A və ya daha çox çıxış cərəyanı olan;
d) 8 saat ərzində gərginliyin sabitləşməsi 0,01%-dən yaxşı olan
Xüsusi qeyd. Həmçinin 3A227 bəndinə baxın
6. aşağıdakı bütün xüsusiyyətlərə malik olan elektromaqnitlər üçün qida mənbələri (yüksək güc, sabit cərəyan):
a) 100 V və ya daha çox gərginliyində 500 A və ya daha çox çıxış cərəyanı ilə davamlı işləyən;
b) 8 saat ərzində gərginliyin və ya cərəyanın sabitləşməsi 0,01%-dən yaxşı olan.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 3A226 bəndinə baxın
0B001 bəndində göstərilən “UF6-ya qarşı korroziyaya- davamlı materiallar”dan hazırlanmış və ya belə materiallardan olan örtüklərlə qorunmuş izotopların separasiyası üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış aşağıdakı köməkçi sistemlər, avadanlıq və komponentlər:
UF6-nın zənginləşdirmə yerinə ötürülməsi üçün istifadə olunan qidalandırıcı avtoklavlar (stansiyalar), sobalar və ya qurğular
sonrakı yerdəyişmə üçün qızdırılmış UF6-nın zənginləşdirmə prosesindən çıxarılması üçün istifadə olunan desublimatorlar və ya soyuq tutucular
UF6-nı konteynerlərə ötürmək üçün istifadə olunan məhsullar və qalıqlar stansiyaları
UF6-nın sıxlaşdırılması, soyudulması və maye və ya bərk hala keçirilməsi yolu ilə UF6-nın zənginləşmə prosesindən çıxarılması üçün istifadə olunan mayeləşdirmə və ya kristallaşdırma qurğuları
qaz diffuziya, sentrifuqalama proseslərində və ya aerodinamik pillələrində UF6 ilə işləmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış boru kəmərləri və kollektor sistemləri
aşağıdakı vakuum sistemləri və nasoslar:
girişdə məhsuldarlığı 5 m/dəqiqə və ya daha çox olan vakuum manifoldları, vakuum kollektorları və ya vakuum nasosları
0B002.f. bəndinə baxın
UF6 tərkibli qaz mühitində istismar üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya “UF6-ya qarşı korroziyayadavamlı materiallar”dan örtüklə qorunmuş vakuum nasosları; və ya
0B002.f. bəndinə baxın
UF6 tərkibli qaz mühitində istismar üçün nəzərdə tutulmuş vakuum manifoldlardan, vakuum kollektorlardan və vakuum nasoslardan ibarət olan vakuum sistemləri
0B002.f. bəndinə baxın
UF6 qaz axınından probların birbaşa götürülməsini həyata keçirə bilən, aşağıdakı bütün xüsusiyyətlərə malik olan kütlə-spektrometrləri/UF6 ion mənbələri:
1. atom kütləsi 320 və daha yüksək olan ionları ölçmək qabiliyyəti olan, çözümlülüyü 320:1 hissədən daha yaxşı olan;
2. nikeldən, tərkibində kütləyə görə 60% və daha çox nikel olan nikel-mis ərintilərindən hazırlanmış və ya nikel-xrom ərintilərindən hazırlanmış və ya onlardan örtüklə qorunmuş ion mənbələri olan;
3. elektron bombardmanlı ionlaşma mənbələri olan; və
4. izotop analizi üçün yararlı kollektor sistemi olan
Uranın konversiyası üçün zavod və onun üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış aşağıdakı avadanlıq:
a) uran filizlərinin konsentratlarının UO3-də konversiyası üçün sistemlər;
b) UO3-ün UF6-ya konversiyası üçün sistemlər;
c) UO3-ün UO2-yə konversiyası üçün sistemlər;
d) UO3-ün UF4-ə konversiyası üçün sistemlər;
e) UF4-ün UF6-ya konversiyası üçün sistemlər;
f) UF4-ün metal urana konversiyası üçün sistemlər;
g) UF6-nın UO2 -yə konversiyası üçün sistemlər;
h) UF6-nın UF4-ə konversiyası üçün sistemlər;
i) UO2-nin UCl4-ə konversiyası üçün sistemlər
Aşağıdakı ağır suyun, deyteriumun və deyterium birləşmələrinin istehsalı və qatılaşdırılması üçün zavod və onun üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış avadanlıq və komponentlər:
ağır su, deyterium və deyterium birləşmələrinin istehsalı üçün aşağıdakı zavodlar:
1. su-hidrogensulfid mübadilə zavodları;
2. ammonyak-hidrogen mübadilə zavodları
aşağıdakı avadanlıq və komponentlər:
2 MPa və ya daha yüksək təzyiqlərdə istismar oluna bilən diametri 1,5 m və daha böyük olan su-hidrogen sulfid mübadilə sütunları
hidrogen sulfid qazının (70%-dən çox hidrogen sulfid tərkibli) dövriyyəsi üçün nəm H2S-də qarşı davamlı kipgəclərlə təchiz olunmuş, məhsuldarlığı 56 m/san və ya daha çox olan, girişdə 1,8 MPa və ya daha çox təzyiqdə istismar üçün kiçik təzyiqli (0,2 MPa) birpilləli mərkəzdənqaçma qazüfürücüləri və ya kompressorlar
15 MPa-dan yüksək təzyiq altında istismar oluna bilən hündürlüyü 35 m və daha çox və diametri 1,5 m-dən 2,5 m-ə qədər olan ammonyak-hidrogen mübadilə sütunları
ammonyak-hidrogen mübadilə prosesinin istifadəsi ilə ağır suyun istehsalı üçün sütunun daxili hissələri və pilləli nasoslar. Sütunun daxili hissələrinə pillələrarası kontaktorlar daxildir. Suya batırılan nasoslara pilləli nasoslar daxildir
ammonyakın və hidrogenin izotop mübadiləsi prosesinin istifadəsi ilə ağır suyun istehsalı üçün 3 MPa və daha yüksək təzyiq altında istismar olunan ammonyakın krekinqi üçün qurğular
deyteriumun qatılığı 90% və ya daha çox olduqda, hidrogenin deyteriuma nisbətini real zaman rejimində analiz etmək imkanına malik olan infraqırmızı absorbsiya analizatorları
ammonyakın və hidrogenin izotop mübadilə prosesində istifadəsi yolu ilə ağır suyun istehsalı üçün zənginləşdirilmiş deyterium qazdan ağır suyun emalı üçün katalitik sobalar
reaktorlarda istifadə üçün lazım olan deyteriumun qatılaşdırılmasına nail olmaq məqsədilə ağır suyun emalı üçün qurğular və ya sütunlar
ammonyak-hidrogen mübadiləsi prosesin istifadəsi ilə ağır suyun istehsalı üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış ammonyakın sintezi üçün çeviricilər (konverterlər) və ya sintez avadanlığının modulları
“Nüvə reaktorları”nın yanacaq elementlərinin (istilik ayıran elementlərinin) istehsalı üçün xüsusi olaraq işlənmiş zavod və onun üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış avadanlıq.
Texniki qeyd. Tərkibində aşağıdakı qurğular olan “nüvə reaktorları”nın yanacaq elementlərinin (istilik ayıran elementlərinin) istehsalı üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış avadanlıq:
1. adətən nüvə materialının texnoloji axını ilə bilavasitə əlaqədə olan, onu bilavasitə emal və ya idarə edən;
2. nüvə materialları rezervuarlarda hermetikləşdirən;
3. saxlanc rezervuarlarının bütövlüyünü və ya onun sürgülərini yoxlayan;
4. hermetikləşdirilmiş yanacağın son emalını yoxlayan; və ya
5. reaktor elementlərinin quraşdırılması üçün istifadə edilən
“Nüvə reaktorları”nın şüalanmış yanacaq elementlərinin (istilik ayıran elementlərin) təkrar emalı üçün zavod və onun üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış avadanlıq və komponentlər.
Qeyd. 0B006 bəndinə daxildir:
a) “nüvə reaktorları”nın şüalanmış yanacaq elementlərinin emalı üçün zavod. Zavoda adətən şüalanmış yanacaqla və əsas nüvə materialları və axının ayrılmasının emal məhsulları ilə bilavasitə təmasda olan və bilavasitə onları idarə edən avadanlıq və komponentlər daxil edilir;
b) şüalanmış yanacaq elementlərinin (istilik ayıran elementlər) xırdalanması üçün maşınlar, yəni məsafədən idarəetmə ilə “nüvə reaktorları”nın şüalanmış yanacaq dəstələrinin, çubuqlarının və yığmalarının kəsilməsi üçün avadanlıq;
c) məsafədən idarəetmə ilə yüksələn və texniki xidmət olunan, isti və yüksək korroziyalı mayeyə davam gətirə bilən, “nüvə reaktorları”nın şüalanmış yanacağının əridilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və hazırlanmış təhlükəsiz rezervuarlar (məsələn, kiçik diametrli halqaşəkilli və ya düzbucaqlı rezervuarlar), dissolverlər;
d) şüalandırılmış “təbii uran”ın, “yoxsullaşdırılmış uran”ın və “xüsusi bölünən material”ın emalı zavodlarında istifadə etmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış və azot turşusuna qarşı korroziyaya davamlı olan taxmalı və ya pulsasiyalı sütunlar, qarışdırıcı-çökdürücülər və ya mərkəzdənqaçma kontakt aparatları kimi həlledici köməyi ilə ekstraktorları;
e) azot turşusunun korroziya təsirinə davamlılığın və tənqidi nöqteyi-nəzərindən təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş saxlanc rezervuarları.
Texniki qeyd. Saxlanc rezervuarları aşağıdakı şəkildə təsis edilə bilər:
1. daxili konstruksiyaların və ya divarların bor ekvivalenti (0C004-cü bəndi ilə müəyyən edildiyi kimi bütün elementlər üçün hesablanmış) 2%-dən az olmayan;
2. silindrik rezervuarların maksimum diametri 175 mm; və ya
3. düzbucaqlı və ya halqaşəkilli rezervuarlar maksimum eni 75 mm.
f) şüalanmış “təbii uran”ın, “yoxsullaşdırılmış uran”ın və ya “xüsusi bölünən material”ın təkrar emalı üçün zavodlarda proseslərə avtomatik nəzarət sistemləri ilə birlikdə istifadə edilməsi və inteqrasiya üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış neytron ölçmə sistemləri
Aşağıdakı plutoniumun konversiyası üçün zavod və onun üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış avadanlıq:
a) plutonium nitratın plutonium oksidə konversiyası üçün sistemlər;
b) metallik plutoniumun istehsalı üçün sistemlər
Metal, ərinti, kimyəvi birləşmə və ya konsentrat şəklində “təbii uran” və ya “yoxsullaşdırılmış uran” və ya torium və ya tərkibində yuxarıda göstərilənin biri və ya bir neçəsi olan istənilən digər material;
Qeyd. 0C001 bəndi aşağıdakılara şamil edilmir:
a) cihazların (alətlərin) həssas komponetlərində olan dörd qram və ya daha az miqdarda “təbii uran” və ya “yoxsullaşdırılmış uran”;
b) aşağıdakı mülki qeyri-nüvə məqsədləri üçün xüsusi olaraq hazırlanmış “yoxsullaşdırılmış uran”:
3. çəkisi 100 kq-dan çox olmayan gəmi ballastları;
4. çəkisi 100 kq-dan çox olmayan əkstarazlıqlar;
c) tərkibində 5%-dən az torium olan ərintilər;
d) qeyri-nüvə istifadəsi üçün nəzərdə tutulmuş torium tərkibli keramika məmulatları
“Xüsusi bölünən material”lar
Qeyd. 0C002 bəndi cihazların (alətlərin) həssas komponetlərində olan dörd və ya daha az “effektiv qram” materiallarına şamil edilmir
Deyterium, ağır su (deyterium oksidi) və deyteriumun digər birləşmələri, həmçinin deyteriumun hidrogenə atom nisbəti 1:5000-dən çox olan deyterium tərkibli qarışıqlar və məhlullar
“Nüvə reaktoru”nda istifadə üçün nəzərdə tutulmuş, bor ekvivalentinə görə təmizlik dərəcəsi 5 hissədən yaxşı olan, sıxlığı 1,50 q/sm-dən çox olan və 1 kq-dan çox miqdarda olan qrafit.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 1C107 bəndinə baxın.
Qeyd 1. İxrac nəzarətinin məqsədləri üçün ixracatçı ölkənin səlahiyyətli orqanları qrafitin “nüvə reaktoru”nda istifadəsi üçün nəzərdə tutulmuş yuxarıda qeyd olunan xarakteristikalara uyğun olub-olmamasını müəyyən etməlidir. 0C004 bəndi ilə bor ekvivalentinə görə təmizlik dərəcəsi 5 hissədən yaxşı olan və sıxlığı 1,50 q/sm-dən çox olan “nüvə reaktoru”nda istifadəsi üçün nəzərdə tutulmamış qrafitə nəzarət edilmir.
Qeyd 2. 0C004 bəndində qatışıqlar bor ekvivalentlərinin (BE) cəmi BEz kimi müəyyən edilir (karbona qatışıq kimi baxılmadığından BEkarbonun istisna olunur):
BEz (ppm) = CF x milyona hissədə Z elementin qatılığı
burada, CF-hesablama əmsalı =
və - təbii borun və Z elementin istilik neytronlarının tutmasının effektli kəsiyinin qiyməti (barnalarda);
AB və Az - təbii borun və Z elementinin müvafiq atom çəkiləri
UF6-ya qarşı korroziyayadavamlı (məsələn, nikeldən və ya tərkibində 60% və ya daha çox nikel olan ərintilərdən, alüminium oksidindən, tamamilə flüorlaşdırılmış karbohidrogen polimerlərindən hazırlanmış), təmizliyi 99,9% və ya daha çox olan, ASTM B 330 standarta uyğun ölçülmüş hissəciklərinin ölçüləri 10 mkm-dən kiçik olan və ölçülərinə görə yüksək bircinsli, qaz-diffuziya baryerlərin (çəpərlərin) hazırlanması üçün xüsusi olaraq hazırlanmış birləşmələr və ya tozlar
Bu kateqoriyada göstərilən məhsulların “işlənmə”si, “istehsal”ı və ya “tətbiq”i üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”
Bu kateqoriyada göstərilən məhsulların “işlənmə”si, “istehsal”ı və ya “tətbiq”i üçün nüvə texnologiyasının qeydinə uyğun olan “texnologiya”
Sistemlər, avadanlıqlar və komponentlər:
Aşağıdakı flüorlaşdırılmış birləşmələrdən hazırlanmış komponentlər:
“uçuş aparatları”nda və ya aerokosmik texnikada tətbiq olunması üçün xüsusi olaraq işlənmiş, 50%-dən çox (kütləyə görə) 1C009.b. və ya 1C009.c. bəndində göstərilən hər hansı bir materiallardan hazırlanmış sıxlaşdırıcılar, araqatlar, sıxlaşdırıcı materiallar və ya yanacaq diafraqmaları.
Qeyd. 1A001.a bəndinin məqsədləri üçün aerokosmik texnika dedikdə, kosmik texnika nəzərdə tutulmur
Aşağıdakı hər hansı bir materialdan hazırlanmış “kompozit” strukturlar və ya laylı strukturlu materiallar (laminatlar):
Xüsusi qeyd. Həmçinin 1A202, 9A010 və 9A110 bəndlərinə baxın.
a) aşağıdakı hər hansı bir materialdan hazırlanmış:
1. 1C010.c. və ya 1C010.d. bəndində göstərilən üzvi “matris”dən və “lifli və ya sapaoxşar materiallar”dan; və ya
2. 1C010.e bəndində göstərilən prepreqlərdən və ya preformalardan;
b) metaldan və ya karbon “matris”dən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan karbonlu “lifli və ya sapaoxşar materiallar”dan:
a) “elastiklik modulu” 10,15x10 m-dən çox olan; və
b) “xüsusi gərilmə müqaviməti” 17,7x10 m-dən çox olan; və ya
2. 1C010.c. bəndində göstərilən materiallardan.
Qeyd 1. 1A002 bəndi aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “mülki uçuş aparatı”nın təmiri üçün istifadə edilən epoksid qatranla hopdurulmuş karbonlu “lifli və ya sapaoxşar materiallar”dan hazırlanmış “kompozit” strukturlara və ya laylı strukturlu materiallara (laminatlara) şamil edilmir:
a) səthin sahəsi 1 m-dən çox olmayan;
b) uzunluğu 2,5 m-dən çox olmayan; və
c) eni 15 mm-dən çox olan.
Qeyd 2. 1A002 bəndi yalnız aşağıdakı mülki istifadə üçün tamamlanmış və ya natamam məmulatlara şamil edilmir:
b) avtomobil istehsalı;
c) dəzgahqayırma sənayesi;
Qeyd 3. 1A002.b.1. bəndi tərkibində maksimum ikiölçülü toxunuşlu lifli saplardan və aşağıdakı məqsədlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş hazır məmulatlara və ya yarımfabrikatlara şamil edilmir:
a) metalların termik emalı üçün sobalar;
b) silisiumlu yarımkeçirici külçələrin istehsalı üçün avadanlıq.
Qeyd 4. 1A002 bəndi müəyyən tətbiq üçün xüsusi olaraq işlənmiş hazır məhsullara şamil edilmir.
Qeyd 5. 1A002.b.1. bəndi uzunluğu 25,0 mm və ya daha az olan mexaniki doğranmış, üyüdülmüş və ya kəsilmiş karbonlu “lifli və ya sapaoxşar materiallar”a şamil edilmir
“Əriməyən” aromatik poliimidlərdən təbəqə, vərəq, lent və ya zolaq şəklində olan aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan məmulatlar:
a) qalınlığı 0,254 mm-dən çox olan; və ya
b) qrafitlə, metallarla və ya maqnit maddələrlə örtülmüş və ya laminasiya edilmiş.
Qeyd. 1A003 bəndi elektron sxem lövhələrin (plataların) istehsalı üçün işlənmiş və mislə örtülmüş və ya laminasiya edilmiş məmulatlara şamil edilmir.
Xüsusi qeyd. İstənilən formada olan “əriyən” aromatik poliimidlər üçün 1C008.a.3. bəndinə baxın
Xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənməmiş aşağıdakı qoruyucu və aşkar etmə avadanlığı və onların komponentləri:
Xüsusi qeyd. Həmçinin hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya), 2B351 və 2B352 bəndlərinə baxın
aşağıdakı hər hansı birindən mühafizə üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş əleyhqazlar, əleyhqazların filtr-udma qutuları, onların zərərsizləşdirilməsi üçün avadanlıq və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
Qeyd. 1A004.a. bəndində göstərilən agent və ya materiallardan qorunmaq üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş təzyiqli (məcburi) havanın verilməsi ilə əleyhqazlar (respiratorlar) (PAPR) bu bəndə daxil edilir.
Texniki qeyd. 1A004.a. bəndinin məqsədləri üçün:
1. əleyhqazlar eyni zamanda qaz maskaları kimi tanınır;
2. filtr-udma qutularına eyni zamanda filtr katricləri də aid edilir.
1. “bioloji agentlər”;
2. radioaktiv materiallar;
3. kimyəvi silah (CW) agentləri; və ya
4. “kütləvi iğtişaşların qarşısının alınması üçün vasitələr”, o cümlədən:
a) α-brombenzolasetonitril (brombenzil sianid) (CA) (CAS 5798-79-8);
b) [(2-xlorfenil)metilen]propandinitril, (o-xlorbenzal-malono-nitril) (CS) (CAS 2698-41-1);
c) 2-xlor-1-fenil-etanon, fenasil xlorid (ω-xlorasetofenon) (CN) (CAS 532-27-4);
d) dibenz-(b,f)-1,4-oksazepin (CR) (CAS 257-07-8);
e) 10-xlor-5,10-dihidrofenarsazin (fenarsazin xlorid), (adamsit), (DM) (CAS 578-94-9);
f) N-nonanoilmorfolin, (MPA) (CAS 5299-64-9)
aşağıdakı hər hansı birindən mühafizə üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş qoruyucu kostyumlar, əlcəklər və ayaqqabılar:
1. “bioloji agentlər”;
2. radioaktiv materiallar; və ya
3. kimyəvi silah (CW) agentləri
aşağıdakı hər hansı birinin aşkar edilməsi və ya eyniləşdirilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş aşkar etmə avadanlığı və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
1. “bioloji agentlər”;
2. radioaktiv materiallar; və ya
3. kimyəvi silah (CW) agentləri
“partlayıcı maddələr”in avtomatik aşkar edilməsi və ya onların mövcudluğunun müəyyən edilməsi və izlərin aşkar edilməsi üsullarından (məsələn, səthi akustik dalğa, ion hərəkətinin spektrometriyası, differensial hərəkətin spektrometriyası, kütlə-spektrometriyası) istifadə üçün işlənmiş elektron avadanlıq.
Texniki qeyd. 1A004.d bəndinin məqsədləri üçün izlərin aşkar edilməsi - buxar vəziyyətində olan maddənin 1 ppm qatılıqda, bərk və ya maye vəziyyətində isə 1 mq qatılıqda olan maddəni aşkar etmək qabiliyyətidir.
Qeyd 1. 1A004 bəndi laboratoriyada istifadəsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlığa şamil edilmir.
Qeyd 2. 1A004 bəndi təmassız tağşəkilli təhlükəsizlik keçid qurğularına şamil edilmir.
Qeyd. 1A004 bəndi aşağıdakılara şamil edilmir:
a) şüalanmanı ölçən fərdi dozimetrlərə;
b) quruluşuna və ya funksiyasına görə yalnız məişət təhlükəsizliyi və ya mülki sənaye sahələrinə xas olan təhlükələrdən qorunmaq üçün nəzərdə tutulmuş əmək sağlığının mühafizəsi və ya əmək təhlükəsizliyinin təchizatı, o cümlədən:
1. dağ-mədən işlərində (neftçıxarma, filizçıxarma);
3. kənd təsərrüfatında;
7. ətraf mühitin mühafizəsində;
8. tullantıların idarə olunmasında;
1. 1A004 bəndi radioaktiv materiallardan, “bioloji agentlər”dən, kimyəvi silah (CW) agentlərindən, təqlidedici vasitələrdən və ya “kütləvi iğtişaşların qarşısının alınması üçün vasitələr”dən mühafizəsi və ya aşkar edilməsi üçün effektivliyini təsdiq etmiş, dövlət standartına uyğun və ya digər üsulla müvəffəqiyyətlə sınaqdan keçmiş, eyniləşdirilmiş, bu avadanlıqlara və ya komponentlərə dağ işlərində, karyerlərdə işlənməsi üçün, kənd təsərrüfatında, əczaçılıqda və tibbdə, baytarlıqda, ətraf mühitin mühafizəsində, tullantıların yığılmasında və utilizasiyasında və ya yeyinti sənayesində istifadə edilən hallarda da, bu avadanlıq və komponentlərə şamil edilir.
2. Təqlidedici vasitə - sınağın, tədqiqatın aparılmasında, hazırlığında və qiymətləndirilmənin aparılmasında toksik maddənin (kimyəvi və ya bioloji) əvəzinə istifadə edilən maddə və ya materialdır.
3. 1A004 bəndinin məqsədləri üçün radioaktiv materiallar insanların və ya heyvanların tələf edilməsinin, avadanlığın sıradan çıxmasının və ya məhsula və ətraf mühitə zərər verilməsinin effektivliyinin artırılması üçün seçilmiş və ya modifikasiya edilmiş materiallardır
Zirehli jiletlər və onların komponentləri:
Xüsusi qeyd. Həmçinin hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın.
a) hərbi standartlara və ya spesifikasiyalara uyğun hazırlanmış və onların ekvivalentləri istisna olmaqla, yumşaq zirehli jiletlər və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər;
b) NIJ 0101.06, iyul 2008-ci il standarta və ya “ekvivalent standartlar”a uyğun IIIA və ya daha aşağı ballistik mühafizə səviyyəsini təmin edən bərk zirehli bədən lövhələri.
Xüsusi qeyd. Zirehli jiletlərin istehsalında istifadə edilən “lifli və ya sapaoxşar materiallar” üçün 1C010 bəndinə baxın.
Qeyd 1. 1A005 bəndi fərdi mühafizə üçün istifadəçisi tərəfindən müşayiət olunan zirehli jiletlərə şamil edilmir.
Qeyd 2. 1A005 bəndi yalnız qəlpələrdən və qeyri-hərbi partlayıcı qurğuların partlamasından ön qorumanı təmin etmək üçün nəzərdə tutulmuş zirehli jiletlərə şamil edilmir.
Qeyd 3. 1A005 bəndi bıçaq, tiyə, iynə və ya küt travmadan müdafiə üçün nəzərdə tutulmuş zirehli jiletlərə şamil edilmir.
Əldəqayırma partlayıcı qurğuların (IED) zərərsizləşdirilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş aşağıda göstərilən avadanlıq və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər və ləvazimatlar:
Xüsusi qeyd. Həmçinin hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın
məsafədən idarə edilən nəqliyyat vasitələri
partladıcılar (dağıdıcılar).
Texniki qeyd. 1A006.b. bəndinin məqsədləri üçün partlayıcılar (dağıdıcılar) - maye, bərk və ya tez sınan atıcı mərmilərin təsiri vasitəsilə partlayıcı qurğunun işə salınmasının qarşısını almaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş qurğulardır.
Qeyd. 1A006 bəndi operatorla müşayiət edilən avadanlığa şamil edilmir
“Enerji materialları”ndan ibarət olan və elektrik vasitələrinin təsiri ilə atım (zaryad) və qurğuların detonasiyası üçün xüsusi olaraq işlənmiş aşağıdakı avadanlıqlar və qurğular.
Xüsusi qeyd. Həmçinin hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya), 3A229 və 3A232 bəndlərinə baxın
1A007.b. bəndində göstərilən partlayıcı maddələrin detonatorlarını işə salan qurğular
aşağıdakı elektriklə idarə edilən partlayıcı maddələrin detonatorları:
1. partlayan körpücüklü (qığılcımlı) detonatorlar (EB);
2. məftildən olan partlayan səddli detonatorlar (EBW);
3. zərbə təsirli (vuruculu) detonatorlar;
4. partlayan folqalı detonatorlar (EFİ).
1. Detonator termini əvəzinə bəzən həyəcanlandırıcı (təşəbbüsçü) və ya fitil (zapal, atım, yük) termini istifadə edilir.
2. 1A007.b. bəndində göstərilən bütün detonatorlarda qısamüddətli yüksək cərəyanlı elektrik impulsu keçən zaman partlayan və buxarlanan kiçik elektrik keçirici istifadə olunur (körpücük, partlayan məftil və ya folqa). Zərbəsiz təsirli detonatorlarda partlayan keçirici PETM (pentaeritritoltetranitrat) kimi həssas partlayıcı maddə ilə kimyəvi partlamanı həyəcanlandırır. Zərbə təsirli detonatorlarda partlama ilə elektrik keçiricisinin buxarlanması partlayıcı maddəyə təsir edən və kimyəvi detonasiyanı həyəcanlandıran vurucuları və dəliciləri işə salır. Bəzi konstruksiyalarda vurucu maqnit sahə ilə işə salınır. Partlayan folqalı detonator termini həm partlayan körpücüklü detonatorlara, həm də zərbə təsirli detonatorlara aiddir
Aşağıda göstərilən fitillər (zaryadlar), qurğular və komponentlər:
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan kumulyativ fitillər (zaryadlar):
1. partlayıcının netto kütləsi (NEQ) 90 q-dan çox olan; və
2. gövdənin xarici diametri 75 mm və daha çox olan
Texniki qeyd. 1A008.a. bəndinin məqsədləri üçün kumulyativ fitillər (zaryadlar) - partlayıcı dalğanın təsirini cəmləşdirmək üçün nəzərdə tutulmuş partlayıcı maddənin yükləridir
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan məmulatların kəsilməsi üçün xətti kumulyativ kəsici partlayış vasitələri və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
1. partlayıcının netto kütləsi (NEQ) 40 q/m-dən çox olan; və
2. eni 10 mm və ya daha çox olan
özəyində 64 q/m-dən çox partlayıcı maddə olan detonasiya şnuru
1A008.b. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan kəsicilər və tərkibində partlayıcının netto kütləsi (NEQ) 3,5 kq-dan çox olan kəsicilər
Kosmik daşıyıcı raketlərdə (9A004 bəndində göstərilən) və ya raket-zondlarda (9A104 bəndində göstərilən) istifadə etmək üçün işlənmiş doydurulmuş piroliz edilmiş karbon-karbon komponentləri
1A002 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan boru formalı kompozit strukturlar:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 9A010 və 9A110 bəndlərinə baxın.
a) daxili diametri 75 mm-dən 400 mm-ə qədər olan; və
b) 1C010.a. və ya 1C010.b. və ya 1C210.a. bəndində göstərilən istənilən hər hansı bir “lifli və ya sapaoxşar materiallar”dan və ya 1C210.c. bəndində göstərilən karbon prepreq materiallarından hazırlanmış
Ağır sudan tritiumu reduksiya etmək üçün və ya ağır suyun istehsalı üçün su və hidrogen arasında izotopların mübadilə reaksiyasını sürətləndirmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış platinləşdirilmiş katalizatorlar
Aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan adi sudan ağır suyu ayırmaq üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi yığmalar:
a) islanma qabiliyyətini yaxşılaşdırmaq məqsədilə kimyəvi emal edilmiş fosforlu bürünc tordan hazırlanmış; və
b) vakuumlu distillə qüllələrində istifadə etmək üçün işlənmiş
Aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan şüalanmadan mühafizə üçün yüksək sıxlıqlı pəncərələr (qurğuşun şüşədən və ya digər materiallardan) və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş çərçivələr:
a) soyuq səthin sahəsi 0,09 m-dən çox olan;
b) sıxlığı 3 q/sm-dan çox olan; və
c) qalınlığı 100 mm və ya daha çox olan.
Texniki qeyd. 1A227 bəndində soyuq səth anlayışı layihələndirməsinin tətbiqinə əsasən ən aşağı şüalanma səviyyəsinə məruz qalan pəncərənin görünən səthini bildirir
Sınaq, nəzarət və istehsalat avadanlığı
1A002 bəndində göstərilən “kompozit” strukturların və ya laylı strukturlu materialların (laminatların) və ya 1C010 bəndində göstərilən “lifli və ya sapaoxşar materiallar”ın istehsalı və ya sınağı üçün aşağıdakı avadanlıq, habelə onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər və köməkçi vasitələr.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 1B101 və 1B201 bəndlərinə baxın
“lifli və ya sapaoxşar materiallar”dan “kompozit” strukturların və ya laylı strukturlu materialların (laminatların) istehsalı üçün xüsusi olaraq işlənmiş, liflərin mövqeləşməsi, hopdurulması və dolanması ilə bağlı hərəkətlər üç və ya daha çox əsas servomövqeləşmə istiqamətləri üzrə koordinasiya edilmiş və proqramlaşdırılmış liflərin sarınması üçün maşınlar
uçuş aparatlarının gövdələrinin və ya “raket”lərin kompozit strukturlarının istehsalı üçün xüsusi olaraq işlənmiş, lentlərin və vərəqələrin yığılması (döşənməsi) və mövqeləşməsi ilə bağlı olan hərəkətləri beş və ya daha çox əsas servomövqeləşmə istiqamətləri üzrə koordinasiya edilmiş və proqramlaşdırılmış lentlərin döşənməsi üçün maşınlar.
Qeyd. 1B001.b. bəndində raket termini mürəkkəb reaktiv mərmi sistemlərini və pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir.
Texniki qeyd. 1B001.b. bəndinin məqsədləri üçün lentlərin döşənməsi üçün maşınlar eni 25,4 mm-dən çox və 304,8 mm-dən az və ya bərabər olan bir və ya daha çox sapaoxşar lentləri döşəmək, həmçinin onları kəsmək və döşəmə prosesində müəyyən əməliyyatların yenidən başlama imkanına malik olan maşınları ifadə edir
“kompozit” strukturlar üçün liflərin toxunması və ya hörülməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş çoxmövqeli, çoxölçülü toxuculuq maşınları və ya hörmə maşınları, o cümlədən birləşdiricilər (adapterlər) və modifikasiya dəstləri.
Texniki qeyd. 1B001.c. bəndinin məqsədləri üçün hörmənin mənası, həmçinin toxuma mənasını da ifadə edir
1C010 bəndində göstərilən “lifli və ya sapaoxşar materiallar”ın “istehsalı” üçün xüsusi işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş aşağıdakı avadanlıq:
1. polimer liflərinin (poliakrilnitril, viskoz, pek və ya polikarboksilan kimi) karbon və ya silisium karbid liflərinə çevrilməsi üçün avadanlıq, o cümlədən isitmə ilə liflərin dartılması üçün xüsusi avadanlıq;
2. silisium karbid liflərinin istehsalı üçün elementlərin və ya birləşmələrin buxar fazadan qızdırılmış sapaoxşar altlıqlara kimyəvi çökdürülməsi üçün avadanlıq;
3. nəm formalaşdırma üsulu ilə istiliyə davamlı keramika liflərinin istehsalı üçün avadanlıq (məsələn, alüminium oksidindən);
4. alüminium tərkibli prekursor liflərin termik emalı vasitəsilə alüminium oksid liflərinə çevrilməsi üçün avadanlıq
1C010.e. bəndində göstərilən prepreqlərin əritmə üsulu ilə istehsalı üçün avadanlıq
“kompozit” materiallar üçün xüsusi olaraq işlənmiş qeyri-dağıdıcı nöqsanları aşkar edən aşağıdakı müayinə avadanlığı:
1. üç ölçüdə defektoskopiya üçün rentgen tomoqrafiya sistemləri;
2. yoxlanılan obyektin üçölçülü konturlarını izləmək üçün dörd və ya daha çox ox üzrə eyni zamanda koordinasiya edilən və proqramlaşdırılan transmitterlərin və ya qəbuledicilərin mövqeləşdirilməsi üçün rəqəmli proqram idarəetmə ilə ultrasəs defektoskopiya qurğuları
uçuş aparatlarının gövdələrinin və ya “raket”lərin kompozit strukturlarının istehsalı üçün xüsusi olaraq işlənmiş və hörmələrin və layların mövqeləşməsi ilə bağlı olan hərəkətləri iki və ya daha çox əsas servomövqeləşmə istiqamətləri üzrə koordinasiya edilmiş və proqramlaşdırılmış hörmələrin döşənməsi üçün maşınlar.
Texniki qeyd. 1B001.g. bəndinin məqsədləri üçün hörmələrin döşənməsi üçün maşınlar eni 25,4 mm və ya daha az olan bir və ya daha çox sapaoxşar lentləri döşəmək, həmçinin onları kəsmək və döşəmə prosesində müəyyən əməliyyatların yenidən başlama imkanına malik olan maşınları ifadə edir.
1. 1B001 bəndinin məqsədləri üçün əsas servomövqeləşmə oxları kompüter “proqram”ının idarə edilməsi ilə arzuolunan prosesin həyata keçirilməsi üçün işlənən pəstaha münasibətdə işçi orqanın (məsələn, başlığın) fəzada düzgün meyil və istiqamətdə mövqeyini idarə edir.
2. 1B001 bəndinin məqsədləri üçün sapaoxşar lent tamamilə və ya qismən qatranla hopdurulmuş hörmədən və ya sapdan hazırlanmış arasıkəsilməyən zolaqdır. Tamamilə və ya qismən qatranla hopdurulmuş sapaoxşar lentlərə isitmə yolu ilə quru tozla örtülmüş lentlər də aid edilir
Aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan metal ərintilərin tozlarınının və ya dənəcikli materialların istehsalı üçün avadanlıq:
a) kontaminasiyanın qarşısını almaq üçun xüsusi olaraq işlənmiş; və
b) 1C002.c.2. bəndində göstərilən hər hansı bir prosesdə istifadə etmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 1B102 bəndinə baxın
Aşağıdakı hər hansı birinin istehsalı üçün xüsusi olaraq işlənmiş, alüminiumun, titanın və ya onların ərintilərinin “diffuziya qaynağı” və ya “ifratplastik formalaşdırma” üçün alətlər, presformalar, qəliblər və ya bərkidici armaturlar:
a) uçuş aparatlarının gövdələrinin və ya aerokosmik strukturların;
b) “uçuş aparatları”nın və ya aerokosmik aparatların mühərriklərinin; və ya
c) 1B003.a. bəndində göstərilən konstruksiyalar və ya 1B003.b. bəndində göstərilən mühərriklər üçün xüsusi olaraq işlənmiş quruluş komponentlərinin.
Qeyd. 1B003 bəndinin məqsədləri üçün aerokosmik konstruksiyalar və aerokosmik aparatlar dedikdə “Kosmik fəaliyyət haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə müəyyən edilmiş kosmik obyektlər nəzərdə tutulmur
1B001 bəndində göstərilənlərdən başqa, aşağıda göstərilən konstruktiv kompozitlərin “istehsal”ı üçün avadanlıq və onlar üçün xüsusi işlənmiş komponentlər və ləvazimatlar.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 1B201 bəndinə baxın.
Qeyd. 1B101 bəndinə əsasən nəzarət edilən komponentlər və ləvazimatlara kompozit strukturların, laminatların və ya onlardan hazırlanmış məmulatların preslənməsi, termik emalı, tökülməsi, qızdırılıb bitişdirilməsi və ya bağlanması üçün tökmə formalar (qəliblər), kiçik çərçivələr, qısqac qurğular və preformaların hazırlanması üçün alətlər daxildir
“lifli və ya sapaoxşar materiallar”dan kompozit strukturların və ya laylı strukturlu materialların (laminatların) istehsalı üçün xüsusi olaraq işlənmiş, liflərin mövqeləşməsi, hopdurulması və dolanması ilə bağlı olan hərəkətləri üç və ya daha çox istiqamət üzrə koordinasiya edilən və proqramlaşdırılan liflərin sarınması və ya yığılması üçün maşınlar, həmçinin mövqeləşmə və proqramlaşdırılma vasitələri
uçuş aparatlarının gövdələrinin və ya “raket”lərin kompozit strukturlarının istehsalı üçün işlənmiş və lentin və ya rulonun dolanması ilə bağlı olan hərəkətləri iki və ya daha çox oxlar üzrə koordinasiya edilən və proqramlaşdırılan lent yığma maşınları
aşağıdakı “lifli və ya sapaoxşar materiallar”ın “istehsal”ı üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş avadanlıq:
1. isitmə prosesində liflərin dartılması üçün xüsusi avadanlıq daxil olmaqla polimer liflərin (poliakrilnitril, viskoz, polikarboksilan kimi) konversiyası üçün avadanlıq;
2. elementlərin və ya birləşmələrin buxar fazasından qızdırılmış sapaoxşar altlığa kimyəvi çökdürülməsi üçün avadanlıq;
3. istiliyə davamlı keramik liflərin nəm sarınma üsulu ilə (məsələn, alüminium oksiddən) istehsalı üçün avadanlıq
9C110 bəndində göstərilən liflərin səthlərinin xüsusi işlənməsi və ya prepreqlərin və preformaların istehsalı üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş avadanlıq.
Qeyd. 1B101.d. bəndinə vallar, liflərin dartılması üçün qurğular, səthlərin örtülməsi üçün avadanlıq, kəsici avadanlıq və formalı ştamplar daxildir
1B002 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan metal tozunun istehsalı üçün aşağıdakı “istehsalat avadanlığı” və komponentləri.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 1B115. b. bəndinə baxın.
a) nəzarət edilən mühitdə 1C011.a., 1C011.b., 1C111.a.1., 1C111.a.2. bəndlərində və ya hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilən kürəvi, sferoid və tozlandırılmış materialların “istehsal”ı üçün nəzərdə tutulmuş metal tozunun “istehsalat avadanlığı”;
b) 1B002 və ya 1B102.a. bəndində göstərilən “istehsalat avadanlığı” üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər.
Qeyd. 1B102 bəndinə daxil edilir:
a) tozlandırılmış və ya kürəvi metal tozaoxşar materialların arqon-sulu mühitdə proses vasitəsilə əldə edilməsi üçün tətbiq edilən plazma generatorları (yüksəktezlikli elektrik qövslü);
b) tozlandırılmış və ya kürəvi metal tozaoxşar materialların arqon-sulu mühitdə proses vasitəsilə əldə edilməsi üçün tətbiq edilən elektrik partlayış avadanlığı;
c) kürəvi alüminium tozlarının təsirsiz mühitdə (məsələn, azotda) ərintinin tozlanması üsulla “istehsalı” üçün tətbiq edilən avadanlıq
1B002 və ya 1B102 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, raket yanacağının və ya onun komponentlərinin istehsalı üçün aşağıdakı avadanlıq, o cümlədən belə avadanlıq üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
a) 1C011.a., 1C011.b., 1C111 bəndlərində və ya hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilən maye raket yanacağının və ya onun komponentlərinin “istehsal”ı, daşınması və ya təslim-təhvil sınaqları üçün “istehsalat avadanlığı”;
b) 1C011.a., 1C011.b., 1C111 bəndlərində və ya hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilən bərk raket yanacağının və ya onun komponentlərinin “istehsal”ı, daşınması, qarışdırılması, bərkidilməsi, tökülməsi, preslənməsi, dəzgahda emalı, basma yolu ilə ştamplanması və ya təslim-təhvil sınaqları üçün “istehsalat avadanlığı”.
Qeyd. 1B115.b. bəndi paket qarışdırıcılarına, fasiləsiz qarışdırıcılara və ya maye-energetik dəyirmanlarına şamil edilmir. Paket qarışdırıcılara, fasiləsiz qarışdırıcılara və ya maye-energetik dəyirmanlarına dair məlumat üçün 1B117, 1B118 və 1B119 bəndlərinə baxın.
Qeyd 1. Hərbi malların istehsalı üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıq üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın.
Qeyd 2. 1B115 bəndi bor karbidinin “istehsal”ı, daşınması və təslim-təhvil sınaqları üçün avadanlığa şamil edilmir
130 Pa-dan 20 kPa-la qədər təzyiqlərdə 1573 K-dən (1300°C) 3173 K-nə (2900°C) qədər temperatur diapazonunda parçalanan formalara, kiçik çərçivələrə və ya qaz-prekursorlardan digər altlıqlara çökdürülməsi yolu ilə pirolitik istehsal üçün xüsusi olaraq işlənmiş ucluqlar (soplo)
Aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan dövri fəaliyyətdə olan qarışdırıcılar, habelə və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
a) sıfırdan 13,326 kPa-la qədər diapazonda vakuumda qarışdırmaq üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş;
b) temperaturu tənzimlənən qarışdırma kamerası olan;
c) kameranın ümumi həcmi 110 litr və daha çox olan; və
d) ən azından bir mərkəzdənaralı qarışdırıcı-yoğurucusu olan.
Qeyd. 1B117.b. bəndində qarışdırıcı-yoğurucu termini deaqlomeratorlara və ya bıçaqlı dəyirmanlara aid edilmir
Aşağıdakı bütün xarakteristikaya malik olan fasiləsiz fəaliyyətdə olan qarışdırıcılar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
a) sıfırdan 13,326 kPa-la qədər diapazonda vakuumda qarışdırma imkanı;
b) temperaturu tənzimlənən qarışdırma kamerası olan;
c) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. iki və ya daha çox qarışdırıcı-yoğurucu valı; və ya
2. aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
a) qarışdırma üçün dişləri/oxları olan, tək vibrasiyalı və fırlanan val; və
b) qarışdırıcı kameranın gövdəsinin daxilində yoğurucu dişləri/oxları olan
1C011.a., 1C011.b., 1C111 bəndlərində və ya hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilən materialların xırdalanması və ya üyüdülməsi üçün tətbiq olunan maye-energetik dəyirmanlar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər
1B001 və ya 1B101 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan liflərin sarınması üçün aşağıdakı maşınlar və əlaqədar avadanlıqlar:
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan lif sarma maşınları:
1. liflərin yerləşmə, bükmə və sarma hərəkətlərini iki və daha çox oxlar üzrə koordinasiya edilmiş və proqramlaşdırılmış;
2. “lifli və ya sapaoxşar materiallar”dan kompozitlərin və ya laylı strukturlu materialların (laminatların) istehsalı üçün xüsusi olaraq işlənmiş; və
3. uzunluğu 300 mm və daha çox və daxili diametri 75 mm-dən 650 mm-ə qədər olan silindrik boruları sarımaq imkanına malik olan
1B201.a. bəndində göstərilən liflərin sarınma maşınları üçün koordinasiya edən və proqramlaşdırılan idarəetmə sistemləri
1B210.a. bəndində göstərilən avadanlıq üçün çox dəqiq (presizion) kiçik çərçivələr
Flüorun məhsuldarlığı 250 q/saatdan çox olan flüorun istehsalı üçün elektrolitik özəklər (elektrolizerlər)
50 mA və ya daha çox ion dəstəsinin ümumi cərəyanını təmin edən, bir və ya daha çox ion mənbələri ilə təchiz edilmiş və ya onlar üçün işlənmiş izotopların parçalanması üçün elektromaqnit separatorlar.
Qeyd. 1B226 bəndinə aşağıdakı separatorlar daxil edilir:
a) sabit izotoplarla zənginləşdirilməni təmin edən;
b) həm maqnit sahədə, həm də ondan kənarda yerləşən kollektorlarla və ion mənbələri ilə təchiz edilmiş
Aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan hidrogen-kriogen distillə qüllələri:
a) 35 K (-238°C) və ya daha aşağı daxili temperaturda işləmək üçün işlənmiş;
b) 0,5-dən 5 MP-la qədər daxili təzyiqdə işləmək üçün işlənmiş;
c) aşağıdakı materiallardan hazırlanmış:
1. Avtomobil Mühəndisləri Cəmiyyətinin Beynəlxalq (SAE) 300 seriyalı az kükürdlü və ASTM standartı üzrə (və ya ekvivalent standart üzrə) austenik dənələrinin ölçü nömrəsi 5 və ya daha çox olan paslanmaz poladdan; və ya
2. kriogen texnikada istifadəyə yararlı, habelə hidrogenlə (H2) uyğun olan ekvivalent materiallar; və
d) daxili diametri 30 sm və daha çox olan və effektiv uzunluğu 4 m və daha çox olan.
Texniki qeyd. 1B228 bəndində effektiv uzunluq termini taxma tipli sütunlarında taxmaların materialının işçi hündürlüyünü və ya lövhə tipli sütunlarda daxili kontaktor lövhələrinin işçi hündürlüyünü ifadə edir
Aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan, maye ammonyakda durulaşdırılmış və ya qatılaşdırılmış kalium amidin (KNH2/NH3) məhlullarından katalizator məhlullarının çəkilməsi üçün nasoslar:
a) hava keçirməz (yəni hermetik kipləşdirilmiş);
b) məhsuldarlığı 8,5 m/s-dan çox olan; və
c) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. 1,5-60 MPa işçi təzyiqli, qatılaşdırılmış kalium amid məhlulları (1%-dən çox) üçün nəzərdə tutulmuş; və ya
2. 20-60 MPa işçi təzyiqli, durulaşdırılmış kalium amid məhlulları (1%-dən az) üçün nəzərdə tutulmuş
Aşağıdakı tritium qurğuları və zavodları, onlar üçün avadanlıq:
tritiumun istehsalı, bərpası, çıxarılması, qatılaşdırılması və ya emalı üçün zavodlar və ya qurğular
tritium üçün qurğular və ya zavodlar üçün aşağıdakı avadanlıq:
1. istilik ötürücülüyü 150 Vt-dan çox olan, 23 K (-250°C) və ya daha aşağı temperatura qədər soyuda bilən, hidrogenin və ya heliumun soyudulması üçün qurğular;
2. metal hidridlərin yığılması və ya təmizlənməsi üçün istifadə edilən hidrogen izotoplarının toplanması və təmizlənməsi üçün sistemlər
Aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan turbogenişləndiricilər və ya turbogenişləndirici-kompressor tipli aqreqatlar:
a) 35 K (-238°C) və daha aşağı çıxış temperaturda istismar üçün işlənmiş; və
b) hidrogen qazı üçün keçirmə (ötürmə) qabiliyyəti 1 000 kq/s və ya daha çox olan
Aşağıdakı litiumun izotoplarının separasiyası üçün aşağıdakı qurğular və ya zavodlar və onlar üçün sistemlər və avadanlıq:
litium izotoplarının separasiyası üçün qurğular və ya zavodlar
litium izotoplarının separasiyası üçün avadanlıq:
1. litium amalqamları üçün xüsusi hazırlanmış taxmaları olan mayelərarası mübadilə sütunları;
2. civə və ya litium amalqamları üçün nasoslar;
3. litium amalqamları üçün elektroliz özəkləri (elektrolizerlər);
4. qatılaşdırılmış litium hidroksidin məhlulları üçün buxarlandırıcılar
litium izotoplarının separasiyası üçün ion mübadilə sistemləri və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər
xüsusi olaraq litium izotoplarının separasiyası üçün işlənmiş kimyəvi mübadilə sistemləri (kraun efirlərini, kriptandları və ya lariat efirlərini istifadə edən) və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər
Aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan partlayıcı maddələrin və ya partlayıcı qurğuların sınağı üçün işlənmiş təhlükəsiz partlayış tutumları, kameraları, konteynerləri və ya digər qoruyucu analoji qurğular:
a) trotil ekvivalentində 2 kq və ya daha çox partlayış gücünə tam dayanıqlı olması üçün işlənmiş; və
b) müayinə və ya ölçü nəticələrini real zaman rejimində və ya daha sonra ötürmək üçün imkan verən quruluş elementlərinə və ya xüsusiyyətlərə malik olan.
Xüsusi qeyd. Həmçinin hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın
Tritium istehsalı üçün aşağıdakı hədəf yığma aqreqatları və onların komponentləri:
a) nüvə reaktorunda şüalanma daxil olmaqla, xüsusi olaraq şüalanma üsulu ilə tritiumun istehsalı üçün xüsusi olaraq işlənmiş, litium-6 izotopu ilə zənginləşdirilmiş litiumdan hazırlanmış və ya tərkibində litium-6 izotopu ilə zənginləşdirilmiş litium olan hədəf yığma aqreqatları;
b) 1B235.a bəndində göstərilən hədəf yığma aqreqatları üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər.
Tritiumun istehsalı üçün nəzərdə tutulmuş hədəf yığma aqreqatları üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlərə litium qranulları, tritium qaz uducuları və xüsusi örtüklü üzlüklər də daxil edilə bilər
Metallar və ərintilər:
Digər qeydlər olmadığı halda 1C001-1C012 bəndlərində metallar və ərintilər terminləri, aşağıdakı işlənməmiş və ya yarımfabrikat formalarını əhatə edir:
anodlar, kürələr, çubuqlar (doğranmış çubuqlar və məftil üçün pəstahlar daxil olmaqla), metal sələflər (billetlər), bloklar, blümlər, briketlər, keklər, katodlar, kristallar, kublar, kubiklər, toxumlar, qranullar, külçələr, tökmələr, xırdalanmış filiz yığınları, tozlar, halqalar, qırmalar, slyablar, qeyri-düzgün formalı metal pəstahlar, süngərlər, reykalar.
Yarımfabrikat formalar (örtüklü, metalla örtülmüş, dəlikli olub-olmasına baxmayaraq):
a) prokat (yayma), dartılma, təzyiqlə ştamplama, döyülmə, zərbəli təzyiqlə ştamplama, preslənmə, qranullaşdırma, püskürtmə, cilalama, xırdalanma, tozlandırma, üyüdülmə yolu ilə alınmış materiallar, təzyiq və ya digər üsulla emala məruz qalmış künclüklər, şvellerlər, halqalar, disklər, folqa və nazik təbəqələr, döyülmüş metal parçaları, lövhələr, tozlar, ştamplanma və preslənmə ilə alınan məmulatlar, zolaqlar, flanslar, çubuqlar (örtüksüz qaynaq çubuqları, məftil çubuqları və isti yayma ilə alınmış diametri 5-10 mm olan çubuqlar (katanka) daxil olmaqla), profillər, formalar, vərəqlər, zolaqlar, boru və borucuqlar (dairəvi, düzbucaqlı enkəsikli və içiboş borular daxil olmaqla), dartılmış və ya ekstruziya edilmiş məftillər;
b) qumdan formalara, təzyiq altında presformalara, metal, gips və ya digər tipli formalara tökülmə ilə alınmış tökmələr, o cümlədən yüksək təzyiq altında tökülmüş, bişirilmiş pəstahlar və toz metallurgiya üsulu ilə alınmış pəstahlar.
Formalar siyahısında göstərilməyən, lakin yalnış olaraq hazır məmulat kimi göstərilən və əslində yarımfabrikat və ya pəstah formasında olan mallar nəzarət daxilindədir
Aşağıdakı elektromaqnit şüaların udulması üçün xüsusi olaraq işlənmiş materiallar və ya elektrik cərəyanı keçirən polimerlər:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 1C101 bəndinə baxın.
a) 2x10 Hs-dən çox, lakin 3x10 Hs-dən az tezliklərdə dalğaların udulması üçün materiallar.
Qeyd 1. 1C001.a. bəndi şamil edilmir:
a) qeyri-maqnit dolduruculu, təbii və ya sintetik liflərdən hazırlanmış keçə tipli hopduruculara (absorberlərə);
b) maqnit itkisiz və piramidalar, konuslar, pazlar və spiral səthləri daxil olmaqla, işçi səthi yastı olmayan hopduruculara (absorberlərə);
c) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan yastı hopdurucular (absorberlər):
1. aşağıdakı hər hansı bir materiallardan hazırlanmış:
a) düşən enerjinin orta tezliyindən ± 15%-dən çox fərqlənən dalğa diapazonundakı metala müqayisədə 5%-dən çox əksetməni təmin edən və 450 K-dən (177°C) yüksək temperatura dayanıqlı olmayan və karbon dolduruculu köpükləndirilmiş polimer materiallardan (elastik və ya qeyri-elastik) və ya bağlayıcılar daxil olmaqla üzvi materiallardan; və ya
b) 800 K (527°C)-dən yuxarı temperatura dayanıqlı olmayan və düşən enerjinin mərkəzi tezliyində ± 15%-dən çox fərqlənən dalğa diapazonundakı materiallardan fərqli olaraq 20%-dən çox əksetmə əmsalını təmin edən keramik materiallardan.
Texniki qeyd. 1C001.a. bəndinin 1.c.1. qeydinin məqsədləri üçün sınaq nümunələri tərəfləri ən azı 5 ortatezlikli dalğa uzunluqlu olan kvadrat formasında olmalıdır və şüa verən elementin uzaq zonasında yerləşməlidir.
2. 7x10 N/m-dən az gərilmə müqaviməti ilə; və
3. 14x10 N /m-dən az sıxılma möhkəmliyi ilə;
d) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan isitmə ilə sıxlaşdırılmış ferritdən hazırlanmış absorberlərə:
1. xüsusi kütləsi 4,4-dən çox olan; və
2. maksimum işçi temperaturu 548 K (275°C) və ya daha aşağı olan.
e) maqnit itkisi olmayan və sıxlığı 0,15 q/sm və ya daha az olan açıq hüceyrəli plastik materialdan (penoplastdan) hazırlanmış yastı (planar) absorberlər.
Texniki qeyd. 1C001.a. bəndinin 1.e. qeydinin məqsədləri üçün açıq hüceyrəli köpüklər daxili quruluşu atmosferə açıq olan, elastik və məsaməli materiallardır. Açıq hüceyrəli köpüklər həmçinin torşəkilli penoplast kimi tanınır.
Qeyd 2. 1C001.a. bəndinin 1-ci qeydində göstərilən dalğaların udulmasını təmin edən maqnit materiallar boyaların tərkibində olduqda nəzarətdən azad edilmir.
b) 810 nm-dən çox, lakin 2000 nm-dən az dalğa uzunluğunda (150 THs-dən çox, lakin 370 THs-dən az tezliklərdə) olan yaxın infraqırmızı şüalanmanın (NİR) udulması üçün xüsusi olaraq işlənmiş və görünən işıq üçün qeyri-şəffaf materiallar.
Qeyd. 1C001.b. bəndi aşağıdakı hər hansı məqsədlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya hazırlanmış materiallara şamil edilmir:
a) polimerlərin “lazer”lə markalanması; və ya
b) polimerlərin “lazer”lə qaynağı;
c) həcmi elektrik keçiriciliyi 10000 Sim/m-dən (Simens metrəyə) çox olan və ya xüsusi (səthi) müqaviməti 100 Om/m az olan aşağıdakı hər hansı polimer əsasında hazırlanmış elektrik cərəyanı keçirən polimer materialları:
4. polifenilen-vinilen; və ya
5. politiyenilen-vinilen.
Qeyd. 1C001.c. bəndi maye şəklində olan materiallara şamil edilmir.
Texniki qeyd. 1C001.c. bəndinin məqsədləri üçün həcmi elektrik keçiriciliyi və xüsusi (səthi) müqavimət ASTM D 257 standart metodikaya və ya onun milli ekvivalentinə uyğun metodu ilə təyin olunmalıdır
Aşağıdakı metal ərintiləri, metal ərintilərinin tozları və aşqarlanmış materiallar.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 1C202 bəndinə baxın.
Qeyd. 1C002 bəndi örtüklərin çəkilməsi üçün nəzərdə tutulmuş metal ərintilərinə, metal ərintilərin tozlarına və ya aşqarlanmış materiallara şamil edilmir.
1C002 bəndinin məqsədləri üçün, metal ərintilər hər hansı bir digər elementə görə göstərilən metalın (kütləyə görə) daha çox faizi olan ərintilərdir
aşağıdakı alüminidlər:
1. tərkibində ən azı bir əlavə aşqar elementi və maksimum 38% (kütləyə görə) və minimum 15% (kütləyə görə) alüminium olan nikel alüminidləri;
2. tərkibində ən azı bir əlavə aşqar elementi və 10% (kütləyə görə) və ya daha çox alüminium olan titan alüminidləri
1C002.c. bəndində göstərilən tozdan və ya materialın zərrəciklərindən hazırlanmış aşağıdakı metal ərintiləri:
1. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan nikel ərintiləri:
a) 923 K (650°C) temperaturda və 676 MPa gərginlikdə qırılmaya qədər istismar müddəti 10000 saat və daha çox olan; və ya
b) 823 K (550°C) temperaturda və 1095 MPa maksimum gərginliyində azdövrlü yorğunluq 10000 dövr və ya daha çox olan;
2. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan niobium ərintiləri:
a) 1073 K (800°C) temperaturda və 400 MPa gərginlikdə qırılmaya qədər istismar müddəti 10000 saat və çox olan; və ya
b) 973 K (700°C) temperaturda və 700 MPa dövrün maksimum gərginliyində azdövrlü yorğunluq 10000 dövr və ya daha çox olan;
3. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan titan ərintiləri:
a) 723 K (450°C) temperaturda və 200 MPa gərginlikdə qırılmaya qədər istismar müddəti 10000 saat və ya daha çox olan; və ya
b) 723 K (450°C) temperaturda və 400 MPa maksimum gərginliyində azdövrlü yorğunluq 10000 dövr və ya daha çox olan;
4. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan alüminium ərintiləri:
a) 473 K (200°C) temperaturda gərilmə müqavimətinin həddi 240 MPa və ya daha çox olan; və ya
b) 298 K (25°C) temperaturda gərilmə müqavimətinin həddi 415 MPa və ya daha çox olan;
5. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan maqnezium ərintiləri:
a) gərilmə müqavimətinin həddi 345 MPa və ya daha çox olan; və
b) ASTM G-31 standartına uyğun metodika ilə və ya onun milli ekvivalentinə uyğun ölçülmüş 3%-li natrium xloridin su məhlulunda korroziya sürəti ildə 1 mm-dən az olan
Texniki qeydlər. 1C002.b. bəndinin məqsədləri üçün:
1. qırılmaya qədər istismar müddəti ASTM E-139 standartına uyğun metodika ilə və ya onun milli ekvivalenti ilə ölçülməlidir.
2. azdövrlü yorğunluq göstəricisi “Sabit amplitudda azdövrlü yorğunluğun sınağına dair texniki tövsiyələr” ASTM E-606 standartına uyğun metodika ilə və ya onun milli ekvivalentinə uyğun ölçülməlidir. Sınaq birə bərabər olan yüklənmənin qatılıq əmsalı (Kt) və birə bərabər olan yüklənmənin orta qiymətində ox istiqamətində aparılmalıdır. Yüklənmənin orta qiyməti maksimum və minimum yüklənmə fərqinin maksimum yüklənməyə bölmə hasili ilə təyin olunur
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan metal ərintilərin tozları və ya materialların zərrəcikləri:
1. tərkibinə görə aşağıdakı hər hansı sistemdən hazırlanmış:
Texniki qeyd. 1C002.c.1. bəndinin məqsədləri üçün X-ərintilərin tərkibində olan bir və ya çox aşqar elementini ifadə edir.
a) qazturbin mühərriklərin hissələri və ya komponentləri tərkibində istifadə üçün nəzərdə tutulmuş, yəni 10 ərintinin hissəciklərində 100 mkm-dən iri (istehsal prosesində daxil olunan) ən azı üç qeyri-metal hissəcik tərkibli nikel ərintiləri (Ni-Al-X, Ni-X-Al);
b) niobium ərintiləri (Nb-Al-X və ya Nb-X-Al, Nb-Si-X və ya Nb-X-Si, Nb-Ti-X və ya Nb-X-Ti);
c) titan ərintiləri (Ti-Al-X və ya Ti-X-Al);
d) alüminium ərintiləri (Al-Mg-X və ya Al-X-Mg, Al-Zn-X və ya Al-X-Zn, Al-Fe-X və ya Al-X-Fe); və ya
e) maqnezium ərintiləri (Mg-Al-X və ya Mg-X-Al);
2. nəzarət edilən mühitdə aşağıdakı hər hansı prosesin köməyi ilə hazırlanmış:
a) vakuumlu püskürdülmə;
b) qazla püskürdülmə;
c) mərkəzdənqaçma püskürdülmə;
d) sürətli damcı bərkiməsi;
e) ərintinin spinninqlənməsi və xırdalanması;
f) ərintinin ekstraksiyası və xırdalanması;
g) mexaniki aşqarlama; və ya
h) plazma püskürdülməsi; və
3. 1C002.a. və ya 1C002.b. bəndində göstərilən materialların əldə edilməsi üçün yararlı olan
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan aşqarlanmış materiallar:
1. 1C002.c.1. bəndində göstərilən istənilən tərkibli sistemdən hazırlanmış;
2. xırdalanmamış pulcuqlar, lentlər və ya nazik mil şəklində olan; və
3. nəzarət edilən mühitdə aşağıdakı hər hansı üsulla hazırlanmış:
a) sürətli damcı bərkiməsi;
b) ərintinin spinninqi; və ya
c) ərintinin ekstraksiyası.
1C002 bəndinin məqsədləri üçün:
1. vakuumlu püskürdülmə - metalda həll olunmuş qazın sürətlə vakuuma buraxılması nəticəsində ərimiş metal axınının 500 mkm və daha kiçik diametrli damcıların püskürdülmə prosesidir;
2. qazla püskürdülmə - yüksəktəzyiqli qaz axınında ərimiş metal ərintisi axınının diametri 500 mkm və daha kiçik damcılarla püsküldülmə prosesidir;
3. mərkəzdənqaçma püskürdülmə - vannada olan ərimiş metalın və ya metal axınının mərkəzdənqaçma qüvvəsi ilə 500 mkm və ya daha kiçik diametrli damcılara çevrilmək prosesidir;
4. sürətli damcı bərkiməsi - ərimiş metalın soyudulmuş maneəyə dəyməklə lopaya bənzər məhsulun əmələ gəlməsi ilə nəticələnən ərimiş metalın sürətli bərkimə prosesidir;
5. ərintilərin spinninqi - məftil, lent və ya lopaya bənzər məhsulun əmələ gəlməsi ilə soyudulmuş fırlanan baraban üzərinə düşən ərimiş metal axınının sürətlə bərkimə prosesidir;
6. xırdalama - materialın parçalama və ya üyüdülməsi vasitəsilə hissəciklərinin alınması prosesidir;
7. ərintinin ekstraksiyası - soyuduluş fırlanan diskin qısa seqmentinin ərimiş metal vannasına daxil edilməsi vasitəsilə ərintinin sürətli bərkiməsi və məhsulun lent şəklində ekstraksiyası prosesidir;
8. mexaniki aşqarlama - mexaniki təsir vasitəsilə təmiz maddələrin tozları və liqatur tozları arasında kimyəvi əlaqələrin yaradılması, pozulması və təkrar əlaqələrin formalaşdırılmasından ibarət olan aşqarlama prosesidir. Ərintiyə müvafiq tozların əlavə edilməsi ilə qeyri-metal hissəciklər də daxil edilə bilər;
9. plazma püskürdülməsi - təsirsiz qaz mühitində plazmatronların istifadəsi ilə ərimiş metal axınının diametri 500 mkm və ya daha kiçik damcılarla püskürdülmə prosesidir;
10. 1C002 bəndinin texniki qeydlərində qeyd olunan sürətli bərkimə anlayışı 1000 K/san-dən çox soyuma sürəti ilə ərimiş materialın bərkimə prosesidir.
Aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan müxtəliftipli və istənilən formalı maqnit metallar:
başlanğıc nisbi maqnit nüfuzluluğu 120000 və ya daha çox olan və qalınlığı 0,05 mm və ya daha az olan.
Texniki qeyd. 1C003.a. bəndinin məqsədləri üçün başlanğıc nisbi maqnit nüfuzluluğunun ölçülməsi tamamilə yanmış materiallarda aparılmalıdır
aşağıdakı hər hansı xarakteristikaya malik olan maqnitostriktiv ərintilər:
1. doyma maqnitostriksiyası 5x10-dən çox olan; və ya
2. qarşılıqlı maqnit-mexaniki təsir əmsalı (k) 0,8-dən çox olan; və ya
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan amorf və ya nanokristallik ərintilərdən lentlər:
1. ən azı 75% (kütləyə görə) dəmirdən, kobaltdan və ya nikeldən ibarət olan;
2. doyma maqnit induksiyası 1,6 T (Bs) və ya daha çox olan; və
3. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) lentin qalınlığı 0,02 mm və ya daha az olan; və ya
b) xüsusi elektrik müqaviməti 2x10Om/sm və ya daha çox olan.
Texniki qeyd. 1C003.c. bəndinin məqsədləri üçün nanokristallik materiallara rentgen difraksiyası metodu ilə müəyyən edilmiş kristal hissəciklərin ölçüsü 50 nm və ya daha az olan materiallar aid edilir
Aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan dəmir, nikel və ya mis əsaslı “matris”li uran-titan ərintiləri və ya volfram ərintiləri:
a) sıxlığı 17,5 q/sm-dan çox olan;
b) elastiklik həddi 880 MPa-dan çox olan;
c) gərilməyə müqavimət həddi 1270 MPa-dan çox olan; və
d) nisbi uzanması 8%-dən çox olan
Uzunluğu 100 m-dən çox olan və ya kütləsi 100 q-dan çox olan aşağıdakı “kompozit” “ifratkeçirici”lər:
a) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan bir və ya bir neçə niobium-titan liflərindən ibarət olan “kompozit” “ifratkeçirici”lər:
1. mis və ya qarışıq mis əsaslı “matris”dən fərqlı digər “matris”ə yerləşdirilmiş; və
2. en kəsiyinin sahəsi 0,28x10mm-dən az olan (diametri 6 mkm olan dairəvi enkəsikli liflərdən);
b) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan bir və ya bir neçə “ifratkeçirici” liflərdən ibarət olan niobium-titandan fərqli olan “kompozit” “ifratkeçirici”lər:
1. sıfır maqnit sahədə “kritik temperatur”u 9,85 K-dən (-263,31°C) yüksək olan; və
2. keçiricinin uzununa oxuna perpendikulyar olan istənilən tərəfə istiqamətləndirilmiş maqnit sahədə 4,2 K (- 268,96C) temperaturda “ifratkeçirici”lər halında qalan və 1750 A/mm-dən çox kritik sıxlıqlı elektrik cərəyan keçdikdə bütün keçiricinin kəsiyində 12 T maqnit induksiyasına uyğun olan;
c) 115 K-dən (-158,16C) yüksək temperaturda “ifratkeçirici” vəziyyətində qalan bir və ya bir neçə “ifratkeçirici” liflərdən ibarət olan “kompozit” “ifratkeçirici”lər.
Texniki qeyd. 1C005 bəndinin məqsədləri üçün liflər məftil, silindr, plyonka, lent və zolaqlar şəklində ola bilər
Aşağıdakı mayelər və sürtkü materialları:
tərkibində ikidən çox efir və ya tioefir funksional qrupları və ya onların qarışıqları olan və ya əsas tərtibedici kimi tərkibində fenilen və ya alkilfenilen efirləri və ya tioefirləri və ya onların qarışıqları olan sürtkü materialları
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan amortizasiya və ya flotasiya mayeləri:
1. təmizlik dərəcəsi 99,8%-dən çox olan;
2. 100 ml-də 200 mkm və ya daha böyük ölçüdə 25-dən az hissəcik ehtiva edən; və
3. ən azı 85%-i aşağıdakı hər hansı birləşmələrdən hazırlanmış:
a) dibromtetraflüoretan (CAS 25497-30-7, CAS 124-73-2, 27336-23-8);
b) polixlortriflüoretilen (yalnız yağlı və mumvari modifikasiyaları); və ya
c) polibromtriflüoretilen;
d) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan elektronika üçün flüorkarbonlu soyuducu mayelər:
1. tərkibində 85% (kütləyə görə) və ya daha çox aşağıdakı hər hansı bir maddə və ya onların qarışıqları olan:
a) perflüorpolialkil efir-triazinlərin və ya perflüoralifatik efirlərin monomer formaları;
b) perflüoralkilaminlər;
c) perfülorsikloalkanlar; və ya
2. 298 K (25°C) temperaturda sıxlığı 1,5 q/ml və ya daha çox olan;
3. 273 K (0°C) temperaturda maye şəklində olan; və
4. 60% (kütləyə görə) və ya daha çox flüor tərkibli.
Qeyd. 1C006.d. bəndi tibbi məhsul kimi müəyyən olunmuş və qablaşdırılmış materiallara şamil edilmir
Aşağıdakı keramik tozlar, keramik “matris”li “kompozit” materiallar və prekursor materiallar:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 1C107 bəndinə baxın.
a) xüsusi əlavələr istisna olmaqla tərkibində milyona 5000 hissəcikdən az ümumi metal aşqarları olan, hissəciklərin orta ölçüsü 5 mkm və ya daha az olan, həmçinin 10 mkm-dən böyük ölçülü hissəciklərin miqdarı 10%-dən çox olmayan titan dibromidin (TiB2) (CAS 12045-63-5) keramik tozları;
c) aşağıdakı keramik “matris”li “kompozit” materiallar:
1. şüşə və ya oksid “matris”li və aşağıdakı hər hansı biri ilə armaturlaşdırılmış keramik-keramik tipli “kompozit” materiallar:
a) aşağıdakı hər hansı materiallardan hazırlanmış arası kəsilməyən liflərlə:
1. Al2O3 (CAS 1344-28-1); və ya
Qeyd. 1C007.c.1.a. bəndi 1273 K (1000°C) temperaturda gərilməyə müqavimət həddi 700 MPa-dan az olan və ya 100 saat müddətində 1273 K (1000°C) temperaturda və 100 MPa-da gərginlikdə sürünmə deformasiyası 1%-dən artıq olan bu materiallardan ibarət olan liflərlə armaturlaşdırılmış “kompozit”lərə şamil edilmir;
b) aşağıdakı hər hansı materialdan hazırlanmış liflərlərlə:
1. aşağıdakı hər hansı materialdan hazırlanmış:
2. “xüsusi gərilmə müqaviməti” 12,7x10m-dən çox olan;
2. “matris”i silisium, sirkonium və ya bor karbidlərindən və ya nitridlərindən hazırlanmış keramika “matris”li “kompozit” materiallar;
e) 1C007.c. bəndində göstərilən materialların “istehsal”ı üçün xüsusi olaraq işlənmiş aşağıdakı prekursor materiallar:
1. polidiüzvisilanlar;
3. polikarbosilazanlar;
Texniki qeyd. 1C007 bəndinin məqsədləri üçün prekursor materiallar silisium karbidin, silisium nitridin və ya silisium, karbon və azot tərkibli keramikanın “istehsal”ında istifadə edilən xüsusi təyinatlı polimer və ya metal-üzvi materiallardır
Tərkibində flüor olmayan aşağıdakı polimer maddələr:
a) aşağıdakı imidlər:
2. şüşəyəbənzər vəziyyətə keçmə temperaturu (Tg) 563 K-dən (290°C) çox olan aromatik poliamid-imidlər (PAİ);
3. şüşəyəbənzər vəziyyətə keçmə temperaturu (Tg) 505 K-dən (232°C) çox olan aromatik poliimidlər;
4. şüşəyəbənzər vəziyyətə keçmə temperaturu (Tg) 563 K (290°C-dən) çox olan aromatik poliefirimidlər;
Qeyd. 1C008.a. bəndi maye və ya bərk “əriyən”, o cümlədən qatran, toz, qranul, plyonka, vərəq, lent və zolaq şəklində olan maddələrə şamil edilir.
Xüsusi qeyd. Plyonka, vərəq, lent və ya zolaq şəklində olan “əriməyən” aromatik polimidiidlərdən olan məmulatlar üçün 1A003 bəndinə baxın:
d) poliarilen ketonları;
e) arilen qrupu bifenilen, trifenilen və ya onların kombinasiyasından ibarət olan poliarilen sulfidlər;
f) şüşəyəbənzər vəziyyətə keçmə temperaturu (Tg) 563 K-dən (290°C) çox olan polibifenilen efirsulfonlar.
1. 1C008.a.2. bəndinin məqsədləri üçün termoplastik materiallar, 1C008.a.4. və 1C008.f. bəndlərində göstərilən materiallar üçün şüşəyəbənzər vəziyyətə keçmə temperaturu (Tg) ISO 11357-2:1999 standart metodu və ya onun milli ekvivalentində təsvir olunmuş metodu ilə təyin olunur;
2. 1C008.a.2. bəndinin məqsədləri üçün termoreaktiv materiallar və 1C008.a.3. bəndində göstərilən materiallar üçün şüşəyəbənzər vəziyyətə keçmə temperaturu (Tg) ASTM D 7028-07 standart metodunda və ya onun milli ekvivalentində təsvir olunmuş 3 nöqtəli əymə metodu vasitəsilə təyin olunur. Sınaq şüşəyəbənzər vəziyyətə keçmə temperaturu (Tg) maksimum olan standart termoreaktiv proseslər zamanı ASTM E 2160-04 standartına və ya onun milli ekvivalent standartında qeyd olunduğu kimi minimum 90% bərkimə dərəcəsinə çatmış quru nümunədə aparılmalıdır
Aşağıdakı emal edilməmiş flüorlaşdırılmış birləşmələr:
b) tərkibində 10% (kütləyə görə) və ya daha çox əlaqələndirilmiş flüor olan flüorlaşdırılmış poliimidlər;
c) tərkibində 30% (kütləyə görə) və ya daha çox əlaqələndirilmiş flüor olan flüorlaşdırılmış fosfazen elastomerlər
Aşağıdakı “lifli və ya sapaoxşar materiallar”:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 1C210 və 9C110 bəndlərinə baxın.
1. 1C010.a., 1C010.b., 1C010.c. və ya 1C010.e.1.b. bəndində göstərilən “lifli və ya sapaoxşar materiallar”ın “xüsusi gərilmə müqaviməti”nin, “elastiklik modulu”nun və ya xüsusi kütləsinin hesablanması məqsədilə qırılmaya davamlılıq həddi və modul ISO 10618:2004 standartın A metodu ilə və ya milli ekvivalent standartlarla təyin olunmalıdır;
2. 1C010 bəndində göstərilən çoxistiqamətli “lifli və ya sapaoxşar materiallar”ın (məsələn, parçaların, lifli matların və ya həcmli toxumaların) “xüsusi gərilmə müqaviməti”nin, “elastiklik modulu”nun və ya xüsusi kütləsinin qiymətləndirilməsi məqsədi ilə onların istehsalında istifadə olunan təkistiqamətli monosapların (məsələn, monosapların, ipliklərin, zəif əyirmiş ipliklərin və ya hörmələrin (jqut) mexaniki xassələrinin əsasında aparılmalıdır.
a) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan üzvi “lifli və ya sapaoxşar materiallar”:
1. “elastiklik modulu” 12,7x10 m-dən çox olan; və
2. “xüsusi gərilmə müqaviməti” 23,5x10 m-dən çox olan.
Qeyd. 1C010.a. bəndi polietilenə şamil edilmir.
b) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan karbonlu “lifli və ya sapaoxşar materiallar”:
1. “elastiklik modulu” 14,65x10 m-dən çox olan; və
2. “xüsusi gərilmə müqaviməti” 26,82x10 m-dən çox olan.
Qeyd. 1C010.b. bəndi aşağıdakılara şamil edilmir:
a) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “mülki uçuş aparatı”nın konstruksiyalarının təmiri üçün “lifli və ya sapaoxşar materiallar”a və ya laylı strukturlu materiallara (laminatlara):
1. səthi 1 m-dən çox olmayan;
2. uzunluğu 2,5 m-dən çox olmayan; və
3. eni 15 mm-dən çox olmayan;
b) uzunluğu 25 mm və ya daha az olan mexaniki üsulla parçalanmış, üyüdülmüş və ya kəsilmiş “lifli və ya sapaoxşar materiallar”;
c) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan qeyri-üzvi “lifli və ya sapaoxşar materiallar”:
1. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikalara malik olan:
a) tərkibində 50% (kütləyə görə) və ya daha çox silisium dioksid olan və “elastiklik modulu” 2,54 x 10m-dən çox olan; və ya
b) 1C010.c.1.a. bəndində qeyd olunmayan və “elastiklik modulu” 5,6 x 10m-dən çox olan; və
2. təsirsiz mühitdə ərimə, yumşalma, parçalanma və ya sublimasiya nöqtəsi 1922 K-dən (1649°C) çox olan;
Qeyd. 1C010.c. bəndi aşağıdakılara şamil edilmir:
a) “elastiklik modulu” 10x10 m-dən az olan, 3% və ya daha çox (kütləyə görə) silisium dioksiddən ibarət olan, diskret, çoxfazalı, doğranmış liflər və ya matlara səliqəsiz yığılmış şəkildə polikristallik alüminium lifləri;
b) molibden liflər və ya molibden ərintilərdən olan liflər;
d) təsirsiz mühitdə ərimə, yumşalma, parçalanma və ya sublimasiya temperaturu 2043 K-dən (1770°C) az olan diskret keramik liflər.
d) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan “lifli və sapaoxşar materiallar”:
1. aşağıdakı hər hansı materiallardan hazırlanmış:
a) 1C008.a. bəndində göstərilən poliefirimidlər; və ya
b) 1C008.d.-1C008.f. bəndlərində göstərilən materiallar; və ya
2. 1C010.d.1.a. və ya 1C010.d.1.b. bəndində göstərilən materiallardan ibarət olan və 1C010.a., 1C010.b. və ya 1C010.c. bəndində göstərilən digər tipli liflərlə birləşdirilmiş;
Texniki qeyd. 1C010.d.2. bəndinin məqsədləri üçün birləşdirilmiş anlayışı bütöv sap halında olan gücləndirilmiş “matris”in əldə edilməsi üçün termoplastik liflərdən ibarət olan sapların armatur sapları ilə qarışdılmasını ifadə edir.
e) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan qismən və ya tamamilə qatran və ya peklə hopdurulmuş “lifli və ya sapaoxşar materiallar” (prepreqlər), metalla və ya karbonla örtülmüş “lifli və ya sapaoxşar materiallar” (preformalar) və ya karbon lifli preformalar:
1. tərkibində aşağıdakı hər hansı material olan:
a) 1C010.c. bəndində göstərilən qeyri-üzvi “lifli və ya sapaoxşar materiallar”; və ya
b) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan üzvi və ya karbon “lifli və ya sapaoxşar materiallar”:
1. “elastiklik modulu” 10,15x10 m-dən çox olan; və
2. “xüsusi gərilmə müqaviməti” 17,7x10 m-dən çox olan; və
2. tərkibində aşağıdakı hər hansı material olan:
a) 1C008. və ya 1C009.b. bəndində göstərilən qatran və ya pek;
b) dinamik mexaniki analiz üzrə şüşəvari vəziyyətə keçid temperaturu (DMA Tg) 453 K (180°C) və ya daha çox olan və tərkibində fenol qatranı olan; və ya
c) dinamik mexaniki analiz üzrə şüşəvari vəziyyətə keçid temperaturu (DMA Tg) 505 K (232°C) və ya daha çox olan və tərkibində 1C008 və ya 1C009.b. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan qatran və pek olan, lakin fenol qatranı olmayan.
Qeyd 1. Metalla və ya karbonla örtülmüş, lakin qatranla və ya peklə hopdurulmamış “lifli və ya sapaoxşar materiallar” (preformalar) və ya karbon lifli preformalar 1C010.a., 1C010.b. və ya 1C010.c. bəndində göstərilən “lifli və ya sapaoxşar materiallar”a aid edilir.
Qeyd 2. 1C010.e. bəndi şamil edilmir:
a) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “mülki uçuş aparatı”nın konstruksiya elementlərinin təmiri üçün epoksid qatranla hopdurulmuş “matris”li karbonlu “lifli və ya sapaoxşar materiallar” və ya laylı strukturlu materiallar (laminatlar):
1. səthi 1m-dən çox olmayan;
2. uzunluğu 2,5 m-dən çox olmayan; və
3. eni 15 mm-dən çox olan;
b) uzunluğu 25,0 mm və ya daha az olan mexaniki parçalanmış, üyüdülmüş və ya kəsilmiş, tam və ya qismən 1C008 və ya 1C009.b bəndində göstərilənlərdən fərqli olan qatranla və ya peklə hopdurulmuş karbonlu “lifli və ya sapaoxşar materiallar”.
1. 1C010.e. bəndinin və Qeyd 1-in məqsədləri üçün karbon lifli preformalar – “kompozit”in formalaşdırılması üçün “matris”i daxil etməkdən əvvəl detal karkasını yaratmaq üçün nəzərdə tutulmuş örtüklü və ya örtüksüz liflərdən ibarət olan nizamlanmış strukturdur;
2. 1C010.e.2. bəndində göstərilən materiallar üçün dinamik mexaniki analiz üzrə şüşəvari vəziyyətə keçid temperaturu (DMA Tg) ASTM D 7028-07 standart metodunda və ya onun milli ekvivalentində təsvir olunmuş metodu vasitəsilə quru nümunədə təyin olunur. Termoreaktiv materiallar üçün isə ASTM E 2160-04 standartında və ya onun milli ekvivalent standartında qeyd olunduğu kimi, quru nümunənin bərkimə dərəcəsi 90%-dən az olmamalıdır
Aşağıdakı metallar və birləşmələr:
Xüsusi qeyd. Həmçinin hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) və 1C111 bəndinə baxın
tərkibində 99% və ya daha çox sirkonium, maqnezium və onların ərintiləri olan materiallardan hazırlanmış, hissəciklərinin ölçüləri 60 mkm-dən az olan kürəvi, tozaoxşar, sferoid formalı, laylanan və ya üyüdülmüş metallar.
Texniki qeyd. 1C011.a. bəndinin məqsədləri üçün sirkoniumun tərkibində təbii olan hafniumun miqdarı (adətən 2%-dən 7%-yə qədər) sirkoniumla birlikdə hesab olunur.
Qeyd. Alüminiuma, maqneziuma, sirkoniuma və ya berilliuma inkapsullaşdırmanın edilib-edilməməsindən asılı olmayaraq 1C011.a. bəndində göstərilən metallara və ya ərintilərə nəzarət olunur
aşağıdakı xarakteristikalara malik olan hissəciklərin ölçüləri 60 mkm və ya daha az olan bor və ya bor ərintiləri:
1. kütləyə görə təmizliyi 85% və ya daha çox olan bor;
2. kütləyə görə təmizliyi 85% və ya daha çox olan bor ərintiləri.
Qeyd. Alüminiuma, maqneziuma, sirkoniuma və ya berilliuma inkapsullaşdırmanın edilib-edilməməsindən asılı olmayaraq 1C011.b. bəndində göstərilən metallara və ya ərintilərə nəzarət olunur
quanidin nitrat (CAS 506-93-4)
nitroquanidin (NQ) (CAS 556-88-7).
Xüsusi qeyd. Hərbi məqsədlər üçün nəzərdə tutulmuş, başqa maddəllərlə qarışdırılmış metal tozlarından ibarət olan qarışıqlar üçün, həmçinin hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) və 1C111 bəndinə baxın
Aşağıdakı materiallar:
Texniki qeyd. 1C012. bəndinin məqsədləri üçün bu materiallar adətən, nüvə istilik mənbələri kimi istifadə olunur
tərkibində 50%-dən (kütləyə görə) çox plutonium-238 izotopu olan istənilən formada plutonium.
Qeyd. 1C012.a. bəndi aşağıdakılara şamil edilmir:
a) tərkibində 1 q və ya daha az plutonium olan göndərişlərə;
b) tərkibində 3 “effektiv qram” və ya daha az plutonium olan, cihazlarda həssas element kimi istifadə olunan yüklərə
istənilən formada “əvvəlcədən zənginləşdirilmiş” neptunium-237.
Qeyd. 1C012.b. bəndi tərkibində 1q və ya daha az neptunium-237 olan yüklərə şamil edilmir
1C001 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan 9A012 və ya 9A112.a. bəndlərində göstərilən “raketlər”də və ya pilotsuz uçuş aparatlarının tərtibedici hissələrində istifadə etmək üçün obyektin görünməsini (məsələn, obyektdən ultrabənövşəyi/infraqırmızı siqnalları və akustik siqnalları) radiolokasiyada əksetmə qabiliyyətini azaltmaq üçün materiallar və cihazlar.
Qeyd 1. 1C101 bəndi aşağıdakılara şamil edilir:
a) radiolokasiyada əksetmə qabiliyyətini azaltmaq üçün xüsusi hazırlanmış struktur materiallara və örtüklərə;
b) elektromaqnit spektrinin mikrodalğalı, infraqırmızı və ya ultrabənövşəyi diapazonunda əksetmə və ya şüalanma qabiliyyətinin azaldılması və ya dəyişdirilməsi üçün boyalar daxil edilməklə, xüsusi hazırlanmış örtüklərə.
Qeyd 2. 1C101 bəndi peyklərin termik tənzimlənməsi üçün xüsusi istifadə olunan örtüklərə şamil edilmir.
Texniki qeyd. 1C101 bəndində raket termini uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan mürəkkəb reaktiv sistemləri və pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir
9A004 bəndində göstərilən kosmik daşıyıcı raketlərdə və ya 9A104 bəndində göstərilən raket-zondlar üçün istifadə edilməsi xüsusi işlənmiş, həddindən artıq doydurulmuş piroliz edilmiş karbon-karbon materiallar
1C007 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan qrafit və keramika materialları:
a) mürəkkəb reaktiv mərmilərin ucluqlarında (soplo) və qaytarılan kosmik cihazların burun hissələrində istifadə üçün 288 K (15°C) temperaturunda həcm sıxlığı 1,72 q/sm və ya daha çox olan, dənələrin ölçüsü 100 mkm və ya daha az olan, dəzgah vasitəsilə aşağıda göstərilən hər hansı bir məhsula emal edilə bilən xırda dənəli qrafitdən həcmli tədarüklər:
1. diametri 120 mm və ya daha çox olan və uzunluğu 50 mm və ya daha çox olan silindrlər;
2. daxili diametri 65 mm və ya daha çox olan, qalınlığı 25 mm və ya daha çox olan və uzunluğu 50 mm və ya daha çox olan borular; və ya
3. ölçüləri 120 mm x 120 mm x 50 mm və ya daha çox olan bloklar.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 0C004 bəndinə baxın.
b) 9A004 bəndində göstərilən “raketlər”də, kosmik daşıyıcı raketlərdə və ya 9A104 bəndində göstərilən raket-zondlarda tətbiq edilən reaktiv mərmilərin ucluqlarında (soplo) və qaytarılan kosmik aparatların burun hissələrində istifadə edilən piroqrafit və ya liflə armaturlaşdırılmış qrafit.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 0C004 bəndinə baxın.
c) 9A004 bəndində göstərilən “raketlər”də, kosmik daşıyıcı raketlərin və ya 9A104 bəndində göstərilən raket-zondların antena müqavimət sipərləri üçün istifadə olunan (100 MHs - 100 GHs tezliklərdə dielektrik əmsalı 6-dan az olan) keramikadan kompozit materiallar;
d) 9A004 bəndində göstərilən “raketlər”in, kosmik daşıyıcı raketlərin və ya 9A104 bəndində göstərilən raket-zondların burun müqavimət sipərləri üçün istifadə olunan yandırılmamış keramika ilə gücləndirilmiş kəsilmə ilə işlənə bilən silisium karbid parçaları;
e) 9A004 bəndində göstərilən “raketlər”in, kosmik daşıyıcı raketlərin və ya 9A104 bəndində göstərilən raket-zondların ucluqlarının (soplo) qanadlarında və qaytarılan aparatların burun müqavimət sipərləri üçün istifadə edilən keramikadan kompozitlərlə armaturlaşdırılmış silisium karbid;
f) 9A004 bəndində göstərilən “raketlər”in, kosmik daşıyıcı raketlərin və ya 9A104 bəndində göstərilən raket-zondların raketlərin komponentləri (məsələn, qaytarılan cihazlar, ucluqlar (soplo), aparıcı qanad, idarəetmənin səthi və ya reaktiv mühərrikinin boğaz əlavələri üçün liflər və ya saplarla armaturlaşdırılmış və ərimə temperaturu 3000°C və ya daha çox olan yüksək tempertatura davamlı keramika (UHTC) matrisdən ibarət kəsilmə ilə işlənə bilən keramika kompozit materialları.
Qeyd. 1C107.f. bəndi qeyri-kompozit şəkildə yüksək tempertatura davamlı keramika (UHTC) materiallarına şamil edilmir.
Texniki qeyd 1. 1C107.f. bəndində raket termini uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan mürəkkəb reaktiv sistemləri və pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir.
Texniki qeyd 2. Yüksək temperatura davamlı keramika (UHTC) termininə aşağıdakılar daxildir:
1. titan diborid (TiB2);
2. sirkonium diborid (ZrB2);
3. niobium diborid (NbB2);
4. hafnium diborid (HfB2);
5. tantal diborid (TaB2);
6. titan karbid (TiC);
7. sirkonium karbid (ZrC);
8. niobium karbid (NbC);
9. hafnium karbid (HfC);
10. tantal karbid (TaC)
1C011 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan raket yanacağı və onun üçün kimyəvi tərtibedicilər:
a) raket yanacağı üçün tərtibedicilər:
1. hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) təsvir edilənlərdən fərqli olan, ISO 2591-1:1988 standartına və ya onun milli ekvivalentinə uyğun, kütləyə görə 97% və daha çox olan diametri 200 mkm-dən daha az olan eyni ölçülü alüminium zərrəciklərdən ibarət olan, həmçinin kütləyə görə 10%-dən az olmayan zərrəciklərin diametri 63 mkm-dən kiçik olan kürəvi alüminium tozu.
Texniki qeyd. 63 mkm (ISO R-565) zərrəciklərin diametri 250 meş (Tayler) və ya 230 meş (ASTME-11) uyğundur;
2. hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) təsvir edilənlərdən fərqli olan aşağıdakı metal tozlar:
a) tərkibində aşağıdakı hər hansı bir elementin kütləyə görə 97% və ya daha çox olan, kürəvi, narın dispersiya olunmuş və ya sferoid şəkilli, laylı və ya xırdalanmış, ən azından hissəciklərin ümumi həcminin və ya çəkisinin 90% ölçüsü 60 mkm-dən kiçik hissəciklərdən (ələk istifadəsi, lazer difraksiyası və ya optik skanlama kimi ölçmə üsulları ilə təyin edilmiş) ibarət olan zaman, sirkonium, berilium və ya maqnezium metal tozları və ya bu metalların ərintiləri:
Texniki qeyd. Sirkoniumun tərkibində təbii olan hafnium (adətən 2% - 7%) sirkoniumla birlikdə hesablanır.
b) kürəvi, narın dispersiya olunmuş və ya sferoid şəkilli, laylı və ya xırdalanmış, ən azından hissəciklərin ümumi həcminin və ya çəkisinin 90% ölçüsü 60 mkm-dən kiçik hissəciklərdən (ələk istifadəsi, lazer difraksiyası və ya optik skanlama kimi ölçmə üsulları ilə təyin edilmiş) ibarət olan zaman, tərkibində kütləyə görə 85% və ya çox bor olan bor və ya bor ərintisinin metal tozları.
Qeyd. 1C111a.2.a. və 1C111a.2.b. bəndləri hissəcik-lərin multirejim paylanma ilə toz qarışıqlarına (məsələn, müxtəlif ölçülü qranul qarışıqları) bir və ya çox rejim nəzarətdə olan zaman şamil edilir;
3. maye yanacaqlı reaktiv mühərriklərdə istifadə edilən oksidləşdiricilər:
a) diazot trioksid (CAS 10544-73-7);
b) azot dioksid (CAS 10102-44-0)/diazot tetraoksid (CAS 10544-72-6);
c) diazot pentaoksid (CAS 10102-03-1);
d) azot oksidlərin qarışıqları (MON).
Texniki qeyd. Azot oksidlərin qarışıqları (MON) - raket sistemlərində istifadə edilən azot oksidin (NO) diazottetraoksiddə, azot dioksiddə məhlullardır (N2O4/NO2). Tərkiblər müxtəlif kompozisiyada ola bilər və onlar MONi və ya MONij kimi qeyd oluna bilərlər, burada i və j qarışıqda azot oksidin faizini göstərən bütöv rəqəmlərdir (məsələn, MON3 – 3%-li azot oksiddən ibarətdir, MON25 – 25%-li azot oksiddən ibarətdir). Yuxarı hədd MON40 40%-li (kütləyə görə);
e) aşqarlı buxarlanan qırmızı azot turşusu (IRFNA) üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın;
f) flüorun və ya bir və ya bir neçə digər halogenlərin, oksigenin və ya azot birləşmələri üçün, həmçinin hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) və 1C238 bəndinə baxın;
4. hidrazin törəmələri:
Xüsusi qeyd. Həmçinin hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın:
a) trimetilhidrazin (CAS 1741-01-1);
b) tetrametilhidrazin (CAS 6415-12-9);
c) N,N-diallilhidrazin (CAS 5164-11-4);
d) allilhidrazin (CAS 7422-78-8);
e) etilendihidrazin (CAS 6068-98-0);
f) monometilhidrazin dinitrat;
g) qeyri-simmetrik dimetilhidrazin nitrat;
h) hidrazin azid (CAS 14546-44-2);
i) 1,1-dimetilhidrazin azid (CAS 2227955-52-4)/1,2-dimetilhidrazin azid (CAS 299177-50-7);
j) hidrazin dinitrat (CAS 13464-98-7);
k) dihidrazindiimidooksalat (CAS 3457-37-2);
l) 2-hidroksietilhidrazin nitrat (HEHN);
m) hidrazinperxlorat (hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın);
n) hidrazindiperxlorat (CAS 13812-39-0);
o) metilhidrazin nitrat (MHN) (CAS 29674-96-2);
p) 1,1-dietilhidrazinnitrat (DEHN)/ 1,2-dietilhidrazin nitrat (DEHN)) (CAS 363453-17-2);
q) 3,6-dihidrazintetrazin nitrat (1,4-dihidrazin nitrat) (DHTN);
5. 9A012 və ya 9A112.a. bəndində göstərilən raketlərdə və pilotsuz uçuş aparatlarında istifadə edilən yüksək sıxlıqlı enerji materialları, hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilənlərdən fərqli olan:
a) tərkibində bərk və maye yanacaq olan qarışıq yanacaq, məsələn, xüsusi yanma istiliyi 40 x 10C/kq və ya daha çox olan bortərkibli suspenziya;
b) 20°C temperaturda və bir atmosferdə (101,325 kPa)-da ölçülmüş bir həcmə enerji sıxlığı 37,5 x 10C/mvə ya daha çox olan digər yüksək enerjili yanacaq növləri və yanacaq aşqarları (məsələn, kuban, ion məhlulları, JP-10).
Qeyd. Ayrıca 9A012 və ya 9A112.a. bəndində göstərilən raketlər və pilotsuz uçuş aparatları üçün xüsusi olaraq hazırlanmamış, 1C111.a.5.b. bəndi yerin təkindən çıxarılan təmizlənmiş yanacağa və bitki xammalından hazırlanmış bioyanacağa, həmçinin mülki aviasiya üçün sertifikatlaşdırılmış yanacağa şamil edilmir.
Texniki qeyd. 1C111.a.5. bəndində raket termini uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan mürəkkəb reaktiv sistemləri və pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir.
6. hidrazin yanacağının aşağıdakı əvəzediciləri:
a) 2-dimetilaminetilazid (DMAZ) (CAS 86147-04-8);
1. ucunda karboksi qrupu olan polibutadiyen (ucunda karboksil qrupu olan polibutadiyen daxil olmaqla) (CTPB);
2. hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) təsvir edilənlərdən fərqli olan ucunda hidroksi qrupu olan polibutadiyen (ucunda hidroksil qrupu olan daxil olmaqla) (HTPB) (CAS 69102-90-5);
3. polibutadiyen-akril turşusu sopolimeri (PBAA);
4. polibutadiyen-akril turşusu-akrilonitril sopolimeri (PBAN) (CAS 25265-19-4 / (CAS 68891-50-9);
5. politetrahidrofuran polietilenqlikol (TPEG);
Texniki qeyd. Politetrahidrofuran polietilenqlikol (TPEG) poli-1,4-butandiolun (CAS 110-63-4) və polietilenqlikolun (PEG) (25322-68-3) blok-sopolimeridir.
6. poliqlisidil nitrat (PGN və ya poly-GLYN) (CAS 27814-48-8) üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın;
c) digər yanacaq əlavələri və agentlər:
1. karboran, dekarboran, pentaboran və onların törəmələri üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın;
2. trietilenqlikol dinitrat (TEGDN) (CAS 111-22-8);
3. 2-nitrodifenilamin (CAS 119-75-5);
4. trimetiloletan trinitrat (TMETN) (CAS 3032-55-1) üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın;
5. dietilenqlikol dinitrat (DEGDN) (CAS 693-21-0);
6. ferrosenin aşağıdakı törəmələri:
a) katosen (CAS 37206-42-1) üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın;
b) etil ferrosen (CAS 1273-89-8) üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın;
c) n-propil ferrosen (CAS 1273-92-3)/ izopropil ferrosen (CAS 12126-81-7) üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın;
d) h-butil ferrosen (CAS 31904-29-7) üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın;
e) pentil ferrosen (CAS 1274-00-6) üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın;
f) disiklopentilferrosen (CAS 125861-17-8) üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın;
g) disikloheksil ferrosen üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın;
h) dietil ferrosen (CAS 1273-97-8) üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın;
i) dipropil ferrosen üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın;
j) dibutil ferrosen (CAS 1274-08-4) üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın;
k) diheksil ferrosen (CAS 93894-59-8) üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın;
l) asetil ferrosen (CAS 1271-55-2)/1,1'-diasetil ferrosen (CAS 1273-94-5) üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın;
m) ferrosenin karbon turşusu (CAS 1271-42-7)/1,1'- ferrosendikarbon turşusu (CAS 1293-87-4) üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın;
n) butasen (CAS 125856-62-4) üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın;
o) reaktiv yanacağın yanma sürətini tənzimləyən hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) daxil edilməyən ferrosenin digər törəmələri.
Qeyd. 1C111.c.6.o. bəndi altıkarbonlu aromatik funksional qrupu saxlayan ferrosen molekulu ilə birləşmiş ferrosenin törəmələrinə şamil edilmir.
7. 4,5-diazidometil-2-metil-1,2,3-triazol (izo-DAMTR), hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilən istisna olmaqla;
d) hərbi təyinatlı malların siyasında (10-cu kateqoriya) göstərilənlərdən fərqli olan, xüsusi olaraq raketlərdə istifadə üçün hazırlanmış gel yanacaqlar.
1. 1C111.d. bəndində gel yanacaqlar silikatlar, kaolin (gil), karbon kimi və ya digər hər hansı bir polimer gelləşdiriciləri istifadə edən yanacağı və ya oksidləşdirici tərkibi ifadə edir.
2. 1C111.d. bəndində raketlər termini uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan mürəkkəb reaktiv mərmi sistemlərini və pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir.
Qeyd. 1C111 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan raket yanacağı və onun kimyəvi tərtibediciləri üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın
Aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan, raketlərdə istifadə edilən martensit köhnələn polad:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 1C216 bəndinə baxın.
a) 293 K (20°C) temperaturda ölçülmüş gərilməyə müqavimət həddi aşağıdakıya bərabər və ya daha çox olan:
1. bərk məhlul halında - 0,9 GPa; və ya
2. dispers halda - 2,5 GPa; və
b) aşağıdakı hər hansı bir formada:
1. divar və ya təbəqə qalınlığı 5,0 mm və ya daha az olan vərəqlər, lövhələr və ya borular;
2. divar qalınlığı 50 mm və ya daha az olan və daxili diametri 270 mm və ya daha çox olan boru formaları.
Texniki qeyd 1. Martensit köhnələn poladlar aşağıdakı xarakteristilalara uyğun olan dəmir əsaslı poladlardır:
1. ərintinin möhkəmlənməsi və dispers bərkiməsi məqsədilə əlavə edilən, bir qayda olaraq tərkibində nikelin yüksək və karbonun kiçik miqdarı ilə və tərkibində əlavələr və əvəzləmə elementləri ilə fərqlənir; və
2. martensit çevrilmə prosesinin dəstəklənməsi məqsədilə dövri termiki emala (məhlulun yandırılması mərhələsi), daha sonra köhnəldilməyə (tez bərkimə mərhələsi) məruz qalır.
Texniki qeyd 2. 1C116 bəndində raket termini uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan mürəkkəb reaktiv mərmi sistemləri və pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir
Raket komponentlərinin istehsalı üçün aşağıdakı materiallar:
a) hissəciklərin ölçüləri 50 x 10m (50 mkm) və ya daha az olan volframın miqdarı kütləyə görə 97% və ya daha çox olan volfram və onun ərintiləri;
b) hissəciklərin ölçüləri 50 x 10m (50 mkm) və ya daha az olan molibdenin miqdarı kütləyə görə 97% və ya daha çox olan molibden və onun ərintiləri;
c) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan bərk formada olan volfram materialları:
1. aşağıdakı hər hansı bir tərkibli materiallar:
a) kütləyə görə 97% və daha çox volframdan ibarət olan volfram və onun ərintiləri;
b) tərkibində kütləyə görə 80% volfram olan mislə hopdurulmuş volfram; və ya
c) tərkibində kütləyə görə 80% volfram olan gümüşlə hopdurulmuş volfram; və
2. aşağıdakı məmulatların hazırlanması üçün yararlı olan:
a) diametri 120 mm və ya daha çox olan və uzunluğu 50 mm və daha çox olan silindrlər;
b) daxili diametri 65 mm və ya daha çox olan, qalınlığı 25 mm və ya daha çox olan, uzunluğu 50 mm və ya daha çox olan borular; və ya
c) ölçüləri 120 mm x 120 mm x 50 mm və ya daha çox olan bloklar.
Texniki qeyd. 1C117 bəndində raket termini uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan mürəkkəb reaktiv mərmi sistemləri və pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir
Aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan titanla aşqarlanmış dupleksli paslanmayan polad (Ti-DSS):
a) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
1. tərkibində kütləyə görə 17,0-23,0% xrom və 4,5-7,0% nikel olan;
2. tərkibində kütləyə görə 0,10%-dan çox titan olan; və
3. tərkibində həcmə görə 10%-dan az olmayan austenit olan (ASTM E-1181-87 standartına və ya onun milli ekvivalentinə uyğun) ferritik-austenitik mikrostrukturlu (ikifazalı mikrostruktur kimi də tanınan); və
b) aşağıdakı hər hansı bir formada olan:
1. hər hansı bir tərəfin ölçüsü 100 mm-dən az olmayan külçələr və ya qursalar (tədarüklər);
2. eni 600 mm və daha çox və qalınlığı 3 mm və daha az olan vərəqlər; və ya
3. xarici diametri 600 mm və ya daha çox və divarların qalınlığı 3 mm və daha az olan borular
1C002.b.3. və ya 1C002.b.4. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan ərintilər:
aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan alüminium ərintiləri:
1. 293 K (20°C) temperaturda gərilməyə müqavimət həddi 460 MPa və ya daha çox olan; və
2. xarici diametri 75 mm-dən çox olan boru və ya silindrik bərk formasında (döyülmüş metal tədarükləri də daxil olmaqla) hazırlanmış.
Texniki qeyd. Malik olan ifadəsi termik emaldan əvvəl və ya sonra olan ərintiləri əhatə edir
aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan titan ərintiləri:
1. 293 K (20°C) temperaturda gərilməyə müqavimət həddi 900 MPa və ya daha çox olan; və
2. xarici diametri 75 mm-dən çox olan boru və ya silindrik bərk formasında (döyülmüş metal tədarükləri də daxil olmaqla) hazırlanmış.
Texniki qeyd. Malik olan ifadəsi termik emaldan əvvəl və ya sonra olan ərintiləri əhatə edir
1C010.a., 1C010.b. və ya 1C010.e. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan “lifli və ya sapaoxşar material”lar və ya prepeqlər:
a) aşağıdakı hər hansı xarakteristikaya malik olan karbon və ya aramid “lifli və ya sapaoxşar material”lar:
1. “elastiklik modulu” 12,7x10m və ya daha çox olan; və ya
2. “xüsusi gərilmə müqaviməti” 23,5x10m və ya daha çox olan.
Qeyd. 1C210.a. bəndi kütləyə görə 0,25% və ya daha çox efir əsaslı səthi modifikatorlu liflərə malik olan aramid lifli və sapaoxşar materiallara şamil edilmir.
b) aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan şüşə lifli və sapaoxşar materiallar:
1. “elastiklik modulu” 3,18x10m və ya daha çox olan; və
2. “xüsusi gərilmə müqaviməti” 7,62x10 m və ya daha çox olan;
c) 1C210.a. və ya 1C210.b. bəndində göstərilən karbon və ya şüşə liflər və ya sapaoxşar materiallardan hazırlanmış termootuzdurulan qatranla hopdurulmuş arasıkəsilməyən “iplik”lər, “dəstə”lər, “ciyə”lər və ya eni 15 mm-dən çox olmayan “lent”lər (prepeqlər).
Texniki qeyd. Kompozitin matrisi qatrandan ibarətdir.
Qeyd. 1C210 bəndində lifli və sapaoxşar materiallar termini arasıkəsilməyən “monoliflər”i, “iplik”ləri, “dəstə”ləri, “ciyə”ləri və ya “lent”ləri ifadə edir
1C116 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, 293 K (20°C) temperaturda gərilməyə müqavimət həddi 1950 MPa və ya daha çox olan martensit köhnələn poladlar.
Qeyd. 1C216 bəndi xətti ölçüləri 75 mm və ya daha az olan strukturlara şamil edilmir.
Texniki qeyd. Malik olan ifadəsi martensit köhnələn poladlar ifadəsində termoemaldan əvvəl və ya sonra olan poladları əhatə edir
Təbiətdə yayılma dərəcəsindən daha çox bor-10 (B) izotopu ilə zənginləşdirilmiş bor: elementar bor, birləşmələr, bor tərkibli qarışıqlar şəklində, sadalanmış materiallardan məmulatlar və ya bor tərkibli tullantılar və qırıntılar şəklində.
Qeyd. 1C225 bəndində göstərilən bor tərkibli bor qarışıqlara borla doymuş materiallar da daxil edilir.
Texniki qeyd. Bor-10 izotopun təbiətdə yayılma dərəcəsi təxminən 18,5% (20 atom faizi) təşkil edir
1C117 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan volfram, volfram karbid və ya tərkibində 90%-dən çox volfram olan ərintilər:
a) daxili diametri 100 mm-dən 300 mm-ə qədər olan simmetrik içiboş silindr formasında olan (silindrin seqmentləri də daxil olmaqla); və
b) kütləsi 20 kq-dan çox olan.
Qeyd. 1C226 bəndi çəki daşları kimi və ya kütlə və qamma-şüalanma kollimatorlarında istifadə edilən məmulatlara şamil edilmir
Aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan kalsium:
a) maqneziumdan başqa tərkibində 1000 ppm-dən az metal qatışıqları olan; və
b) tərkibində 10 ppm-dən az bor olan
Aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan maqnezium:
a) kalsiumdan başqa, tərkibində 200 ppm-dən az metal qatışıqları olan; və
b) tərkibində 10 ppm-dən az bor olan
Aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan bismut:
a) təmizliyi 99,99% və daha çox olan; və
b) tərkibində 10 ppm-dən az gümüş olan
Hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilən mallar istisna olmaqla, berillium metalı, tərkibində kütləyə görə 50%-dən çox berillium olan metal ərintilər, berillium birləşmələri, onlardan hazırlanmış məmulatlar, həmçinin yuxarıda göstərilənlərin tullantıları və qırıntıları.
Xüsusi qeyd. Həmçinin hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın.
Qeyd. 1C230 bəndi aşağıdakılara şamil edilmir:
a) rentgen cihazlarının və ya quyularda karotaj cihazlarının metal çərçivələrinə;
b) elektron blokların və ya elektron sxemlərin altlıqları şəklində xüsusi hazırlanmış hazır və ya yarımfabrikatlar şəklində berillium oksiddən olan profillərə;
c) zümrüd və ya akvamarin şəklində berillərə (berillium və ya alüminium silikat)
Metal hafnium, tərkibində kütləyə görə 60%-dən çox hafnium olan ərintilər, birləşmələr, onlardan hazırlanmış məmulatlar, tərkibində hafnium olan tullantılar və qırıntılar
Helium-3 (He) və ya helium-3 izotopu ilə zənginləşdirilmiş helium, tərkibində helium-3 olan qarışıqlar, tərkibində onları saxlayan məmulatlar və ya cihazlar.
Qeyd. 1C232 bəndi tərkibində 1 q-dan az helium-3 olan məmulatlara və ya cihazlara şamil edilmir
Təbii litiumdan 6 (Li) izotopu ilə daha yüksək dərəcəyə qədər zənginləşdirilmiş litium və ya qarışıqlar, ərintilər, birləşmələr və ya tərkibində litiumun 6 izotopu ilə zənginləşdirilmiş məhsullar və ya qurğular, həmçinin tərkibində yuxarıda göstərilən hər hansı biri olan tullantılar və qırıntılar.
Qeyd. 1C223 bəndi termolüminessent dozimetrlərə şamil edilmir.
Texniki qeyd. Litiumda 6 izotopunun təbii tərkibi təxminən 6,5 cəm faizinə (7,5 atom faizinə) bərabərdir
0A001.f. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, kütləyə görə sirkoniumun 500 hissəsinə bir hissədən az qafnium tərkibli metal şəklində sirkonium, kütləyə görə tərkibində 50%-dən çox sirkonium olan ərintilər və onların birləşmələri, onlardan hazırlanmış məmulatlar, həmçinin tərkibində onlar olan tullantılar və qırıntılar.
Qeyd. 1C234 bəndi qalınlığı 0,10 mm və ya daha az olan folqa şəklində sirkoniuma şamil edilmir
Tritium, tritium birləşmələri, qarışıqları, tritium atomlarının hidrogenə nisbəti 1/1 000-dən çox olan tritium, tritium birləşmələri, qarışıqları, tərkibində yuxarıda qeyd olunanların hər hansı biri olan məmulatlar və ya qurğular.
Qeyd. 1C235 bəndi tərkibində istənilən şəkildə tritiumun miqdarı 1,48x10QBk-dən (40 Küri) çox olmayan məmulatlara və ya qurğulara şamil edilmir
0C001 və 1C012.a. bəndlərində göstərilənlərdən fərqli olan, aşağıda göstərilən formalarda alfa-neytron (alfa-n) reaksiyaları əsasında neytron mənbələrinin yaradılması üçün tələb olunan radionuklidlər:
a) elementar formada;
b) tərkibində alfa-aktivliyinin cəmi 37 QBk/kq (1 kq-ma 1 Küri) və ya daha çox olan birləşmələr;
c) tərkibində alfa-aktivliyinin cəmi 37 QBk/kq (1 kq-ma 1 Küri) və ya daha çox olan qarışıqlar;
d) tərkibində yuxarıdakı hər hansı biri olan məmulatlar və qurğular.
Qeyd. 1C236 bəndi alfa-aktivliyinin cəmi 3,7 QBk-dən (100 milliKüri) çox olmayan məmulatlara və ya qurğulara şamil edilmir.
Texniki qeyd. 1C236 bəndində göstərilən radionuklidlərə aşağıdakılar aid edilir:
- Kalifornium-253 (Cf);
- Eynşteynium-253 (Es);
- Eynşteynium-254 (Es);
- Qadolinium-148 (Gd);
- Plutonium-236 (Pu);
- Plutonium-238 (Pu);
Radium-226 (Ra), radium-226 birləşmələri və ərintiləri, tərkibində radium-226 olan qarışıqlar və ya tərkibində yuxarıda qeyd olunanların hər hansı biri olan məmulatlar və qurğular.
Qeyd. 1C237 bəndi aşağıdakılara şamil edilmir:
a) tibbi applikatorlara;
b) aktivliyi 0,37 QBk-dən (10 milliKüridən) çox olmayan istənilən şəkildə radium-226 tərkibli məmulatlara və qurğulara
Xlor triflüorid (ClF3, CAS 7790-91-2)
Hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) təsvir olunanlardan fərqli olan, kristallik sıxlığı 1,8 q/sm-dən çox və partlama sürəti 8000 m/san çox olan güclü partlayıcı maddələr, tərkibində bu maddələrin miqdarı 2%-dən çox olan komponentlər və ya qarışıqlar
0C005 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, nikel tozu və ya məsaməli metalik nikel:
aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan nikel tozu:
1. təmizliyi 99,0% və ya daha çox olan nikel; və
2. ASTM B 330 standartına və ya onun milli ekvivalentinə uyğun ölçülmüş hissəciklərinin orta ölçüsü 10 mkm-dən az olan
1C240.a. bəndində göstərilən materiallardan hazırlanmış məsaməli metalik nikel.
Qeyd. 1C240 bəndi aşağıdakılara şamil edilmir:
a) lifli nikel tozlarına;
b) hər vərəq üçün sahəsi 1000 sm və ya daha az olan tək məsaməli metalik nikel vərəqlərinə.
Texniki qeyd. 1C240.b. bəndinə bütün quruluşu boyunca daxili əlaqələnmiş xırda məsaməli metal materialın yaradılması üçün 1C240.a. bəndində göstərilən materialların preslənməsi və qızdırılıb bitişdirilməsi yolu ilə hazırlanmış məsaməli metallar daxil edilir
Aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan, tərkibində kütləyə görə 90% və ya daha çox renium olan renium və onun ərintiləri; 1C226 bəndində göstərilənlərdən başqa, tərkibində kütləyə görə 90% və ya daha çox istənilən nisbətdə renium və volfram olan renium-volfram ərintiləri:
a) daxili diametri 100-300 mm olan, içiboş, silidrik simmetrik formalarda (o cümlədən silindrin seqmentləri); və
b) kütləsi 20 kq-dan çox olan
Toksik kimyəvi maddələrin yaradılması üçün istifadə oluna bilən kimyəvi maddələr, habelə bir və ya daha çox aşağıdakı maddələrdən ibarət olan “kimyəvi qarışıq”lar.
Xüsusi qeyd. Həmçinin hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) və 1C450 bəndinə baxın
1. tiodiqlikol (2,2-tioetanol) (bis(2-hidroksietil)sulfid) (CAS 111-48-8)
2. fosfor xloroksid (CAS 10025-87-3)
3. dimetil(metil)fosfonat (CAS 756-79-6)
4. metilfosfonildiflüorid (DF) (CAS 676-99-3) üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın
5. metilfosfonildixlorid (metildixlorfosfonat) (CAS 676-97-1)
6. dimetilfosfit (CAS 868-85-9) (DMF)
7. fosfor 3-xlorid (CAS 7719-12-2)
8. trimetilfosfit (CAS 121-45-9) (TMF)
9. tionilxlorid (CAS 7719-09-7)
10. 3-hidroksi-1-metilpiperidin (CAS 3554-74-3)
11. N, N-diizopropil-2-aminetil xlorid (CAS 96-79-7)
12. 2-diizopropilaminetantiol (CAS 5842-07-9)
13. 3-xinuklidinol (CAS 1619-34-7)
14. kalium flüorid (CAS 7789-23-3)
15. 2-xloretanol (etilenxlorhidrin) (CAS 107-07-3)
16. dimetilamin (CAS 124-40-3)
17. dietil(etil)fosfonat (CAS 78-38-6)
18. dietil-N, N-dimetilamidfosfat (CAS 2404-03-7)
19. dietilfosfit (CAS 762-04-9)
20. dimetilamin hidroxlorid (CAS 506-59-2)
21. etilfosfinildixlorid (CAS 1498-40-4)
22. etilfosfonildixlorid (CAS 1066-50-8)
23. etilfosfonildiflüorid (CAS 753-98-0) üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın
24. hidrogen flüorid (CAS 7664-39-3)
25. metilbenzilat (CAS 76-89-1)
26. metilfosfonildixlorid (CAS 676-83-5)
27. 2-diizopropilaminetanol (CAS 96-80-0)
28. pinakolin spirti (3,3-dimetilbutanon-2-ol) (CAS 464-07-3)
29. O-etil-O-2-diizopropilaminetil metilfosfonit (QL) (CAS 57856-11-8) üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın
30. trietilfosfit (CAS 122-52-1)
31. arsen 3-xlorid (CAS 7784-34-1)
32. benzil turşusu (fenilsirkə turşusu, benzilat; 2,2-difenil-2-hidroksioksisirkə turşusu) (CAS 76-93-7)
33. dietilmetilfosfonit (CAS 15715-41-0)
34. dimetiletilfosfonat (CAS 6163-75-3)
35. etilfosfinildiflüorid (CAS 430-78-4)
36. metilfosfinildiflüorid (CAS 735-59-3)
37. 3-xinuklidinon (CAS 3731-38-2)
38. fosfor 5-xlorid (fosfor pentaxlorid) (CAS 10026-13-8)
39. pinakolin (3,3-dimetilbutan-2-on) (CAS 75-97-8)
40. kalium sianid (CAS 151-50-8)
41. kalium biflüorid (CAS 7789-29-9)
42. ammonium hidrogenflüorid və ya ammonium biflüorid (CAS 1341-49-7)
43. natrium flüorid (CAS 7681-49-4)
44. natrium biflüorid (CAS 1333-83-1)
45. natrium sianid (CAS 143-33-9)
46. trietanolamin (CAS 102-71-6)
47. fosfor 5-sulfid (fosfor pentasulfid) (CAS 1314-80-3)
48. diizopropilamin (CAS 108-18-9)
49. dietilaminetanol (CAS 100-37-8)
50. natrium sulfid (CAS 1313-82-2)
51. kükürd 1-xlorid (kükürd monoxlorid) (CAS 10025-67-9)
52. kükürd 2-xlorid (kükürd dixlorid) (CAS 10545-99-0)
53. trietanolamin hidroxlorid (CAS 637-39-8)
54. N,N-diizopropil-2-aminetilxlorid hidroxlorid (CAS 4261-68-1)
55. metilfosfon turşusu (CAS 993-13-5)
56. dietilmetilfosfonat (CAS 683-08-9)
57. N,N-dimetilaminfosforil dixlorid (CAS 677-43-0)
58. triizopropil fosfit (CAS 116-17-6)
59. etildietanolamin (CAS 139-87-7)
60. O,O-dietilfosforotioat (CAS 2465-65-8)
61. O,O-dietil-fosforoditioat (CAS 298-06-6)
62. natrium heksaflüorsilikat (CAS 16893-85-9)
63. metiltiofosfon turşusunun dixloridi (CAS 676-98-2)
64. dietilamin (CAS 109-89-7)
65. N,N-diizopropilaminetantiol hidroxlorid (CAS 41480-75-5)
66. metildixlorfosfat (CAS 677-24-7)
67. etildixlorfosfat (CAS 1498-51-7)
68. metildiflüorfosfat (CAS 22382-13-4)
69. etildiflüorfosfat (CAS 460-52-6)
70. dietilxlorfosfit (CAS 589-57-1)
71. metilxlorflüorfosfat (CAS 754-01-8)
72. etilxlorflüorfosfat (CAS 762-77-6)
73. N,N-dimetilformamidin (CAS 44205-42-7)
74. N,N-dietilformamidin (CAS 90324-67-7)
75. N,N-dipropilformamidin (CAS 48044-20-8)
76. N,N-diizopropilformamidin (CAS 857522-08-8)
77. N,N-dimetilasetamidin (CAS 2909-14-0)
78. N,N-dietilasetamidin (CAS 14277-06-6)
79. N,N-dipropilasetamidin (CAS 1339586-99-0)
80. N,N-dimetilpropanamidin (CAS 56776-14-8)
81. N,N-dietilpropanamidin (CAS 84764-73-8)
82. N,N-dipropilpropanamidin (CAS 1341496-89-6)
83. N,N-dimetilbutanamidin (CAS 1340437-35-5)
84. N,N-dietilbutanamidin (CAS 53510-30-8)
85. N,N-dipropilbutanamidin (CAS 1342422-35-8)
86. N,N-diizopropilbutanamidin (CAS 1315467-17-4)
87. N,N-dimetilizobutanamidin (CAS 321881-25-8)
88. N,N-dietilizobutanamidin (CAS 1342789-47-2)
89. N,N-dipropilizobutanamidin (CAS 1342700-45-1)
Qeyd 1. 1C350 bəndinin 1, 3, 5, 11, 12, 13, 17, 18, 21, 22, 26, 27, 28, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 54, 55, 56, 57, 63 və 65-ci sıralarında göstərilən kimyəvi maddələrin birindən və ya bir neçəsindən ibarət olan “kimyəvi qarışıq”ların və göstərilən kimyəvi maddələrin heç biri kütləyə görə qarışığın 10%-dən çox olmadıqda, “Kimyəvi silahlar haqqında Konvensiyanın üzvü olmayan dövlətlər”ə ixracına nəzarət edilmir.
Qeyd 2. 1C350 bəndinin 1, 3, 5, 11, 12, 13, 17, 18, 21, 22, 26, 27, 28, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 54, 55, 56, 57, 63 və 65-ci sıralarında göstərilən kimyəvi maddələrin birindən və ya bir neçəsindən ibarət olan “kimyəvi qarışıq”ların və göstərilən kimyəvi maddələrin heç biri kütləyə görə qarışığın 30%-dən çox olmadıqda, “Kimyəvi silahlar haqqında Konvensiyanın üzvü olan dövlətlər”ə ixracına nəzarət edilmir.
Qeyd 3. 1C350 bəndinin 2, 6, 7, 8, 9, 10, 14, 15, 16, 19, 20, 24, 25, 30, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 53, 58, 59, 60, 61, 62, 64, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 73, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 82, 83, 84, 85, 86, 87, 88 və 89-cu sıralarında göstərilən kimyəvi maddələrin birindən və ya bir neçəsindən ibarət olan və göstərilən kimyəvi maddələrin heç biri kütləyə görə qarışığın 30%-dən çox olmayan “kimyəvi qarışıq”ların ixracına nəzarət edilmir.
Qeyd 4. 1C350 bəndi pərakəndə satış üçün qablaşdırılmış şəxsi istifadə üçün istehlak malı kimi eyniləşdirilən mallara şamil edilmir
İnsanlar və heyvanlar üçün təhlükəli patogenlər və “toksinlər”:
təbii “təcrid edilmiş canlı kulturalar” şəklində olan təkmilləşdirilmiş və ya modifikasiya edilmiş aşağıdakı viruslar və ya qəsdən bu viruslarla yoluxdurulmuş canlı materiallar:
1. Afrika at vəbası virusu;
2. donuzlarda Afrika taunu virusu;
4. aşağıdakı quş qripi virusu:
a) müəyyən edilməmiş; və ya
b) 2005/94/Aİ Direktivinin (OJ L 10 14.1.2006, səh. 16) Əlavə I (2) uyğun aşağıdakı səviyyədə yüksək patogenli kimi müəyyən edilmiş:
1. 6 həftəlik cücələr üçün IVPI (daxili damar patogenlik indeksi) 1,2-dən çox olan A tipli virus; və ya
2. nukleotid ardıcıllığının müəyyənetmə metodu vasitəsilə müxtəlif hücrə proteazanın köməyi ilə hemaqlütinin molekulunun parçalandığı yerində çox sayda əsas amin turşularının olduğu müşahidə olunan H5 və ya H7 alttipli A tipli virus;
7. Çikunqunya virusu;
9. Konqo-Krım hemorragik qızdırması virusu;
10. istifadə edilmir;
11. Dobrava/Belqrad virusu
12. atların şərgi ensefaliti virusu;
13. Ebolavirus: Ebolavirus cinsinin bütün üzvləri;
15. keçi çicəyi virusu;
16. Guanarito virusu;
18. Hendra virusu (Equine morbillivirus);
19. Herpes virusu (Suid herpesvirus) (Pseudorabies virus (Aueski xəstəliyi);
20. klassik donuz vəbası virusu (Donuz vəbası virusu);
21. Yapon ensefaliti virusu;
23. Kyasanur meşə xəstəliyi virusu;
24. Laquna-Neqra virusu;
26. qoyun ensefaliti virusu;
28. Nodulyar dermatit virusu;
29. Limfositik xoriomeninqit virusu;
31. Marburq virusu: Marburq virusu cinsinin bütün üzvləri;
32. meymun çiçəyi virusu;
33. Avstraliya ensefaliti virusu;
34. Nyukasl xəstəliyi virusu (yalançı taun, atipik taun, Asiya taunu);
35. Nipah ensefaliti virusu;
36. Omsk hemorragik qızdırması virusu;
38. qoyun-keçi vəbası virusu;
39. donuzların vezikulyar xəstəliyi virusu;
40. Mərkəzi-Avropa ensefaliti virusu (Povassan virusu);
41. quduzluq virusu və digər lissaviruslar;
42. Rift vadisi qızdırması virusu (Rift Valli virusu);
43. mal vəbası xəstəliyi virusu;
47. qoyunların çiçək virusu;
48. Sin Nombre virusu;
49. Sent-Luis ensefaliti virusu;
50. donuzların Teşen virusu (donuzların ensefalomielit xəstəliyi);
51. gənə ensefaliti virusu (Uzaq-Şərq alttipi);
52. təbii çiçək virusu ((Variola virusu), ospa);
53. atların Venesuela ensefaliti virusu;
54. vezikuluar stomatit virusu;
55. atların qərb ensefaliti virusu;
56. sarı qızdırma virusu;
57. ağır kəskin respirator sindromu koronovirusu (atipik pnevmoniya törədicisi), (SARS-la əlaqəli koronovirus);
58. rekonstruksiv 1918-ci il qrip virusu
59. Orta Şərq respirator sindromu ilə əlaqəli koronavirus (MERS ilə əlaqəli koronavirus)
təbii, “təcrid edilmiş canlı kulturalar” şəklində olan təkmilləşdirilmiş və ya modifikasiya edilmiş aşağıdakı bakteriyalar və ya qəsdən bu bakteriyalarla yoluxdurulmuş canlı materiallar:
1. Basilus antrasis (Bacillus anthracis);
3. Brusella melintenzis;
5. Burkholderiya mallei (Pseudomonas mallei);
6. Burkholderia pseudomallei (Pseudomonas pseudomallei);
7. Chlamydia psittaci (rəsmi olaraq Chlamydophila psittaci kimi tanınan);
8. Clostridium argentinense (əvvəllər Clostridium botulinum Type G kimi tanınan), botulin neyrotoksinini ifraz edən ştammları;
9. Botulin neyrotoksinini ifraz edən Clostridium baratii ştammları;
10. Clostridium botulinum;
11. Botulin neyrotoksinini ifraz edən Clostridium butyricum ştammları;
12. Epsilon toksini ifraz edən Clostridium perfringens tipləri;
13. Koksiella burnetii (Coxiella burnetii);
14. Fransiella tularenzis (Francisella tularensis);
15. Mycoplasma capricolumun capripneumoniae yarım-növü (F38 ştammı);
16. Mycoplasma mycoidesin mycoides SC yarımnövü (kiçik koloniya);
17. Rickettsia prowasecki;
18. Salmonella tifi (Salmonella typhi);
19. O26, O45, O103, O104, O111, O121, O145, O157 seroqruplara aid edilən şiqa toksini ifraz edən bağırsaq çöpü (Escherichia coli (STEC) və şiqa toksini ifraz edən digər seroqruplar;
Qeyd. Şiqa toksini ifraz edən bağırsaq çöpü (Escherichia coli (STEC), həmçinin enterohemoragik bağırsaq çöpü (EHEC) verotoksin ifraz edən E. coli (VTEC) və ya verositotoksin ifraz edən E. coli (VTEC) kimi tanınır;
20. Shigella dysenteriae (dizenteriya törədicisi);
21. Vibrio cholera (vəba törədicisi);
aşağıdakı “toksinlər” və “toksinlərin tərkib hissələri”:
1. botulin toksinləri;
2. klostridium perfringensin alfa, beta 1, beta 2, epsilon və yota toksinləri;
4. risin (CAS 9009-86-3);
5. saksitoksin (CAS 35523-89-8);
7. qızıl stafilokokun (Staphylococcus aureus) enterotok-sinləri, alfa-hemolizin toksini, zəhərli şok sindromu toksini (əvəllər stafilokokun F enterotoksini kimi tanınmış);
10. mikrosistinlər (sianqinozinlər);
13. istifadə edilmir;
14. aiasetoksissipenol toksini;
19. viskumin (ağ omelanın lektin 1-i);
Qeyd. 1C351.d.1. bəndi aşağıdakı tələblərə uyğun məhsul şəklində olan botulin toksinlərinə və ya məhsullar formasında olan konotoksinlərə şamil edilmir:
1. tibbdə istifadə üçün nəzərdə tutulmuş əczaçılıq preparatlarına;
2. tibb məhsulları kimi yayılması üçün qablaşdırılmış məhsullara;
3. dövlət tərəfindən tibbi mal kimi satılmasına icazə verilən məhsullara
təbii, “təcrid edilmiş canlı kulturalar” şəklində olan təkmilləşdirilmiş və ya modifikasiya edilmiş aşağıdakı göbələklər və ya qəsdən bu göbələklərlə yoluxdurulmuş canlı materiallar:
1. Coccidioides immitis cinsli parazit göbələyi;
2. Coccidioides posadasii cinsli parazit göbələyi.
Qeyd. 1C351 bəndi “vaksin”lərə və ya “immunotoksin“lərə şamil edilmir
Aşağıdakı genetik elementlər və genetik modifikasiya edilmiş orqanizmlər:
a) aşağıdakı hər hansı birini kodlaşdıran genetik element və ya tərkibində belə genetik element olan hər hansı bir genetik modifikasiya olunmuş orqanizm:
1. 1C351.a. və ya 1C354.a. bəndində göstərilən hər hansı bir virusa xas olan hər hansı bir gen, genlər, translyasiya edilmiş məhsul və ya məhsullar;
2. 1C351.c. və ya 1C354.b. bəndində göstərilən hər hansı bir bakteriyaya və ya 1C351.e. və ya 1C354.c. bəndində göstərilən göbələyə xas olan aşağıdakı hər hansı bir gen və ya genlər:
a) özü-özlüyündə və ya onun transkripsiya və ya translyasiya edilmiş məhsulları vasitəsilə insan, heyvan və ya bitki sağlamlığı üçün əhəmiyyətli təhlükə yaradan; və ya
b) patogenliyi təmin edə və ya gücləndirə bilən; və ya
3. 1C351.d. bəndində göstərilən hər hansı “toksinlər” və ya “toksinlərin tərkib hissələri”;
1. Genetik modifikasiya olunmuş orqanizmlərə nuklein turşularının ardıcıllığı qeyri təbii (qəsdən) molekulyar manipulyasiyası ilə yaradılan və ya dəyişdirilən orqanizmlər aid edilir.
2. Genetik elementlərə, digərləri ilə yanaşı (inter alia), genetik modifikasiya olumuş və ya olunmamış, yaxud tamamilə və ya qismən kimyəvi yolla sintez edilmiş bərpa oluna bilən nuklein turşusunun fraqmentləri olan xromosomlar, genomlar, plazmidlər, transpozonlar, vektorlar və inaktivasiya edilmiş orqanizmlər aid edilir. Genetik elementlərə nəzarət məqsədləri üçün əgər materialın inaktivasiyası və hazırlanması nuklein turşularının təcrid olunmasını, təmizlənməsini, güclən-dirilməsini, aşkar edilməsini və ya eyniləşdirilməsini asanlaşdırmaq məqsədi daşıyırsa və ya məlumdursa inaktivasiya edilmiş orqanizmdən, virusdan və ya nümunədən alınan nuklein turşuları bərpa edilə bilən hesab olunur.
3. Patogenliyi təmin etmək və ya gücləndirmək nuklein turşusu ardıcıllığının və ya ardıcıllıqlarının daxil edilməsi və ya inteqrasiyasının resipiyent orqanizmin qəsdən xəstəliyə və ya ölümə səbəb olmaq üçün istifadə etmək qabiliyyətini təmin etmək və ya artırmaq ehtimalı olduğu zaman müəyyən edilir. Bu, digərləri ilə yanaşı (inter alia), virulentliyin, transmissivliyin, sabitliyin, yoluxma yollarının, sahiblərinin spektrinin, reproduktivyinin, sahibin immunitetinin zəiflətməsi və ya ondan yayınma qabiliyyətinin, tibbi əks tədbirlərə müqavimətinin və ya aşkarlanmanın dəyişikliklərini əhatə edə bilər.
Qeyd 1. 1C353 bəndi şiqa toksini və ya onun subvahidlərini kodlaşdıran genetik elementləri istisna olmaqla, Escherichia coli-nin O26, O45, O103, O104, O111, O121, O145, O157 və digər şiqa toksin ifraz edən seroqrupları tərəfindən ifraz edilən şiqa toksinin nuklein turşusu ardıcıllığına nəzarət edilmir.
Qeyd 2. 1C353 bəndı “vaksin”lərə şamil edilmir
Bitkilər üçün təhlükəli olan aşağıdakı patogenlər:
təbii, “təcrid edilmiş canlı kulturalar” şəklində olan təkmilləşdirilmiş və ya modifikasiya olunmuş aşağıdakı viruslar və ya qəsdən bu viruslarla yoluxdurulmuş canlı materiallar:
1. kartofda and latent virusu (Potato Andean latent tymovirus);
2. kartof yumrularında iynəoxşarlıq viroidi
təbii, “təcrid edilmiş canlı kulturalar” şəklində olan təkmilləşdirilmiş və ya modifikasiya edilmiş aşağıdakı viruslar və ya qəsdən bu viruslarla yoluxdurulmuş canlı materiallar:
1. arpada cizgili mozaik virusu – Barley stripe mosaic hordeivirus;
2. çuğundurda təpə qıvrılması geminivirusu – Beet curly top geminivirus;
3. çuğundurda yarpaqqırılması rabdovirusu – Beet leaf curl rhabdovirus;
4. şəkər çuğundurunda damarlarının nekrotik saralması furovirusu – Beet necrotic yellow vein furovirus;
5. sitruslarda tristezi klosterovirusu – Citrus tristeza closterovirus;
6. hindqozu palmasında kadanq-kadanq viroidi – Coconut cadang-cadang viroid;
7. şaftalıda latent mozaikası viroidi – Peach latent mosaic viroid;
8. gavalıda şarka potivirusu – Plum pox potyvirus;
9. pomidorda qara həlqəvi ləkəliyi nepovirusu – Tomato black ring nepovirus;
10. pomidorda həlqəvi ləkəliyi nepovirusu – Tomato ringspot nepovirus;
11. pomidorda ləkəli vilt virusu – Tomato spotted wilt virusu
təbii, “təcrid edilmiş canlı kulturalar” şəklində olan təkmilləşdirilmiş və ya modifikasiya edilmiş aşağıdakı bakteriyalar və ya qəsdən bu bakreriyalarla yoluxdurulmuş canlı materiallar:
1. Xanthomonas albilineans;
2. Xanthomonas citri pv. citri (Xanthomonas axonopodis pv. citri, Xanthomonas campestris pv. citri);
3. Xanthomonas oryzae pv. oryzae (Psevdomonas kampestrıs patovar orize/Pseudomonas campestris pv. oryzae);
4. Clavibacter michiganensis subsp. sepedonicus (Clavibacter sepedonicus, Clavibacter michiganense subsp. sepedonicus, Corynebacterium michiganensis subsp. sepedonicum or Corynebacterium sepedonicum);
5. Ralstonia solanacearum, irq 3, biovar 2
təbii, “təcrid edilmiş canlı kulturalar” şəklində olan təkmilləşdirilmiş və ya modifikasiya edilmiş aşağıdakı bakteriyalar və ya qəsdən bu bakteriyalarla yoluxdurulmuş canlı materiallar:
1. meyvə yanığı – Erwinia amylovara (Burril) Winslowet al;
2. qarğıdalının bakterial vilti – Erwinia srewartii (Smith) Dye;
3. qərənfildə bakterial soluxma – Pseudomonas caryophilli (Burkholder) star et. Burkholder;
4. şaftalı ağacının bakterial xəstəliyi – Pseudomonas syringae pv. Persicae;
5. sitruslarda spiroplazma – Spiroplazma citri;
6. fındıqda bakterioz – Xanthomonas campestris pv. corylina (Miller et al.) Dye;
7. üzümün bakterial nekrozu – Xylophilus ampelinus
təbii, “təcrid edilmiş canlı kulturalar” şəklində olan təkmilləşdirilmiş və ya modifikasiya edilmiş aşağıdakı göbələklər və ya qəsdən bu göbələklərlə yoluxdurulmuş canlı materiallar:
1. Colletotrichum kahawae (Colletotrichum coffeanum var. virulans);
2. Bipolaris oryzae (Cochliobolus miyabeanus, Helminthosporium oryzae);
3. Pseudocercospora ulei (Microcyclus ulei, Dothidella ulei);
4. Mikrosiklyus ulei (sin.Dosidella ulei) (Mikrocyclus ulei (syn. Dothidella ulei));
5. Puccinia graminis ssp. graminis var. graminis/Puccinia graminis ssp. graminis var. stakmanii (Puccinia graminis [syn. Puccinia graminis f. sp. tritici]);
6. Puksiniya striiformis (sin. Puksiniya qlumarum) (Puccinia striiformis (syn. Pucci-nia glumarum));
7. Magnaporthe oryzae (Pyricularia oryzae);
8. Peronosclerospora philippinensis (Peronoscleros-pora sacchari);
9. Sclerophthora rayssiae var. zeae;
10. Synchytrium endobioticium;
12. Thecaphora solani
təbii, “təcrid edilmiş canlı kulturalar” şəklində olan təkmilləşdirilmiş və ya modifikasiya edilmiş aşağıdakı göbələklər və ya qəsdən bu göbələklərlə yoluxdurulmuş canlı materiallar:
1. buğdanın hindistan sürməsi – Tilletia indica Mitra;
2. buğdanın cırtdan sürməsi – Tilletia controversa Kuhn;
3. günəbaxanda fomopsis – Phomopsis helianthi Muntanola-Cvetkovic et al;
4. kartofda qanqrena (Fomoz) – Pnoma exigua var. foveata (Foister) Boerema;
5. kartof xərçəngi – Synchytrium endobioticum (Schilbersky) Percival;
6. kartof (yumrularının) sürməsi – Thecaphora solani (Thirumulachar et OʼBrien) Mordue;
7. malsekko-yoluxucu quruma – Deuterophoma tracheiphila Petri;
8. pambığın antraknozu – Glomerella qossypii Edgerton;
9. payızgülünün (xrizantem) askoxitozu - Didymella chrysanthemi (Tassi) Garibaldi et. Jullino;
10. payızgülünün ağ pası – Puccinia horiana P.Hennings;
11. qarğıdalıda cənub helmintosporiozu (T rası) – Cochilobolus heterostrophus (Drechsler) Drechsler (Race T) (Helminthosporium maydis Nisikado et Miyake);
12. qarğıdalı diplodiozu – Stenocarpella macrospora Earle Sutton (Stenocarpella maydis Berkeley Sutton);
13. qarğıdalı yarpağının ləkəliliyi – Cochliobolus carbonum R.R.Nelson;
14. qərənfilin fialoforoz soluxması – Phialophora cinerescens (Wollenweber) van Beyma;
15. qladiolus pası – Uromyces transversalis (Von Thümen) Winter;
16. sitrus bitkilərinin ziyilliyi – Elsinoe fawcettii Bitancourt et A.E.Jenkins;
17. şabalıdın gövdə yanağı – Cryphonectria parasitica (Murrill) Barr;
18. Texas kök çürüməsi – Phymatotrichopsis omnivore (Duggar) Hennebert
Aşağıdakı toksiki kimyəvi maddələr və toksiki kimyəvi maddələrin prekursorları, habelə tərkibində bir və ya daha çox aşağıdakı maddələr olan “kimyəvi qarışıq”lar:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 1C350, 1C351.d. bəndlərinə və hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın
toksiki kimyəvi maddələr:
amiton: O,O-dietil-S-(2-dietilaminetil)tiolfosfat (CAS 78-53-5) və onun alkilləşdirilmiş və ya protonlaşdırılmış duzları
PFIB:1,1,3,3,3-pentaflüor-2-triflüormetil-1-propen (CAS 382-21-8)
BZ: 3-xinuklidinilbenzilat (CAS 6581-06-2).
Xüsusi qeyd. Həmçinin hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriyaya) baxın
fosgen: karbonildixlorid (CAS 75-44-5)
xlorsian (CAS 506-77-4)
hidrogen sianid (CAS 74-90-8)
xlorpikrin (trixlornitrometan) (CAS 76-06-2).
Qeyd 1. 1C450, 1C450.a.1. və 1C450.a.2. bəndlərində göstərilən kimyəvi maddələrin birindən və ya bir neçəsindən ibarət olan “kimyəvi qarışıq”ların və göstərilən kimyəvi maddələrin heç biri kütləyə görə qarışığın 1%-dən çox olmadıqda, onların “Kimyəvi silahlar haqqında Konvensiyanın üzvü olmayan dövlətlər”ə ixracına şamil edilmir.
Qeyd 2. 1C450, 1C450.a.1. və 1C450.a.2. bəndlərində göstərilən kimyəvi maddələrin birindən və ya bir neçəsindən ibarət olan “kimyəvi qarışıq”ların və göstərilən kimyəvi maddələrin heç biri kütləyə görə qarışığın 30%-dən çox olmadıqda, onların “Kimyəvi silahlar haqqında Konvensiyanın üzvü olan dövlətlər”ə ixracına şamil edilmir.
Qeyd 3. 1C450 bəndinə əsasən 1C450.a.4., 1C450.a.5., 1C450.a.6. və 1C450.a.7. bəndlərində göstərilən kimyəvi maddələrin birindən və ya bir neçəsindən ibarət olan və göstərilən kimyəvi maddələrin heç biri qarışığın kütləyə görə 30%-dən çox olmayan “kimyəvi qarışıq”ların ixracına şamil edilmir.
Qeyd 4. 1C450 bəndi pərakəndə satış üçün qablaşdırılmış fərdi istifadə məqsədilə istehlak malı kimi eyniləşdirilən mallara şamil edilmir
aşağıda göstərilən toksinlərin kimyəvi prekursorları:
hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) və ya 1C350 bəndində göstərilən kimyəvi maddələrdən fərqli olan, tərkibində bir metil, etil və ya propil (normal və ya izo) qrupu ilə birləşmiş fosfor atomu olan, lakin digər karbon atomları olmayan kimyəvi maddələr.
Qeyd. 1C450.b.1. bəndi fonofosa: (O-etil-S-fenil(etil) ditiofosfonata) (CAS 944-22-9) şamil edilmir
N,N-dimetilaminfosforil dixlorid istisna olmaqla N,N-dialkil[metil, etil və ya propil (normal və ya izo)] amiddihalloidfosfatlar;
Xüsusi qeyd. N,N-dimetilaminfosforil dixlorid (CAS 677-43-0) üçün 1C350.57. bəndinə baxın
1C350 bəndində göstərilən dietil-N,N-dimetilfos-foramidatdan fərqlənən, dialkil[metil, etil və ya propil(normal və ya izo)]-N,N-dialkil[metil, etil və ya propil(normal və ya izo)]amidfosfatlar
1C350 bəndində göstərilən N,N-diizopropil-2-aminetilxlorid və ya N,N-diizopropil-2-aminetilxlorid hidroxloriddən başqa, 2-[N,N-dialkil[metil, etil və ya propil (normal və ya izo)amin]etilxloridlər və onların protonlaşmış duzları
1C350 bəndində göstərilən N,N-diizopropil-2-aminetanol (CAS 96-80-0) və N,N-dietilaminetanoldan (CAS 100-37-8) başqa, 2-[N,N-dialkil[metil, etil və ya propil (normal və ya izo) amin]etanollar və onların protonlaşmış duzları.
Qeyd. 1C450.b.5. bəndi aşağıdakılara şamil edilmir:
a) 2-dimetilaminetanol (CAS 108-01-0) və onun protonlaşdırılmış duzları;
b) 2-dietilaminetanolun protonlaşdırılmış duzları (CAS 100-37-8)
1C350 bəndində göstərilən N,N-diizopropil-2-aminetantioldan (CAS 5842-07-9) və N,N-diizopropilaminetantiol hidroxloriddən (CAS 41480-75-5) başqa, 2-[N, N-dialkil[metil, etil və ya propil (normal və ya izo)amin]etantiollar və onların protonlaşmış duzları
etildietanolamin (CAS 139-87-7) üçün 1C350 bəndinə baxın
metildietanolamin (105-59-9).
Qeyd 1. 1C450, 1C450.b.1., 1C450.b.2., 1C450.b.3., 1C450.b.4., 1C450.b.5. və 1C450.b.6. bəndlərində göstərilən kimyəvi maddələrin birindən və ya bir neçəsindən ibarət olan “kimyəvi qarışıq”ların və göstərilən kimyəvi maddələrin heç biri kütləyə görə qarışığın 10%-dən çox olmadıqda, onların “Kimyəvi silahlar haqqında Konvensiyanın üzvü olmayan dövlətlər”ə ixracına şamil edilmir.
Qeyd 2. 1C450, 1C450.b.1., 1C450.b.2., 1C450.b.3., 1C450.b.4., 1C450.b.5. və 1C450.b.6. bəndlərində göstərilən kimyəvi maddələrin birindən və ya bir neçəsindən ibarət olan “kimyəvi qarışıq”ların və göstərilən kimyəvi maddələrin heç biri kütləyə görə qarışığın 30%-dən çox olmadıqda, onların “Kimyəvi silahlar haqqında Konvensiyanın üzvü olan dövlətlər”ə ixracına şamil edilmir.
Qeyd 3. 1C450 və 1C450.b.8. bəndlərində göstərilən kimyəvi maddələrin birindən və ya bir neçəsindən ibarət olan və göstərilən kimyəvi maddələrin heç biri qarışığın kütləyə görə 30%-dən çox olmayan “kimyəvi qarışıq”ların ixracına şamil edilmir.
Qeyd 4. 1C450 bəndi pərakəndə satış üçün qablaşdırılmış fərdi istifadə məqsədilə istehlak malı kimi eyniləşdirilən mallara şamil edilmir
1B001-1B003 bəndlərində göstərilən avadanlığın “işlənmə”si, “istehsal”ı və ya “tətbiq”i üçün xüsusi olaraq hazırlanmış və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”
Üzvi “matris”li, metal “matris”li və ya karbon “matris”li laylı strukturlu materialların (laminatların) və ya “kompozit”lərin “işlənmə”si üçün “proqram təminatı”
1A004.c. və ya 1A004.d. bəndində göstərilən avadanlığın funksiyalarının icra edilməsinin təmin edilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”
1B101, 1B102, 1B115, 1B117, 1B118 və ya 1B119 bəndində göstərilən malların istismarı və texniki xidməti üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”
Radiolokasiya əksetmə qabiliyyəti, ultra-bənövşəyi/ infraqırmızı dalğalar diapazonunda görünmə və akustik müşahidə etmə kimi zəif göstəricilərin analizi üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”
1B201 bəndində göstərilən malların “tətbiq”i üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”
1A002-1A005, 1A006.b., 1A007 bəndlərində, 1B və ya 1C bölməsində göstərilən avadanlığın və ya materialların “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün nəzərdə tutulmuş, ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”
Aşağıdakı digər “texnologiya”:
polibenzotiazolların və ya polibenzoksazolların “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün “texnologiya”
tərkibində ən azı bir vinilefir monomeri olan flüorelastomer birləşmələrinin “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün “texnologiya”
aşağıdakı keramik tozların və ya qeyri-“kompozit”lərin işlənməsi və ya “istehsal”ı üçün “texnologiya”:
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan keramik tozların:
a) aşağıdakı hər hansı bir tərkibdə:
1. sadə və ya mürəkkəb sirkonium oksidləri və mürəkkəb silisium və ya alüminium oksidləri;
2. sadə bor nitridləri (kubşəkilli kristallik qəfəsli);
3. sadə və ya mürəkkəb silisium və ya bor karbidləri; və ya
4. sadə və ya mürəkkəb silisium nitridləri;
b) metal aşqarlarının cəmi aşağıdakı istənilən miqdarda olan (məqsədli şəkildə əlavə edilənlərdən başqa):
1. sadə oksidlər və ya karbidlər üçün milyonda 1000 hissədən az; və ya
2. mürəkkəb birləşmələr və ya sadə nitridlər üçün milyonda 5000 hissədən az; və
c) aşağıdakılardan hər hansı biri olan:
1. hissəciklərin orta ölçüsü 1 mkm və ya daha az olan və 10%-dən çox olmayan hissəciklərin ölçüləri 5 mkm-dən böyük olan sirkonium dioksidi (CAS 1314-23-4); və ya
2. hissəciklərin orta ölçüsü 5 mkm və ya daha az olan və 10%-dən çox olmayan hissəciklərin ölçüləri 10 mkm-dən böyük olan digər keramik tozlar
1E002.c.1. bəndində göstərilən materiallardan ibarət qeyri-“kompozit” keramik materiallar.
Qeyd. 1E002.c.2. bəndi abraziv materiallar üçün “texnologiya”ya şamil edilmir
1C001 bəndində göstərilən materialların yığılması, texniki xidməti və ya bərpası üçün “texnologiya”
1A002 və ya 1C007.c. bəndində göstərilən “kompozit” strukturların, laylı strukturlu materialların (laminatların) və ya materialların bərpası üçün “texnologiya”.
Qeyd. 1E002.f. bəndi “uçuş aparatları”n istehsalçılarının təlimatlarında göstərilən karbon “lifli və ya sapaoxşar materiallar”ın və epoksid qatranların istifadəsi ilə “mülki uçuş aparatları”n konstruksiya elementlərinin təmiri üçün “texnologiya”lara şamil edilmir
1A004.c. və ya 1A004.d. bəndində göstərilən avadanlığın funksiyalarının başqa avadanlıq tərəfindən icra edilməsinin təmin edilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “kitabxana”lar
1A102, 1B001, 1B101, 1B115-1B119, 1B116, 1C001, 1C101, 1C107, 1C111-1C118, 1D101 və ya 1D103 bəndində göstərilən malların “tətbiq”i üçün nəzərdə tutulmuş, ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”
1D001, 1D101 və ya 1D103 bəndində göstərilən “proqram təminatı”nın “işlənmə”si üçün ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”
“Kompozit”lərin və ya yarımfabrikat “kompozit”lərin “istehsal”ı zamanı avtoklavın və ya hidroklavın temperaturunu, təzyiqini və ya işçi mühitini tənzimləmək üçün “texnologiya”lar
130 Pa-dan 20 kPa-la qədər təzyiqdə 1573 K-dən (1300C) 3173 K-nə (2900C) qədər temperatur diapazonunda parçalanan maddələri saxlayan materialların formaya, kiçik çərçivəyə və ya digər qaz axınlı altlığa ötürülməsi yolu ilə pirolitik üsulla materialların “istehsal”ı ilə əlaqədar “texnologiya”lar.
Qeyd. 1E104 bəndi prekursor qazların birləşmələri, qaz sərfinin və prosesin nəzarət rejiminin və parametrlərinin birləşdirilməsi üçün “texnologiya”lara şamil edilir
1A002, 1A007, 1A202, 1A225-1A227, 1B201, 1B225-1B234, 1C002.b.3. və ya b.4., 1C010.b., 1C202, 1C210, 1C216, 1C225-1C241 və ya 1D201 bəndində göstərilən malların “tətbiq”i üçün ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”lar
1A007, 1A202 və ya 1A225-1A227 bəndində göstərilən malların “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”lar
1D201 bəndində göstərilən “proqram təminatı”nın “işlənmə”si üçün ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”lar
ADNBF (amindinitrobenzofuroksan və ya 7-amin-4,6-dinitrobenzofurazan-1-oksid) (CAS 97096-78-1)
BNCP (sis-bis (5-nitrotetrasolat) tetraamin-kobalt (III) perxlorat) (CAS 117412-28-9)
CL-14 (diamindinitrobenzofuroksan və ya 5,7-diamin-4,6-dinitrobenzofurazan-1-oksid) (CAS 117907-74-1)
CL-20 (HNIW və ya heksanitroheksaazaizovursitan) (CAS 135285-90-4); CL-20-nin xlatratları
CP (2-(5-sianotetrasolato) pentaamin-kobalt (III) perxlorat) (CAS 70247-32-4)
DADE (1,1-diamin-2,2-dinitroetilen, FOX7) (CAS 145250-81-3)
DATB (diamintrinitrobenzol) (CAS 1630-08-6)
DDFP (1,4-dinitrodifurasanopiperazin)
DDPO (2,6-diamin-3,5-dinitropirazin-1-oksid, PZO) (CAS 194486-77-6)
DIPAM (3,3′-diamin-2,2′,4,4′,6,6′-heksanitrobifenil və ya dipikramid) (CAS 17215-44-0)
DNGU (DINGU və ya dinitroqlikoluril) (CAS 55510-04-8)
Aşağıdakı furazanlar:
a) DAAOF (diaminazoksifurazan);
b) DAAzF (diaminazofurazan) (CAS 78644-90-3)
Aşağıdakı HMX və onun törəmələri:
a) HMX (Siklotetrametilentetranitramin, oktahidro-1,3,5,7-tetranitro-1,3,5,7-tetrazin, 1,3,5,7-tetranitro-1,3,5,7-tetraza-siklooktan, oktogen və ya oktogenli) (CAS 2691-41-0);
b) HMX-nın diflüoramin analoqları;
c) K-55 (2,4,6,8-tetranitro-2,4,6,8-tetraazabisiklo [3,3,0]-oktanon-3, tetranitrosemiqlikuril və ya keto-bisiklik HMX) (CAS 130256-72-3)
HNAD (heksanitroadamantan) (CAS 143850-71-9)
HNS (heksanitrostilben) (CAS 20062-22-0)
Aşağıdakı imidazollar:
a) BNNII (oktahidro-2,5-bis(nitroimino)imidazo [4,5-d]imidazol);
b) DNI (2,4-dinitroimidazol) (CAS 5213-49-0);
c) FDIA (1-flüor-2,4-dinitroimidazol);
d) NTDNIA (N-(2-nitrotriazolo)-2,4-dinitroimidazol);
e) PTIA (1-pikril-2,4,5-trinitroimidazol)
NTNMH (1-(2-nitrotriazolo)-2-dinitrometilen-hidrazin)
NTO (ONTA və ya 3-nitro-1,2,4-triazol-5-on) (CAS 932-64-9)
4-dən çox nitroqruplu polinitrokubanlar
PYX (2,6-bis(pikrilamin)-3,5-dinitropiridin) (CAS 38082-89-2)
Aşağıdakı RDX və onun törəmələri:
a) RDX (siklotrimetilentrinitramin, siklonit, T4, heksahidro-1,3,5-trinitro-1,3,5-triazin, 1,3,5-trinitro-1,3,5-triazasikloheksan, heksogen və ya heksogenli) (CAS 121-82-4);
b) Keto-RDX (K-6 və ya 2,4,6-trinitro-2,4,6-triazasikloheksanon) (CAS 115029-35-1)
TAGN (triaminquanidinnitrat) (CAS 4000-16-2)
TATB (triamintrinitrobenzol) (CAS 3058-38-6)
TEDDZ (3,3,7,7-tetrabis(diflüoroamin) oktahidro-1,5-dinitro-1,5-diazosin)
Aşağıdakı tetrazollar:
a) NTAT (nitrotriazolamintetrazol);
b) NTNT (1-N-(2-nitrotriazolo)-4-nitrotetrazol)
Tetril (trinitrofenilmetilnitramin) (CAS 479-45-8)
TNAD (1,4,5,8-tetranitro-1,4,5,8-tetraazadekalin) (CAS 135877-16-6)
TNAZ (1,3,3-trinitroazetidin) (CAS 97645-24-4)
TNGU (SORGUYL və ya tetranitroqlikoluril) (CAS 55510-03-7)
TNP (1,4,5,8-tetranitro-piridazino[4,5-d]piridazin) (CAS 229176-04-9)
Aşağıdakı triazinlər:
a) DNAM (2-oksi-4,6-dinitroamin-s-triazin) (CAS 19899-80-0);
b) NNHT (2-nitroimino-5-nitro-heksahidro-1,3,5-triazin) (CAS 130400-13-4)
Aşağıdakı triazollar:
a) 5-azido-2-nitrotriazol;
b) ADHTDN (4-amin-3,5-dihidrazino-1,2,4-triazol dinitramid) (CAS 1614-08-0);
c) ADNT (1-amin-3,5-dinitro-1,2,4-triazol);
d) BDNTA ((bis-dinitrotriazol)amin);
e) DBT (3,3′-dinitro-5,5-bi-1,2,4-triazol) (CAS 30003-46-4);
f) DNBT (dinitrobistriazol) (CAS 70890-46-9);
h) NTDNT (1-N-(2-nitrotriazol) 3,5-dinitrotriazol);
i) PDNT (1-pikril-3,5-dinitrotriazol);
j) TACOT (tetranitrobenzotriazolobenzotriazol) (CAS 25243-36-1)
Bu siyahıda göstərilməyən maksimum sıxlıqda detonasiya sürəti 8700 m/san çox olan və ya detonasiya təzyiqi 34 GPa-dan (340 kbar) çox olan partlayıcı maddələr
Nitrosellüloz (tərkibində azotun miqdarı 12,5%-dən çox olan) (CAS 9004-70-0)
Nitroqlikol (CAS 628-96-6)
Pentaeritritil tetranitrat (PETN) (CAS 78-11-5)
Pikrilxlorid (CAS 88-88-0)
2,4,6-trinitrotoluol (TNT) (CAS 118-96-7)
Nitroqliserin (NG) (CAS 55-63-0)
Triaseton triperoksid (TATP) (CAS 17088-37-8)
Quanidin nitrat (CAS 506-93-4)
Nitroquanidin (NQ) (CAS 556-88-7)
DNAN (2,4-dinitroanizol) (CAS 119-27-7)
TEX (4,10-dinitro-2,6,8,12-tetraoksa-4,10-diazaizovursitan)
GUDN (quanilkarbamid dinitramid) FOX-12 (CAS 217464-38-5)
Aşağıdakı tetrazinlər:
a) BTAT (bis(2,2,2-trinitroetil)-3,6-diamintetrazin);
b) LAX-112 (3,6-diamin-1,2,4,5-tetrazin-1,4-dioksid)
343 K (70°C)-dən 373 K (100°C)-ə qədər temperaturda əriyən və detonasiya sürəti 6,800 m/san çox olan və ya detonasiya təzyiqi 18 GPa-dan (180 kbar) çox olan energetik ionik materiallar
BTNEN (bis(2,2,2-trinitroetil)-nitramin) (CAS 19836-28-3)
FTDO (5,6-(3',4'-furazano)- 1,2,3,4-tetrazin-1,3-dioksid)
Etilendinitramin (EDNA) (CAS 505-71-5)
Dihidroksilammonium 5,5’-bistetrazol-1,1-diolat (TKX-50) (CAS 1403467-86-6)
Sistemlər, avadanlıqlar və komponentlər
Xüsusi qeyd. Azsəsli yastıqlar üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriyanın ML9 bəndinə) baxın
Aşağıdakı yırğalanma yastıqları və yastıqlar sistemləri, onların komponentləri:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 2A101 bəndinə baxın
istehsalçı tərəfindən ISO 492 standartında (4-cü sinif və ya 2-ci sinif (və ya milli ekvivalentlərdə) və ya daha yüksək dəqiqlik sinifləri üçün göstərilən bütün yol verilən xəta paylarına uyğun olan, moneldən (nikel-mis ərintisi) və ya berilliumdan hazırlanmış halqaları və diyirlənmə elementləri olan, kürəcikli və sökülməyən (bərk) diyircəkli yastıqlar.
Qeyd. 2A001.a. bəndi konusvari diyircəkli yastıqlara şamil edilmir.
Texniki qeydlər. 2A001.a. bəndinin məqsədləri üçün:
1. halqa - bir və ya bir neçə qaçış yolları olan radial diyircəkli yastıqların halqavari hissəsi (ISO 5593:1997);
2. diyirlənmə elementləri - yastıqların qaçış yolları arasında fırlanan kürələr və ya diyircəklər (ISO 5593:1997)
aşağıdakılardan hər hansı birini istifadə edən aktiv maqnit yastıq sistemləri və onlar üçün xüsusi hazırlanmış komponentlər:
1. axın sıxlığı 2,0 T və ya daha çox olan axıcılıq həddi 414 MPa-dan çox olan materiallardan;
2. aktuatorlar üçün tamamilə elektromaqnit üçölçülü (3D) unipolyar kənarlaşdırma (bias); və ya
3. yüksək temperaturlu (450K (1770°C) və ya daha çox) mövqe sensorları olan
2A001 bədində göstəriləndən fərqli olan, ISO 492 standartının 2-ci sinfinə (və ya ANSI/ ABMA Std 20 yol verilən xəta payı ABEC-9 və ya digər milli ekvivalentə uyğun) uyğun və ya daha yaxşı yol verilən xəta payı olan bütün aşağıdakı xarakteristikalara malik olan radial kürəcikli yastıqlar:
a) halqanın daxili diametri 12-50 mm;
b) halqanın xarici diametri 25-100 mm; və
Maye aktinid metalların təsirinə davamlı materiallardan hazırlanmış aşağıdakı putalar:
aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan putalar:
1. həcmi 150 sm-dan 8000 sm-ə qədər; və
2. çəkisinə görə qatqının ümumi miqdarı 2% və ya daha az olan aşağıdakı hər hansı materiallardan və ya onların kombinasiyasından hazırlanmış və ya onlarla örtülmüş:
a) kalsium flüorid (CaF2);
b) kalsium sirkonat (metasirkonat) (CaZrO3);
c) sezium sulfid (Ce2S3);
d) erbium oksid (Er2O3);
e) hafnium oksid (HfO2);
f) maqnezium oksid (MgO);
g) niobium, titan və volfram ərintilərinin nitridləri (təxminən, 50% Nb, 30% Ti, 20% W);
h) ittrium oksid (Y2O3); və ya
i) sirkonium oksid (ZrO2)
aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan putalar:
1. həcmi 50 sm-dən 2000 smə qədər olan; və
2. çəkisinə görə təmizliyi 99,9% və ya daha çox olan tantaldan hazırlanmış və ya onunla örtülmüş
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan putalar:
1. həcmi 50 sm-dən 2000 smə qədər olan;
2. çəkisinə görə təmizliyi 98% və ya daha çox olan tantaldan hazırlanmış və ya onunla örtülmüş; və
3. tantal karbidi, nitridi və ya boridi (və ya onların hər hansı bir qarışığı) ilə örtülmüş
Aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan klapanlar:
a) keçidin nominal diametri 5 mm və daha çox olan;
b) silfon sıxlaşdırıcısı olan; və
c) tamamilə alüminiumdan, alüminium ərintisindən, nikeldən və ya tərkibində çəkiyə görə nikel 60%-dən çox olan ərintidən hazırlanmış və ya örtülmüş.
Texniki qeyd. Müxtəlif giriş və çıxış diametrləri olan klapanlar üçün 2A226 bəndində göstərilən keçidin nominal diametri ən az olan diametrə aid edilir
Sınaq, nəzarət və istehsalat avadanlığı
1. 2B bölməsinin məqsədləri üçün konturlu emal üçün əlavə paralel oxlar (məsələn, üfüqi yonma dəzgahlarda W-oxu və ya əlavə firlanma oxu, ilkin fırlanma oxa paralel olan mərkəzi xətt) oxların ümumi sayına daxil edilmir. Fırlanma oxu mütləq 360°-dən çox bucaqda fırlanma demək deyildir. Fırlanma xətti yerdəyişmə qurğusu tərəfindən həyata keçirilə bilər (məsələn, vintlə və ya dişli reyka ilə).
2. 2B bölməsinin məqsədləri üçün “kontur idarəetmə” üçün birgə əlaqələndirilə bilən oxların sayı, pəstahın emalı prosesində alət ilə pəstah arasında eyni zamanda qarşılıqlı hərəkətlərin həyata keçirildiyi oxların sayıdır. Buraya dəzgahda aşağıda göstərilən digər nisbi hərəkətləri yerinə yetirən hər hansı bir əlavə oxlar daxil deyildir:
a) cilalayıcı dəzgahlarında cilalayıcı dairələrin düzəldilmə sistemlərinin oxları;
b) digər emal olunan detalların quraşdırılması üçün işlənmiş paralel fırlanma oxları;
c) bir detalı müxtəlif uclarda patronla bərkidərək manipulyasiya etmək üçün nəzərdə tutulmuş kollinear fırlanma oxları.
3. Oxların nomenklaturası ISO 841:2001 “Sənaye avtomatlaşdırma sistemləri və inteqrasiya. Dəzgahların rəqəmli proqram idarəedilməsi. Koordinasiya sistemləri və yerdəyişmələrin nomenklaturası” standartına uyğun müəyyən olunur.
4. 2B001-2B009 bəndlərində “əyilən şpindel” fırlanma oxu hesab olunur.
5. 2B bölməsinin məqsədləri üçün hər bir dəzgahın modeli üçün qeyd edilmiş “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti” ayrı-ayrı dəzgahların sınaqdan keçməsinə alternativ olaraq eyni modelli bütün dəzgahlar üçün istifadə edilə bilər və aşağıdakı qaydada müəyyən olunur:
a) modelin qiymətləndirilməsi üçün beş dəzgah seçilir;
b) xətti oxların təkrarlanma qabiliyyəti (R↑,R↓) ISO 230-2:2014 standartına uyğun ölçülür və seçilmiş modelin beş dəzgahının hər birinin bütün oxları üçün “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti” qiymətləndirilir;
c) bütün beş dəzgahın hər bir oxu üçün “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti”nin orta arifmetik qiyməti müəyyən edilir. “Təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti”nin orta arifmetik qiymətləri (UPR) model üçün hər bir oxun bildirilmiş qiyməti hesab edilir (UPRx, UPRу,...);
d) 2-ci kateqoriyanın siyahısı hər bir xətti ox üçün nəzərdə tutulduğu üçün qeyd edilmiş “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti”nin qiymətləri xətti oxların sayına bərabər olmalıdır;
e) 2B001.a. - 2B001.c. bəndləri ilə nəzarət olunmayan dəzgah modelinin hər hansı bir oxunun qeyd edilmiş “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti” zəmanət verilmiş “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti”nə bərabər və ya daha az olduqda (üstəgəl 0,7 mkm) istehsalçı hər 18 aydan bir dəqiqlik səviyyəsini təkrarən təsdiq etməlidir.
6. 2B001.a. - 2B001.c. bəndlərin məqsədləri üçün ISO 230-2:2014 beynəlxalq standartına və ya onun milli ekvivalentində müəyyən edilmiş dəzgahların “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti”nin ölçmə qeyri-müəyyənliyi nəzərə alınmamalıdır.
7. 2B001.a. - 2B001.c. bəndlərin məqsədləri üçün oxların ölçülməsi ISO 230-2:2014 standartının 5.3.2. bəndində göstərilən sınaq prosedurlarına uyğun aparılmalıdır. İki metrdən uzun olan oxlarda sınaqlar iki metrlik seqmentlərdə aparılmalıdır. Dörd metrdən uzun oxlar üçün bir neçə sınaq tələb edilir (məsələn, 4 m-dən 8 m-ə qədər olan oxlar üçün iki sınaq, 8 m-dən 12 m-ə qədər oxlar üçün üç sınaq), hər biri iki metrlik seqmentdən artıq olmalıdır və oxun uzunluğuna görə bərabər intervallarda paylanmalıdır. Sınaq seqmentləri oxun bütün uzunluğu boyunca bərabər paylanır və hər hansı artıq uzunluq sınaq seqmentlərinin əvvəlində, ortasında və sonunda bərabər bölünür. Bütün sınaq seqmentlərinin ən kiçik “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti”nin qiyməti göstərilməlidir
İstehsalçının texniki spesifikasiyasına görə “rəqəmli proqram idarəetmə” elektron cihazları ilə təchiz edilmiş, metalların, keramikanın və “kompozit”lərin kənarlaş-dırılması və ya kəsilməsi üçün aşağıdakı dəzgahlar və onların istənilən kombinasiyası:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 2B201 bəndinə baxın.
Qeyd 1. 2B001 bəndi dişli təkərlərin hazırlanması ilə məhdudlaşan xüsusi təyinatlı dəzgahlara şamil edilmir. Belə dəzgahlar üçün 2B003 bəndinə baxın.
Qeyd 2. 2B001 bəndi aşağıdakı hər hansı bir məmulatların hazırlanması ilə məhdudlaşan xüsusi təyinatlı dəzgahlara şamil edilmir:
a) dirsəkli və ya yumrucuqlu valların;
b) kəsicilərin və ya kəsici alətlərin;
c) ekstruderin vintlərinin (çarxlarının);
d) taraşlanmış və ya oyulmuş zərgərlik məmulatlarının hissələrinin; və ya
e) diş protezlərinin.
Qeyd 3. Torna, frezer və ya cilalama kimi üç funksiyadan ən azı ikisini icra edə bilən dəzgahlar (məsələn, frezer funksiyalı torna dəzgahı) müvafiq olaraq 2B001.a., 2B001.b. və ya 2B001.c. bəndinə görə qiymətləndirilir.
Qeyd 4. Torna, frezer və ya cilalama qabiliyyətinə əlavə olaraq əlavə istehsal qabiliyyətinə malik olan dəzgah hər bir 2B001.a., 2B001.b. və ya 2B001.c. bəndinə müvafiq olaraq qiymətləndirilir.
Xüsusi qeyd. Optik emalı üçün maşınlara 2B002 bəndinə baxın
“kontur idarəetmə” üçün iki və ya daha çox eyni zamanda əlaqələndirilə bilən oxları olan aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan torna dəzgahları:
1. hərəkət uzunluğu 1,0 m-dən az olan bir və ya daha çox xətti oxun uzunluğu boyu “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti” 0,9 mkm və ya daha az (yaxşı) olan; və ya
2. hərəkət uzunluğu 1,0 m və ya daha çox olan, bir və ya daha çox xətti oxun uzunluğu boyu “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti” 1,1 mkm və ya daha az (yaxşı) olan; və ya
Qeyd 1. 2B001.a. bəndi kontakt linzaların istehsalı üçün xüsusi olaraq işlənmiş və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan torna dəzgahlarına şamil edilmir:
a) detalların emalı proqramları üçün məlumatların daxil edilməsi məqsədilə oftalmoloji proqram təminatı ilə məhdudlaşmış dəzgahın idarəetmə qurğusu; və
b) vakuum sıxacı olmayan.
Qeyd 2. 2B201.a. bəndi funksiyaları yalnız verilən çubuqların emalı ilə məhdudlaşan və emal edilə bilən çubuğun maksimum diametri 42 mm və daha az olan, patronları montaj etmə imkanı olmayan uzununa yonma (Swissturn) dəzgahlarına şamil edilmir. Dəzgahlar diametri 42 mm-dən az olan hissələrin emal edilməsi üçün deşmə və ya frezləmə imkanlarına malik ola bilər
aşağıdakı har hansı bir xarakteristikaya malik olan frezləmə dəzgahları:
1. “kontur idarəetmə” üçün eyni zamanda əlaqələndirilə bilən üç xətti oxu və əlavə bir fırlanma oxu olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) hərəkət uzunluğu 1,0 m-dən az olan bir və ya daha çox xətti oxun uzunluğu boyu “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti” 0,9 mkm və ya daha az (yaxşı) olan; və ya
b) hərəkət uzunluğu 1,0 m-dən az olan bir və ya daha çox xətti oxun uzunluğu boyu “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti” 1,1 mkm və ya daha az (yaxşı) olan;
2. aşağıdakı hər hansı birinə malik olan, “kontur idarəetmə” üçün beş və ya daha çox eyni zamanda əlaqələndirilə bilən oxu olan:
a) hərəkət uzunluğu 1,0 m-dən az olan, bir və ya daha çox xətti oxun uzunluğu boyu “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti” 0,9 mkm və ya daha az (yaxşı) olan;
b) hərəkət uzunluğu 1,0 m-dən çox, lakin 4,0 m-dən az olan, bir və ya daha çox xətti oxun uzunluğu boyu “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti” 1,4 mkm və ya daha az (yaxşı) olan; və ya
c) hərəkət uzunluğu 4,0 m və ya daha çox olan bir və ya daha çox xətti oxun uzunluğu boyu “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti” 6,0 mkm və ya daha az (yaxşı) olan;
3. koordinatlı-deşmə dəzgahların bir və ya daha çox xətti oxun uzunluğu boyu “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti” 1,1 mkm və ya daha az (yaxşı) olan; və ya
4. aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan uçan frezli dəzgahlar:
a) indikatorun tam göstəricisi üzrə (TİR) “əsas şpindelin bir dövrəsi zamanı yaranan radial kənara çıxma”sı və “yumrucuq effekti” 0,0004 mm-dən az (yaxşı) olan; və
b) 300 mm çox yerdəyişmədə TİR 2 qövs saniyədən az (yaxşı) olan tutqacın irəli hərəkətinin bucaq meyli olan (şaquli ox ətrafında fırlanma, uzununa ox ətrafında fırlanma və addım)
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan cilalayıcı dəzgahlar:
1. aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
a) bir və ya daha çox xətti oxun uzunluğu boyu “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti” 1,1 mkm və ya daha az (yaxşı) olan; və
b) “kontur idarəetmə” üçün üç və ya daha çox eyni zamanda əlaqələndirilə bilən oxları olan; və ya
2. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan “kontur idaəetmə” üçün beş və ya daha çox eyni zamanda əlaqələndirilə bilən oxları olan:
a) hərəkət uzunluğu 1 m və ya daha az olan bir və ya daha çox xətti oxun uzunluğu boyu “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti” 1,1 mkm və ya daha az (yaxşı) olan;
b) hərəkət uzunluğu 1 m-dən çox, lakin 4 m-dən az olan bir və ya daha çox xətti oxun uzunluğu boyu “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti” 1,4 mkm və ya daha az (yaxşı) olan; və ya
c) hərəkət uzunluğu 4 m və ya daha çox olan bir və ya daha çox xətti oxun uzunluğu boyu “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti” 6,0 mkm və ya daha az (yaxşı) olan;
Qeyd. 2B001.c. bəndi aşağıdakı cilalayıcı dəzgahlara şamil edilmir:
a) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan dairəvi cilalayıcı, daxili cilalayıcı və xarici-daxili cilalayıcı dəzgahlara:
1. yalnız dairəvi cilalama üçün nəzərdə tutulmuş; və
2. məmulatın maksimum mümkün uzunluğu və ya diametri 150 mm olan;
b) “təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti” 1,1 mkm-dən az (yaxşı) olan, z-oxu və ya w-oxu olmayan xüsusi koordinat-cilalayıcı kimi işlənmiş dəzgahlara;
c) müstəvi (yastı) cilalama dəzgahlara
“kontur idarəetmə” üçün iki və ya daha çox eyni zamanda əlaqələndirilə bilən oxları olan məftilsiz tipli elektrik qığılcımlı emal üçün (elektrik eroziya) dəzgahlar (EDM)
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan metalların, keramikin və ya “kompozit”lərin kənarlaşdırılması ilə emalı üçün dəzgahlar:
1. materialların emalı aşağıdakı hər hansı bir üsulla aparılan:
a) abraziv taxmalar daxil olmaqla su və ya digər maye şırnağı;
b) elektron şüa; və ya
2. aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan, ən azı iki və ya daha çox fırlanma oxu olan:
a) “kontur idarəetmə” üçün eyni zamanda əlaqələndirilə bilən; və
b) mövqeləşmə “dəqiqliy”i 0,003-dən az (yaxşı) olan
dəliklərin maksimum dərinliyi 5 m-dən çox olan dərin dəliklərin deşilməsi üçün dəlmə dəzgahları və ya bu məqsədlə modifikasiya edilmiş torna dəzgahları
Aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan qeyri-sferik optik səthlərin emalı məqsədilə materialın seçmə kənarlaşdırılması məqsədilə təchiz olunmuş optik pardaqlanması üçün rəqəmli proqram idarəetmə ilə dəzgahlar:
a) 1 mkm-dən az (yaxşı) formaya çatdırılma;
b) 100 nm-dən az (yaxşı) nahamarlığa qədər təmiz emal;
c) “kontur idarəetmə” üçün eyni zamanda əlaqələndirilə bilən dörd və ya daha çox oxlu; və
d) aşağıdakı hər hansı bir prosesi istifadə edən:
1. maqnitoreoloji təmiz emal (MRF);
2. elektroreoloji təmiz emal (ERF);
3. yüksək enerjili hissəciklərin dəstələri ilə təmiz emal;
4. hava ilə doldurulmuş membran şəklində olan işçi orqanı vasitəsilə təmiz emal; və ya
5. maye şırnaqlı təmiz emal.
Texniki qeyd. 2B002 bəndinin məqsədləri üçün:
1. MRF - özülülüyü maqnit induksiya ilə tənzimlənən abraziv maqnit maye vasitəsilə materialın kənarlaşdırılması prosesi;
2. ERF - özlülüyü elektrik sahə ilə tənzimlənən abraziv maye vasitəsilə materialın kənarlaşdırılması prosesi;
3. yüksək enerjili hissəciklərin dəstələri ilə təmiz emal - kimyəvi aktiv elementlərin atom plazmasını və ya materialın seçmə kənarlaşdırılması üçün ionların dəstələrini istifadə edən proses;
4. hava ilə doldurulmuş membran şəklində olan işçi orqanı vasitəsilə təmiz emal - kiçik sahədə təmasda olan məmulatı təzyiq altında deformasiya edən membranın istifadəsi ilə proses;
5. maye şırnaqlı təmiz emal - materialın kənarlaşdırılması üçün maye axınının istifadəsi ilə proses
Aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik bərkidilmiş (Rc=40 və ya daha çox) düzdişli silindrik, əyridişli və şevron dişli çarxların yan səthlərinin emalı (şevinqlən-məsi), təmiz emalı, cilalanması və xoniqlənməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş “rəqəmli proqram idarəetmə” ilə dəzgahlar:
a) bölüşdürücü dairənin diametri 1250 mm-dən çox olan;
b) dişli halqanın eni bölüşdürücü dairənin diametrinin 15%-nə bərabər və ya daha çox olan; və
c) hazır məhsulun keyfiyyəti AGMA 14 və ya daha yüksək (yaxşı) olan (ISO 1328 standartının 3-cü sinfinə ekvivalent olan)
Bütün aşağıdakı tərtibediciləri olan qaynar “izostatik preslər” və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər və onlar üçün ləvazimatlar:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 2B104 və 2B204 bəndlərinə baxın.
a) bağlı boşluğun daxilində tənzimlənən temperaturlu kameralar və kamera boşluğunun daxili diametri 406 mm və daha çox olan kameralar; və
b) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. maksimum işçi təzyiqi 207 MPa-dan çox olan;
2. nəzarət edilən temperatur mühit 1773 K-dən (1500C) çox olan; və ya
3. karbohidrogenlə doydurulması və yaranan qaz halında olan məhsulların çıxarılması üçün avadanlığı olan.
Texniki qeyd. 2B004 bəndinin məqsədləri üçün kameranın daxili ölçüsü dedikdə, işçi təzyiqinə və temperaturuna kimi çatdırılmış kameranın işçi ölçüləri başa düşülür. Kameranın ölçüsünə sıxıcı birləşmələrin ölçüsü daxil edilmir. İki kameradan birinin daxilində yerləşməsindən asılı olaraq yuxarıda göstərilən iki ölçüdən, yəni yüksəktəzyiqli kameranın daxili diametrinin ölçüsündən və ya təcrid edilmiş yüksək temperaturlu kameranın daxili diametrinin ölçüsündən ən kiçiyi götürülür.
Xüsusi qeyd. Xüsusi olaraq işlənmiş ştamplar, formalar və alətlər üçün 1B003 və 9B009 bəndlərinə və hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın
2E003.f. bəndindən sonrakı cədvəlin birinci sütununda göstərilən proseslər vasitəsilə cədvəlin ikinci sütununda göstərilən altlıqlar üçün qeyri-üzvi örtüklərin, layların və səthlərin modifikasiyası üçün çökdürülmə, emal və aktiv idarəetmə üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıq, həmçinin onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş avtomatlaşdırılmış tənzimləmə, mövqeləşmə, manipulyasiya və nəzarət komponentləri:
a) buxar fazasından kimyəvi çökdürülmə (CVD) üçün aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan istehsalat avadanlığı:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 2B105 bəndinə baxın.
1. aşağıdakı üsullardan biri üçün modifikasiya edilmiş proses:
a) pulsasiya edən CVD;
b) nəzarət edilən kristallaşma mərkəzlərinin idarəetməsi ilə termik çökdürülmə (CNTD); və ya
c) plazma ilə və ya onun köməyi ilə gücləndirilmiş buxar fazasından kimyəvi çökdürülmə (CVD); və
2. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) yüksək vakuumlu fırlanan sıxlaşdırıcılar (0,01Pa-la bərabər və ya daha az olan vakuum); və ya
b) bilavasitə çökdürülmə prosesində örtüyün qalınlığının tənzimlənməsi üçün vasitələr;
b) dəstənin cərəyan gücü 5 mA və ya daha çox olan ion implantasiyası üçün istehsalat avadanlığı;
c) aşağıdakı hər hansı bir tərtibedicisi olan və 80 kVt-dan çox hesablanmış gücünə malik güc qurğuları olan elektron dəstəsinin isidilməsi ilə buxar fazasından fiziki çökdürülmə (EB-PVD) üçün istehsalat avadanlığı:
1. pəstahların ötürülmə sürətini dəqiq tənzimləyən, maye üçün vannada səviyyəni idarə edən “lazer” sistemi; və ya
2. iki və ya daha çox elementdən ibarət olan örtüyün çökdürülmə sürətinin tənzimlənməsi üçün tələb olunan buxar axınında ionlaşdırılmış atomların fotolyuminessen-siyası əsasında işləyən kompüterlərlə idarə olunan nəzarət-ölçü qurğusu;
d) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan plazma püskürdülməsi ilə istehsalat avadanlığı:
1. tozlandırma prosesinin əvvəlində təzyiqi 0,01Pa-la qədər aşağı salınmasını təmin edən, vakuum kamerasında idarə edilən aşağı atmosfer təzyiqində (plazma odluğun ucluğunun çıxış en kəsiyindən 300 mm məsafədə ölçüldüyü zaman 10 kPa və ya daha az olan) işləyən; və ya
2. tozlandırma prosesində yerində örtük layının qalınlığını tənzimləyən vasitəsi olan;
e) 15 mkm/s və ya daha çox tozlaşdırma məhsuldarlığı ilə 0,1 mA/mm və ya daha çox axın sıxlığının təmin edilməsinə qadir olan püskürtməklə çökdürmə üçün istehsalat avadanlığı;
f) tərkibində katod üzərində qövsün cərəyan sıxlığının idarə edilməsi üçün elektromaqnitlər sistemi olan katod-qövs tozlaşdırması üçün istehsalat avadanlığı;
g) bilavasitə çökdürülmə prosesində aşağıdakı hər hansı ölçməni apara bilən ion çökdürülməsi üçün istehsalat avadanlığı:
1. altlıqda örtüyün qalınlığının və çökdürülmə sürətinin ölçülməsi; və ya
2. optik xarakteristikaların ölçülməsi.
Qeyd. 2B005 bəndi kəsici alətin və emal edən alətin örtülməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş buxar fazasından kimyəvi çökdürülməsi, tozlandırılma ilə çökdürülməsi, ion çökdürülməsi və ya ion implantasiyası üçün avadanlığına şamil edilmir
Aşağıda göstərilən ölçülərə nəzarət sistemləri və ya ölçmə sistemləri, avadanlıqları, vəziyyət üzrə əks-əlaqə qurğuları və “elektron yığma”lar:
a) ISO 10360-2:2009 standarta uyğun olaraq dəzgahın işləmə diapazonunun istənilən nöqtəsində (yəni uzunluğu daxilində) uzunluğun ölçülməsində (E0, MPE) üçölçülü (həcmli) olaraq (1,7 + L/1000) mkm-ə bərabər və ya daha az (yaxşı) (L mm ilə ölçülmüş uzunluqdur) maksimum icazə verilən xətaya malik olan kompüter və ya “rəqəmli proqram idarəetmə” ilə koordinat ölçmə maşınları (CMM).
2B006.a. bəndinin məqsədləri üçün istehsalçı tərəfindən müəyyən edilmiş ən dəqiq CMM konfiqurasiyasının E0, MPE (məsələn, aşağıdakılardan ən yaxşısı: ölçmə başlığı, ölçmə ucluğunun uzunluğu, hərəkət parametrləri, mühit) və “bütün mümkün kompensasiya imkanları”n 1,7+L/1000 mkm həddi ilə müqayisə edilməlidir.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 2B206 bəndinə baxın.
b) aşağıda göstərilən xətti hərəkətin ölçülməsi üçün cihazlar və ya sistemlər, xətti vəziyyət üzrə əks-əlaqə qurğuları və “elektron yığma”lar:
Qeyd. Tərkibində “lazer” olan interferometrin və optik kodlayıcının (enkoderin) ölçmə sistemləri yalnız 2B006.b.3. və 2B206.c. bənlərində göstərilmişdir.
1. 0-0,2 mm ölçmə diapazonu daxilində çözümlülüyü 0,2 mkm-ə bərabər və ya daha az (yaxşı) olan təmassız tipli ölçmə sistemləri.
2B006.b.1. bəndinin məqsədləri üçün:
1. Təmassız tipli ölçmə sistemləri ölçmə başlığı və ya ölçülmüş obyektin hərəkətdə olduğu bir vektor boyunca ölçmə başlığı ilə ölçülən obyekt arasındakı məsafəni ölçmək üçün nəzərdə tutulmuşdur.
2. Ölçmə diapazonu minimum və maksimum iş məsafəsi arasındakı məsafə deməkdir.
2. xüsusi olaraq dəzgahlar işlənmiş və ümumi “dəqiqliyi” (800 + (600 × L/1000)) nm-dən (L mm-də effektiv uzunluğa uyğundur) az olan xətti vəziyyət üzrə əks-əlaqə qurğuları;
3. aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan ölçmə sistemləri:
a) tərkibində “lazer” olan;
b) tam şkala üzrə çözümlülüyü 0,200 nm-ə bərabər və ya daha az (yaxşı) olan; və
c) 20± 0,01°C temperaturda 30 saniyə ərzində ölçülən və ölçü diapazonun istənilən nöqtəsində havanın refraksiya göstəricisinin kompensasiyası ilə (1,6 + L/2000) nm-ə (L mm-də ölçülən uzunluqdur) bərabər və ya daha az (yaxşı) “ölçmə qeyri-müəyyənliyi”nə nail olmaq qabiliyyətinə malik; və ya
4. 2B006.b.3. bəndində göstərilən sistemlərdə əks-əlaqə imkanlarını təmin etmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş “elektron yığma”lar;
2B006.b. bəndinin məqsədləri üçün çözümlülük ölçmə qurğusunun ən kiçik artımıdır, rəqəmsal cihazlarda isə ən kiçik qiymətli bitdir (LSB).
c) bucaq vəziyyətinin “dəqiqliy”i 0,9 bucaq saniyəsinə bərabər və ya daha az (yaxşı) olan dəzgahlar və ya bucaq hərəkətini ölçən cihazlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş fırlanan vəziyyət üzrə əks-əlaqə qurğuları;
2B006.c. bəndi güzgünün bucaq yerdəyişməsini aşkar etmək üçün kollimasiya edilmiş işıqdan (məsələn, “lazer” işığı) istifadə edən avtokollimatorlar kimi optik cihazlara şamil edilmir.
d) 0,5 nm bərabər və ya daha az (yaxşı) həssaslıqla səth pürüzlülüyünü (o cümlədən səth qüsurlarını) ölçmək üçün optik səpilmə prinsipindən istifadə edən avadanlıq.
2B006 bəndinə 2B001-də göstərilənlərdən fərqli olan ölçmə maşınının funksiyası üçün müəyyən edilmiş meyarlara cavab verdikdə və ya onlardan artıq olduqda ölçü maşınları kimi istifadə edilə bilən dəzgahlar daxildir
Aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan “robot“lar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş nəzarət qurğuları və “işçi orqanları”:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 2B207 bəndinə baxın.
b) döyüş sursatları olan potensial partlayıcı mühitlərinə tətbiq edilən milli təhlükəsizlik standartlarına uyğun xüsusi olaraq işlənmiş.
Qeyd. 2B007.b. bəndi püskürmə ilə boyama kameralarında istifadə olunan “robot”lara şamil edilmir.
c) işçi xarakteristikaları pisləşmədən 5x10 Qr-dən çox (silisium) cəm şüalanma dozasına tab gətirən şüalanmaya davamlı kimi qiymətləndirilən və ya xüsusi olaraq işlənmiş; və ya
Texniki qeyd. Qr (silisium) termini ionlaşan şüanın təsiri zamanı qorunmamış (ekranlaşmamış) silisium probu tərəfindən udulan, C/kq-da ifadə olunan enerjiyə aid edilir.
d) 30000 m-dən hündür yüksəkliklərdə əməliyyatlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş
Dəzgahlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş aşağıdakı yığma fırlanan masalar və “əyilən şpindellər”:
c) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan yığma fırlanan masalar:
1. torna, frezləmə və ya cilalama dəzgahları üçün nəzərdə tutulmuş; və
2. “kontur idarəetmə” üçün eyni zamanda əlaqələndirilə bilən iki oxu olan;
Texniki qeyd. 2B008.c. bəndinin məqsədləri üçün yığma fırlanan masa tədarükün iki paralel olmayan ox ətrafında fırlanmasına və əyilməsinə imkan verən masadır.
d) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “əyilən şpindellər”:
1. torna, frezləmə və ya cilalama dəzgahları üçün nəzərdə tutulmuş; və
2. “kontur idarəetmə” üçün eyni zamanda əlaqələndirilə bilən
İstehsalçının texniki spesifikasiyasına uyğun “rəqəmli proqram idarəetmə” və ya kompüter idarə edilməsi qurğuları ilə təchiz edilmiş və aşağıda göstərilən bütün xarakteristikaları olan rotasiyalı dartı dəzgahları və valslı yayma dəzgahları.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 2B109 və 2B209 bəndlərinə baxın.
a) “kontur idarəetmə” üçün eyni zamanda əlaqələndirilə bilən üç və ya daha çox oxları olan; və
b) rolikdə 60 kN-dan çox gücü olan.
Texniki qeyd. 2B009 bəndinin məqsədləri üçün rotasiyalı dartma və valslı yayma funksiyalarını birləşdirən dəzgahlar valslı yayma dəzgahları kimi başa düşülür
2B004 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “izostatik preslər”:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 2B204 bəndinə baxın.
a) maksimum işçi təzyiqi 69 MPa və ya daha çox olan;
b) kamerada 873 K (600C) və ya daha yüksək nəzarət edilən temperatura çatmaq və həmin temperaturu saxlamaq üçün işlənmiş; və
c) işçi kameranın daxili diametri 254 mm və ya daha çox olan
2B005.a. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, karbon-karbonlu kompozitlərin sıxlaşdırılması üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş kimyəvi elementlərin buxar fazasından çökdürülməsi üçün sobalar (CVD)
2B009 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, mühərrik komponentlərinin və “raketlər” üçün avadanlığın (məsələn, mühərrik gövdələri və pillələri) “istehsal”ı üçün istifadə olunan aşağıdakı valslı yayma dəzgahları və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 2B209 bəndinə baxın.
a) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan valslı yayma dəzgahları:
1. istehsalçının texniki təsnifatına görə müvafiq “rəqəmli proqram idarəetmə” qurğuları ilə təchiz edilə bilən və ya kompüterin köməyi ilə idarə edilə bilən avadanlıq (hətta, elektron avadanlıq dəzgahlarla və ya onlara aid komponentlərlə bir yerdə göndərilmədikdə); və
2. “kontur idarəetmə” üçün eyni zamanda əlaqələndirilə bilən ikidən çox oxu olan;
b) 2B009 və ya 2B109.a. bəndində göstərilən yayma dəzgahları üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər.
Texniki qeyd. 2B109 bəndinin məqsədləri üçün yayma və əymə funksiyalarını birləşdirən dəzgahlar yayma dəzgahları kimi başa düşülür
Vibrasiyalı sınaqlar üçün aşağıdakı sistemlər, avadanlıqlar və onlar üçün komponentlər:
a) əks-əlaqəli və ya qapalı konturla idarəetmə üsullarını istifadə edən və rəqəmsal kontrolleri olan, “təmiz masa” rejimində ölçülən təkan qüvvəsi 50 kN olan, 20 Hs-dən 2 kHs-ə (2000 Hs) qədər tezlik diapazonunda 10 q-lıq vibroyüklənmə (orta kvadratik qiyməti) yaratmağa qadir olan vibrasiyalı sınaqlar üçün sistemlər;
b) real zaman rejimində buraxılış zolağının eninin idarəedilməsi 5 kHs-dən çox olan, 2B116.a. bəndində göstərilən vibrasiyalı sınaq sistemlərində istifadəsi üçün işlənmiş və xüsusi olaraq vibrasiyalı sınaqlar üçün proqram təminatı ilə birlikdə işlənmiş rəqəmsal kontrollerlər;
Texniki qeyd. 2B116.b. bəndində real zaman rejimində buraxılış zolağının eninin idarə edilməsi - kontroller tərəfindən aparıla bilən seçmə yoxlamanın tam dövrünün, məlumat emalının və idarəetmə siqnallarının ötürülmə-sinin maksimum sürəti kimi müəyyən olunur.
c) uyğun gücləndiricilərlə və ya onlarsız, təmiz masa rejimində ölçülən 50 kN və ya daha çox gücü ötürməyə qadir olan və 2B116.a. bəndində göstərilən sınaq sistemlərinin tətbiqi üçün yararlı olan vibratorlar;
d) 2B116.a. bəndində göstərilən təmiz masa rejimində ölçülmüş 50 kN-da ümumi güclənməni ötürməyə qadir olan, sistemə çoxlu vibrator bloklarını birləşdirmək üçün işlənmiş, sınaq edilən obyektin bərkidilməsi üçün konstruksiyalar və bloklar.
Texniki qeyd. 2B116 bəndində tətbiq edilən təmiz masa - yastı masa və ya bərkidici detallarsız və ya montajsız səth deməkdir
2B004, 2B005.a., 2B104 və ya 2B105 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, reaktiv mərmi mühərriklərinin ucluqlarının (soplo) və qaytarılan aparatların burunlarının (baş hissələrinin) kompozit struktur komponentlərinin sıxlaşdırılması və pirolizi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya olunmuş avadanlıq və nəzarət vasitələri
Aşağıdakı balanslaşdırma maşınları və əlaqədar avadanlıq:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 2B219 bəndinə baxın
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan balanslaşdırma maşınları:
1. kütləsi 3 kq-dan artıq olan rotor/yığmalarının balanslaşdırılması üçün nəzərdə tutulmayan;
2. rotor/yığmalarının 12500 dövr/dəqiqədən yüksək sürətdə balanslaşdırması üçün;
3. disbalansı iki və ya daha çox müstəvidə tənzimləyə bilən; və
4. rotorun 1 kq kütləsinə 0,2 mm/kq qalıq disbalansına qədər balanslaşdırmağa qadir olan.
Qeyd. 2B119.a. bəndi stomatoloji və ya digər tibbi avadanlıqlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş balanslaşdırma maşınlarına şamil edilmir
2B119.a. bəndində göstərilən dəzgahlarda istifadə üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş indikator başlıqları.
Texniki qeyd. İndikator başlıqları, həmçinin balanslaş-dırma nəzarət-ölçü avadanlığı kimi də başa düşülür
Aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan hərəkət təqlideciləri və ya rotasiya masaları:
a) iki və ya daha çox oxu olan;
b) elektrik cərəyanın və/və ya siqnal məlumatın ötürülməsinə qadir olan kontaktsız qurğuların və ya cərəyan qəbul edən halqaların təchizi üçün işlənmiş və ya modifikasiya olunmuş; və
c) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. istənilən ox üçün aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
a) 400 dərəcə/san və ya daha çox sürətə və ya 30 dərəcə/san və ya daha az sürətə malik olan; və
b) fırlanma sürətinə görə çözümlülüyü 6 dərəcə/san bərabər və ya az olan, dəqiqlik 0,6 dərəcə/san və ya daha az olan;
2. orta sahədə 10 və daha çox dərəcədə, sürətə görə sabitliyin həddi ±0,05% və ya daha az (yaxşı) olan; və ya
3. mövqeləşmə “dəqiqliyi” 5 arc (bucaq saniyəsi) bərabər və ya daha az (yaxşı) olan.
Qeyd 1. 2B120 bəndi dəzgahlar və ya tibbi avadanlıq üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş fırlanan masalara şamil edilmir. Dəzgahlar üçün fırlanan masalarının nəzarətinə dair 2B008 bəndinə baxın.
Qeyd 2. İxrac zamanı cərəyan qəbul edən halqaların və ya kontaktsız elementlərin quraşdırılıb-quraşdırılmama-sından asılı olmayaraq 2B120 bəndində göstərilən hərəkət təqlidedicilərinə və ya fırlanan masalara nəzarət edilir
2B120 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan mövqeləşmə üçün masalar (istənilən oxa görə dəqiq fırlanma, mövqeləşmə imkanını təmin edən avadanlıq):
a) iki və ya daha çox oxları olan; və
b) mövqeləşmə “dəqiqliyi” 5 bucaq saniyəsi (arc) və ya daha az (yaxşı) olan.
Qeyd. 2B121 bəndi dəzgahlar və ya tibbi avadanlıqlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş fırlanan masalara şamil edilmir. Dəzgahlar üçün fırlanan masalara dair 2B008 bəndinə baxın
Sürətlənməni 100 q-dan yuxarı çatdırmağa qadir olan, elektrik cərəyanının və (və ya) siqnal məlumatının ötürülməsinə malik olan, cərəyan qəbul edən halqalarla və ya təmas olmadan qurğularla təchiz edilməsi üçün işlənmiş və ya modifikasiya olunmuş sentrifuqalar.
Qeyd. İxrac zamanı cərəyan qəbul edən halqaların və ya kontaktsız elementlərin quraşdırılıb-quraşdırılmama-sından asılı olmayaraq 2B122 bəndində göstərilən sentrifuqalara nəzarət edilir
2B001 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, istehsalçının texniki təsnifatına görə iki və ya daha çox oxları üzrə eyni zamanda “kontur idarəetmə” üçün elektron qurğularla təchiz edilə bilən metalların, keramikanın və ya “kompozit”lərin kəsilməsi və ya emalı üçün dəzgahlar və onların istənilən kombinasiyası:
Texniki qeyd. Fərdi şəxslər tərəfindən sınaq edilmiş istisna olmaqla, səlahiyyətli milli orqanlar tərəfindən təqdim olunmuş ISO 230-2:1988 standartına və ya onun milli ekvivalentinə uyğun aparılan ölçmələr əsasında alınan qeyd edilmiş mövqeləşmə dəqiqliyi dəzgahın bütün modelləri üçün istifadə oluna bilər. Qeyd edilmiş mövqeləşmə dəqiqliyi aşağıdakı qaydada təyin edilir:
a) qiymətləndiriləcək modeldən beş dəzgah seçilir;
b) ISO 230-2:1988 standartına uyğun xətti oxun dəqiqliyi ölçülür;
c) hər bir dəzgahın hər oxu üçün dəqiqlik qiyməti (A) təyin edilir. Dəqiqlik qiymətinin hesablanması ISO 230-2:1988 standartında təsvir olunmuşdur;
d) hər bir ox üzrə dəqiqliyin orta qiyməti müəyyən edilir. Modelin hər bir oxu üçün hesablanmış bu orta qiymət (Ax, Ay,…) qeyd edilmiş mövqeləşmə dəqiqliyi kimi hesab edilir;
e) 2B201 bəndi hər bir xətti ox üçün nəzərdə tutulduğu üçün aid qeyd edilmiş mövqeləşmə dəqiqliyinin qiymətləri xətti oxların sayına bərabər olmalıdır;
f) 2B001.a., 2B001.b. və ya 2B001.c. bəndi ilə nəzarət olunmayan dəzgah modelinin hər hansı bir oxunun ISO 230-2:1988 standartına müvafiq ölçülən qeyd edilmiş mövqeləşmə dəqiqliyi 6 mkm və ya daha yaxşı (az) cilalama dəzgahları üçün və 8 mkm və ya daha yaxşı (az) olan frezer və torna dəzgahları üçün olduğu zaman istehsalçı hər 18 aydan bir dəqiqlik səviyyəsini təkrarən təsdiq etməlidir
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan frezləmə dəzgahları:
1. ISO 230-2:1988 standartına və ya onun milli ekvivalentinə uyğun istənilən xətti oxun uzunluğu boyu “bütün mümkün kompensasiya imkanları” ilə mövqeləşmə dəqiqliyi 6 mkm və ya daha az (yaxşı) olan;
2. kontur idarəedilən iki və ya daha çox üfüqi fırlanan oxları olan; və ya
3. “kontur idarəetmə” üçün eyni zamanda əlaqələndirilə bilən beş və ya daha çox oxları olan.
Qeyd. 2B201.a. bəndi aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan frezer dəzgahlarına şamil edilmir:
a) X oxu üzrə yerdəyişmə 2 m-dən çox olan; və
b) X oxuna görə ümumi mövqeləşmə dəqiqliyi 30 mkm-dən çox (pis) olan
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan cilalayıcı dəzgahlar:
1. ISO 230-2:1988 standartına və ya onun milli ekvivalentinə uyğun olaraq “bütün mümkün kompensasiya imkanları” ilə istənilən xətti oxun uzunluğu boyu mövqeləşmə dəqiqliyi 4 mkm və ya daha az (yaxşı) olan;
2. kontur idarəedilən iki və ya daha çox üfüqi fırlanan oxları olan; və ya
3. “kontur idarəetmə” üçün eyni zamanda əlaqələndirilə bilən beş və ya daha çox oxları olan.
Qeyd. 2B201.b. bəndi aşağıdakı cilalayıcı dəzgahlara şamil edilmir:
a) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan xarici, daxili və xarici-daxili silindrik cilalayıcı dəzgahlar:
1. emal edilən detalın maksimum xarici diametri və ya uzunluğu 150 mm; və
2. x, z və c istiqamətləri ilə məhdudlaşan oxlar;
b) ISO 230-2:1988 standartına və ya onun milli ekvivalentinə uyğun olaraq ümumi mövqeləşmə dəqiqliyi 4 mkm-dən az (yaxşı) olan, z oxu və ya w oxu olmayan koordinat cilalayıcı dəzgahlar
ISO 230-2:1988 standartına uyğun ölçülən, istənilən ox üzrə (mövqenin ümuni seçimi) “bütün mümkün kompensasiya imkanları” ilə mövqeləşmə dəqiqliyi 6 mkm-dən az (yaxşı) olan, diametri 35 mm-dən çox olan detalların emalı üçün torna dəzgahları.
Qeyd. 2B201.c. bəndi funksiyaları yalnız verilən çubuqların emalı ilə məhdudlaşan və emal edilə bilən çubuğun maksimum diametri 42 mm-dən çox olmayan və patronları montaj etmə imkanı olmayan uzununa yonma (Swissturn) dəzgahlarına şamil edilmir.
Qeyd 1. 2B201 bəndi yalnız aşağıdakı istənilən detalların istehsalı üçün xüsusi təyinatlı dəzgahlara şamil edilmir:
b) dirsəkli və ya yumrucuqlu valların;
c) kəsicilərin və ya kəsici alətlərin;
d) ekstruder vintlərinin.
Qeyd 2. Torna, frezer və ya cilalama kimi üç funksiyadan ən azı ikisinə malik olan dəzgahlar (məsələn, frezer funksiyalı torna dəzgahı) müvafiq olaraq 2B201.a., 2B201.b. və ya 2B201.c. bəndlərinə görə qiymətləndirilir.
Qeyd 3. Heç biri fırlanan olmayan 5 və ya daha çox oxları olan paralel kinematik konstruksiyalı dəzgahlar da (məsələn, heksapodlar) 2B201.a.3. və 2B201.b.3. bəndlərinə daxil edilir
2B004 və ya 2B104 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan “izostatik preslər” və əlaqədar avadanlıq:
a) aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan “izostatik preslər”:
1. 69 MPa və daha çox maksimum işçi təzyiqinə çatmağa qadir olan; və
2. işçi kamerasının daxili diametri 152 mm-dən çox olan;
b) 2B204.a. bəndində göstərilən “izostatik preslər” üçün xüsusi hazırlanmış puasonlar, formalar və idarəetmə sistemləri.
Texniki qeyd. 2B204 bəndində kameranın daxili ölçüsü - daxili armaturun ölçüləri nəzərə alınmadan kameranın həm işçi temperaturunun, həm də işçi təzyiqinin əldə edilən kamera hissəsinin ölçüsüdür. Bu ölçü iki diametrin ən kiçiyi ilə müəyyən edilir: iki pres-kamera və ya təcrid edilmiş soba kamerasının hər hansı birinin daxilində yerləşməsindən asılı olaraq
2B006 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan mexanizmlər, sistemlər və ya ölçülərə nəzarət qurğuları:
a) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan kompüterlə və ya rəqəmli proqramla idarə edilən koordinat ölçmə maşınları:
1. yalnız iki koordinat oxu olan və maşının işçi diapazonun həddlərinin istənilən nöqtəsində (yəni oxların uzunluğunun həddlərində) ISO 10360-2 (2009) standartına uyğun sınanmış istənilən ox boyunca (birölçülü), istənilən E 0x,MPE, E 0y,MPE, və ya E 0z,MPE kombinasiyada müəyyən edilən maksimum yol verilən xətası (1,25 + L/1000) mkm bərabər və ya az (yaxşı) olan (L, uzunluq, mm); və ya
2. üç və ya daha çox koordinat oxu olan və maşının işçi diapazon həddlərinin istənilən nöqtəsində (yəni oxların uzunluğunun həddlərində) ISO 10360-2 (2009) standartına müvafiq sınanmış üçölçülü (həcmli) uzunluğunun ölçməsinə dair maksimum yol verilən xətası (E 0,MPE) (1,7 + L/800) mkm bərabər və ya az (yaxşı) olan (L, uzunluq, mm).
Texniki qeyd. Bütün mümkün kompensasiya imkanları ilə ISO 10360-2 (2009) standartda uyğun istehsalçı tərəfindən müəyyən olunmuş ən dəqiq konfiqurasiyalı koordinat ölçmə maşınlarının uzunluğunun ölçməsinə dair maksimum yol verilən xətasını (məsələn, aşağıdakı ən yaxşılarını: ölçmə sensoru, şupun uzunluğu, yerdəyişmə parametrləri, ətraf mühit) E 0,MPE hədd dəyərləri ilə (1,7 + L/800) müqayisə edilməlidir.
b) aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan yarımkürələrin xətti və bucaq parametrlərinin eyni zamanda yoxlanılması üçün sistemlər:
1. istənilən xətti oxun uzunluğu boyu hər 5 mm-də “ölçmə qeyri-müəyyənliyi” 3,5 mkm-ə bərabər və ya daha az (yaxşı) olan; və
2. “bucaq vəziyyətinin meyli” 0,02-yə bərabər və ya daha az olan.
c) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan xətti yerdəyişmələrin ölçmə sistemləri:
Texniki qeyd. 2B206.c. bəndinin məqsədləri üçün xətti yerdəyişmə termini ölçmə başlığı və ölçülən obyekt arasındakı məsafə fərqini ifadə edir.
1. tərkibində “lazer” olan; və
2. bütün aşağıdakı xarakteristikalara malik olan, standart təzyiqdə və standart temperatur nisbətində ± 1 K temperaturda ən azı 12 saat saxlanma:
a) tam şkalası üzrə çözümlülüyü 0,1 mkm-ə bərabər və ya daha yaxşı olan; və
Texniki qeyd. 2B206.c.2.a. bəndinin məqsədləri üçün çözümlülük - ölçmə qurğusunun göstəricilərində baş verən ən kiçik artım; rəqəmsal cihazlarda – ən kiçik bitdir;
b) “ölçmə qeyri-müəyyənliyi” (0,2 + L/2 000) mkm (L- mm-də ölçülən uzunluq) və ya daha yaxşı (az) olan.
Qeyd. 2B206 bəndi dəzgahların hərəkətli alətlərinin yerdəyişmə xətalarının ölçülməsi, dəzgahlarda ölçülərə nəzarət üçün nəzərdə tutulmuş tərkibində lazer olan qapalı və ya açıq əks-əlaqəli konturu olmayan interferometr sistemlərinə və ya analoji avadanlığa şamil edilmir.
d) aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan xətti dəyişən diferensial transformator (LVDT) sistemləri:
Texniki qeyd. 2B206.c. bəndinin məqsədləri üçün xətti yerdəyişmə termini ölçmə başlığı və ölçülən obyekt arasındakı məsafə fərqini ifadə edir.
1. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) 5 mm-ə qədər işləmə diapazonu olan LVDT-lər üçün “xəttilik” 0-dan tam iş diapazonuna qədər ölçülən 0,1%-ə bərabər və ya daha az (daha yaxşı) olan; və ya
b) 5 mm-dən çox işləmə diapazonu olan LVDT-lər üçün “xəttilik” 0-dan 5 mm-ə qədər ölçülən 0,1%-ə bərabər və ya daha az (daha yaxşı) olan; və
2. standart mühit sınaq otağı temperaturunda ±1 K (± 1°C) gündə 0,1%-ə bərabər və ya daha yaxşı (az) olan dreyf.
Qeyd 1. Ölçülərin aparılması üçün istifadə edilə bilən, dəzgahın və ya ölçü cihazın funksiyaları üçün müəyyən olunmuş meyarlara uyğun olan və ya onları ötən dəzgahlara şamil edilir.
Qeyd 2. İşçi diapazonun radələrinin istənilən nöqtəsində idarəetmə həddlərini ötən 2B206 bəndində göstərilən cihazlara şamil edilir.
Texniki qeyd. 2B206 bəndində göstərilən ölçü kəmiyyətlərinin bütün parametrləri +/- -la təqdim olunur, yəni ümumi diapazonla deyil
2B007 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, “robot”lar, “işçi orqan“ları və ya idarəetmə blokları, o cümlədən:
a) partlayış təhlükəli mühitlərdə işlər üçün təhlükəsizlik üzrə milli standartlara uyğun (məsələn, partlayış təhlükəli mühitində işləmək üçün nəzərdə tutulmuş elektrik aparatların parametrlərinə dair məhdudiyyəti təmin edən) xüsusi hazırlanmış “robot”lar və ya “işçi orqanları”;
b) 2B207.a. bəndində göstərilən “robot”lar və ya “işçi orqanları” üçün xüsusi hazırlanmış idarəetmə qurğuları
2B009 və ya 2B109 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, valslı yayma funksiyalarını yerinə yetirməyə qadir olan və aşağıdakı xarakteristikalara malik olan valslı yayma və əymə dəzgahları və ya çərçivələr:
a) aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan dəzgahlar:
1. üç və ya daha çox valı (aktiv və ya istiqamətləndirici) olan; və
2. istehsalçının texniki təsnifatına əsasən “rəqəmli proqram idarəetmə” qurğuları və ya kompüter idarəetməsi ilə təchiz oluna bilən;
b) daxili diametri 75 mm-dən 650 mm-ə qədər olan silindrik rotorların formalaşdırılması üçün rotorlu-yayma kiçik çərçivələr.
Qeyd. 2B209.a. bəndinə görə, həmçinin əsasən metalın deformasiyası üçün nəzərdə tutulmuş yalnız bir valı olan və çərçivəni saxlamaq üçün nəzərdə tutulmuş bilavasitə deformasiya prosesində iştirak etməyən iki köməkçi valları olan dəzgahlara da şamil edilir
Stasionar və ya səyyar, üfüqi və ya şaquli mərkəzdən-qaçma çox müstəvi balanslaşdırma maşınları:
a) uzunluğu 600 mm və ya daha çox olan elastik rotorların balanslaşdırılması üçün və aşağıdakı bütün xarakteristi-kalara malik olan mərkəzdənqaçma balanslaşdırma maşınları:
1. şarnirin və ya sapfanın diametri 75 mm-dən çox olan;
2. kütləsi 0,9-dan 23 kq-a qədər məmulatı balanslaşdırmağa qadir olan; və
3. 5 000 dövr/dəqiqə fırlanma sürəti ilə balanslaşdırmağa qadir olan;
b) rotorların içiboş silindrik hissələrinin balanslaşdırılması üçün layihələndirilmiş və aşağıdakı bütün xarakteristi-kalara malik olan mərkəzdənqaçma balanslaşdırma maşınları:
1. sapfanın diametri 75 mm-dən çox olan;
2. 0,9-dan 23 kq-a qədər kütləni balanslaşdırmağa qadir olan;
3. hər müstəvi üçün 10 q mm/kq və daha az minimal qalıq disbalansına qədər balanslaşdıra bilən; və
4. kəmər tipli ötürücüsü olan
Radiokimyəvi separasiya və ya qaynar kameralarda əməliyyat hərəkətlərinin məsafədən idarə edilməsi üçün istifadə olunan və aşağıda göstərilən hər hansı bir xarakteristikası olan məsafədən idarə edilən manipulyatorlar:
a) qalınlığı 0,6 m və daha çox olan qaynar kameranın divarından (divararası iş) operator işini ötürməyə qadir olan; və ya
b) qalınlığı 0,6 m və ya daha çox olan qaynar kameranın qapağından (qapaqarası iş) operator işini ötürməyə qadir olan.
Texniki qeyd. Məsafədən idarə edilən manipulyatorlar operatorun əməliyyatlarını məsafədən hərəkət edən konsola və uc taxmalarına ötürülməsini təmin edir. Manipulyator funksiyaları operator/icraçı ilə (operatorun hərəkətini təqlid edən manipulyator) və ya coystiklə və ya klaviatura ilə idarə oluna bilər
9B001 və 3B001 bəndlərində göstərilənlərdən fərqli olan, aşağıdakı nəzarət edilən mühitli (vakuum və ya təsirsiz qaz) induksiya sobaları və onlar üçün qida mənbələri:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 3B001 və 9B001 bəndlərinə baxın
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan sobalar:
1. 1123 K-dən (850C) yüksək temperaturda istismar üçün;
2. induktivlik çarxların diametri 600 mm və ya daha az olan; və
3. 5 kVt-a bərabər və ya daha yüksək giriş gücü üçün işlənmiş.
Qeyd. 2B226.a. bəndi yarımkeçirici lövhələrin emalı üçün layihələndirilmiş sobalara şamil edilmir
2B226.a. bəndində göstərilən sobalar üçün xüsusi hazırlanmış, nominal çıxış gücü 5 kVt və ya daha çox olan qida mənbələri
Vakuumlu və ya hər hansı nəzarət edilən mühitli metallurji əritmə və tökmə sobaları və onlar üçün əlaqədar avadanlıq:
aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan elektrik-qövslü əritmə və elektrik-qövslü tökmə sobaları:
1. istifadə edilən elektrodların həcmi 1000 sm-dən 20000 sm-ə qədər olan; və
2. 1973 K-dən (1700C) yüksək ərimə temperaturunda prosesi təmin edən
aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan elektron-şüa əritmə sobaları, plazma püskürdülməsi və plazma əritmə sobaları:
1. gücü 50 kVt və ya daha çox olan; və
2. 1473 K-dən (1200C) yüksək temperaturda əritmə prosesini təmin edən
2B227.a. və ya 2B227.b. bəndində göstərilən hər hansı bir soba üçün xüsusi olaraq tənzimlənmiş nəzarət və monitorinq üçün kompüter sistemləri
aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan 2B227.b. bəndində göstərilən sobalar üçün xüsusi olaraq işlənmiş plazmatronlar:
1. 50 kVt və ya daha çox gücdə işləyən; və
2. 1473 K-dən (1200C) yüksək temperaturda işləyən
2B227.b. bəndində göstərilən sobalar üçün xüsusi olaraq işlənmiş 50 kVt-dan çox gücdə işləyən elektron-şüa topları
Rotorların hazırlanması və ya yığılması üçün avadanlıq, rotorlar üçün yustirləmə avadanlığı, silfonlar üçün kiçik çərçivələr və ştamplar:
a) qaz sentrifuqası rotorunun boru seksiyalarının, diafraqmalarının və qapaqlarının yığılması üçün montaj avadanlığı;
Qeyd. Çox dəqiq (presizion) kiçik çərçivələr, sabitləşdiricilər və qaynar oturtma üçün ləvazimatlar da 2B228.a. bəndinə daxil edilir.
b) ümumi oxboyu qaz sentrifuqasının rotorunun boru seksiyalarının mərkəzə uyğunlaşdırılması üçün yustirləmə avadanlığı.
Texniki qeyd. 2B228.b. bəndində adətən belə avadanlıq prosesi idarə edən (məsələn, rotorun boru seksiyalarının mərkəzə uyğunlaşdırılmasında istifadə edilən pnevmatik güc silindrlərini idarə edən) kompüterə qoşulmuş çox dəqiq (presizion) ölçü sensorlarından ibarət olur.
c) büzməli silfonların hazırlanması üçün kiçik çərçivələr və ştamplar:
Texniki qeyd. 2B228.c. bəndində göstərilən silfonlar aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olmalıdır:
1. daxili diametri 75-dən mm-dən 650 mm-ə qədər;
2. uzunluğu 12,7 mm və ya daha çox;
3. büzmənin yeganə burumunun dərinliyi 2 mm-dən çox; və
4. çox möhkəm alüminium ərintilərindən, martensitn-köhnələn poladdan və çox möhkəm “lifli və ya sapaoxşar materiallar”dan hazırlanmış
Mütləq təzyiqi ölçməyə qadir olan və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan bütün tipli təzyiq sensorları:
a) alüminiumdan və ya alüminium ərintilərindən, alüminium oksiddən (qiltorpaqdan və ya sapfirdən), nikeldən və ya çəkiyə görə tərkibində 60%-dən çox nikel olan nikel ərintilərindən və ya tam flüorlaşdırılmış karbohidrogen polimerlərindən düzəldilmiş və ya onlarla örtülmüş təzyiqə həssas elementlər;
b) alüminiumdan, alüminium ərintilərindən, alüminium oksiddən (qiltorpaqdan və ya sapfirdən), nikeldən və ya çəkiyə görə tərkibində 60%-dən çox nikel olan nikel ərintilərindən və ya tam flüorlaşdırılmış karbohidrogen polimerlərindən düzəldilmiş və ya onlarla örtülmüş və işçi mühitlə (ölçülən mühitlə) bilavasitə təmasda olan təzyiqə həssas elementlərin hermetikləşdirilməsi üçün araqatlar (sıxlaşdırıcılar); və
c) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikalara malik olan:
1. tam şkalası 13 kPa qədər olan və tam şkalanın 1%-dən çox dəqiqliyi ilə; və ya
2. tam şkalası 13 kPa-dan çox olan və ölçülən təzyiq 13 kPa olduqda 130 Pa-dan yaxşı dəqiqliyi ilə.
1. 2B230 bəndində təzyiq sensorları termini təzyiq ölçülərini siqnala çevirən qurğuları ifadə edir;
2. 2B230 bəndinin məqsədləri üçün dəqiqlik qeyri-xəttiliyi, gisterezisi və otaq temperaturunda təkrarlılığı ehtiva edir
Aşağıda göstərilən bütün xarakteristikalara malik olan vakuum nasosları:
a) giriş diametri 380 mm və daha çox olan;
b) çəkmə sürəti 15 m/san və ya daha çox olan; və
c) 13 mPa-dan yüksək maksimum vakuumu yaratmağa qadir olan.
1. Çəkmə sürəti azota və ya havaya görə ölçmə ilə təyin edilir.
2. Maksimum vacuum - girişi bağlanmış vəziyyətdə olan nasosun girişində ölçülmüş vakuum qiymətidir
8414 10 200 0-dan 8414 10 250 0-dan
Atıcı mərmiləri 1,5 km/san və ya daha çox sürətlə atmağa qadir olan yüksəksürətli artileriya sistemləri (reaktiv, qaz, çarxlı, elektromaqnit, elektrotermiki tipli və ya digər qabaqcıl sistemlər).
Xüsusi qeyd. Həmçinin hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın
Aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan silfon araqatlı (sıxlaşdırıcılı) spiral kompressorlar və silfon araqatlı spiral vakuum nasosları:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 2B350.i. bəndinə baxın.
a) giriş axınında həcmin sürəti 50 m/saatda və ya daha çox olan;
b) 2:1 və ya daha çox təzyiq fərqinə davam gətirə bilən; və
c) texnoloji qazla təmasda olan bütün səthləri aşağıdakı hər hansı bir materiallardan olan:
1. alüminium və ya alüminium ərintiləri;
3. paslanmayan polad;
4. nikel və ya nikel ərintiləri;
5. fosforlu bürünc; və ya
Aşağıdakı kimyəvi istehsalat qurğuları, avadanlıq və komponentlər:
emal edilən və ya tərkibində olan kimyəvi maddələrlə birbaşa əlaqədə olan bütün səthləri aşağıdakı materialların hər hansı birindən düzəldilmiş, qarışdırıcısı olan və ya olmayan, tam daxili həcmi 0,1 m-dən (100 litr) çox və 20 m-dən (20000 litr) az (həndəsəli) reaktorlar və ya reaksiya tutumları:
Xüsusi qeyd. Yığma təmir konstruksiyaları (blokları) üçün 2B350.k. bəndinə baxın:
1. tərkibində (çəkiyə görə) 25%-dən çox nikel və 20%-dən çox xrom olan ərintilər;
2. flüorpolimerlər (tərkibində çəkisi 35%-dən çox flüor olan polimer və ya elastomer materiallar);
3. şüşə (şüşəyəoxşar və ya minalı örtüklü və ya şüşə ilə örtülmüş daxil olmaqla);
4. nikel və ya tərkibində (çəkiyə görə) 40%-dən çox nikel olan nikel ərintiləri;
5. tantal və ya tantal ərintiləri;
6. titan və ya titan ərintiləri;
7. sirkonium və ya sirkonium ərintiləri; və ya
8. niobiumdan (kolumbium) və ya niobium ərintiləri
2B350.a. bəndində göstərilən reaktorlarda və ya reaksiya tutumlarında istifadə üçün xüsusi layihələndirilmiş, kimyəvi maddələrlə birbaşa təmasda olan bütün səthləri aşağıdakı materialların hər hansı birindən və ya bir neçəsindən hazırlanmış qarışdırıcılar, çarxlar, kürəklər və ya vallar:
1. tərkibində (çəkiyə görə) 25%-dən çox nikel və 20%-dən çox xrom olan ərintilər;
2. flüorpolimerlər (tərkibində çəkisi 35%-dən çox flüor olan polimer və ya elastomer materiallar);
3. şüşə (şüşəyəoxşar və ya minalı örtüklü və ya şüşə ilə örtülmüş daxil olmaqla);
4. nikel və ya tərkibində (çəkiyə görə) 40%-dən çox nikel olan nikel ərintiləri;
5. tantal və ya tantal ərintiləri;
6. titan və ya titan ərintiləri;
7. sirkonium və ya sirkonium ərintiləri; və ya
8. niobium (kolumbium) və ya niobium ərintiləri
kimyəvi maddələrlə birbaşa təmasda olan bütün səthləri aşağıdakı materialların hər hansı birindən hazırlanmış, ümumi daxili (həndəsəli) həcmi 0,1 m-dən(100 litr) çox olan saxlanma üçün tutumlar, konteynerlər və ya qəbuledicilər:
Xüsusi qeyd. Yığma təmir qurğuları (blokları) üçün 2B350.k. bəndinə baxın.
1. tərkibində (çəkiyə görə) 25%-dən çox nikel və 20%-dən çox xrom olan ərintilər;
2. flüorpolimerlər (tərkibində çəkisi 35%-dən çox flüor olan polimer və ya elastomer materiallar);
3. şüşə (şüşəyəoxşar və ya minalı örtüklü və ya şüşə ilə örtülmüş daxil olmaqla);
4. nikel və ya tərkibində (çəkiyə görə) 40%-dən çox nikel olan nikel ərintiləri;
5. tantal və ya tantal ərintiləri;
6. titan və ya titan ərintiləri;
7. sirkonium və ya sirkonium ərintiləri; və ya
8. niobium (kolumbium) və ya niobium ərintiləri
istilik mübadilə səthinin sahəsi 0,15 m-dən 20 m-ə qədər olan istilik mübadiləediciləri və ya kondensatorları; kimyəvi maddələrlə birbaşa əlaqədə olan bütün emal səthləri aşağıdakı materialların hər hansı birindən düzəldilmiş borular, çaşkalar, spiral borular və onların blokları (istilik ötürən mayelər üçün kanallar formasında olan):
1. tərkibində (çəkiyə görə) 25%-dən çox nikel və 20%-dən çox xrom olan ərintilər;
2. flüorpolimerlər (tərkibində çəkisi 35%-dən çox flüor olan polimer və ya elastomer materiallar);
3. şüşə (şüşəyəoxşar və ya minalı örtüklü və ya şüşə ilə örtülmüş daxil olmaqla);
4. qrafit və ya karbonlu qrafit;
5. nikel və ya tərkibində (çəkiyə görə) 40%-dən çox nikel olan nikel ərintiləri;
6. tantal və ya tantal ərintiləri;
7. titan və ya titan ərintiləri;
8. sirkonium və ya sirkonium ərintiləri;
10. titan karbid; və ya
11. niobium (kolumbium) və ya niobium ərintiləri
emal olunan kimyəvi maddələrlə birbaşa əlaqədə olan bütün səthləri aşağıdakı materialların hər hansı birindən düzəldilmiş, daxili diametrli 0,1 m-dən çox olan distilyasiya və ya absorbsiya sütünları və belə sütunlar üçün işlənmiş maye paylaşdırıcıları və maye kollektorları:
1. tərkibində (çəkiyə görə) 25%-dən çox nikel və 20%-dən çox xrom olan ərintilər;
2. flüorpolimer (tərkibində çəkisi 35%-dən çox flüor olan polimer və ya elastomer materiallar);
3. şüşə (şüşəyəoxşar və ya minalı örtüklü və ya şüşə ilə örtülmüş daxil olmaqla);
4. qrafit və ya karbonlu qrafit;
5. nikel və ya tərkibində (çəkiyə görə) 40%-dən çox nikel olan nikel ərintiləri;
6. tantal və ya tantal ərintiləri;
7. titan və ya titan ərintiləri;
8. sirkonium və ya sirkonium ərintiləri; və ya
9. niobium (kolumbium) və ya niobium ərintiləri
aşağıdakı materialların hər hansı birindən düzəldilmiş, səthləri emal olunan kimyəvi maddələrlə birbaşa təmasda olan məsafədən idarə edilən doldurulma avadanlığı:
1. tərkibində (çəkiyə görə) 25%-dən çox nikel və 20%-dən çox xrom olan ərintiləri; və ya
2. nikel və ya tərkibində (çəkiyə görə) 40%-dən çox nikel olan nikel ərintiləri
aşağıdakı klapanlar və onların komponentləri:
1. hər iki xarakteristikaya malik olan klapanlar:
a) nominal ölçüsü DN 10 və ya NPS 3/8-dən çox olan; və
b) kimyəvi maddələrlə birbaşa təmasda olan bütün səthləri korroziyayadavamlı materiallardan hazırlanmış və ya örtülmüş;
2. 2B350.g.1. bəndində göstərilən klapanlardan fərqli olan aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
a) nominal ölçüsü DN 25 və ya NPS 1-ə bərabər və ya daha çox olan və DN 100 və ya NPS 4-ə bərabər və ya daha az olan;
b) klapan gövdələri və ya klapan gövdələrinin formalaşdırılmış içlikləri;
c) dəyişdirilə bilən bağlayıcı elementləri olan; və
d) klapan gövdələrinin və ya klapan gövdələrinin formalaşdırılmış içliklərinin kimyəvi maddələrlə birbaşa təmasda olan bütün səthləri korroziyayadavamlı materiallardan hazırlanmış və ya örtülmüş;
3. istehsalda və ya təkrar emalda istifadə edilən kimyəvi maddələrlə birbaşa təmasda olan bütün səthləri korroziyayadavamlı materiallardan düzəldilmiş 2B350.g.1 və ya 2B350.g.2. bəndində göstərilən klapanlar üçün aşağıdakı komponentlər:
b) klapan gövdələrinin formalaşdırılmış içlikləri;
1. 2B350.g. mövqeyinin məqsədləri üçün korroziyaya- davamlı materiallardan ifadəsi aşağıdakı hər hansı bir materialı nəzərdə tutur:
a) nikel və ya tərkibində çəkiyə görə 40%-dan çox nikel olan ərintilər;
b) tərkibində çəkiyə görə 25%-dən çox nikel və 20%-dən çox xrom olan ərintilər;
c) flüorpolimerlər (tərkibində çəkisi 35%-dən çox flüor olan polimer və ya elastomer materiallar);
d) şüşə (şüşəyəoxşar və ya minalı örtüklü və ya şüşə ilə örtülmüş daxil olmaqla);
e) tantal və ya tantal ərintiləri;
f) titan və ya titan ərintiləri;
g) sirkonium və ya sirkonium ərintiləri;
h) niobium (kolumbium) və ya niobium ərintiləri; və ya
i) aşağıdakı keramika materialları:
1. tərkibində cəkiyə görə 80% və ya daha çox silisium karbid olan;
2. tərkibində cəkiyə görə təmizliyi 99% və ya daha çox olan alüminium oksid (qiltorpaq);
3. sirkonium oksid (sirkonium dioksid).
2. Nominal ölçü - giriş və çıxış kanal diametrlərinin ən kiçiyidir.
3. Klapanların nominal ölçüləri ISO 6708:1995 uyğundur. Nominal Boru Ölçüləri (NPS) ASME B36.10 və ya B36.19 və ya milli ekvivalentlərə uyğundur
kimyəvi maddələrlə birbaşa təmasda olan bütün səthləri aşağıdakı materialların hər hansı birindən hazırlanmış sızmanın müəyyən edilməsi üçün dəliyi olan çoxdivarlı boru kəmərləri:
1. tərkibində (çəkiyə görə) 25%-dən çox nikel və 20%-dən çox xrom olan ərintilər;
2. flüorpolimerlər (tərkibində çəkisi 35%-dən çox flüor olan polimer və ya elastomer materiallar);
3. şüşə (şüşəyəoxşar və ya minalı örtüklü və ya şüşə ilə örtülmüş daxil olmaqla);
4. qrafit və ya karbonlu qrafit;
5. nikel və ya tərkibində (çəkiyə görə) 40%-dən çox nikel olan nikel ərintiləri;
6. tantal və ya tantal ərintiləri;
7. titan və ya titan ərintiləri;
8. sirkonium və ya sirkonium ərintiləri; və ya
9. niobium (kolumbium) və ya niobium ərintiləri
2B233 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, kimyəvi maddələrlə birbaşa təmasda olan bütün səthləri aşağıdakı materialların hər hansı birindən hazırlanmış, istehsalçının təsnifatına əsasən maksimum məhsuldarlığı 0,6 m/saat-dan çox olan, bir neçə araqatı (sıxlaşdırıcı) olan nasoslar və araqatsız nasoslar və ya istehsalçının təsnifatına əsasən maksimum məhsuldarlığı 5 m/saat-dan çox olan (standart temperaturda -273 K (0C) və 101,3 kPa təzyiq üçün) vakuum nasosları; və belə nasoslar üçün “işlənmiş” örtüklər (nasosların gövdələri) və ya gövdələrin formalaşdırılmış içlikləri, işçi çarxlar, rotorlar və ya püskürdücü taxmalar:
1. tərkibində (çəkiyə görə) 25%-dən çox nikel və 20%-dən çox xrom olan ərintilər;
3. ferrosilisium (yüksək silisium tərkibli dəmir ərintiləri);
4. flüorpolimerlər (tərkibində çəkisi 35%-dən çox flüor olan polimer və ya elastomer materiallar);
5. şüşə (şüşəyəoxşar və ya minalı örtüklü və ya şüşə ilə örtülmüş daxil olmaqla);
6. qrafit və ya karbonlu qrafit;
7. nikel və ya tərkibində (çəkiyə görə) 40%-dən çox nikel olan nikel ərintiləri;
8. tantal və ya tantal ərintiləri;
9. titan və ya titan ərintiləri;
10. sirkonium və ya sirkonium ərintiləri; və ya
11. niobium (kolumbium) və ya niobium ərintiləri.
Texniki qeyd. 2B350.i. bəndində araqat termini yalnız kimyəvi maddə ilə (maddələrlə) birbaşa təmasda olan (və ya onun üçün nəzərdə tutulmuş) və sıxlaşdırma funksiyasını yerinə yetirən, ötürücü valın rotorunun və ya irəli-geri hərəkətli nasosun gövdəsindən keçdiyi yerdəki araqatlara aid edilir
1C350 bəndində göstərilən kimyəvi maddələrin yandırılması nəticəsində yaranmış tullantıların ötürülməsi üçün xüsusi layihələndirilmiş sistemi və yükləmə-boşaltma xüsusi mexanizmləri olan, kamerada orta temperatur 1273 K-dən (1000C) çox olan, tullantıların ötürülmə sistemində tullantı məhsulları ilə birbaşa təmasda olan bütün səthləri aşağıdakı materialların hər hansı birindən düzəldilmiş yandırılma sobaları:
1. tərkibində (çəkiyə görə) 25%-dən çox nikel və 20%-dən çox xrom olan ərintilər;
3. nikel və ya tərkibində (çəkiyə görə) 40%-dən çox nikel olan nikel ərintiləri
aşağıda qeyd olunduğu kimi, emal olunan kimyəvi maddələrlə birbaşa təmasda olan, tantal və ya tantal ərintilərindən hazırlanmış metal səthlərə malik yığma təmir konstruksiyaları (blokları) və onlar üçün xüsusi hazırlanmış komponentlər:
1. 2B350.a. bəndində göstərilən minalanmış reaksiya qablarına və ya reaktorlara mexaniki qoşulmaq (bərkitmə) üçün nəzərdə tutulmuş; və ya
2. 2B350.c. bəndində göstərilən minalanmış saxlama çənlərinə, konteynerlərə və ya qəbuledicilərə mexaniki qoşulmaq (bərkitmə) üçün nəzərdə tutulmuş.
Qeyd. 2B350 bəndinin məqsədləri üçün dəyişdirilə bilən araqat, kipləşdirici, sıxlaşdırıcı, vint, şayba və sıxlaşdırma funksiyasını yerinə yetirilməsi üçün istifadə edilən digər materiallar ixrac nəzarətinə düşmür.
1. Karbonlu qrafit - qrafitin kütlə payı 8 faizdən çox olan amorf karbonla qrafitin qarışığıdır.
2. Yuxarıdakı bəndlərdə adıçəkilən, müəyyən elementlərin qatılığı göstərilməyən materiallar üçün ərinti termini eyniləşdirilən metalın faizdə kütləyə qatılığı digər elementdən daha çox olan ərintiləri ifadə edir
1B004 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan zəhərli qazlara nəzarət sistemləri və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş deteksiya komponentləri, detektorlar, sensor qurğuları və onlar üçün dəyişilə bilən aşağıdakı hər hansı bir sensor katricləri:
a) davamlı işləmək üçün layihələndirilmiş və qatılığı 0,3 mq/m-dən az olan 1C350 bəndində göstərilən toksik döyüş maddələrin agentlərinin və kimyəvi maddələrin aşkar edilməsi üçün yararlı olan; və ya
b) xolinesterazanı inhibisiya edən fəaliyyətin aşkar edilməsi üçün layihələndirilmiş sensor katricləri
Bioloji materialların istehsalında istifadə edilə bilən aşağıdakı avadanlıq:
aşağıdakı avadanlıq komplektləri və əlaqədar qurğular:
1. P3 və ya P4 (BL3, BL4, L3, L4) bioloji müdafiə meyarına cavab verən və Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının Laborator biotəhlükəsizliyinə dair Təlimatına (üçüncü nəşr, Cenevrə, 2004-cü il) uyğun yığılmış avadanlıq komplektləri;
2. 2B352.a. bəndində göstərilən avadanlıq komplekt-lərinin stasionar qurulması üçün işlənmiş aşağıdakı qurğular:
a) ikiqapılı zərərsizləşdirəci avtoklavlar;
b) hava-tənəffüs kostyumlarının zərərsizləşdirilməsi üçün duş kabinələri;
c) mexaniki və ya hava ilə doldurulan bərkitməli giriş qapıları
aşağıdakı fermenterlər (bioreaktorlar) və komponentlər:
1. aerozolların yaranması riski olmadan virusların və ya toksinlərin əldə edilməsi imkanı olan “mikroorqanizmlər”in və ya canlı hüceyrələrin fasiləsiz yetişdirilməsi üçün istifadə edilə bilən və tam tutumu 20 litr və ya daha çox olan fermenterlər (bioreaktorlar):
2. 2B352.b.1. bəndində göstərilən fermenterlər (bioreaktorlar) üçün aşağıdakı komponentlər:
a) yerində sterilizasiya və ya dezinfeksiya edilə bilən yetişdirmə kameraları;
b) yetişdirmə kameraların saxlama qurğuları;
c) eyni zamanda fermentasiya sisteminin iki və ya daha çox göstəricisinə (məsələn, temperatur, pH, qida mühitləri, qarışdırma, həll olunmuş oksigen, hava məsrəfi, köpüyə nəzarət) monitorinq və nəzarət etməyə qadir olan texnoloji proseslərin idarəetmə blokları.
1. 2B352.b. məqsədləri üçün fermenterlərə bioreaktorlar, birdəfəlik bioreaktorlar, xemostatlar və fasiləsiz axar sistemləri də aid edilir.
2. Yetişdirmə kameraların saxlama qurğularına sərt divarları olan birdəfəlik yetişdirmə kameraları daxildir
aerozolların yayılma riski olmadan fasiləsiz separasi-yasını təmin edən və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan mərkəzdənqaçma separatorlar:
1. məhsuldarlığı 100 l/saat-dan çox olan;
2. komponentləri pardaqlanmış paslanmayan poladdan və ya titandan olan;
3. buxarla emal zonasında bir və ya bir neçə sıxlaşdırıcı araqatları olan; və
4. sökülmədən buxarla sterilizə edilə bilən.
Texniki qeyd. Mərkəzdənqaçma separatorlara dekantasiya üçün qurğular da daxil edilir
axının eni boyu (tangensial) filtrasiya üçün aşağıdakı göstərilən avadanlıq və komponentlər:
1. aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “mikroorqanizmlər”i, virusları, toksinləri və ya hüceyrə kulturaları ayıra bilən axının eni boyu (tangensial) separasiyası üçün avadanlıq:
a) ümumi filtrasiya sahəsi 1 m və ya daha çox olan; və
b) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikası olan:
1. yerində sterilizasiya və ya dezinfeksiya etmək imkanına malik olan; və ya
2. dəyişilən və ya birdəfəlik filtr komponentlərini istifadə edən.
Texniki qeyd. 2B352.d.1.b. bəndinə uyğun olaraq sterilizasiya etmək – avadanlıq vasitəsilə hər hansı bir fiziki (məsələn, buxar vasitəsilə) və ya kimyəvi maddələrin istifadədi ilə bütün canlı mikrobların aradan qaldırılmasıdır. Dezinfeksiya etmək – kimyəvi maddələrin istifadəsi ilə, mütləq öldürülmədən və bütün orqanizmləri məhv etmədən mikroorqanizmlərin (sporlar istisna olmaqla) sayını azaldılmasıdır.
Qeyd. 2B352.d. bəndi istehsalçı tərəfindən müəyyən edilmiş əks osmos və hemodializ avadanlıqlarına şamil edilmir.
2. 2B352.d. bəndində göstərilən axının enində (tangensial) filtrasiya avadanlığı üçün layihələndirilmiş hər komponentin filtrasiya sahəsi 0,2 m olan axının enində (tangensial) filtrasiya üçün avadanlıq komponentləri (məsələn, modullar, elementlər, kassetlər, katriclər, qovşaqlar və ya lövhələr)
24 saatda buxarlandırıcısının buz məhsuldarlığı 10 kq və ya daha çox olan, lakin 1000 kq-dan az olan su buxarı ilə, qazla və ya digər buxarlarla sterilizə edilə bilən liofil qurutma avadanlığı
aşağıdakı qoruyucu və hermetik avadanlıq:
1. xaricdən gələn hava qəbulu üçün təchizatlı və xarici müsbət təzyiqli məcburi havandırılması olan qoruyucu kombinezonlar, yarımkombinezonlar və ya şlemlər.
Qeyd. 2B352.f.1. bəndinə müstəqil nəfəs aparatı ilə istifadə üçün işlənmiş kombinezonlara şamil edilmir.
2. normal fəaliyyəti üçün aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan bioqoruyucu kameralar, təcridxanalar (izolyatorlar) və ya bioloji təhlükəsizlik boksları və dolabları:
a) operator iş sahəsindən fiziki maneə ilə təcrid edilmiş tam qapalı iş sahəsinə malik olan;
b) mənfi təzyiqdə işləyə bilən;
c) iş sahəsində əşyaların təhlükəsiz idarə etmək üçün vasitələri olan;
d) işçi sahəsinə verilən və çıxarılan hava HEPA-filtrdən süzülür (keçir).
Qeyd 1. Ümümdünya Səhiyyə Təşkilatının Laborator biotəhlükəsizliyinə dair Təlimatın son nəşrində təsvir edilmiş və ya milli standartlara, qaydalara və təlimatlara uyğun olan 3-cü sinif biotəhlükəsizlik dolabları da 2B352.f.2. bəndinə daxil edilir.
Qeyd 2. Təcrid edilmiş yerdə yoluxucu xəstələrə qulluq və ya nəqletmə üçün xüsusi olaraq nəzərdə tutulmuş təcridxananalar (izolyatorlar) istisna olmaqla, təyinatından və ya təyinatı üzrə istifadəsindən asılı olmayaraq yuxarda qeyd olunan bütün xarakteristikalara malik təcridxananalar (izolyatorlar) 2B352.f.2. bəndinə daxil edilir.
“mikroorqanizmlər”in, virusların və ya “toksinlər”in aerozol təsirinin sınağı üçün hazırlanmış aşağıdakı aerozol püskürtmə (inhalyasiya) avadanlığı:
1. tutumu 1 m və ya daha çox olan vücud tipli yoluxdurma kameraları;
2. istiqamətləndirilmiş aerozol axınından istifadə edən, yalnız burun tipli yoluxdurma qurğusu və aşağıdakı hər hansı birini yoluxdurmaq qabiliyyətinə malik olan:
a) 12 və ya daha çox gəmirici üçün nəzərdə tutulmuş; və ya
b) gəmiricidən başqa 2 və ya daha çox heyvan üçün nəzərdə tutulmuş;
3. istiqamətləndirilmiş aerozol axınından istifadə edən, yalnız buruna məruz qalma aparatı ilə istifadə üçün nəzərdə tutulmuş qapalı heyvan saxlama boruları
bütün aşağıdakı xarakteristikalara malik olan toksinlərin və ya patogen “mikroorqanizmlər”in qurudulması üçün sprey qurutma avadanlığı:
1. su buxarlandırma qabiliyyəti 0,4 kq/saat-dan 400 kq/saatda qədər olan;
2. mövcud olan qurğuda və ya tələb olunan ölçüdə hissəciklərin əldə edilməsi üçün püskürdücü taxmalarla minimum modifikasiya edildikdə orta səciyyəvi ölçüsü 10 mkm və daha az olan hissəcikləri yarada bilən; və
3. daxilində (açılmadan) sterilizasiya və ya dezinfeksiya edilə bilən
qismən və ya tamamilə avtomatlaşdırılmış, uzunluğu 1,5 kilobazdan çox olan, xəta dərəcələri bir dövrdə 5%-dən az olan, fasiləsiz nuklein turşuları yaratmaq üçün nəzərdə tutulmuş nuklein turşusu assamblerləri (yığan) və sintezatorları (sintez edən)
2D002 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan aşağıdakı “proqram təminatı”:
a) 2A001 və ya 2B001-2B009 bəndində göstərilən avadanlığının “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”;
b) 2A001.c., 2B001 və ya 2B003-2B009 bəndlərində göstərilən avadanlığın “tətbiq”i üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”.
Qeyd. 2D001 bəndi müxtəlif detalların emalı üçün “rəqəmli proqram idarəetmə” kodları yaradan “proqram təminatı“nın proqramlaşdırma hissəsinə şamil edilmir
Elektron qurğular üçün, həmçinin “kontur idarəetmə” üçün dörddən çox oxu eyni zamanda idarə etməyə qadir olan “rəqəmli proqram idarəetmə” qurğusu kimi işləməyə imkan verən sistemlərin və ya qurğuların daxilində qurulmuş “proqram təminatı”.
Qeyd 1. 2D002 bəndinin 2-ci kateqoriyasında göstərilməyən məmulatların işləməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya olunmuş “proqram təminatı”na şamil edilmir.
Qeyd 2. 2D002 və 2B002 bəndlərində göstərilən məmulatların işləməsi üçün “proqram təminatı”na şamil edilmir. 2B002 bəndində göstərilən “proqram təminatı” üçün 2D001 və 2D003 bəndlərə baxın.
Qeyd 3. 2D002 bəndinin 2-ci kateqoriyasında göstərilməyən məmulatların istismarı üçün minimum tələb olunan və məmulatla birlikdə ixrac edilən “proqram təminatı”na şamil edilmir
İstənilən formanın əldə edilməsi üçün optik uyğunlaşma, pəstahların ölçülməsi və materialın kənarlaşdırması funksiyalarını “rəqəmli proqram idarəetmə”nin təlimat-larına çevirən, 2B002 bəndində göstərilən avadanlığın istismarı üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”.
2B104, 2B105, 2B109, 2B116, 2B117 və ya 2B119-2B122 bəndlərində göstərilən avadanlıqlarda “tətbiq”i üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 9D004 bəndinə baxın
2B204, 2B206, 2B207, 2B209, 2B219 və ya 2B227 bəndində göstərilən avadanlıqlarda “tətbiq”i üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”
2B201 bəndində göstərilən avadanlıqların “işlənmə”si, “istehsal”ı, və ya “tətbiq”i üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”.
Qeyd. 2D202 bəndi “rəqəmli proqram idarəetmə”nin kodlarını generasiya edən, lakin bu zaman müxtəlif detalların emalı üçün avadanlığın bilavasitə istifadəsini təmin etməyən detalların proqramlaşdırılması üçün “proqram təminatı”na şamil edilmir
1D003 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, 2B351 bəndində göstərilən avadanlıqlarda “tətbiq”i üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”
rəqəmsal ardıcıllıq məlumatlarından funksional genetik elementləri layihələndirməyə və qurmağa malik, 2B352.i. bəndində göstərilən nuklein turşusu assamblerləri (yığan) və sintezatorları (sintez edən) üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”
2A, 2B və ya 2D bölməsinə görə nəzarət edilən avadanlığın və ya “proqram təminatı”nın “işlənmə”si üçün ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”.
Qeyd. Sensor sistemlərinın 2B006.a. bəndində göstərilən koordinat ölçmə maşınlarla inteqrasiyası üçün “texnologiya” 2E001 bəndinə daxil edilir
2A və ya 2B bölməsinə görə nəzarət edilən avadanlığın “istehsal”ı üçün ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”
b) metal emalı proseslərinin aşağıda göstərilən istehsalat “texnologiya”sı:
1. aşağıdakı hər hansı bir proses üçün xüsusi olaraq işlənmiş, alətlərin, pres-formaların və ya sıxac ləvazimatlarının layihələndirilməsi üçün “texnologiya”:
a) “ifratplastik formalaşdırma”;
b) “diffuziya qaynağı”; və ya
c) birbaşa təsirli hidravlik presləmə;
Texniki qeyd. 2E003.b.1.c. bəndinin məqsədləri üçün birbaşa təsirli hidravlik presləmə bilavasitə tədarüklə təmasda olan maye ilə doldurulmuş elastik kameranın istifadəsi ilə deformasiya prosesini ifadə edir.
Xüsusi qeyd. Qaz-turbin mühərriklərin və komponentlərini metal-emal istehsalı proseslərinin “texnologiya”sı üçün 9E003 bəndinə və hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın.
c) uçuş aparatların gövdə strukturlarının istehsalı üçün hidravlik formalaşdırma maşınlarının və uyğun matrislərin “işlənmə”si və ya “istehsal”ı “texnologiya”sı;
e) zavod şəraitində yüksəldən ekspert sistemlərinə “rəqəmli proqram idarəetmə” qurğularının əməliyyat imkanlarını qoşmaq məqsədilə birləşdirici “proqram təminatı”nın “işlənməsi”si üçün “texnologiya”;
f) aşağıdakı cədvəlin 1-ci sütununda və ona aid texniki qeydində göstərilən proseslərin istifadəsi ilə qeyri-üzvi örtüklərin və ya səthin modifikasiyası ilə (aşağıdakı cədvəlin 3-cü sütununda göstərilmişdir) qeyri-üzvi örtüklərin elektron sxemlər üçün nəzərdə tutulmayan altlığa çəkilməsi üçün “texnologiya” (aşağıdakı cədvəlin 2-ci sütununda göstərilmişdir).
Qeyd. Cədvəl və texniki qeydlər 2E301 bəndindən sonra göstərilmişdir.
Xüsusi qeyd. Aşağıdakı cədvəldə göstərilir ki, yalnız 3-cü “Alınan örtük” sütununda və 2-ci “Altlıq” sütununda göstərilən mövqelərin birləşdiyi halda örtüyün çəkilməsi prosesi üzrə konkret “texnologiya”ya şamil edilir.
Məsələn, keramika və ya metal “matris”li karbon-karbon “kompozit” altlıqlara buxar fazadan kimyəvi çökdürülmə üsulu ilə (CVD) silisid örtüyünün çəkilməsi prosesi üzrə texniki xarakteristikalara şamil edilir, lakin “sementləşdirilmiş volfram karbid” (16), “silisium karbid” (18) altlıqlarına silisid örtüyünün çəkilməsinə şamil edilmir. Göstərilən ikinci halda 3-cü sütunda alınan örtük 2-ci sütunda göstərilən “sementləşdirilmiş volfram karbid” (16), “silisium karbid” (18) yan-yana göstərilməmişdir
2B004, 2B009, 2B104, 2B109, 2B116, 2B119-2B122 və ya 2D101 bəndində göstərilən avadanlıqda və ya “proqram təminatı”nda “tətbiq” olunan, ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”
2A225, 2A226, 2B001, 2B006, 2B007.b., 2B007.c., 2B008, 2B009, 2B201, 2B204, 2B206, 2B207, 2B209, 2B225-2B232, 2D201 və ya 2D202 bəndində göstərilən avadanlıqda və ya “proqram təminatı”nda “tətbiq” olunan, ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”
2B350-2B352 bəndlərində göstərilən məmulatların “tətbiq”i üçün tələb olunan, ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”
Buxar fazadan kimyəvi çökdürülmə (CVD)
daxili kanallar üçün alüminidlər
keramika (19) və xətti genişlənmənin kiçik əmsalı ilə şüşə (14)
dielektriklərin layları (15)
almazabənzər karbon (17)
karbon-karbon, keramika və ya metal “matris”li “kompozit”lər
adıçəkilən materialların qarışıqları (4)
dielektriklərin layları (15)
alüminidlərin ərintiləri
sementləşdirilmiş volfram karbidi (16),
adıçəkilən materialların qarışıqları (4)
dielektriklərin layları (15)
molibden və onun ərintiləri
dielektriklərin layları (15)
berillium və onun ərintiləri
dielektriklərin layları (15)
almazabənzər karbon (17)
sensor pəncərələrinin materialları (9)
dielektriklərin layları (15)
almazabənzər karbon (17)
İsitmə ilə alınmış buxar fazasından fiziki çökdürülmə (TE-PVD)
Elektron dəstə ilə isitmədən alınmış (EB-PVD) buxar fazasından fiziki çökdürülmə (PVD)
silisidlərin ərintiləri (2)
alüminidlərin ərintiləri (2)
modifikasiya edilmiş sirkonium dioksid (12)
adıçəkilən materialların qarışıqları (4)
keramika (19) və xətti genişlənmənin kiçik əmsalı ilə şüşə (14)
dielektriklərin layları (15)
Korroziyayadavamlı poladlar (7)
modifikasiya edilmiş sirkonium dioksid (12)
adıçəkilən materialların qarışıqları (4)
karbon-karbon, keramika və ya metal “matris”li “kompozit”lər
adıçəkilən materialların qarışıqları (4)
dielektriklərin layları (15)
sementləşdirilmiş volfram karbid (16),
adıçəkilən materialların qarışıqları (4)
dielektriklərin layları (15)
molibden və onun ərintiləri
dielektriklərin layları (15)
berillium və onun ərintiləri
dielektriklərin layları (15)
sensor pəncərələrinin materialları (9)
dielektriklərin layları (15)
Rezistiv isitmə ilə alınmış buxar fazasından əldə edilən ion bombardmanlı fiziki çökdürülmə (PVD)
keramika (19) və xətti genişlənmənin kiçik əmsalı ilə şüşə (14)
dielektriklərin layları (15)
almazabənzər karbon (17)
karbon-karbon, keramika və ya metal “matris”li “kompozit”lər
dielektriklərin layları (15)
sementləşdirilmiş volfram karbid (16), silisium karbid (18)
dielektriklərin layları (15)
molibden və onun ərintiləri
dielektriklərin layları (15)
berillium və onun ərintiləri
dielektriklərin layları (15)
sensor pəncərələrin materialları
dielektriklərin layları (15)
almazabənzər karbon (17)
“Lazer” isitməsi ilə alınmış buxar fazadan fiziki çökdürülmə (PVD)
keramika (19) və xətti genişlənmənin kiçik əmsalı ilə şüşə (14)
dielektriklərin layları (15)
almazabənzər karbon (17)
karbon-karbon, keramika və ya metal “matris”li“kompozit”lər
dielektriklərin layları (15)
sementləşdirilmiş volfram karbidi (16), silisium karbid (18)
dielektriklərin layları (15)
molibden və onun ərintiləri
dielektriklərin layları (15)
berillium və onun ərintiləri
dielektriklərin layları (15)
sensor pəncərələrinin materialları
dielektriklərin layları (15)
almazabənzər karbon (17)
Katod-qövs boşalma ilə alınmış buxar fazadan fiziki çökdürülmə (PVD)
silisidlərin ərintiləri (2)
alüminidlərin ərintiləri (2)
üzvi “matris”l “kompozit”lər və polimerlər (11)
almazabənzər karbon (17)
Bərkfazalı diffuziyalı doyma (altlıq və örtük arasında bilavasitə təmasda olmadan çəkilmə üsulları üçün A bəndinə baxın) (10)
karbon-karbon, keramika və ya metal “matris”li “kompozit”lər
adıçəkilən materialların qarışıqları (4)
alüminidlərin ərintiləri (2)
çətinəriyən metallar və ərintilər (8)
modifikasiya edilmiş sirkonium dioksid (12)
adıçəkilən materialların qarışıqları (4)
sürtülüb yeyilən qrafit-nikel materialı
tərkibində Ni-Cr-Al olan sürtülüb yeyilən materiallar
sürtülüb yeyilən Al-Si-poliyestr
alüminidlərin ərintiləri (2)
alüminium ərintiləri (6)
modifikasiya edilmiş sirkonium dioksid (12)
adıçəkilən materialların qarışıqları (4)
çətinəriyən metallar və ərintilər (8)
Korroziyayadavamlı poladlar (7)
modifikasiya edilmiş sirkonium dioksid (12)
adıçəkilən materialların qarışıqları (4)
titan ərintiləri (13)
alüminid ərintiləri (2)
sürtülüb-yeyilən qrafit-nikel materialı
tərkibində Ni-Cr-Al olan sürtülüb-yeyilən materiallar
sürtülüb-yeyilən Al-Si-poliyestr
çətinəriyən metallar və ərintilər (8)
əridilmiş silisidlər (2)
əridilmiş alüminidlər (2)
rezistivlərdən başqa isitmə elementləri
karbon-karbon, keramika və ya metal “matris”li “kompozit”lər
adıçəkilən materialların qarışıqları (4)
Tozlandırma ilə çökdürülmə
silisidlərin ərintiləri (2)
alüminidlərin ərintiləri (2)
alüminidlərlə modifikasiya edilmiş alüminidlər (3)
modifikasiya edilmiş sirkonium dioksid (12)
adıçəkilən materialların qarışıqları (4)
keramika (19) və xətti genişlənmənin kiçik əmsalı ilə şüşə (14)
adıçəkilən materialların qarışıqları (4)
dielektriklərin layları (15)
almazabənzər karbon (17)
titan ərintiləri (13)
alüminid ərintiləri (2)
karbon-karbon, keramika və ya metal “matris”li “kompozit”lər
adıçəkilən materialların qarışıqları (4)
dielektriklərin layları (15)
sementləşdirilmiş volfram karbid (16), silisium karbid (18)
adıçəkilən materialların qarışıqları (4)
dielektriklərin layları (15)
molibden və onun ərintiləri
dielektriklərin layları (15)
berillium və onun ərintiləri
dielektriklərin layları (15)
sensor pəncərələrin materialları
dielektriklərin layları (15)
almazabənzər karbon (17)
çətinəriyən metallar və ərintilər (8)
yüksək temperatura davamlı olan yastıq poladları
titan ərintiləri (13)
berillium və onun ərintiləri
sementləşdirilmiş volfram karbidi (16)
(*) Mötərizədə göstərilən rəqəmlər bu Cədvəldən sonrakı Qeydlərə istinad edir.
1. Örtüyün çəkilməsi prosesi termini örtüyün vurulması, həmçinin çəkilmiş örtüyün yaxşılaşdırılması və düzəldilməsi üzrə işləri nəzərdə tutur.
2. Alüminid ərintiləri ilə örtük termini alüminidləşdirmə prosesi ərzində və ya əvvəlcədən elementin yaxud elementlərin üzərinə bir və ya daha çox örtüklərin çəkilməsi deməkdir, hətta bu elementlər digər proseslər vasitəsilə çökdürülsə belə. Lakin bu alüminid ərintilərinin alınması üçün paket sementləşdirmə biraddımlı prosesin çoxsaylı istifadəsini istisna edir.
3. Nəcib metallarla modifikasiya edilmiş alüminidlərlə örtülmüş termini alüminidin çəkilməsi üsulunun tətbiqindən əvvəl digər üsulla nəcib metal və ya metallardan çoxaddımlı örtüklərin çəkilməsi deməkdir.
4. Adıçəkilən materialların qarışıqları prosesin temperaturunu tarazlaşdıran infiltrasiya materialı, kompozisiyalar, aşqarlar və çoxlaylı materiallar və cədvəldə göstərilən bir və ya bir neçə örtük çəkilmə prosesinin gedişində alınır.
5. MCrAlX örtük üçün ərintidir, burada M - kobalt, dəmir, nikel və ya onların kombinasiyası, X - istənilən miqdarda hafnium, itrium, silisium, tantal və müxtəlif nisbət və kombinasiyalarda 0,01%-dən (kütləyə görə) çox xüsusi əlavə edilmiş digər aşkarlardır (əlavələr), lakin aşağıdakılardan başqa:
a) CoCrAlY - kütləyə görə 22%-dən çox xromdan, 7%-dən az alüminiumdan və 2%-dən az ittriumdan ibarət olan örtüklər;
b) CoCrAlY - kütləyə görə 22% – 24% xromdan, 10% – 12% alüminiumdan və 0,5% – 0,7% ittriumdan ibarət olan örtüklər;
c) CoCrAlY - kütləyə görə 21% – 23% xromdan, 10% – 12% alüminiumdan və 0,9% – 1,1% ittriumdan ibarət olan örtüklər.
6. Alüminium ərintilər termini 293 K (20C) temperaturunda gərilməyə müqavimət həddi 190 MPa və ya daha çox olan ərintiləri ifadə edir.
7. Korroziyayadavamlı polad termini Dəmir və Polad Amerika İnstitutunun 300 standartının və ya poladlar üçün müvafiq milli standartların tələblərinə cavab verən poladları ifadə edir.
8. Çətin əriyən metallar və ərintilərə aşağıdakı metallar və onların ərintiləri aiddir:
niobium (kolumbium), molibden, volfram və tantal.
9. Sensor pəncərələrinin materiallarına alüminium oksidi, silisium, qermanium, sink sulfidi, sink selenidi, qallium arsenidi, almaz, qallium fosfidi, sapfir və metalların aşağıdakı halogenidləri aiddir:
diametri 40 mm-dən çox olan sensor pəncərələrinin materialları - ftorlu sirkonium və ftorlu hafnium.
10. 2-ci kateqoriyaya qanadların bərk profillərinin biraddımlı paket sementləşdirilməsi üçün “texnologiya” daxil edilmir.
11. Polimerlərə aiddir: poliimid, poliefir, polisulfid, polikarbonatlar və poliuretanlar.
12. Modifikasiya edilmiş sirkonium dioksid termini müəyyən kristaloqrafik və qarışıq fazaların stabilləşdirilməsi üçün digər metalların oksidlərinin (kalsiumun, maqniumun, ittriumun, hafniumun, nadir torpaq metallarının oksidləri) qatqıları əlavə edilmiş sirkonium deməkdir.
13. Titan ərintiləri termini 293 K (20C) temperaturunda gərilməyə müqavimət həddi 900 MPa və ya daha çox olan aerokosmik ərintilərini ifadə edir.
14. Xətti genişlənmənin kiçik əmsalı ilə şüşələr 293 K (20C) temperaturda ölçülmüş 1x10 K-1 və ya daha az temperatur genişlənməsi əmsalına malik olan şüşələri ifadə edir.
15. Dielektrik laylar (dielektriklərin layları) - müxtəlif əksetmə göstəriciləri olan materiallardan ibarət, interferensiya xüsusiyyətləri dalğaların müxtəlif diapazonlarında əksetmə, ötürülmə və ya udulması üçün istifadə olunan struktura malik təcridedici materialın bir neçə layından ibarət olan örtükdür. Dielektrik laylar dörd və ya daha çox dielektrik laydan və ya dielektrik/metal “kompozit” laylardan ibarətdir.
16. Sementləşdirilmiş volfram karbidlərə xrom-nikel karbidindən, xrom karbidindən (nikel-xrom), titan karbidindən (kobalt, nikel), volfram karbidindən (kobalt, nikel) ibarət olan metalların təzyiq altında işlənməsi məqsədilə alətlər və kəsici alətlər üçün istifadə olunan materiallar aid edilmir.
17. Aşağıdakı hər hansı bir obyektlərə almazabənzər karbonun çəkilməsi üçün “texnologiya”sına daxil edilmir:
maqnit-optik yaddaş qurğusuna (maqnit diskdə toplayıcılar) və başlıqlara, çıxar materiallarının istehsalı üçün avadanlığa, ventillər üçün klapanlara, reproduktor diffuzorlarına, avtomobil mühərriklərinin detallarına, kəsici alətlərə, yonulmuş ştamplara, ştamplama üçün pres-formalara, orqtexnikaya, mikrofonlara və ya tibbi cihazlara, 5%-dən az berillium tərkibli ərintilərdən hazırlanmış plastmasın qəliblənməsi və ya tökülməsi üçün pres-formalara.
18. Silisium karbidə metalların təzyiq altında işlənməsi məqsədilə alətlər və kəsici alətlər üçün istifadə olunan materiallar aid edilmir.
19. Keramika altlıqları termininə bu bənddə istifadə olunan mənada sərbəst hissə və ya birləşmə kimi tərkibində çəkisinə görə 5% və ya daha çox giltorpaq, yaxud sement olan keramika materialları aid edilmir.
Bu cədvəlin 1-ci sütununda təqdim olunan proseslər aşağıdakı qaydada müəyyən edilir:
a) buxar fazadan kimyəvi çökdürülmə (CVD) - qızdırılmış altlığına metalın, ərintinin, “kompozit”in, dielektrikin və ya keramikanın çökdürülməsi ilə səthinin modifikasiyası ilə xarici örtüyün və ya altlıq örtüyünün çəkilməsi prosesidir. Qazaoxşar reagentlərin altlığın yaxınlığında və ya onun öz üzərində ayrılması və ya birləşməsi nəticəsində tələb olunan material kimyəvi element, ərinti və ya birləşmə formasında ona çökür. Ayrılma prosesi və ya kimyəvi reaksiya üçün enerji altlığın istiliyi, közərən boşalma plazması və ya “lazer” şüası ilə təmin oluna bilər.
Xüsusi qeyd 1. Buxar fazadan kimyəvi çökdürülməyə aşağıdakı proseslər daxildir:
aşqarın altlıqla bilavasitə təmassız istiqamətləndirilmiş qaz axınında çökdürülməsi, çırpıntılı rejimdə buxar fazasından kimyəvi çökdürülməsi, kristallaşma mərkəzinin idarə olunan törəməsi ilə termik çökdürülmə, plazmalı boşalmanın tətbiqi və ya iştirakı ilə buxar fazadan kimyəvi çökdürülmə.
Xüsusi qeyd 2. Aşqar altlığının toz qarışığına batırılması deməkdir.
Xüsusi qeyd 3. Aşqarın altlıqla bilavasitə təmassız prosesində istifadə olunan qazaoxşar reagentlər örtülən altlığın toz qarışığı ilə təmasda olmaması şərti ilə bərkfazalı diffuziyalı hopdurulmadakı əsas reaksiya və parametrlərin tətbiqi ilə istehsal olunur.
b) isitmə ilə alınmış buxar fazadan fiziki çökdürülmə (TE-PVD) - örtük materialının buxarlanması üçün hər hansı bir istilik enerji mənbəyindən istifadə edərək 0,1 Pa-dan az təzyiq altında vakuumda xarici örtüyün çəkilməsi prosesidir. Proses buxarın müvafiq qaydada quraşdırılmış altlığın üzərinə kondensasiyasına və ya çökdürülməsinə gətirib çıxarır.
Çökdürülmə prosesində qazların vakuum kamerasına daxil edilməsi sadəcə bu prosesin sadəcə modifikasiyasıdır.
Örtüyün çəkilməsini aktivləşdirmək və ya bu prosesdə iştirak etmək üçün ion və ya elektron dəstəsinin və ya plazmanın istifadə edilməsi bu prosesin modifikasiyalarına xasdır. Bu prosesin xüsusiyyəti proses zamanı örtüyün qalınlığının və ya optik xarakteristikasının ölçülməsini təmin etmək üçün ölçü-sınaq cihazlarının tətbiqidir.
İsitmə ilə alınmış buxar fazadan fiziki çökdürülmə (TE-PVD) proseslərinin xüsusiyyətləri:
1. elektron dəstəsinin isidilməsi ilə alınmış buxar fazadan fiziki çökdürülmə prosesində elektron dəstəni örtük əmələ gətirən materialın buxarlanması və ya isidilməsi üçün istifadə edilir;
2. rezistiv isitmə ilə alınmış buxar fazasından ion bombardmanlı fiziki çökdürülmə prosesində (PVD) rezistiv isitmə örtük materialının nəzarət edilən və bircinsli buxar axınının alınması üçün düşən ion dəstəsi (dəstələri) ilə birlikdə istifadə edilir;
3. “lazer”lə buxarlanma prosesində örtüyü formalaşdıran materialın isidilməsi üçün impulslu və ya fasiləsiz “lazer” şüalarından istifadə edilir;
4. katod-qövs tozlandırma prosesində örtük əmələ gətirən materialdan məsrəf katod istifadə olunur və buraxıcı qurğu ilə qısamüddətli kontaktdan sonra katodun üzərində təşəbbüsləndirilən qövs boşalması olur. Qövsün nəzarət edilən hərəkəti katodun üst qatının aşınmasına və yüksək ionlaşdırılmış plazmanın əmələ gəlməsinə səbəb olur. Anod konusşəkilli ola bilər və izolyator vasitəsilə katodun periferiyasında yerləşə bilər və ya kamera özü anod rolunu oynaya bilər. Örtük bucaq altında çəkildiyi halda elektrik cərəyan tətbiq edilir.
Xüsusi qeyd. Bu tərif idarə olunmayan katod qövsü ilə təsbit edilmiş altlığa örtüyün çəkilməsinə tətbiq edilmir.
5. ion çökdürülmə - isitmə ilə alınmış buxar fazadan fiziki çökdürülmə prosesində çəkilmiş örtük hissələrinin ionlaşdırılması üçün plazma və ya ion mənbə istifadə edilir, lakin məhsulun mənfi yerdəyişməsi (boşalması) plazmadan ibarət olan örtüyün çökdürülməsinə imkan verən xüsusi modifikasiyadır. Aktiv reagentlərin tətbiqi, kamerada bərk materialların buxarlandırılması, həmçinin örtük qalınlığının və optik xarakteristikasının ölçülməsi (örtüyün çəkilməsi prosesində) təmin edən monitorlardan istifadə bu prosesin adi modifikasiyalarıdır.
c) bərkfazalı diffuziyalı doyma - üst qatı modifikasiya edən prosesdir və ya məhsul aşağıdakılardan ibarət olan bir neçə komponentin toz qarışığına (aşqara) batırıldıqda xarici örtüyün çəkilməsi prosesidir:
1. məhsulun üst qatına çəkilən (adətən, alüminium, xrom, silisium və ya onların kombinasiyası) toz metallardan;
2. aktivatordan (əksər hallarda haloid duz); və
3. təsirsiz tozlardan və daha çox alüminium oksiddən.
Məhsul və toz qarışıqlı örtüyün çəkilməsi üçün kifayət qədər davam edən zaman müddətində 1030 K-dən (757C) 1375K (1102C)-yə qədər temperaturlu mufeldə olur.
d) plazmalı tozlandırma - xarici örtüyün çəkilməsi prosesidir. Plazma ilə yaradılan və idarə olunan odluğa (püskürdücü odluğa) örtük materialının əriyən və örtüyün məhsulun ayrılmaz hissəsi kimi formalaşdığı altlığın üzərinə istiqamətlənən məftili və ya tozu göndərilir. Plazmalı tozlandırma aşağı təzyiq rejimində və ya yüksək sürət rejimində aparıla bilər.
Xüsusi qeyd 1. Aşağı təzyiq - atmosfer təzyiqindən aşağı təzyiq deməkdir.
Xüsusi qeyd 2. Plazmanın yüksək sürəti - odluğun kəsik yerində qaz axınının 293 K (20C) temperaturda və 0,1 MPa təzyiqində ölçülmüş sürətinin 750 m/s-dən çox olması deməkdir.
e) suspenziyanın çökdürülməsi (şlamın) - tozlandırılma, batırılma və ya boyanma vasitəsilə və daha sonra havada və ya sobada qurudulması və tələb olunan xassələrə nail olmaq üçün termik emalla mayedə suspenziyalaşdırılmış üzvi bağlayıcılı metalik və ya keramik pudranın məmulatla birləşməsi zamanı çəkilən səthin modifikasiyası və ya xarici örtüyün çəkilmə prosesidir.
f) tozlandırma ilə metallaşdırma – elektrik sahədə müsbət ionların hədəf səthinin istiqamətində (örtük materialının) sürətləndirilməsi zamanı bir miqdar hərəkətin ötürülməsinə əsaslanmış xarici örtüyün çəkilməsi prosesidir. İon zərbələrinin kinetik enerjisi hədəf səthində tələb olunan örtüyün əmələ gəlməsini təmin edir.
Xüsusi qeyd 1. Cədvəldə yalnız örtük materialının yapışqanlığının və örtüyün çəkilməsi sürətinin artırılması üçün tətbiq olunan triod, maqnetron və ya reaktiv tozlandırılma ilə metallaşdırılması barədə məlumatlar göstərilir, həmçinin örtüklərin qeyri-metalik materiallarının buxarlandırılması üçün istifadə edilən tozlandırılmanın radiotezlikli (RF) gücləndirilməsi barədə məlumatlar göstərilir.
Xüsusi qeyd 2. Örtüyün çəkilməsi prosesinin sürətləndirilməsi üçün aşağı enerjili ion şüaları da istifadə edilə bilər (5 KeB-dan az).
g) ion implantasiya – məmulatın səthinin modifikasiyası ilə örtüyün çəkilməsi prosesidir. Proses zamanı çəkilmə üçün nəzərdə tutulmuş materialın buxarları ionlaşır, potensial qradiyenti ilə sürətləndirilir və altlıq səthinə implantasiya edilir. Elektron-şüa buxarlanması və ya tozlandırma ilə metallaşdırma üsulu ilə birlikdə həyata keçirilən ion implantasiya da bu prosesə aid edilir.
Sistemlər, avadanlıqlar və komponentlər
Qeyd 1. 3A001.a.3. - 3A001.a.10., və ya 3A001.a.12. və ya 3A001.a.14. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, 3A001 və ya 3A002 bəndlərində göstərilən, başqa avadanlıq üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya onun funksional xarakteristikalarına malik olan avadanlığın və komponent-lərin nəzarət statusu həmin başqa avadanlığın nəzarət statusuna görə müəyyən edilir.
Qeyd 2. 3A001.a.3. - 3A001.a.9., 3A001.a.12. və ya 3A001.a.14. bəndində göstərilən, proqramlarının dəyişdirilməsi mümkün olmayan və ya başqa avadanlığın konkret funksiyalarının yerinə yetirilməsi üçün işlənmiş inteqral sxemlərin nəzarət statusu həmin başqa avadanlığın nəzarət statusuna görə müəyyən edilir.
Xüsusi qeyd. Başqa avadanlığın nəzarət statusunu istehsalçı və ya sifarişçi tərəfindən müəyyən edilə bilmədiyi hallarda, bu status 3A001.a.3. - 3A001.a.9. və 3A001.a.12. - 3A001.a.1. bəndlərində göstərilən inteqral sxemlərin nəzarət statusu ilə müəyyən edilir.
Qeyd 3. Funksiyaları müəyyən olunmuş lövhələrin (hazır və ya yarımfabrikatların) nəzarət statusu 3A001.a., 3A001.b., 3A001.d., 3A001.e.4., 3A001.g., 3A001.h. və ya 3A001.i. bəndində göstərilən parametrlərə əsasən qiymətləndirilir
Aşağıdakı elektron komponentlər:
aşağıdakı ümumi təyinatlı inteqral sxemlər:
Qeyd. İnteqral sxemlərə aşağıdakı tiplər aid edilir:
- “monolit inteqral sxem”lər;
- “hibrid inteqral sxem”lər;
- “çoxkristallı inteqral sxem”lər;
- yaqut üzərində silisium tipli inteqral sxemlər daxil olmaqla “təbəqəli inteqral sxem”lər;
- “optik inteqral sxem”lər;
- “üçölçülü inteqral sxem”lər;
- “mikrodalğalı monolit inteqral sxem”lər
şüalanmaya davamlı kimi işlənmiş və ya müəyyən olunmuş, aşağıdakı hər hansı bir təsirə davam gətirməyə qadir olan inteqral sxemlər:
a) şüalanmanın ümumi həddi 5x10 Qr (silisium) və ya daha yüksək olan;
b) qısamüddətli şüalanma həddinin artımı 5x10 Qr (silisium)/san və ya daha yüksək olan; və ya
c) neytron selinin sıxlığı (inteqrasiya olunmuş axın) (1 MeV ekvivalent) silisiuma görə 5x10n/sm və ya daha çox olan və ya digər materiallar üçün onun ekvivalentinə bərabər olan.
Qeyd. 3A001.a.1.c. bəndi metal-dielektrik-yarımkeçirici (MIS) quruluşlara şamil edilmir
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan “mikroprosessor mikrosxem”ləri, “mikrokompüter mikro-sxem”ləri, mikrokonroller mikrosxemləri, çoxkomponentli yarımkeçiricilərdən hazırlanmış inteqral yaddaş sxemləri (mikrosxemlər, yaddaş kartları), analoq-rəqəmsal çeviriciləri, tərkibində analoq-rəqəmsal çeviriciləri olan və rəqəmsallaşdırılmış məlumatı saxlayan və ya emal edən inteqral sxemlər, rəqəmsal-analoq çeviriciləri, “siqnalın emalı” üçün işlənmiş elektron-optik və ya “optik inteqral sxem”ləri, proqramlaşdırılan məntiq qurğuları, funksiyaları məlum olmayan və ya istifadə edildiyi aparatın nəzarət statusu məlum olmayan fərdi sifarişlə hazırlanmış inteqral sxemlər, sürətli Furye çevirici prosessorları (FTT), statik əməli yaddaş qurğuları (SRAMs) və ya enerji asılılığı olmayan yaddaş qurğuları:
a) 398 K-dən (125C) yüksək ətraf mühitin temperaturunda işləməyə qadir olan;
b) 218 K-dən (-55C) aşağı ətraf mühitin temperaturunda işləməyə qadir olan; və ya
c) 218 K-dən (-55C) 398 K-nə (125C) qədər ətraf mühitin temperatur intervalında işləməyə qadir olan.
Qeyd. 3A001.a.2. bəndi mülki avtomobillər və dəmiryol lokomotivləri üçün inteqral sxemlərə şamil edilmir.
Texniki qeyd. 3A001.a.2. bəndinin məqsədləri üçün enerji asılılığı olmayan yaddaş qurğularına enerji kəsildikdən sonra müəyyən müddət ərzində məlumatları saxlayan yaddaş qurğuları aid edilir
yarımkeçirici birləşmələrin üzərində hazırlanmış və 40 MHs-dən yüksək takt tezliyində işləyən və “mikroprosessor mikrosxem”ləri, “mikrokompüter mikrosxem”ləri və mikrokontroller mikrosxemləri.
Qeyd. 3A001.a.3. bəndi rəqəmsal siqnal prosessorlarına, rəqəmsal matris prosessorlarına və rəqəmsal soprosessorlara şamil edilir
analoq-rəqəmsal çeviriciləri (ADC) və rəqəmsal-analoq çeviriciləri (DAC) üçün aşağıdakı inteqral sxemlər:
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan analoq-rəqəmsal çeviriciləri (ADC):
Xüsusi qeyd. Həmçinin 3A101 bəndinə baxın.
1. çözümlülüyü 8 bit və ya daha çox olan, lakin 10 bitdən az olan, “diskrertizasiya tezliyi” saniyədə 1,3 Giqa seçmədən çox olan (GSPS);
2. çözümlülüyü 10 bit və ya daha çox, lakin 12 bitdən az olan, “diskrertizasiya tezliyi” saniyədə 600 Meqa seçmədən çox olan (MSPS);
3. çözümlülüyü 12 bit və ya daha çox, lakin 14 bitdən az olan, “diskrertizasiya tezliyi” saniyədə 400 Meqa seçmədən çox olan (MSPS);
4. çözümlülüyü 14 bit və ya daha çox, lakin 16 bitdən az olan, “diskrertizasiya tezliyi” saniyədə 250 Meqa seçmədən çox olan (MSPS); və ya
5. çözümlülüyü 16 bit və ya daha çox olan, “diskrertizasiya tezliyi” saniyədə 65 meqa seçmədən çox olan (MSPS).
Xüsusi qeyd. Tərkibində analoq-rəqəmsal çeviriciləri olan və rəqəmsallaşdırılmış məlumatı saxlayan və ya emal edən inteqral sxemlər üçün 3A001.a.14. bəndinə baxın.
3A001.a.5.a. bəndinin məqsədləri üçün:
1. N bitin çözümlülüyü 2 kvantlaşma səviyyələrinə uyğundur;
2. analoq-rəqəmsal çeviricinin (ADC) çözümlülüyü – ölçülmüş analoq girişini təmsil edən rəqəmsal çıxış bitlərinin sayıdır. Analoq-rəqəmsal çeviricinin (ADC) çözümlülüyü müəyyən edilməsi üçün bitlərin effektiv sayı (ENOB) istifadə edilmir;
3. “Çoxkanallı analoq-rəqəmsal çevirici”ləri üçün “diskretizasiya tezliyi” cəmlənmir və “diskretizasiya tezliyi” istənilən ayrı bir kanalın maksimum tezliyini ifadə edir;
4. ardıcıl rejimdə işləyən “ardıcıl analoq-rəqəmsal çevirici”lər və ya “çoxkanallı analoq-rəqəmsal çevirici”lər üçün “diskretizasiya tezliyi” cəmlənir və “diskretizasiya tezliyi” bütün ardıcıl kanalların maksimum sürətinin cəminə bərabərdir
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan rəqəmsal-analoq çeviriciləri (DAC):
1. təshih edilmiş yenilənmə sürəti 3500 MSPS-dən (saniyədə 3,5 milyard seçimdən) çox olan və çözümlülüyü 10 bit və ya daha çox, lakin 12 bitdən az olan; və ya
2. çözümlülüyü 12 bit və ya daha çox olan, aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) təshih edilmiş yenilənmə sürəti 1250 MSPS (saniyədə 1,25 milyard seçimdən) çox, lakin 3500 MSPS-dən az olan, və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. tam şkalanın addımına görə tam şkalanın 0,024% dəqiqliyi ilə siqnalın müəyyən etmə müddəti 9 ns-dən az olan; və ya
2. tam şkalanın 100 MHs-ə bərabər olan analoq siqnalının sintezi zamanı və ya tam şkalanın analoq siqnalının ən yüksək tezliyində parazit tərtibecilərdən azad olan dinamik diapazon (SFDR) 68-dBdt-dən çox olan (aparıcı tezlik); və ya
b. təshih edilmiş yenilənmə sürəti 3500 MSPS-dən çox olan;
3A001.a.5.b. bəndinin məqsədləri üçün:
1. parazit tərtibedicilərdən azad olan dinamik diapazon (SFDR) rəqəmsal-analoq çeviricisinin girişində aparıcı tezliyinin orta kvadrat qiymətinin (siqnalın maksimum komponentinin) siqnalın çıxışında küyün növbəti ən böyük komponentinin və ya harmonik təhrifin orta kvadrat qiymətinə nisbəti kimi müəyyən edilir;
2. parazit tərtibecilərdən azad olan dinamik diapazon (SFDR) bilavasitə tezliyə görə SFDR-nin xarakteristika-larının asılılığına dair soraq cədvəlləri və ya qrafikləri vasitəsilə müəyyən edilir;
3. siqnal tam şkalanın siqnalı kimi müəyyən olunur, bu zaman onun amplitudu 3 dBtş-dən çox (tam şkala) olmalıdır;
4. rəqəmsal-analoq çeviriciləri (DAC) üçün təshih edilmiş yenilənmə sürəti:
a) adi (interpolyasiya etməyən) rəqəmsal-analoq çeviriciləri (DAC) üçün təshih edilmiş yenilənmə sürəti - rəqəmsal-analoq çevirici vasitəsilə rəqəmsal siqnalın analoq siqnalına çevrilmə sürətidir. İnterpolyasiya rejimini ötüb keçə bilən rəqəmsal-analoq çeviricisi (DAC) (interpolyasiya əmsalı 1) adi (interpolyasiya etməyən) rəqəmsal-analoq çeviricisi (DAC) sayılır;
b) interpolyasiya edən rəqəm-analoq çeviriciləri (DAC) üçün (artıq diskretisasiyalı DAC) təshih edilmiş yenilənmə sürəti - ən kiçik interpolyasiya əmsalına bölünmüş DAC yenilənmə sürətidir. İnterpolyasiya edən rəqəmsal-analoq çeviriciləri (DAC) üçün təshih edilmiş yenilənmə sürəti müxtəlif ifadə edilir, o cümlədən:
- məlumatların daxilolma sürəti;
- sözlərin daxilolma sürəti;
- seçimlərin daxilolma sürəti;
- şinanın maksimum ümumi keçirmə sürəti;
- DAC-nin giriş takt siqnalı üçün DAC-nin maksimum takt tezliyi
aşağıdakı bütün tərtibediciləri olan “siqnalın emalı” üçün işlənmiş elektron-optik və “optik inteqral sxem”lər:
a) bir və ya daha çox daxili “lazer” diodu;
b) bir və ya daha çox işığa həssas daxili elementi; və
c) optik işıq ötürücüləri (dalğa ötürücüləri)
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan istifadəçi tərəfindən proqramlaşdırılan məntiqi qurğular:
a) rəqəmsal birtərəfli giriş/çıxışların maksimum sayı 700-dən çox olan; və ya
b) ardıcıl qəbuledici-vericinin (transiverin) birtərəfli məlumat ötürülmənin maksimum sürəti 500 Gbit/san və ya daha çox olan.
Qeyd. 3A001.a.7. bəndinə daxil edilir:
- mürəkkəb proqramlaşdırılan məntiq qurğuları (CPLDs);
- istifadəçi tərəfindən proqramlaşdırılan ventilli matrislər (FPGAs);
- istifadəçi tərəfindən proqramlaşdırılan məntiq matrisləri (FPLAs);
- istifadəçi tərəfindən proqramlaşdırılan elementlərarası birləşmələr (FPICs).
Xüsusi qeyd. Analoq-rəqəmsal çeviriciləri ilə birləşdirilmiş istifadəçi tərəfindən proqramlaşdırılan məntiq qurğuları olan inteqral sxemlər üçün 3A001.a.14. bəndinə baxın.
Texniki qeydlər. 3A001.a.7. bəndinin məqsədləri üçün:
1. 3A001.a.7.a. bəndində göstərilən rəqəmsal giriş/ çıxışların maksimum sayı istifadəçi giriş/çıxışlarının maksimum sayını və ya gövdəli, eləcə də gövdəsiz inteqral sxemlərin giriş/çıxışlarının mümkün olan maksimum sayını da ifadə edir;
2. ardıcıl qəbuledici-vericinin (transiverin) birtərəfli məlumat ötürülməsinin maksimum sürəti ardıcıl birtərəfli qəbuledici-vericinin məlumat ötürülmənin zirvə sürətinin istifadəçi tərəfindən proqramlaşdırılan ventilli matrisdə (FPGA) qəbuledici-vericilərin sayına vurma əməlinin nəticəsidir
neyron şəbəkələr üçün inteqral sxemlər
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan, funksiyaları məlum olmayan və ya istifadə edildiyi aparatın nəzarət statusu məlum olmayan fərdi sifarişlə hazırlanmış inteqral sxemlər:
a) 1500-dən çox çıxışı olan;
b) “əsas məntiq elementinin ləngimə müddəti” 0,02 nsan-dən az olan; və ya
c) işçi tezliyi 3GHs-dən çox olan
3A001.a.3. - 3A001.a.10. və 3A001.a.12. bəndlərində göstəriləndən fərqli olan hər hansı bir yarımkeçirici birləşmənin əsasında yaradılmış və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan rəqəmsal inteqral sxemlər:
a) məntiq elementlərinin (ventillərin) ekvivalent sayı 3000-dən çox olan (ikigirişli ventillər üçün hesablanmış); və ya
b) çevrilmə tezliyi 1,2 GHs-dən çox olan
kompleksli N-nöqtəli mürəkkəb sürətli Furye çevrilməsinin hesablama müddəti Nlog2N/20 480 msan-dən (burada N-nöqtələrin sayı) az olan sürətli Furye çeviricisi prosessorları (FFT).
Texniki qeyd. 3A001.a.12. bəndinin məqsədləri üçün 1024 nöqtəyə bərabər olan N-in düstura uyğun hesablanmış icra zamanı 500 mksan-ə bərabərdir
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan birbaşa tezlik sintez edən rəqəmsal sintezatorların (DDS) inteqral sxemləri:
a) rəqəmsal-analoq çeviricisinin (DAC) takt tezliyi 3,5GHs və ya daha çox olan və DAC-nin çözümlülüyü 10 bitdən çox, lakin 12 bitdən az olan; və ya
b) rəqəmsal-analoq çeviricisinin (DAC) takt tezliyi 1,25 GHs və ya daha çox olan və DAC-nin çözümlülüyü 12 bit və ya daha çox olan.
Texniki qeyd. 3A001.a.13. bəndinin məqsədləri üçün rəqəmsal-analoq çeviricisinin (DAC) takt tezliyi xarici takt tezliyi və ya daxili takt tezliyi kimi ifadə oluna bilər
aşağıdakı bütün imkanlara malik olan inteqral sxemlər:
a) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan analoq-rəqəmsal çeviriciləri:
1. çözümlülüyü 8 bitdən çox, lakin 10 bitdən az olan “diskrertizasiya tezliyi” saniyədə 1,3 giqa seçimdən çox olan (GSPS);
2. çözümlülüyü 10 bitdən çox, lakin 12 bitdən az olan “diskrertizasiya tezliyi” saniyədə 1,0 giqa seçimdən çox olan (GSPS);
3. çözümlülüyü 12 bitdən çox, lakin 14 bitdən az olan “diskrertizasiya tezliyi” saniyədə 1,0 giqa seçimdən çox olan (GSPS);
4. çözümlülüyü 14 bitdən çox, lakin 16 bitdən az olan “diskrertizasiya tezliyi” saniyədə 400 meqa seçimdən çox olan (MSPS); və ya
5. çözümlülüyü 16 bit və ya daha çox olan “diskrertizasiya tezliyi” saniyədə 180 meqa seçimdən çox olan (MSPS); və
b) aşağıdakı hər hansı birinə malik olan:
1. rəqəmsallaşdırılmış məlumatların saxlanması; və ya
2. rəqəmsallaşdırılmış məlumatların işlənməsi.
Xüsusi qeyd 1. Analoq-rəqəmsal çeviricisinin inteqral sxemləri üçün 3A001.a.5.a. bəndinə baxın.
Xüsusi qeyd 2. İstifadəçi tərəfindən proqramlaşdırılan məntiq qurğuları üçün 3A001.a.7. bəndinə baxın:
3A001.a.14. bəndinin məqsədləri üçün:
1. N bitin çözümlülüyü 2 kvantlaşma səviyyələrinə uyğundur:
2. Analoq-rəqəmsal çeviricinin (ADC) çözümlülüyü – ölçülmüş analoq girişini təmsil edən analoq-rəqəmsal çeviricinin rəqəmsal çıxış bitlərinin sayıdır. Analoq-rəqəmsal çeviricinin (ADC) çözümlülüyün müəyyən edilməsi üçün bitlərin effektiv sayı (ENOB) istifadə edilmir;
3. qeyri-ardıcıl “çoxkanallı analoq-rəqəmsal çevirici”ləri olan inteqral sxemlər üçün “diskretizasiya tezliyi” cəmlənmir və “diskretizasiya tezliyi” istənilən ayrı bir kanalın maksimum tezliyini ifadə edir;
4. ardıcıl rejimdə işləyən “ardıcıl analoq-rəqəmsal çevirici”ləri və ya “çoxkanallı analoq-rəqəmsal çevirici”ləri olan inteqral sxemlər üçün “diskretizasiya tezliyi” cəmlənir və “diskretizasiya tezliyi” bütün ardıcıl kanalların maksimum sürətinin cəminə bərabərdir
aşağıdakı mikrodalğa və ya millimetr diapazonlu qurğular:
1. 3A001.b. bəndinin məqsədləri üçün doyma rejimində maksimum çıxış gücü göstəricisi istehsalçının spesifikası-yasında çıxış gücü, doyma rejimində çıxış gücü, maksimum çıxış gücü, zirvə çıxış gücü və ya dövrə vuran zirvə çıxış gücü kimi də qeyd edilə bilər
aşağıdakı “elektrovakuum lampaları” və katodlar:
Qeyd 1. 3A001.b.1. bəndi istənilən tezlik diapazonunda işləmək üçün nəzərdə tutulmuş və ya hazırlanmış və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “elektrovakuum lampalar”ına şamil edilmir:
a) tezliyi 31,8 GHs-dən çox olmayan; və
b) radiorabitə xidmətlərinin göstərilməsi üçün “Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı (ITU) tərəfindən bölünmüş”, lakin radiotexniki kəşfiyyat üçün nəzərdə tutulmamış.
Qeyd 2. 3A001.b.1. bəndi aşağıdakı bütün xarakteris-tikalara malik olan “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olmayan “elektrovakuum lampalar”ına şamil edilmir:
a) orta çıxış gücü 50 Vt və ya daha az olan; və
b) istənilən tezlik diapazonunda işləmək üçün nəzərdə tutulmuş və ya hazırlanmış və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
1. 31,8 GHs-dən çox, lakin 43,5 GHs-dən çox olmayan tezliklərdə işləyən; və
2. radiorabitə xidmətlərinin göstərilməsi üçün “Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı (ITU) tərəfindən bölünmüş”, lakin radiotexniki kəşfiyyat üçün nəzərdə tutulmamış
aşağıdakı impulslu və ya fasiləsiz təsirli qaçan dalğa “elektrovakuum lampalar”:
1. 31,8 GHs-dən yüksək tezliklərdə işləyən;
2. qurğunun maksimum radiotezliyə çıxma müddəti 3 saniyədən az olan katod isidicisinə malik olan;
3. “buraxılış zolağının nisbi eni” 7%-dən çox olan və ya maksimum gücü 2,5 kVt-dan çox olan qoşulmuş rezonatorlu qurğular və ya onların modifikasiyaları;
4. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan spiral tipli, ilmə tipli və ya serpantin tipli dalğaötürücü zəncirlərinin əsasında qurğular və ya onların modifikasiyaları:
a) “buraxılış zolağının ani eni” bir oktavadan çox olan və orta gücün (kVt-da) iş tezliyinə (GHs-də) vurma hasili 0,5-dən çox olan;
b) “buraxılış zolağının ani eni” bir oktava və ya daha az olan və orta gücün (kVt-da) iş tezliyinə (GHs-də) vurma hasili 1dən çox olan;
c) “kosmosda tətbiqi üçün yararlı”; və ya
d) torlu elektron topu olan;
5. “buraxılış zolağının nisbi eni” 10%-dən və ya daha çox olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan qurğular:
a) halqaşəkilli elektron dəstə;
b) simmetrik oxlu elektron dəstə; və ya
c) çoxşüalı elektron dəstələr
gücləndirmə əmsalı 17 dB-dən çox olan çarpaz sahəli (maqnetron tipli) gücləndirici “elektrovakuum lampalar”ı
normal iş rejimində 5 A/sm-dən çox emissiya selinin sıxlığını yaradan və ya nominal iş rejimində 10 A/sm-dən çox impulslu (fasiləli) sel sıxlığını yaradan “elektrovakuum lampalar”ı üçün işlənmiş termoelektron katodlar
iki kanallı rejimdə işləmə imkanına malik olan “elektrovakuum lampalar”.
3A001.b.1.d. bəndinin məqsədləri üçün iki kanallı rejim o deməkdir ki, “elektrovakuum lampalar”ın işıq seli şəbəkə vasitəsilə qəsdən fasiləsiz və ya impulslu iş rejimləri arasında keçid edə bilər və davamlı rejimdə lazerin çıxış gücündən daha yüksək çıxış gücü yaradar
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan “mikrodalğalı monolit inteqral sxem”lərdə gücləndiricilər:
Xüsusi qeyd. İnteqrasiya edilmiş faza dəyişdiriciləri olan “mikrodalğalı monolit inteqral sxem”lər üçün 3A001.b.12. bəndinə baxın.
a) 15%-dən çox “buraxılış zolağının nisbi eni”ndə 2,7 GHs-dən 6,8 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) tezliklərdə işləyən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. 2,7 GHs-dən 2,9 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 75 Vt-dan çox (48,75 dBm) olan;
2. 2,9 GHs-dən 3,2 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 55 Vt-dan çox (47,4 dBm) olan;
3. 3,2 GHs-dən 3,7 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 40 Vt-dan çox (46 dBm) olan; və ya
4. 3,7 GHs-dən 6,8 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 20 Vt-dan çox (43 dBm) olan;
b) 10%-dən çox “buraxılış zolağının nisbi eni”ndə 6,8 GHs-dən 16 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) tezliklərdə işləyən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. 6,8 GHs-dən 8,5 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 10 Vt-dan çox (40 dBm) olan; və ya
2. 8,5 GHs-dən 16 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 5 Vt-dan çox (37 dBm) olan;
c) 10%-dən çox “buraxılış zolağının nisbi eni”ndə 16 GHs-dən 31,8 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) tezliklərdə 3 Vt-dan (34,77 dBm) çox doyma rejimində maksimum çıxış gücü ilə işləyən;
d) 31,8 GHs-dən 37GHs-ə qədər (daxil olmaqla) tezliklərdə 0,1 nVt-dan (-70 dBm) çox doyma rejimində maksimum çıxış gücü ilə işləyən;
e) 10%-dən çox “buraxılış zolağının nisbi eni”ndə 37 GHs-dən 43,5 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) tezliklərdə 1 Vt-dan (30 dBm) çox doyma rejimində maksimum çıxış gücü ilə işləyən;
f) 10%-dən çox “buraxılış zolağının nisbi eni”ndə 43,5 GHs-dən 75 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) tezliklərdə 31,62 mVt-dan (15 dBm) çox doyma rejimində maksimum çıxış gücü ilə işləyən;
g) 5%-dən çox “buraxılış zolağının nisbi eni”ndə 75 GHs-dən 90 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) tezliklərdə 10 mVt-dan (10 dBm) çox doyma rejimində maksimum çıxış gücü ilə işləyən; və ya
h) 90 GHs-dən çox tezliklərdə 0,1 nVt-dan (-70 dBm) çox doyma rejimində maksimum çıxış gücü ilə işləyən.
Qeyd 1. İstifadə edilmir.
Qeyd 2. Nominal işçi tezlikləri 3A001.b.2.a. - 3A001.b.2.h. bəndlərində göstərilən birdən çox tezlik zolağında olan, mikrodalğa diapazonunda inteqral sxemlərdə olan gücləndiricilərin nəzarət statusu doyma rejimində maksimum çıxış gücünün minimum nəzarət həddi ilə müəyyən olunur.
Qeyd 3. 3-cü kateqoriyanın əvvəlindəki 1-ci və 2-ci qeydlərin mənası odur ki, 3A001.b.2. bəndinə əsasən məsələn, telekommunikasiya, radar, avtomobil kimi digər məqsədlər üçün xüsusi olaraq hazırlanmış “mikrodalğalı monolit inteqral sxem”lərə nəzarət edilmir
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan diskret mikrodalğalı tranzistorlar:
a) 2,7 GHs-dən 6,8 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) tezliklərdə işləyən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. 2,7 GHs-dən 2,9 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 400 Vt-dan çox (56 dBm) olan;
2. 2,9 GHs-dən 3,2 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 205 Vt-dan çox (53,12 dBm) olan;
3. 3,2 GHs-dən 3,7 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 115 Vt-dan çox (50,61 dBm) olan; və ya
4. 3,7 GHs-dən 6,8 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 60 Vt-dan çox (47,78 dBm) olan;
b) 6,8 GHs-dən 31,8 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) tezliklərdə işləyən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. 6,8 GHs-dən 8,5 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 50 Vt-dan çox (47 dBm) olan;
2. 8,5 GHs-dən 12 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 15 Vt-dan çox (41,76 dBm) olan;
3. 12 GHs-dən 16 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 40 Vt-dan çox (46 dBm) olan; və ya
4. 16 GHs-dən 31,8 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 7 Vt-dan çox (38,45 dBm) olan;
c) 31,8 GHs-dən 37 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə 0,5 Vt-dan çox (27 dBm) doyma rejimində maksimum çıxış gücü ilə işləyən;
d) 37 GHs-dən 43,5 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə 1 Vt-dan çox (30 dBm) doyma rejimində maksimum çıxış gücü ilə işləyən;
e) 43,5 GHs-dən çox istənilən tezlikdə 0,1 nVt-dan çox (-70 dBm) doyma rejimində maksimum çıxış gücü ilə işləyən.
f) 3A001.b.3.a.-3A001.b.3.e bəndlərində göstərilənlərdən başqa, 8,5 GHs-dən 31,8 GHs-ə qədər (31,8 GHs daxil olmaqla) istənilən tezlikdə 5 Vt-dan (37 dBm) çox doyma rejimində maksimum çıxış gücü ilə işləyən.
Qeyd 1. Nominal işçi tezliyi bir və ya daha çox 3A001.b.3.a. - 3A001.b.3.e. bəndlərində göstərilən tezlik diapazonla-rında olan tranzistorların nəzarət statusu doyma rejimində maksimum çıxış gücünün aşağı həddi ilə müəyyən olunur.
Qeyd 2. 3A001.b.3. bəndi gövdəsiz tranzistorlara, tranzistor yığmalarına və modullarına və ya gövdəli tranzistorlara şamil edilir. Bəzi diskret tranzistorlar, həmçinin güc gücləndiriciləri kimi adlanır, lakin onların nəzarət statusu 3A001.b.3. bəndi ilə müəyyən olunur
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan mikrodalğalı bərkcisimli gücləndiricilər və mikrodalğalı bərkcisimli gücləndiriciləri olan mikrodalğalı yığmalar/ modullar:
a) 15%-dən çox “buraxılış zolağının nisbi eni”ndə 2,7 GHs-dən 6,8 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) tezliklərdə işləyən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. 2,7 GHs-dən 2,9 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 500 Vt-dan çox (57 dBm) olan;
2. 2,9 GHs-dən 3,2 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 270 Vt-dan çox (54,3 dBm) olan;
3. 3,2 GHs-dən 3,7 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 200 Vt-dan çox (53 dBm) olan; və ya
4. 3,7 GHs-dən 6,8 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 90 Vt-dan çox (49,54 dBm) olan;
b) 10%-dən çox “buraxılış zolağının nisbi eni”ndə 6,8 GHs-dən 31,8 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) tezliklərdə işləyən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. 6,8 GHs-dən 8,5 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 70 Vt-dan çox (48,54 dBm) olan;
2. 8,5 GHs-dən 12 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 50 Vt-dan çox (47dBm) olan;
3. 12 GHs-dən 16 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 30 Vt-dan çox (44,77 dBm) olan; və ya
4. 16 GHs-dən 31,8 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) istənilən tezlikdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 20 Vt-dan çox (43 dBm) olan;
c) 31,8 GHs-dən 37 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) tezliklərdə 0,5 Vt-dan çox (27 dBm) doyma rejimində maksimum çıxış gücü ilə işləyən;
d) 10%-dən çox “buraxılış zolağının nisbi eni”ndə 37 GHs-dən 43,5 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) tezliklərdə 2 Vt-dan çox (33 dBm) doyma rejimində maksimum çıxış gücü ilə işləyən;
e) 43,5 GHs-dən çox tezliklərdə işləyən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. 10%-dən çox “buraxılış zolağının nisbi eni”ndə 43,5 GHs-dən 75 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) tezliklərdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 0,2 Vt-dan çox (23 dBm) olan;
2. 5%-dən çox “buraxılış zolağının nisbi eni”ndə 75 GHs-dən 90 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) tezliklərdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 20 mVt-dan çox (13 dBm) olan; və ya
3. 90 GHs-dən çox tezliklərdə doyma rejimində maksimum çıxış gücü 0,1 nVt-dan çox (-70 dBm) olan; və ya
Xüsusi qeyd 1. “Mikrodalğalı monolit inteqral sxem”lərdə gücləndiriciləri üçün 3A001.b.2. bəndinə baxın.
Xüsusi qeyd 2. Ötürücü-qəbuledici modullar və ötürücü modullar üçün 3A001.b.12. bəndinə baxın.
Xüsusi qeyd 3. Siqnal analizatorlarının, siqnal generatorlarının, şəbəkə analizatorlarının və ya mikrodal-ğalı sınaq qəbuledicilərinin işləmə və ya tezlik diapazonunu genişləndirmək üçün nəzərdə tutulmuş çeviricilər və harmonik qarışdırıcılar üçün 3A001.b.7. bəndinə baxın.
Qeyd 1. İstifadə edilmir.
Qeyd 2. Nominal işçi tezliyi bir və ya daha çox 3A001.b.4.a. - 3A001.b.4.e. bəndlərində göstərilən tezlik diapazonla-rında olan məmulatların nəzarət statusu doyma rejimində maksimum çıxış gücünün aşağı həddi ilə müəyyən olunur
1,5:1 (fmax/fmin) maksimum və minimum tezlik nisbətində 10 mksan-dən az müddətində tezlik zolağında köklənmə-sini təmin edən, 5-dən çox köklənən rezonatorları olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan elektron və ya maqnit köklənməsi ilə zolaq və ya çəpər filtrləri:
a) rezonans tezliyinin 0,5%-dən çox olan tezlik keçirmə zolağı; və ya
b) rezonans tezliyinin 0,5%-dən az olan tezlik yatırma zolağı
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan çeviricilər və harmonikaların əsasında qarışdırıcılar:
a) “siqnal analizatorları”nın tezlik diapazonunun üst həddini 90 GHs-dən yüksək səviyyəyə qədər genişləndirilməsi üçün hazırlanmış;
b) siqnal generatorlarının aşağıdakı işçi xarakteristi-kalarının genişləndirilməsi üçün işlənmiş:
1. tezlik diapazonunun üst həddini 90 GHs-dən yüksək səviyyəyə qədər;
2. 43,5 GHs-dən çox, lakin 90 GHs-dən çox olmayan tezlik diapazonunun istənilən nöqtəsində çıxış gücünü 100 mVt-dan (20 dBm) yüksək səviyyəyə qədər;
c) şəbəkə analizatorlarının (xətt analizatorlarının) işçi diapazonunun genişləndirilməsi üçün hazırlanmış:
1. tezlik diapazonunun üst həddini 110 GHs-dən yüksək səviyyəyə qədər;
2. 43,5 GHs-dən çox, lakin 90 GHs-dən çox olmayan tezlik diapazonunun istənilən nöqtəsində çıxış gücünün 31,62 mVt-dən (15 dBm) yüksək səviyyəyə qədər;
3. 90 GHs-dən çox, lakin 110 GHs-dən çox olmayan tezlik diapazonunun istənilən nöqtəsində çıxış gücünün 1 mVt-dən (0 dBm) yüksək səviyyəyə qədər; və ya
d) mikrodalğalı tester qəbuledicilərinin tezlik diapazonunun üst həddini 110 GHs-dən yüksək səviyyəyə qədər genişləndirilməsi üçün hazırlanmış
tərkibində 3A001.b.1. bəndində göstərilən “elektrovakuum lampalar”ı olan və bütün aşağıdakı xarakteristikalara malik olan mikrodalğalı gücləndiricilər:
a) işçi tezliyi 3 GHs-dən yüksək olan;
b) çıxış gücünün kütləyə görə orta nisbəti 80 Vt/kq-dan çox olan; və
c) həcmi 400 sm-dan az olan.
Qeyd. 3A001.b.8. bəndi istənilən tezlik zolağında işləmək üçün hazırlanmış və ya sinifləndirilmiş, radiorabitə xidmətlərinin göstərilməsi üçün “Beynəlxalq Telekommuni-kasiya İttifaqı (ITU) tərəfindən bölünmüş”, lakin radiotexniki kəşfiyyat üçün nəzərdə tutulmamış avadanlığa şamil edilmir
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan, ən azı qaçan dalğa “elektrovakuum lampa”dan, “mikrodalğalı monolit inteqral sxem”dən və quraşdırılmış sabitləşdiricidən ibarət olan mikrodalğalı güc modulları (MPM, güclü ifratyüksək tezlikli modullar):
a) işə salmadan əvvəlki vəziyyətdən tam işləmə vəziyyətə qədər işəsalma müddəti 10 saniyədən az olan;
b) fiziki həcmi maksimum nominal gücün (vatda) 10 sm/Vt-a vurma hasilindən az olan; və
c) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan “buraxılış zolağının ani eni” 1 oktavadan çox olan (fmax>2fmin):
1. 18 GHs və ya daha aşağı tezliklər üçün radiotezlik çıxış gücü 100 Vt-dan çox olan; və ya
2. tezliyi 18 GHs-dən çox olan.
3A001.b.9. bəndinin məqsədləri üçün:
1. 3A001.b.9.b. bəndində göstərilən həcmin hesablanması üçün misal: maksimum nominal güc 20 Vt olduqda həcm 20 Vt x 10 sm/Vt=200 sm-əbərabərdir;
2. 3A001.b.9.a. bəndində göstərilən işəsalma müddəti tam söndürüldükdən tam işlək vəziyyətə qədər olan müddət deməkdir, yəni mikrodalğalı güc modullarının (MPM-in) isinmə vaxtını ehtiva edir
10 Hs<F<10 kHs diapazon üçün dBdt/Hs-də faza küyü (SSB) (126+20 log10F-20 log10f)-dən yaxşı olan bir yan zolağında işləyən ossilyatorlar (siqnal generatorları) və ya ossilyator yığmaları:
Texniki qeyd. 3A001.b.10. bəndinin məqsədləri üçün F - Hs-də ifadə edilən işçi tezliyinin meylidir, F- MHs-də işçi tezliyidir
aşağıdakı hər hansı bir “tezliyin dəyişmə müddəti”nə malik olan “tezlik sintezatorları”nın “elektron yığma”ları:
a) 143 psan-dən az olan;
b) 4,8 GHs-dən çox, lakin 31,8 GHs-dən çox olmayan sintez edilmiş tezlik diapazonunda 2,2 GHs-dən çox istənilən tezlik dəyişməsi üçün 100 mksan-dən az olan;
d) 31,8 GHs-dən çox, lakin 37 GHs-dən çox olmayan sintez edilmiş tezlik diapazonunda 550 MHs-dən çox istənilən tezlik dəyişməsi üçün 500 mksan-dən az olan;
e) 37 GHs-dən çox, lakin 90 GHs-dən çox olmayan sintez edilmiş tezlik diapazonunda 2,2 GHs-dən çox istənilən tezlik dəyişməsi üçün 100 mksan-dən az olan; və ya
g) 90 GHs-dən çox olan sintez edilmiş tezlik diapazonunda 1 msan-dən az olan.
Texniki qeyd. 3A001.b.11. bəndinin məqsədləri üçün “tezlik sintezatorları” – az sayda standart (və ya əsas) tezliklərlə nəzarət edilən, onlardan əldə edilən və ya tənzimlənən bir və ya bir neçə çıxışdan çoxlu sayda eyni vaxtlı və ya alternativ çıxış tezliklərini təmin edən, faktiki generasiya metodundan asılı olmayan istənilən növ tezlik mənbələri.
Xüsusi qeyd. Ümumi təyinatlı “siqnal analizatorları”, siqnal generatorları, şəbəkə analizatorları və ya mikrodalğalı tester qəbulediciləri üçün müvafiq olaraq 3A002.c., 3A002.d., 3A002.e. və 3A002.f. bəndlərinə baxın
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan və 2,7 GHs-dən çox tezliklər üçün nəzərdə tutulmuş ötürücü-qəbuledici modullar, ötürücü-qəbuledici mikrodalğalı monolit inteqral sxemlər, ötürücü modullar və ötürücü mikrodalğalı monolit inteqral sxemlər:
a) istənilən kanal üçün doyma rejimində maksimum çıxış gücünün (Psat) (Vt-da) qiyməti 505,62 kəmiyyətinin (Vt x GHs) ikiqat maksimum işçi tezliyinə (GHs-də) bölmə hasili nəticəsindən çox olan [Psat> 505,62 Vt x GHs / fGHs];
b) istənilən kanal üçün “buraxılış zolağının nisbi eni” 5% və ya daha çox olan;
c) uzunluğu d (sm-də) olan istənilən yastı tərəfin qiyməti 15 kəmiyyətinin (sm x GHs) ən aşağı işçi tezliyinə (GHs-də) bölmə hasili nəticəsinə bərabər və ya az olan [d ≤ 15 sm x GHsxN / fGHs], burada N – ötürücü və ya ötürücü-qəbuledici kanalların sayıdır; və
d) hər kanal üçün elektron idarəedilən faza dəyişdiricisi olan.
3A001.b.12 bəndinin məqsədləri üçün:
1. ötürücü-qəbuledici modul - siqnalların ötürülməsi və qəbulu üçün amplitudun və fazanın iki istiqamətli tənzimlənməsini təmin edən çox funksiyalı “elektron yığma”dır;
2. ötürücü modul - siqnalların ötürülməsi üçün amplitudun və fazanın idarəedilməsini təmin edən “elektron yığma”dır;
3. ötürücü-qəbuledici mikrodalğalı monolit inteqral sxem siqnalların ötürülməsi və qəbulu üçün amplitudun və fazanın iki istiqamətli tənzimlənməsini təmin edən çox funksiyalı “mikrodalğalı monolit inteqral sxem”dir;
4. ötürücü mikrodalğalı monolit inteqral sxem siqnalların ötürülməsi üçün amplitudun və fazanın idarə edilməsini təmin edən “mikrodalğalı monolit inteqral sxem”dir;
5. nominal işçi diapazonu 2,7 GHs-ə qədər və ya daha az genişlənən ötürücü-qəbuledici və ya ötürücü modullar üçün 3A001.b.12.c. bəndində göstərilən düsturda işçi tezliyinin minimumu kimi (fGHs) 2,7 GHs istifadə edilməlidir
[d ≤ 15sm x GHs x N/2,7 GHs];
6. 3A001.b.12. bəndi istilik qurğusu (radiator) və ya onsuz olan ötürücü-qəbuledici modullara və ya ötürücü modullara şamil edilir. 3A001.b.12.c. bəndində göstərilən uzunluğun (d) qiymətinə ötürücü-qəbuledici modullarının və ya ötürücü modullarının istilik qurğusu (radiator) kimi işləyən heç bir hissəsi daxil edilmir;
7. ötürücü-qəbuledici modullar və ya ötürücü modullar və ya ötürücü-qəbuledici mikrodalğalı monolit inteqral sxemlər və ya ötürücü mikrodalğalı monolit inteqral sxemlər quraşdırılmış yayıcı antena elementlərinə (N) malik ola və ya olmaya bilər, burada N - ötürücü və ya ötürücü-qəbuledici kanalların sayıdır
akustik dalğalarda aşağıdakı cihazlar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan səthi akustik dalğalarda və nazik səthi layda akustik dalğalarda cihazlar:
a) aparıcı tezliyi 6 GHs-dən çox olan;
b) aparıcı tezliyi 1 GHs-dən çox, lakin 6 GHs-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. yan tezlik ləçəyinin səviyyəsinin azaldılması 65 dB-dən çox olan;
2. maksimum ləngimə müddətinin (mksan-də) buraxılış zolağının eninə (MHs-də) vurma hasili 100-dən çox olan;
3. buraxılış zolağının eni 250 MHs-dən çox olan; və ya
4. dispers ləngimə 10 mksan-dən çox olan; və ya
c) aparıcı tezliyi 1 GHs və ya daha az olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. maksimum ləngimə müddətinin (mksan-də) buraxılış zolağının eninə (MHs-də) vurma hasili 100-dən çox olan;
2. dispers ləngimə 10 mksan-dən çox olan; və ya
3. yan tezlik ləçəyinin səviyyəsinin azaldılması 65 dB-dən çox olan və buraxılış zolağının eni 100 MHs-dən çox olan.
3A001.c.1. bəndinin məqsədləri üçün yan tezlik ləçəyinin səviyyəsinin azaldılması pasportun texniki göstəricilərində qeyd olunan yatırılmanın maksimum qiymətidir
6 GHs-dən yüksək tezliklərdə siqnalların birbaşa işlənməsini təmin edən həcmli akustik dalğalarda cihazlar
spektrin analizi, korrelyasiyası və ya bağlanması daxil olmaqla, siqnalları və ya təsvirləri birbaşa emal edən akustik (həcmli və ya səthi) və işıq dalğaları arasındakı qarşılıqlı təsiri istifadə edən “siqnalın emalı” üçün akustik-optik cihazlar.
Qeyd. 3A001.c. bəndi siqnalın bir zolaqlı filtrdən, aşağı və ya yüksək tezliklərin filtrlərindən və ya dar zolaqlı rejektor filtrdən keçməsi ilə və ya rezonans funksiyası ilə məhdudlaşdırılmış həcmli akustik dalğalarda cihazlara şamil edilmir
ən azı bir “ifratkeçirici” tərtibedicisi “kritik temperatur”dan daha aşağı temperaturda işləmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş, “ifratkeçirici” materiallardan hazırlanmış komponentləri olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan elektron cihazlar və sxemlər:
1. ventildə ləngimə müddətinin (saniyədə) ventildə yayılan gücə (Vt-da) vurma hasili 10C-dan az olan “ifratkeçirici” ventillərdən istifadə edən rəqəmsal sxemlər üçün cərəyan çeviriciləri; və ya
2. Q davamlılıq qiyməti 10000-dən çox olan rezonans konturlarının istifadəsi ilə bütün tezliklərdə tezliyin seçilməsi (seleksiyası)
aşağıdakı güclü enerji qurğuları:
aşağıdakı elementlər:
20 C-də aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan ilkin cərəyan mənbələri:
1. enerji sıxlığı 550 Vts/kq-dan çox, fasiləsiz güc sıxlığı 50 Vt/kq-dan çox olan; və ya
2. enerji sıxlığı 550 Vts/kq-dan çox, fasiləsiz güc sıxlığı 350 Vt/kq-dan çox olan; və ya
20 C-də enerji sıxlığı 350 Vts/kq-dan çox olan təkrar cərəyan mənbələri.
1. 3A001.e.1. bəndinin məqsədləri üçün enerji sıxlığı (Vts/kq) - voltda nominal gərginliyin amper-saatda nominal həcmə vurma hasilinin, kiloqramda kütləyə bölünməsi ilə müəyyən olunur. Nominal həcm müəyyən olunmadıqda, enerji sıxlığı voltda nominal gərginliyin kvadratının saatda boşalma müddətinə vurma hasilinin Om-da boşalma yüklənmə müqavimətinin kiloqramda kütləyə vurma hasilinə bölünməsi ilə müəyyən olunur.
2. 3A001.e.1. bəndinin məqsədləri üçün cərəyan mənbəyi müsbət və mənfi elektrodlardan və elektrolitdən ibarət olan elektrik enerji mənbəyi olan elektrokimyəvi qurğudur. O, batareyanın əsas tərtibedici blokudur.
3. 3A001.e.1.a. bəndinin məqsədləri üçün ilkin cərəyan mənbəyi digər hər hansı enerji mənbəyi ilə yüklənməsi üçün işlənmiş cərəyan mənbəyidir.
4. 3A001.e.1.b. bəndinin məqsədləri üçün təkrar cərəyan mənbəyi digər hər hansı bir xarici enerji mənbə ilə yüklənmək üçün işlənmiş cərəyan mənbəyidir.
5. 3A001.e.1.a. bəndinin məqsədləri üçün fasiləsiz güc sıxlığı (Vt/kq) amperdə nominal gərginliyin (A) müəyyən edilmiş maksimum fasiləsiz boşalma cərəyanına vurularaq kiloqramla kütləyə bölünməsi ilə hesablanır. Fasiləsiz güc sıxlığı xüsusi güc kimi adlandırılır.
Qeyd. 3A001.e.1. bəndi batareyalara, həmçinin bir elementli batareyalara şamil edilmir
aşağıdakı yüksəkenerjili yığıcı kondensatorlar:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 3A201.a. bəndinə və hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın.
a) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan, təkrarlanma tezliyi 10 Hs-dən az olan kondensatorlar (təkboşalma kondensatorları):
1. nominal gərginliyi 5 kV və ya daha çox olan;
2. enerji sıxlığı 250 C/kq və ya daha çox olan; və
3. ümumi enerji 25 kC və ya daha çox olan;
b) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan, təkrar-lanma tezliyi 10 Hs və ya daha çox olan kondensatorlar (çoxboşalma kondensatorları):
1. nominal gərginliyi 5 kV və ya daha çox olan;
2. enerji sıxlığı 50 C/kq və ya daha çox olan;
3. ümumi enerji 100 C və ya daha çox olan; və
4. yüklənmə-boşalma dövrələrinin sayı 10 000 və ya daha çox olan
1 saniyədən az müddətdə tam boşalma və ya yüklənmə üçün xüsusi olaraq işlənmiş və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “ifratkeçirici” elektromaqnitlər və solenoidlər:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 3A201.b. bəndinə baxın.
Qeyd. 3A001.e.3. bəndi tibbi maqnit-rezonans tomoqrafiya (MRT) cihazları üçün xüsusi olaraq işlənmiş “ifratkeçirici” elektromaqnitlərə və solenoidlərə şamil edilmir.
a) boşalmanın birinci saniyəsində ayrılan enerji 10 kC-dan çox olan;
b) cərəyan keçirən sarğıların daxili diametri 250 mm-dən çox olan; və
c) nominal maqnit induksiyası 8 T-dan çox və ya sarğıda “ümumi cərəyan sıxlığı” 300 A/mm-dən çox olan
sıfır hava kütləsi (AMO) şərtlərinin təqlidi zamanı şüa axınının 1367 Vt/m səthi sıxlığı ilə işıqlandırmanın altında 301 K (28C) işçi temperaturunda elementlərin orta minimum faydalı iş əmsalı (FİƏ) 20%-dən çox olan, “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olan günəş elementləri, qoruyucu şüşənin altında olan elektrik birləşdirilmiş elementlərin yığmaları (CIC), günəş panelləri və günəş batareyaları.
Texniki qeyd. 3A001.e.4. məqsədləri üçün sıfır hava kütləsi (AMO) - 1 astronomik vahidinə (AU) bərabər olan Yer və günəş arası məsafəsində atmosfer hüdudlarının xaricində günəşin işıq selinin spektral sıxlığı ilə müəyyən olunur
“dəqiqliy”I 1,0 bucaq saniyəsi və ya daha az (yaxşı) olan fırlanan valın absolyut (mütləq) bucaq vəziyyətinin sensorları (enkoderlər) və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş enkoder halqaları, disklər və şkalalar
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan, dəyişdirmə üçün elektrik, optik və ya elektron şüalanmanın idarəetməsi metodlarından istifadə edən bərkcisimli impulslu güc kommutasiya tiristor qurğuları və tiristor modulları:
1. açan cərəyanın maksimum artma sürəti 30000 A/mksan-dən çox olan (di/dt) və bağlı vəziyyətdə gərginliyi 1100 V-dan çox olan; və ya
2. açan cərəyanın maksimum artma sürəti 2000 A/mksan-dən çox olan (di/dt) və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
a) bağlı vəziyyətdə impuls gərginliyi 3000 V və ya daha çox olan; və
b) maksimum impuls cərəyanı (zərbə cərəyanı) 3000 A və ya daha çox olan.
Qeyd 1. 3A001.g. bəndinə daxildir:
- silisiumlu triod tiristorları (SCR);
- elektrik triqqer tiristorları (ETT);
- işıq triqqer tiristorları (LTT);
- inteqral ventilli kommutasiya tiristorları (IGCT);
- kilidlənən ventilli tiristorlar (GTO);
- MOY-quruluşlarda (metal-oksid-yarımkeçirici) idarə edilən tiristorlar (MCT);
Qeyd 2. 3A001.g. bəndi dəmiryol nəqliyyatında və ya “mülki uçuş aparatı”nın proqram tətbiqlərində istifadə olunan aparaturanın tərkibində olan tiristor modullarına və tiristor qurğularına şamil edilmir.
Texniki qeyd. 3A001.g. bəndinin məqsədləri üçün tiristor modulunda bir və ya bir neçə tiristor qurğuları olur
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan bərkcisimli yarımkeçirici güc dəyişdirici açarları, diodları və ya modulları:
1. 488 K-dən (215C) çox olan p-n keçidin maksimum nominal işçi temperaturu üçün işlənmiş;
2. bağlı vəziyyətdə (bloklayan gərginlik) təkrarlanan maksimum gərginliyi 300 V-dan çox olan; və
3. sabit cərəyan 1 A-dən çox olan.
Qeyd 1. 3A001.h. bəndinə əsasən bağlı vəziyyətdə təkrarlanan impuls gərginliyinə mənbənin gərginliyi, kollektor-emitter gərginliyi, təkrarlanan maksimum əks-gərginliyi və bağlı vəziyyətdə bloklaşdıran maksimum gərginliyi daxil edilir.
Qeyd 2. 3A001.h. bəndinə daxildir:
- idarəedici p-n keçidli sahə tranzistorları (JFET) (unipolyar);
- şaquli idarəedici p-n keçidli sahə tranzistorları (VJFET);
- metal-oksid-yarımkeçirici quruluşlu sahə effektli tranzistorları (MOSFET);
- iki diffuziyalı metal-oksid-yarımkeçirici quruluşlu sahə effektli tranzistorları (DMOSFET);
- rəzəsi təcrid olunmuş bipolyar tranzistorlar (IGBT);
- elektronların yürüklüyü yüksək olan tranzistorlar (HEMT);
- bipolyar müstəvi tranzistorlar (BJT);
- tiristorlar və silisiumlu triod tiristorları (SCR);
- kilidli tiristorlar (GTO);
- emitter kilidli tiristorlar (ETO);
Qeyd 3. 3A001.h. bəndi mülki avtomobillərdə, dəmir yolu nəqliyyatında və ya “mülki uçuş aparatı”nın proqram tətbiqləri üçün işlənmiş aparatlara quraşdırılmış dəyişdirici açarlara, diodlara və modullara şamil edilmir.
Texniki qeyd. 3A001.h. bəndinin məqsədləri üçün modul bir və ya bir neçə bərkcisimli yarımkeçirici güc açarlarından və ya diodlardan ibarətdir
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan analoq siqnallar üçün nəzərdə tutulmuş intensivlik, amplitud və ya faza elektro-optik modulyatorları:
1. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik maksimum iş tezliyi 10 GHz-dən çox, lakin 20 GHz-dən az, optik daxiletmə itkisi 3 dB-ə bərabər və ya ondan az olan:
a) 1 GHz və ya daha aşağı tezlikdə ölçüldükdə 2,7 V-dən az olan yarımdalğalı gərginlik (Vπ); və ya
b) 1 GHz-dən çox tezlikdə ölçüldükdə 4 V-dan az olan Vπ; və ya
2. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik maksimum işçi tezliyi 20 GHz və ya daha çox, optik daxiletmə itkisi 3 dB-ə bərabər və ya ondan az olan:
a) 1 GHz və ya daha aşağı tezlikdə ölçüldükdə 3,3 V-dan az olan Vπ; və ya
b) 1 GHz-dən çox tezlikdə ölçüldükdə 5 V-dan az olan Vπ;
Qeyd. 3A001.i. bəndi optik giriş və çıxış birləşdiriciləri (məsələn, lifli-optik pigtaillər) olan elektro-optik modulyatorlarla şamil edilir.
Texniki qeyd. 3A001.i. bəndinin məqsədləri üçün yarımdalğalı gərginlik (Vπ optik modulyator vasitəsilə yayılan işığın dalğa uzunluğunda 180 dərəcə faza dəyişməsi üçün lazım olan tətbiq olunan gərginlikdir
Aşağıdakı ümumi təyinatlı “elektron yığma”lar, modullar və avadanlıq:
aşağıdakı qeydedici (yazan) avadanlıq və ossiloskoplar (ossilloqraflar):
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan rəqəmsal məlumatların qeydedici qurğuları:
a) diskə və ya bərkcisimli toplayıcıya (SSD) sabit fasiləsiz ötürmə qabiliyyəti 6,4 Gbit/san-dən çox olan; və
b) radiotezlik siqnal məlumatlarının yazılması zamanı ”siqnalın emalı”.
3A002.a.6. bəndinin məqsədləri üçün:
1. paralel şinin arxitekturasına malik olan qeydedici qurğular üçün ötürmə qabiliyyəti – sözlərin ən yüksək yazılma sürətinin sözdə bitin sayına vurma hasilinə bərabərdir;
2. ötürmə qabiliyyəti – hər hansı bir məlumat itkisinə yol vermədən məlumatların daxil edilməsi və ya diskretizasiyası zamanı sürətin saxlanılması ilə diskə və ya bərkcisimli yaddaşına yaza biləcəyi maksimum sürətdir
3A002.a. bəndinə baxın
şkalanın şaquli tənzimlənməsi zamanı şaquli ox üzrə tam şkalanın 2%-dən az orta kvadrat küy gərginliyinə malik olan, istənilən çıxışda 60 GHs və ya daha çox kanala keçirmə zolağında 3 dB küy səviyyəsini təmin edən, real zaman rejimində işləyən ossiloskoplar (ossilloqraf).
Qeyd. 3A002.a.7. bəndi ekvivalent zamanının stroboskopik ossiloskoplarına (ossiloqraflarına) şamil edilmir
3A002.a. bəndinə baxın
aşağıdakı “siqnal analizatorları”:
31,8 GHs-dən yüksək, lakin 37 GHs-dən yüksək olmayan tezlik diapazonunun istənilən nöqtəsində 40 MHs zolağın keçirmə eni üçün çözümlülüyü 3 dB (RBW) olan “siqnal analizatorları”
43,5 GHs-dən yüksək, lakin 90 GHs-dən yüksək olmayan tezlik diapazonunun istənilən nöqtəsində displeydə təsvir edilən küyün orta səviyyəsi (DANL) 150 dBm/Hs-dən az (yaxşı) olan “siqnal analizatorları”
siqnalları 90 GHs-dən yüksək tezliklərdə analiz etməyə qadir olan “siqnal analizatorları”
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “siqnal analizatorları”:
a) real zaman rejimində buraxılış zolağının eni 170 MHs-dən çox olan; və
b) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. fasilələr və ya pəncərə effektlərin nəticəsində yaranan tam amplituddan 3 dB-dən az enmə ilə 15 mksan və ya daha kiçik müddətli siqnallar üçün 100%-li aşkarlanma ehtimalı; və ya
2. 15 mksan və ya daha kiçik müddətli siqnalların tutulması üçün 100%-li aşkarlama ehtimalı ilə tezlik maskasının triqqeri.
1. 3A002.c.4.a. bəndinin məqsədləri üçün real zaman rejimində buraxılış zolağı – Furye çevirməsi və ya çevrilmiş məlumatların çıxışı və ya əks edilməsi zamanı boşluqları və ya pəncərə effektləri nəticəsində yaranan faktiki siqnal amplituddan 3 dB-dən çox aşağı ölçülmüş amplitudun azalması olmadan daxil olan hər bir zaman nöqtəsini emal edən digər diskret zaman çevirməsinin istifadəsi ilə Analizatorun zaman-domen məlumatlarını tam şəkildə fasiləsiz tezlik-domen nəticələrinə çevirə biləcəyi ən geniş tezlik diapazonudur.
2. 3A002.c.4.b.1. bəndinin məqsədləri üçün aşkarlanma ehtimalı həmçinin siqnalın tutulması və ya zəbti ehtimalı kimi də adlanır.
3. 3A002.c.4.b.1. bəndinin məqsədləri üçün 100% aşkarlanma ehtimalı üçün tələb olunan siqnalın müddəti ölçmə qeyri-müəyyənliyinin verilmiş səviyyəsi üçün tələb olunan siqnalın minimum müddətinə ekvivalentdir.
4. 3A002.c.4.b.2. bəndinin məqsədləri üçün tezlik maskasının triqqeri triqqer funksiyasının eyni tezlik buraxılış zolağında mövcud ola bilən digər siqnallara məhəl qoymadan, tezlik buraxılış zolağının alt çoxluğu kimi işə salınacaq tezlik diapazonunu seçə bildiyi mexanizmdir. Tezlik maskasının triqqeri özündə birdən çox müstəqil məhdudiyyətlərin toplusunu ehtiva edə bilər.
Qeyd. 3A002.c.4. bəndi yalnız təsbit edilmiş hissəli keçirmə zolaqlı filtrləri (həmçinin oktava və ya kəsr-oktavalı filtrləri kimi tanınmış) istifadə edən “siqnal analizatorları”na şamil edilmir
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan siqnal generatorları:
1. 31,8 GHs-dən yüksək, lakin 37 GHs-dən yüksək olmayan tezlik diapazonun istənilən nöqtəsində impuls-modulyasiyalı siqnallarının yaradılması üçün nəzərdə tutulmuş və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
a) impuls müddəti 25 nsan-dən az olan; və
b) yaradılan impulsun səviyyəsinin pauzada sızılan siqnalın səviyyəsinə nisbəti 65 dB və ya daha çox olan;
2. 43,5 GHs-dən yüksək, lakin 90 GHs-dən yüksək olmayan tezlik diapazonunun istənilən nöqtəsində çıxış gücü 100 mVt-dan (20 dB) çox olan; və ya
3. aşağıdakı hər hansı bir “tezliyin dəyişmə müddəti”nə malik olan:
b) 4,8 GHs-dən yüksək, lakin 31,8 GHs-dən yüksək olmayan tezlik diapazonunun istənilən nöqtəsində 2,2 GHs-dən çox olan tezliyin dəyişməsi üçün tezliyin dəyişmə müddəti 100 mksan-dən az olan;
d) 31,8 GHs-dən yüksək, lakin 37 GHs-dən yüksək olmayan tezlik diapazonunun istənilən nöqtəsində 550 MHs-dən çox olan tezliyin dəyişməsi üçün tezliyin dəyişmə müddəti 500 mksan-dən az olan; və ya
e) 37 GHs-dən yüksək, lakin 90 GHs-dən yüksək olmayan tezlik diapazonunun istənilən nöqtəsində 2,2 GHs-dən çox olan tezliyin dəyişməsi üçün tezliyin dəyişmə müddəti 100 mksan-dən az olan;
g) 75 GHs-dən yüksək, lakin 90 GHs-dən yüksək olmayan tezlik diapazonunun istənilən nöqtəsində 5 GHs-dən çox olan tezliyin dəyişməsi üçün tezliyin dəyişmə müddəti 100 mksan-dən az olan;
4. dBa/Hs vahidində ifadə edilən aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan yan zolağının faza küyünə malik olan:
a) 3,2 GHs-dən yüksək, lakin 90 GHs-dən yüksək olmayan tezlik diapazonunda 10 Hs < F < 10 kHs diapazonun istənilən nöqtəsində (126+20 log10 10F-20log10 f)-dan az (yaxşı) olan; və ya
b) 3,2 GHs-dən yüksək, lakin 90 GHs-dən yüksək olmayan tezlik diapazonunda 10 kHs < F ≤ 100 kHs diapazonun istənilən nöqtəsində (206-20 log10 F)-dan az (yaxşı) olan; və ya
Texniki qeyd. 3A002.d.4. bəndinin məqsədləri üçün F - isçi tezliyə görə yerdəyişməni (Hs-də), F - işçi tezliyini (MHs-də) ifadə edir.
5. aşağıdakılardan hər hansı biri ilə müəyyən edilmiş rəqəmsal baza zolaqlı siqnalların radiotezlik (RF) modulyasiya zolağı:
a) 4,8 GHz-dən çox, lakin 31,8 GHz-dən çox olmayan tezlik diapazonunda 2,2 GHz-dən çox olan;
b) 31,8 GHz-dən çox, lakin 37 GHz-dən çox olmayan tezlik diapazonunda 550 MHz-dən çox olan; və ya
c) 37 GHz-dən çox, lakin 75 GHz-dən çox olmayan tezlik diapazonunda 2,2 GHz-dən çox olan; və ya
d) 75 GHz-dən çox, lakin 90 GHz-dən çox olmayan tezlik diapazonunda 5 GHz-dən çox olan;
Texniki qeyd. 3A002.d.5. bəndinin məqsədləri üçün radiotezlik (RF) modulyasiya buraxılış zolağı- radiotezlik (RF) siqnalı üzərində modulyasiya edilmiş rəqəmsal kodlaşdırılmış əsas zolaqlı siqnal tərəfindən tutulan RF buraxılış zolağıdır. O, həmçinin məlumat ötürmə buraxılış zolağı və ya vektor modulyasiya buraxılış zolağı adlanır. I/Q rəqəmsal modulyasiya - vektor-modulyasiya edilmiş RF çıxış siqnalının istehsalı üçün texniki üsuldur və bu çıxış siqnalı adətən RF modulyasiya buraxılış zolağına malik olaraq təyin olunur.
6. maksimum tezliyi 90 GHs-dən çox olan.
Qeyd 1. 3A002.d. bəndinin məqsədləri üçün siqnal generatorlarına sərbəst formalı impuls generatorları və funksiya generatorları daxil edilir.
Qeyd 2. 3A002.d. bəndi çıxış tezliyi iki və ya daha çox kvars generatorların tezliklərinin toplanması və ya çıxılması əməli vasitəsilə, və ya toplama və ya çıxma əməli vasitəsilə və sonradan tezlik nəticələrinin vurma hasili vasitəsilə yaradılmış aparatlara şamil edilmir.
1. 3A002.d.1.a. bəndinin məqsədləri üçün sərbəst formalı impuls generatorların və ya funksiya generatorlarının maksimum tezliyi seçim tezliyinin (seçim/saniyə) 2,5 əmsala bölmə hasili yolu ilə müəyyən edilir.
2. 3A002.d.1.a. bəndinin məqsədləri üçün impuls müddəti impuls amplitudunun 50%-ni təşkil edən qabaq cəbhəsinin nöqtəsindən impuls amplitudunun 50%-ni təşkil edən arxa cəbhəsinin nöqtəsinə qədər zaman intervalını bildirir
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan şəbəkə analizatorları:
1. 43,5 GHs-dən yüksək, lakin 90 GHs-dən yüksək olmayan işçi tezliyində çıxış gücü 31,62 mVt-dan (15 dBm) çox olan;
2. 90 GHs-dən yüksək, lakin 110 GHs-dən yüksək olmayan işçi tezliyində çıxış gücü 1 mVt-dan (0 dBm) çox olan;
3. 50 GHs-dən yüksək, lakin 110 GHs-dən yüksək olmayan işçi tezliyində qeyri-xətti vektor analizinin funksiyası; və ya
Texniki qeyd. 3A002.e.3. bəndinin məqsədləri üçün fuksionallığın qeyri-xətti ölçü vektoru – cihazın böyük siqnal sahəsinə və ya qeyri-xətti təhrif diapazonuna gətirən qurğuların üzərində aparılan sınaq nəticələrini təhlil etmə qabiliyyətidir.
4. maksimum işçi tezliyi 110 GHs-dən çox olan
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan mikrodalğalı tester-qəbulediciləri:
1. maksimum işçi tezliyi 110 GHs-dən yüksək olan; və
2. eyni zamanda amplitudu və fazanı ölçməyə qadir olan
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan tezliyin atom etalonları:
1. “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olan;
2. rubidium etalonları olmayan və uzunmüddətli sabitliyi 1x10/ay-dan az (yaxşı) olan; və ya
3. “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olmayan və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
a) rubidium etalonları olan;
b) uzunmüddətli sabitliyi 1x10/ay-dan az (yaxşı) olan; və
c) sərf edilən gücün cəmi 1 Vt-dan az olan
aşağıdakı bütün funksiyaların yerinə yetirilməsi üçün “elektron yığma”lar, modullar və ya avadanlıqlar:
1. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan analoq-rəqəmsal çevrilmələri:
a) çözümlülüyü 8 bit və ya daha çox olan, lakin 10 bit-dən çox olmayan və “diskretizasiyan tezliyi” saniyədə 1,3 giqa seçimdən (GSPS) çox olan;
b) çözümlülüyü 10 bit və ya daha çox olan, lakin 12 bit-dən çox olmayan və “diskretizasiya tezliyi” saniyədə 1,0 giqa seçimdən (GSPS) çox olan;
c) çözümlülüyü 12 bit və ya daha çox olan, lakin 14 bit-dən çox olmayan və “diskretizasiya tezliyi” saniyədə 1,0 giqa seçimdən (GSPS) çox olan;
d) çözümlülüyü 14 bit və ya daha çox olan, lakin 16 bit-dən çox olmayan və “diskretizasiya tezliyi” saniyədə 400 meqa seçimdən (MSPS) çox olan; və ya
e) çözümlülüyü 16 bit və ya daha çox olan və “diskretizasiya tezliyi” saniyədə 180 meqa seçimdən (MSPS) çox olan; və
2. aşağıdakı hər hansı bir funksiyanı yerinə yetirən:
a) rəqəmsallaşdırılmış məlumatların çıxarılması;
b) rəqəmsallaşdırılmış məlumatların saxlanması; və ya
c) rəqəmsallaşdırılmış məlumatların işlənməsi;
Xüsusi qeyd. Rəqəmsal məlumatların qeydedici qurğuları, ossiloskoplar (ossiloqraflar), “siqnal analizatorları”, siqnal generatorları və mikrodalğalı tester-qəbulediciləri müvafiq olaraq 3A002.a.6., 3A002.a.7., 3A002.c., 3A002.d., 3A002.e. və 3A002.f. bəndlərində göstərilir.
3A002.h. bəndinin məqsədləri üçün:
1. N bitin çözümlülüyü 2 kvantlaşma səviyyələrinə uyğundur;
2. analoq-rəqəmsal çeviricinin (ADC) çözümlülüyü – ölçülmüş analoq girişini təmsil edən analoq-rəqəmsal çeviricinin rəqəmsal çıxış bitlərinin sayıdır. Analoq-rəqəmsal çeviricinin (ADC) çözümlülüyün müəyyən edilməsi üçün bitlərin effektiv sayı (ENOB) istifadə edilmir;
3. qeyri-ardıcıl çoxkanallı “elektron yığma”lar, modullar və ya avadanlıq üçün “diskretizasiya tezliyi” cəmlənmir və “diskretizasiya tezliyi” istənilən ayrı bir kanalın maksimum tezliyini ifadə edir;
4. çox kanallı “elektron yığma”larının, modulların və avadanlığın ardıcıl kanalları üçün “diskretizasiya tezliyi” cəmlənir və “diskretizasiya tezliyi” bütün ardıcıl kanalların maksimum sürətinin cəminə bərabərdir.
Qeyd. 3A002.h. bəndinə analoq-rəqəmsal çeviricisinin plataları, analoq siqnalların diskretizatorları, məlumat toplayıcı platalar, siqnalın emalı üçün platalar və keçid proseslərin qeydedici qurğuları daxil edilir
Elektron komponentlərini işçi temperatur həddlərində saxlamaq üçün tətbiq edilən, xüsusi olaraq işlənmiş püskürdücü ucluqlar vasitəsilə daxilində elektron komponentlərin üzərinə maye dielektriki püskürdən, hermetik kamerada mayenin yerdəyişməsi və regenerasiyası üçün avadanlığı istifadə edən, dispersiya edilmiş maye ilə termotənzimlənən soyutma sistemləri və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər
3A001 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan aşağıdakı elektron avadanlıqlar, qurğular və komponentlər:
avadanlığın istifadə rejimini sərtləşdirmək üçün hərbi spesifikasiyalara uyğun işlənmiş “raketlər”də istifadə üçün yararlı olan analoq-rəqəmsal çeviricilər
2 MeV və ya daha çox enerji ilə sürətləndirilmiş elektronların tormozlanma şüalanması vasitəsilə elektromaqnit şüalanmanı ötürə bilən sürətləndiricilər və tərkibində belə sürətləndiricilər olan sistemlər.
Qeyd. 3A101.b. bəndi tibbi məqsədlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlığa şamil edilmir
Raketlər üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş termobatareyalar.
1. 3A102 bəndində göstərilən termobatareyalar elektrolit kimi bərk qeyri-keçirici qeyri-üzvi duzlardan ibarət olan birdəfəlik istifadə üçün batareyalardır. Bu batareyaların tərkibində yandırıldıqda elektroliti əridən və batareyanı aktivləşdirən pirolitik materiallar olur.
2. 3A102 bəndində raket termini uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan mürəkkəb reaktiv mərmi sistemləri və pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir
3A001 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan elektron komponentlər:
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikalar toplusuna malik olan kondensatorlar:
1. a) gərginliyi 1,4 kV-dan çox olan;
b) enerji ehtiyatı 10 C-dan çox olan;
c) tutumu 0,5 mkF-dən çox olan; və
d) ardıcıl induktivliyi 50 nH-dən az olan; və ya
2. a) gərginliyi 750 V-dan çox olan;
b) tutumu 0,25 mkF-dən çox olan; və
c) ardıcıl induktivliyi 10 nH-dən az olan
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan ifratkeçirici solenoidli elektrik maqnitlər:
1. 2 T-dan yüksək maqnit sahələrini yaradan;
2. uzunluğun daxili diametrə nisbəti (L/D) 2-dən çox olan;
3. daxili diametri 300 mm-dən çox olan; və
4. mərkəzə görə daxili həcmin 50% hüdudunda maqnit sahəsinin bircinsliliyi 1%-dən yaxşı olan.
Qeyd. 3A201.b. bəndinə əsasən tibbi nüvə maqnit-rezonans təsviretmə sistemləri üçün xüsusi olaraq işlənmiş və onların tərkib hissələri kimi ixrac (idxal, tranzit) olunan maqnitlər ixrac nəzarətinə düşmür. Tərkib hissələri ifadəsi yalnız həmin avadanlığın fiziki hissəsinə aid edilmir. Yalnız müvafiq müşayiətedici sənədlərdə tərkib hissələrinin tibbi nüvə maqnit-rezonans təsviretmə sistemləri ilə əlaqəli olduğu aydın göstərildiyi halda yükün göndərilməsinə icazə verilir
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikalar toplusuna malik olan impulslu rentgen generatorları və ya impulslu elektron sürətləndiriciləri:
1. a) sürətləndirici elektronlarının maksimum enerjisi 500 keV və ya daha çox, lakin 25 MeV-dən az olan; və
b) keyfiyyət davamlılığı (K) 0,25 və ya daha çox olan; və ya
2. a) elektronların maksimum enerjisi 25 MeV və ya daha çox olan; və
b) maksimum gücü 50 MVt-dən çox olan.
Qeyd. 3A201.c. bəndi elektron dəstələrin və ya rentgen şüalanmasının əldə edilməsindən başqa məqsədlər üçün (məsələn, elektron mikroskopiya) nəzərdə tutulmuş qurğuların tərkib hissələri olan, həmçinin tibbi məqsədlər üçün işlənmiş sürətləndiricilərə şamil edilmir.
1. K - keyfiyyət davamlılığı aşağıdakı düsturla müəyyən edilir:
burada, V - meqaelektronvoltlarda ifadə edilən elektronların maksimum enerjisidir. Sürətləndiricinin dəstəsinin impuls müddəti 1 mksan və ya daha az olduqda, Q - Kulonda ifadə olunan sürətləndirilmiş yükün cəmidir. Sürətdləndiricinin dəstəsinin müddəti 1 mks-dən çox olduqda, Q - 1 mksan müddətində maksimum sürətləndirilmiş yükdür. Q - t-yə görə i-nin inteqralına bərabərdir, hansı ki, 1mksan-dən az və ya dəstənin impuls müddətindən az vahiddir (Q=∫idt, burada i - amperdə dəstənin cərəyanıdır, t - saniyədə müddətdir).
2. Maksimum güc = (voltda ifadə olunan maksimum potensial) x (amperdə ifadə olunan dəstənin maksimum cərəyanı).
3. Mikrodalğalı sürətləndirici boşluqlarına əsaslanan qurğularda impuls dəstəsinin müddəti bu iki kəmiyyətlərin ən kiçiyidir: 1mksan-dir və ya mikrodalğalı modulyatorun impuls müddəti ilə müəyyən edilən qruplaşdırılmış dəstənin impuls paketinin müddətinə bərabərdir.
4. Mikrodalğalı sürətləndirici boşluqlarına əsaslanan qurğularda dəstəsinin maksimum cərəyanı qruplaşdırılmış dəstənin impuls paketinin müddətində cərəyanın orta qiymətidir
0B001.b.13. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan dəyişən və ya sabit tezlikli elektrik mühərriklərin ötürücülərində istifadə olunan tezlik çeviriciləri və ya generatorları:
Xüsusi qeyd 1. 3A225 bəndində göstərilən xarakteristikalara nail olmaq üçün tezlik çeviricilərinin və generatorlarının istismar xarakteristikalarının yaxşılaşdırıl-ması və ya zəifləndirilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı” üçün 3D225 bəndinə baxın.
Xüsusi qeyd 2. 3A225 bəndində göstərilən xarakteristikalara nail olmaq üçün tezlik çeviricilərinin və generatorlarının istismar xarakteristikalarının yaxşılaşdırıl-ması və ya zəifləndirilməsi üçün kodlar və açarlar formasında “texnologiya” üçün 3E225 bəndinə baxın.
a) çoxfazalı çıxış gücü 40 VA və ya daha çox olan;
b) 600 Hs və ya daha çox tezliklərdə işləyən; və
c) tezlik tənzimləmə dəqiqliyi 0,2%-dən yaxşı (az) olan.
Qeyd. 3A225 bəndi aşağıdakı hər hansı bir şərtlərə uyğun gələn, yuxarıda göstərilən istismar xarakteristikalarının aşağı səviyyələrə qədər məhdudlaşdırılması üçün avadanlıqlarla, “proqram təminatı” və ya “texnologiya” ilə əlaqədar olan tezlik çeviricilərinə və generatorlarına şamil edilmir:
1. təkmilləşdirilməsi və ya məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması üçün onlar istehsalçıya geri qaytarılmalıdır;
2. 3A225 bəndində göstərilən xarakteristikalara nail olmaq məqsədilə istismar xarakteristikalarının yaxşılaşdırılması və ya zəifləndirilməsi üçün 3D225 bəndində göstərilən “proqram təminatı” tələb olunur; və ya
3. 3A225 bəndində göstərilən xarakteristikalara nail olmaq məqsədilə istismar xarakteristikalarının yaxşılaşdırılması və ya zəifləndirilməsi üçün 3E225 bəndində göstərilən kodlar və ya açarlar formasında “texnologiya” tələb olunur.
1. 3A225 bəndində göstərilən tezlik çeviriciləri invertorlar və ya konvertorlar kimi də tanınır.
2. 3A225 bəndində göstərilən tezlik çeviriciləri bazara generatorlar, elektron sınaq avadanlığı, dəyişən cərəyan mənbələri, dəyişən sürətli mühərrik ötürücüləri, dəyişən sürətli ötürücülər (VSD), dəyişən tezlikli ötürücülər (VFD), tənzimlənən tezlikli ötürücülər (AFD) və ya tənzimlənən sürətli ötürücülər (ASD) kimi adları altında satılır
0B001.j.6. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan və aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan yüksəkgüclü sabit cərəyan mənbələri:
a) 100 V və ya daha çox gərginlikdə və 500 A və ya daha çox çıxış cərəyanında 8 saat müddətində davamlı işləyə bilən; və
b) 8 saat müddətində cərəyan və ya gərginlik sabitliyi 0,1%-dən yaxşı olan
0B001.j.5. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan və aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan yüksək- gərginlikli sabit cərəyan mənbələri:
a) 20 kV və ya daha çox gərginlikdə və 1 A və ya daha çox çıxış cərəyanında 8 saat müddətində davamlı işləyə bilən; və
b) 8 saat müddətində cərəyan və ya gərginlik sabitliyi 0,1%-dən yaxşı olan
Aşağıdakı çevirmə qurğuları:
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan, qazla dolub-dolmamasından asılı olmayaraq qığılcım boşaldıcısı kimi işləyən soyuq katodlu borucuqlar:
1. tərkibində 3 və daha çox elektrod olan;
2. maksimum anod gərginliyi 2,5 kV və ya daha çox olan;
3. maksimum anod cərəyanı 100 A və ya daha çox olan; və
4. anod gecikməsi 10 mksan və ya daha az olan;
Qeyd. 3A228 bəndinə qazla doldurulmuş krypton lampaları və vakuumlu spraytronlar daxildir
aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan idarə edilən qığılcım boşaldıcıları:
1. anod gecikməsi 15 mksan və ya daha az olan; və
2. 500 A və ya daha çox maksimum cərəyanı üçün nəzərdə tutulmuş
3A001.g. və ya 3A001.h. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan sürətli çevirmə funksiyalı modullar və ya yığmalar:
1. maksimum anod gərginliyi 2 kV-dan çox olan;
2. maksimum anod cərəyanı 500 A və ya daha çox olan; və
3. qoşulma müddəti 1mksan və ya daha az olan
Aşağıdakı yüksəkcərəyanlı impulslu generatorlar:
Xüsusi qeyd. Həmçinin hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın
1A007.a. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan 1A007.b. bəndində göstərilən paralel idarə olunan detonatorların işə salınması üçün işlənmiş, elektron və ya optik siqnalı ilə və ya partlayışla işə salınanlar daxil olmaqla, detonatorları işə salmaq üçün dəstlər (işəsalma sistemləri, alovlandırma qurğuları);
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan modullu elektrik impulslu generatorlar:
1. portativ, mobil və ya istifadə üçün yüksəkdavamlı;
2. 40 Om-dan az yüklənmə zamanı 15 mksan-dən az müddətində öz enerjisini çatdıran;
3. çıxışda 100 A-dən çox cərəyan verən;
4. heç bir ölçüsü 30 sm-dən çox olmayan;
5. çəkisi 30 kq-dan az olan; və
6. 223 K-dən (-50C) 373 K-nə (100C) qədər temperatur diapazonunda və ya aviakosmik istifadəsi üçün işlənmiş.
Qeyd. 3A229.b. bəndinə ksenon işartı lampalı drayverlər də daxil edilir
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan kiçik qabaritli işə salma qurğuları (mikropartladıcılar):
1. heç bir ölçüsü 35 mm-dən çox olmayan;
2. nominal gərginliyi 1kV və ya daha çox olan; və
3. tutumu 100 nF və ya daha çox olan
Aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan ifratsürətli impulslu generatorlar və onlar üçün impuls başlıqları:
a) 55 Om-dan az rezistiv yüklənmə zamanı çıxış gərginliyi 6 V-dan çox olan; və
b) impulsun artma müddəti 500 ps-dən az olan.
1. 3A230 bəndində impulsun artma müddəti 10% və 90% gərginlik amplitudu arasında olan zaman intervalıdır.
2. İmpuls başlıqları gərginliyin pilləli funksiya şəklində qəbulu üçün nəzərdə tutulmuş və düzbucaqlı, üçbucaqlı, pilləli, impulslu, eksponensial və ya monosiklik formaları daxil olmaqla, onun müxtəlif impuls formalarına çevrilməsi üçün nəzərdə tutulmuş impuls formalaşdırıcılarıdır. İmpuls başlıqları impulslu generatorların ayrılmaz hissəsi kimi, habelə qurğuya quraşdırılan modul və ya xarici bağlantılı ayrıca qurğu şəklində ola bilər
Aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan borucuqlar daxil olmaqla, neytron generatorlar sistemləri:
a) xarici vakuum sistemi olmadan işləmək üçün işlənmiş; və
b) aşağıdakı hər hansı birindən istifadə edən:
1. tritium-deyterium nüvə reaksiyasının təşəbbüsləndiril-məsi üçün elektrostatik sürətləndirici; və ya
2. deyterium-deyterium nüvə reaksiyasının təşəbbüslən-dirilməsi üçün çıxışda 3×10və ya daha çox neytronlu elektrostatik sürətləndirici
1A007 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan aşağıdakı çoxnöqtəli təşəbbüsləndirici sistemlər:
Xüsusi qeyd. Həmçinin hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın.
Xüsusi qeyd. Detonatorlar üçün 1A007.b. bəndinə baxın
bir siqnal vasitəsilə bütün sahəyə görə 2,5 mksan-dən az vaxt fərqi ilə 5000 mm-dən çox sahədə partladıcı maddələrin təqribən eyni zamanda təşəbbüsləndirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş bir və ya bir neçə detonatoru istifadə edən qurğular.
Qeyd. 3A232 bəndi qurğuşun azid kimi yalnız ilkin partladıcı maddələrdən istifadə edən detonatorlara şamil edilmir
0B002.g. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan atom kütləsi 230 və ya daha çox ionları ölçə bilən və çözümlülüyü 230-da 2 hissədən çox olan aşağıdakı kütlə-spektrometrləri və onlar üçün ion mənbələr:
a) induktiv əlaqəli plazmalı kütlə spektrometrləri (ICP/MS);
b) közərən boşalmalı kütlə spektrometrləri (GDMS);
c) termoionlaşdırılmalı kütlə spektrometrləri (TIMS);
d) aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan elektron bombardmanlı kütlə spektrometrləri:
1. analit molekullarının kollimasiya edilmiş dəstəsini molekulları elektron dəstə ilə ionlaşdıran ion mənbənin sahəsinə yeridilməsi ilə molekulyar dəstənin daxiletmə sistemi; və
2. 193 K (- 80°C) və ya daha aşağı temperatura qədər soyuda bilən bir və ya daha çox soyuq tələsi olan;
f) aktinidlərlə və ya aktinid flüoridlərlə istifadə etmək üçün işlənmiş mikroflüor ion mənbəyi ilə təchiz edilmiş kütlə spektrometrləri.
1. 3A233.d. bəndində göstərilən elektron bombardmanlı kütlə spektrometrləri, həmçinin elektron zərbəli kütlə spektrometrləri və ya elektron ionlaşmalı kütlə spektrometrləri kimi tanınır.
2. 3A233.d.2. bəndində göstərilən soyuq tələ qaz molekullarının soyuq səthdə kondensasiyası və ya dondurulması yolu ilə onları tutan qurğudur. 3A233.d.2. bəndinin məqsədləri üçün qapalı tipli helium qazı üçün kriogen vakuum nasosu soyuq tələyə aid edilmir
Aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan detonatorlarla zəif induktiv birləşməni təmin edən strip-zolaqlar:
a) nominal gərginliyi 2 kV-dan çox olan; və
b) induktivlik 20 nH-dan az olan
Sınaq, nəzarət və istehsal avadanlıqları
Yarımkeçirici cihazların və ya materialların istehsalı üçün aşağıdakı avadanlıqlar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər və ləvazimatlar:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 2B226 bəndinə baxın
epitaksil yetişdirilmə üçün işlənmiş aşağıdakı avadanlıqlar:
75 mm və ya daha çox məsafədə qalınlığı ± 2,5%-dən az kənara çıxma ilə istənilən materialdan (silisiumdan başqa) təbəqənin yaradılması üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş avadanlıq.
Qeyd. 3B001.a.1. bəndinə atom təbəqələrinin epitaksil yetişdirilməsi (ALE) üçün avadanlıqlar daxildir
iki və ya daha çox aşağıdakı elementlərdən ibarət olan materiallardan yarımkeçirici birləşmələrin epitaksil yetişdirilməsi üçün işlənmiş metal-üzvi birləşmələrin buxar fazasından kimyəvi çökdürülmə (MOCVD) reaktorları: alüminium, qallium, indium, arsen, fosfor, stibium və ya azot
qazabənzər və ya bərk mənbələri istifadəsi ilə molekulyar şüalı epitaksil yetişdirmə avadanlıqları
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan və ion implantasiyası üçün işlənmiş avadanlıqlar:
2. hidrogen, deyterium və ya helium implantları üçün 20 keV və ya daha çox olan dəstənin enerjisi və 10 mA və ya daha çox dəstənin cərəyan gücü ilə işləmək üçün işlənmiş və uyğunlaşdırılmış;
3. birbaşa qeydetmə imkanlarına malik olan;
4. yarımkeçirici materialın qızdırılmış “altlığ”ına oksigenin yüksək enerjili implantasiyası üçün dəstənin enerjisi 65 keV və ya daha çox olan və dəstənin cərəyan gücü 45 mA və ya daha çox olan; və ya
5. yarımkeçirici materialın 600°C və ya daha yüksək temperatura qədər qızdırılmış “altlığ”ına silisiumun implantasiyası üçün 20 keV və ya daha çox dəstə enerjisi ilə və 10 mA və ya daha çox dəstənin cərəyan gücü ilə işləmək üçün işlənmiş və uyğunlaşdırılmış
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan, lövhələrin (altlıqların) mərkəzi nəqletmə-yüklənməsi ilə avtomatik yüklənən çoxkameralı sistemlər:
1. funksional imkanlarına görə fərqli olan ikidən çox 3B001.a.1., 3B001.a.2., 3B001.a.3. və ya 3B001.b. bəndində göstərilən yarımkeçiricilərin emalı üçün alətlərin birləşdirilməsi üçün işlənmiş lövhənin (altlıqların) yüklənməsi və çıxarılması üçün birləşdirmə vasitələri; və
2. vakuum mühitində lövhələrin (altlıqların) ardıcıl çox mərhələli emalı üçün birləşdirilmiş sistemlərin yaradılması üçün işlənmiş.
Qeyd. 3B001.e. bəndi lövhələrin eyni zamanda emalı üçün xüsusi olaraq işlənmiş lövhələrin yükləmə-çıxarılması üçün robotlaşdırılmış avtomatik sistemlərinə şamil edilmir.
1. 3B001.e.1. bəndinin məqsədləri üçün yarımkeçiricilərin emalı üçün alətlər - funksional cəhətdən fərqlənən, çökdürülmə, implantasiya və ya termik emal kimi yarımkeçiricilərin istehsalının fiziki proseslərini təmin edən modul konstruksiyasının alətləridir.
2. 3B001.e.2. bəndinin məqsədləri üçün lövhələrin (altlıqların) ardıcıl çox mərhələli emalı - hər bir lövhələrin (altlıqların) yarımkeçiricilərin emalı üçün müxtəlif alətlərin köməyi ilə emal imkanını ifadə edir (məsələn, mərkəzi nəqletmə-yüklənmə qurğulu avtomatik yüklənən çoxkameralı sistem vasitəsilə lövhəni (altlığı) bir alətdən ikinci və daha sonra üçüncü alətə ötürülməsi yolu ilə)
litoqrafiya üçün aşağıdakı avadanlıqlar:
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan, çoxdəfəli və ya addımbaşı uyğunlaşdırılma və ekspozisiya ilə (birbaşa lövhələrin üzərində) və ya skanlama ilə (skaner) fotooptik və ya rentgen litoqrafiya üsulları vasitəsilə lövhələrin emalı üçün avadanlıq:
a) dalğa uzunluğu 193 nm-dən qısa olan işıq mənbəyi; və ya
b) elementin minimum çözülə bilən ölçüsü (MRF) 45 nm və ya daha az olan şəklin təsvir etmə qabiliyyətinə malik olan.
3B001.f.1.b. bəndinin məqsədləri üçün elementin minimum çözülə bilən ölçüsü (MRF) aşağıdakı düsturla hesablanır:
MRF=(nm-də ifadə edilən işıq şüasının dalğa uzunluğu) x (K faktor)/rəqəmli apertura, burada K(faktor) 0,35 bərabərdir
ölçüsü 45 nm və ya daha kiçik detalları istehsal etməyə qadir olan litoqrafiya çapı üçün avadanlıq.
Qeyd. 3B001.f.2. bəndinə daxildir:
- mikrokontakt çap üçün alətlər;
- qaynar basma üçün alətlər;
- nanoçap litoqrafitası üçün alətlər;
- mərhələli və ani (flaş) çap (S-FIL) litoqrafiyası alətləri
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan şablonların hazırlanması üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıq:
a) yana çəkilən fokuslaşmış elektron, ion və ya “lazer” dəstəsindən istifadə edən; və
b) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. dəstənin yarıhündürlüyündə (FWHM) ləkənin tam eni 65 nm-dən az olan və təsvirin yerləşdirmə səthində ləkənin tam eni 17 nm-dən az olan (orta arifmetik +3 siqma ehtimalı ilə); və ya
3. şablon üzərində ikinci layın uyğunluq xətası 23 nm-dən az olan (orta arifmetik +3 siqma ehtimalı ilə)
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan bilavasitə şəklin altlıq üzərində formalaşması üçün işlənmiş istehsalat avadanlıqları:
a) yana çəkilən fokuslaşmış elektron dəstəsini istifadə edən; və
b) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. dəstənin minimum diametri 15 nm və ya daha az olan; və ya
2. şablon üzərində ikinci layın uyğunluq xətası 27 nm-dən az olan (orta arifmetik +3 siqma ehtimalı ilə)
3A001 göstərilən inteqral sxemlər üçün işlənmiş maskalar və ya aralıq şablonlar
3B001.g. bəndində göstərilməyən, optik şüa mənbəyinin dalğa uzunluğu 245 nm-dən az olan litoqrafiya avadanlığında tətbiqi üçün işlənmiş faza sürüşmə təbəqəli çoxlaylı maskalar;
Qeyd. 3B001.h. bəndi 3A001 bəndində göstərilməyən yaddaş qurğularının hazırlanması üçün işlənmiş faza sürüşmə təbəqəli çoxlaylı maskalara şamil edilmir.
Xüsusi qeyd. Optik sensorlar üçün xüsusi olaraq nəzərdə tutulmuş maskalar və ya aralıq şablonları üçün 6B002 bəndinə baxın
3A001 bəndində göstərilən inteqral sxemlərin çapı üçün litoqrafiya şablonları
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan molibden və silisium tərkibli çoxqatlı güzgü strukturlu şablon “altlıq biçmələri”:
1. xüsusi olaraq submikron ultrabənövşəyi (EUV) litoqrafiyası üçün layihələndirilmiş; və
2. SEMI P37 standarta uyğun olan.
3B001.j. bəndinin məqsədləri submikron ultrabənövşəyi (EUV) anlayışı 5 nm-dən çox və 124 nm-dən az olan elektromaqnit spektrinin dalğa uzunluğuna aid edilir
Hazır və ya müxtəlif hazırlıq dərəcəsində olan yarımkeçirici cihazların sınağı üçün xüsusi olaraq işlənmiş aşağıdakı avadanlıqlar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər və ləvazimatlar:
3A001.b.3. bəndində göstərilən mallarda S-parametrlərini ölçmək üçün
3A001.b.2. bəndində göstərilən malların sınağı üçün
Bir neçə ardıcıl yetişdirilmiş epitaksil təbəqəli “altlıq”dan ibarət olan aşağıdakı hər hansı bir materialdan heteroepitaksil materiallar:
c) silisium karbid (SiC); və ya
d) qallium və ya indium əsasında “III/V qrupların birləşmələri”;
e) qallium oksid (Ga2O3);
Qeyd. 3C001.d. bəndi GaN, İnGaN, AlGaN, İnAlN, İnAlGaN, GaP, GaAs, AlGaAs, InP, InGaP, AlİnP və ya İnGaAlP birləşmələrin əsasında bir və ya daha çox P-tipli epitaksil təbəqəsi olan “altlıq”lara şamil edilmir, lakin P-tipli epitaksil təbəqə N-tipli təbəqələr arasında olduğu hallar istisna olunur
Aşağıdakı rezistlər, həmçinin onlarla örtülmüş “altlıq”lar:
a) yarımkeçirilərin litoqrafiyası üçün işlənmiş aşağıdakı rezistlər:
1. 15 nm və ya daha çox, lakin 193 nm-dən az dalğa uzunluğunda istifadə üçün uyğunlaşdırılmış pozitiv rezistlər;
2. 1 nm-dən çox, lakin 15 nm-dən az dalğa uzunluğunda istifadə üçün uyğunlaşdırılmış rezistlər;
b) həssaslığı 0,01 mkKl/mm və ya daha yaxşı olan, elektron və ya ion dəstələri ilə ekspozisiyada istifadə üçün işlənmiş bütün rezistlər;
d) şəklin formalaşdırılması texnologiyasına uyğunlaş-dırılmış bütün rezistlər;
e) 3B001.f.2. bəndində göstərilən litoqrafiya çapı üçün avadanlıqla tətbiqi üçün işlənmiş və ya uyğunlaşdırılmış və termik emal və ya işıqla bərkitmə prosesini istifadə edən bütün rezistlər
Aşağıdakı üzvi-qeyri üzvi birləşmələr:
a) metal əsasının təmizliyi 99,999%-dən çox olan alüminiumun, qalliumun və ya indiumun metal-üzvi birləşmələri;
b) qeyri-üzvi element əsasının təmizliyi 99,999%-dən çox olan arsenin, stibiumun (sürmə) üzvi birləşmələri və üzvi-fosforlu birləşmələr.
Qeyd. 3C003 bəndi yalnız metal, qismən metal və ya qeyri-metal elementin molekulasının üzvi hissəsinin karbonu ilə birbaşa əlaqədə olan birləşmələrə şamil edilir
Təsirsiz qazlarda və ya hidrogendə həll olunduğu halda belə təmizliyi 99,999%-dən çox olan fosforun, arsenin və ya stibiumun hidridləri.
Qeyd. 3C004 bəndi tərkibində 20% və ya daha çox molyar təsirsiz qazlar və ya hidrogen olan hidridlərə şamil edilmir
Aşağıdakı yüksək müqavimətli materiallar:
a) silisium karbiddən (SiC), qallium nitriddən (GaN), alüminium nitriddən (AlN), alüminium-qallium nitriddən (AlGaN), qallium oksiddən (GaO) və ya almazdan (C) yarımkeçirici “altlıq”lar və ya külçələr, bullar, həmçinin 20C temperaturda xüsusi müqaviməti 10000 Om x sm-dən çox olan adıçəkilən materiallardan digər preformalar;
b) 20C temperaturda xüsusi müqaviməti 10000 Om x sm-dən çox olan və silisiumdan (Si), silisium karbiddən (SiC), qallium nitriddən (GaN), alüminium nitriddən (AlN), alüminium-qalium nitriddən (AlGaN), qallium oksiddən (Ga2O3) və ya almazdan (C) ən azı bir epitaksial olmayan monokristalik təbəqəsi olan polikristalik “altlıq”lar və ya polikristalik keramik “altlıq”lar
3C001 bəndində qeyd olunmayan, ən azı bir epitaksial təbəqəsi silisium karbiddən, qallium nitriddən, alüminium nitriddən və ya qallium-alüminium nitriddən olan 3C005 bəndində göstərilən “altlıq”lardan ibarət materiallar
3A001.b. - 3A002.h. bəndlərində və ya 3B bölməsində göstərilən avadanlıqların “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”
3B001.a. - 3B001.f., 3B002 və ya 3A225 bəndində göstərilən avadanlıqların “tətbiq”i üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”
Submikron ultrabənövşəyi litoqrafiyası yolu ilə maskaların və ya aralıq şablonların üzərində təsvirlərin “işlənmə”si üçün xüsusi layihələləndirilmiş kompüter litoqrafiyası üçün “proqram təminatı”.
Texniki qeyd. 3D003 bəndinin məqsədləri üçün kompüter litoqrafiyası – müxtəlif şablonlardan, proseslərdən və sistem vəziyyətlərindən istifadə edərək litoqrafiya prosesinin proqnozlaşdırması, tənzimlənməsi, optimallaş-dırılması və təsvirin keyfiyyətinin təsdiqlənməsi üçün kompüter modelləşdirilməsinin istifadə edilməsidir
3A003 bəndində göstərilən avadanlığının “işlənmə”si üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”
“Mikrokompüter”in, "mikroprosessor mikrosxemi”nin və ya “mikrokompüter mikrosxemi”nin elektromaqnit impulsunun (EMP) və ya elektrostatik boşalmasının (ESD) pozulmasından sonra 1 ms ərzində əməliyyatın davam etdirilməsini itirmədən normal işini bərpa etmək üçün xüsusi hazırlanmış “proqram təminatı”
Aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan istənilən növ “dairəvi rəzəli sahə tranzistoru”n strukturuna malik inteqral sxemlərin “işlənmə”si üçün xüsusi olaraq layihələndirilmiş Elektron Kompüter Dəstəkli Layihələn-dirmə (ECAD) üçün “proqram təminatı”:
a) Registrlərin Ötürmə Səviyyəsinin (RTL) Həndəsə Məlumat Bazası II Standartına (GDSII) və ya ekvivalent standarta tətbiqi üçün xüsusi olaraq işlənmiş; və ya
b) qidalanma və ya sinxronlaşdırma qaydalarının optimallaşdırılması üçün xüsusi işlənmiş.
3D006 bəndinin məqsədləri üçün:
1. Elektron Kompüter Dəstəkli Layihələndirmə (ECAD) - inteqral sxemlərin və ya çap plataların işlənməsi, təhlili, optimallaşdırılması və iş qabiliyyətinin yoxlanması üçün istifadə olunan “proqram təminatı” məhsullarının kateqoriyasıdır;
2. Registrlərin Ötürmə Səviyyəsi (RTL) - aparat registrləri arasında rəqəmsal siqnalların axını və bu siqnallar üzərindən həyata keçirilən məntiqi əməliyyatlar baxımından sinxron rəqəmsal sxemi modelləşdirən layihə abstraksiyasıdır;
3. Həndəsə Məlumat Bazası II Standartı (GDSII) inteqral sxemin və ya inteqral sxemin maketinin məlumat mübadiləsinə dair sənaye standartı olan məlumat bazasının fayl formatıdır
3A101.b. bəndində göstərilən avadanlıqların “tətbiq”i üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”
3A225 bəndində göstərilən xarakteristikalara nail olmaq üçün tezlik çeviricilərinin və generatorlarının istismar xarakteristikalarının yaxşılaşdırılması və ya zəifləndirilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”
3A, 3B və ya 3C bölməsində göstərilən avadanlıqların və ya materialların “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”.
Qeyd 1. 3E001 bəndi 3A003 bəndində göstərilən avadanlıqlar və ya komponentlər üçün “texnologiya”ya şamil edilmir.
Qeyd 2. 3E001, 3A001.a.3. - 3A001.a.12. bəndlərində göstərilən inteqral sxemlər üçün və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “texnologiya”ya şamil edilmir:
a) 0,130 mkm və ya daha yüksək səviyyədə “texnologiya”dan istifadə edən; və
b) üç və ya daha az metal təbəqəli çoxlaylı quruluşla birləşdirilmiş.
Qeyd 3. 3A001 bəndində göstərilən elementlər üçün funksiyaları və ya texnologiyaları həyata keçirən kitabxanalar daxil olmadığı halda, 3E001 bəndi proseslərin layihələndirilməsi üçün dəstlərə nəzarət etmir.
Texniki qeyd. 3E001 bəndinin 3-cü qeydinin məqsədləri üçün proseslərin layihələndirilməsi üçün dəst (PDK) - texnoloji və istehsal məhdudiyyətlərinə uyğun müəyyən yarımkeçirici prosesində inteqral sxemin dizaynını uğurla layihələndirmək üçün tələb olunan metod və qaydaların təmin edilməsi üçün (hər yarımkeçiricinin istehsal prosesinin özünəməxsus proseslərin layihələndirilməsi üçün dəsti olur), yarımkeçirici istehsalçısı tərəfindən təqdim edilən proqram aləti
3E001 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan aşağıdakı hər hansı bir funksiyaya və ya xarakteristikaya malik olan, 32 bit və ya daha çox seçim uzunluqlu arifmetik-məntiq qurğusu olan, “mikroprosessor mikrosxem”lərinin, “mikrokompüter mikrosxemləri”nin və ya mikrokontroller-lərin mikrosxem özəklərinin “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”:
a) eyni zamanda sürüşən nöqtəli əməliyyatlar (FPO) üçün (birölçülü 32 bitli və ya daha çox massivlərlə) vektorlarla ikidən çox hesablamaların aparılması üçün nəzərdə tutulan vektor prosessorunun bloku.
Texniki qeyd. 3E002.a. bəndinin məqsədləri üçün vektor prosessorunun bloku - ən azı bir vektorlu arifmetik-məntiq qurğusu olan və ən azı 32 elementdən ibarət olan vektor registorlarları olan, eyni zamanda sürüşən nöqtəli əməliyyatlar (FPO) üçün (birölçülü 32 bitli və ya daha çox massivlərlə) vektorlarla çox saylı hesablamaları aparan daxilində quraşdırılmış operatorları olan prosessor elementidir.
b) bir dövrədə dörddən çox 64 bitdən çox və ya daha çox sürüşən nöqtəli əməliyyatların (FPO) aparılması üçün işlənmiş; və ya
c) bir dövrədə təsbit edilmiş sabit nöqtəli toplamalı vurma əməlinin səkkizdən çox 16 bitli əməliyyatların aparılması üçün işlənmiş (məsələn, rəqəmsal “siqnalın emalı” kimi tanınan, öncədən rəqəmsal formaya çevrilmiş analoq məlumatların rəqəmsal emalı).
1. 3E002.a. və 3E002.b. bəndlərin məqsədləri üçün sürüşən nöqtə IEEE-754 ilə müəyyən edilir.
2. 3E002.c. bəndinin məqsədləri üçün sabit nöqtə həm tam komponent, həm də kəsr komponenti olan və yalnız tam ədəd formatlarını daxil etməyən sabit enli real ədədə aiddir.
Qeyd 1. 3E002 bəndi multimedia genişləndiriciləri üçün “texnologiya”ya şamil edilmir.
Qeyd 2. 3E002 bəndi aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan mikroprosessor nüvələrinin “texnologiya”lara şamil edilmir:
a) 0,130 mkm və ya daha yüksək səviyyədə “texnologiya”dan istifadə edən; və
b) beş və ya daha az metal laylı çoxqatlı quruluşlardan ibarət olan.
Qeyd 3. 3E002 bəndinə siqnalın rəqəmsal işlənməsi üçün prosessorların və rəqəmsal matrisli prosessorların “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün “texnologiya” daxildir
Aşağıdakıların “istehsal”ı və ya “işlənmə”si üçün digər “texnologiya”:
a) vakuum mikroelektron cihazların;
b) elektronların yürüklüyü yüksək olan tranzistorlar (HEMT), heteroquruluşun üzərində bipolyar tranzistorlar (HBT), kvant quyulu cihazlar və ya ifratqəfəslər üzərində cihazlar kimi heteroquruluş üzərində yarımkeçirici elektron cihazların.
Qeyd. 3E003.b. bəndi 31,8 GHs-dən aşağı tezliklərdə işləyən elektron yürüklüyü yüksək olan tranzistorlar (HEMT) və 31,8 GHs-dən aşağı tezliklərdə işləyən heteroquruluşun üzərində bipolyar tranzistorlar (HBT) üçün “texnologiya”lara şamil edilmir.
c) “ifratkeçirici” elektron cihazların;
d) elektron komponentlər üçün almaz təbəqəli altlıqların;
e) izolyator kimi silisium dioksiddən istifadə edən inteqral sxemlər üçün silisium izolyatoru üzərində (SOI) altlıqların;
f) elektron komponentlər üçün silisium karbiddən altlıqların;
g) 31,8 GHs və ya daha yüksək tezliklərdə işləyən “elektrovakuum lampalar”ın;
h) elektron komponentlər üçün qallium oksid altlıqların
Lövhənin ön səthinin ölçüsü 26 mm×8 mm olan və kənaraçıxma həddi 2 mm və ya daha az olan istənilən təmas meydançası üçün kiçik kvadratlar metodu ilə hesablanmış təmas meydançasının ön səthindən (SFQR) 20 nm və ya daha az məsafəyə nail olmaq məqsədilə 300 nm diametrli silisium lövhələrini kəsmək, pardaqlamaq və cilalamaq üçün “tələb olunan” “texnologiya”lar.
Texniki qeyd. 3E004 bəndinin məqsədləri üçün üçün kiçik kvadratlar metodu ilə hesablanmış təmas meydançasının məsafəsi (SFQR) - təmas meydançasının daxilində meydançanın sərhədi də daxil olmaqla, bütün ön səth məlumatları ilə kiçik kvadrat metodu ilə hesablanmış, ön etalon səthindən maksimum və minimum kənaraçıxma məsafəsidir
3A001.a.1. və ya 3A001.a.2., 3A101, 3A102 və ya 3D101 bəndində göstərilən avadanlıqların və ya “proqram təminatı”nın “tətbiq”i üçün ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”
3D101 bəndində göstərilən “proqram təminatı”nın “işlənmə”si üçün ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”
3A001.e.2., 3A001.e.3., 3A001.g., 3A201, 3A225-3A234 bəndlərində göstərilən avadanlıqların “tətbiq”i üçün ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”
3A225 bəndində göstərilən xarakteristikalara nail olmaq üçün tezlik çeviricilərinin və generatorlarının istismar xarakteristikalarının yaxşılaşdırılması və ya zəifləndirilməsi üçün kod və açarlar formasında “texnologiya”
Qeyd 1. Telekommunikasiyada və ya “lokal şəbəkə”lərdə istifadə edilən kompüterlər, əlaqədar avadanlıq və “proqram təminatı”, həmçinin 5-ci kateqoriyanın 1-ci hissəsində (Telekommunikasiya) göstərilən xarakteristikalara uyğunluğuna dair qiymətləndirilməlidir.
Qeyd 2. Mərkəzi prosessorların şinlərini və ya kanallarını, əməli yaddaşı və ya maqnit disk kontrollerlərini bilavasitə birləşdirən idarəetmə qurğuları 5-ci kateqoriyanın 1-ci hissəsində (Telekommunikasiya) göstərilən telekommunikasiya avadanlığı anlayışına aid edilmir.
Xüsusi qeyd. Paket kommutasiyası üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”nın nəzarət statusunu müəyyən etmək üçün 5D001 bəndinə baxın.
Texniki qeyd. Qeyd 2-nin məqsədləri üçün əməli yaddaş - mərkəzi prosessordan sürətli giriş üçün məlumatların və ya təlimatların əsas saxlama yeridir. O, “rəqəmsal kompüter”in daxili yaddaşından və keş-yaddaş və ya paralel girişli genişləndirilmiş yaddaş kimi hər hansı iyerarxik əlavələrindən ibarətdir
Sistemlər, avadanlıq və komponentlər
Aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan elektron kompüterlər və əlaqədar avadanlıq, “elektron yığma”lar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 4A101 bəndinə baxın
aşağıdakı hər hansı biri üçün xüsusi olaraq işlənmiş:
1. 228 K-dən (-45C) aşağı və ya 358 K-dən (85C) yüksək ətraf mühitin temperaturunda işləmək üçün yararlı olan; və ya
Qeyd. 4A001.a.1. bəndi mülki avtomobillər, dəmiryol lokomotivləri və ya “mülki uçuş aparatı”nın proqram tətbiqləri üçün xüsusi olaraq işlənmiş kompüterlərə şamil edilmir.
2. aşağıdakı tələblərdən birini aşan, şüalanmaya davamlı olan:
a) şüalanmanın ümumi həddi 5x10Qr (silisiuma görə);
b) qısamüddətli şüalanmanın həddinin artımı 5x10 Qr (silisium)/san; və ya
c) ani siqnal xətası 1x10xəta/bit/gün.
Qeyd. 4A001.a.2. bəndi “mülki uçuş aparatı”nın proqram tətbiqləri üçün xüsusi olaraq işlənmiş kompüterlərə şamil edilmir
Aşağıdakı “rəqəmsal kompüter”lər, “elektron yığma”lar və əlaqədar avadanlıq, həmçinin onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
Qeyd 1. 4A003 bəndinə aşağıdakılar daxildir:
- vektor prosessorları;
- matris prosessorları;
- rəqəmsal siqnal prosessorları;
- məntiqi prosessorlar;
- “görüntü keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması” üçün işlənmiş avadanlıq;
Qeyd 2. Aşağıda göstərilən hallarda 4A003 bəndində göstərilən “rəqəmsal kompüter”lərin və əlaqədar avadanlığın nəzarət statusu başqa avadanlığın və ya başqa sistemlərin nəzarət statusu ilə müəyyən edilir:
a) “rəqəmsal kompüter”lər və ya əlaqədar avadanlıq başqa avadanlığın və ya başqa sistemlərin işləməsi üçün tələb olunduqda;
b) “rəqəmsal kompüter”lər və ya əlaqədar avadanlıq başqa avadanlığın və ya sistemlərin “əsas element”i olmadıqda; və
Xüsusi qeyd 1. Digər avadanlıq üçün xüsusi olaraq işlənmiş və onun tələb etdiyi funksiyalar ilə məhdudlaşdırılmış funksiyalara malik “siqnalın emalı” və ya “görüntü keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması” üçün avadanlığın nəzarət statusu “əsas element” amilini keçməsinə baxmayaraq digər avadanlığın nəzarət statusu ilə müəyyən edilir.
Xüsusi qeyd 2. Telekomunikasiya avadanlıqları üçün “rəqəmsal kompüter”lərin və ya əlaqədar avadanlığın nəzarət statusunu müəyyən etmək üçün 5-ci kateqoriyanın 1-ci hissəsinə (Telekommunikasiya) baxın.
c) 4E bölməsi “rəqəmsal kompüter”lər və əlaqədar avadanlıq üçün “texnologiya”ya şamil edilir
“maksimum məhsuldarlığ”ı 70 kütlə TeraFlop-lardan (WT) çox olan “rəqəmsal kompüter”lər
4A003.b. bəndində göstərilən “maksimum məhsuldarlıq” həddini prosesorların birləşdirilməsi yolu ilə artırmaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “elektron yığma”lar.
Qeyd 1. 4A003.c. bəndi yalnız inteqrasiya edilməmiş halda göndərilən 4A003.b. bəndində göstərilən həddləri ötməyən “elektron yığma”lara və proqramlaşdırılan qarşılıqlı bağlantılara şamil edilir.
Qeyd 2. 4A003.c. bəndi maksimum konfiqurasiyası 4A003.b. bəndində göstərilən həddi ötməyən məhsul və ya məhsul seriyası üçün xüsusi olaraq işlənmiş “elektron yığma”larına şamil edilmir
hər bir kanalda 2,0 GB/s-dən çox biristiqamətli məlumat ötürmə sürəti ilə əlaqə yaratmağa imkan verən xarici qarşılıqlı bağlantıların vasitəsi ilə “rəqəmsal kompüter”lərin məhsuldarlığını toplamaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıq.
Qeyd. 4A003.g. bəndi daxili bağlantılar üçün avadanlığa (məsələn, arxa panellər, şinlər) və ya passiv qarşılıqlı bağlantı qurğularına, “şəbəkəyə giriş kontrollerləri”nə və ya “kommunikasiya kanallarının kontrollerləri”nə şamil edilmir
Aşağıdakı kompüterlər və xüsusi olaraq işlənmiş əlaqədar avadanlıq, “elektron yığma”lar və onlar üçün komponentlər:
a) sistolik matrisli kompüterlər;
b) neyron kompüterlər;
c) optik kompüterlər.
1.4A004.a. bəndinin məqsədləri üçün sistolik matrisli kompüterlər - istifadəçinin məntiq sxeminin səviyyəsində məlumatın axınına və məlumatın çevrilməsinə dinamik şəkildə nəzarət edilə bilən kompüter.
2. 4A004.b. bəndinin məqsədləri üçün neyron kompüterlər - neyron və neyronlar qrupunun hərəkətinin təqlid edilməsi üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş hesablayıcı qurğudur, məsələn, aparatın əvvəlki informasiyanın əsasında hesablama sisteminin çoxsaylı komponentlərinin çəkisini və qarşılıqlı bağlantılarının sayını modulyasiya edə bilən hesablayıcı qurğu.
3. 4A004.c. bəndinin məqsədləri üçün optik kompüterlər - hesab-məntiq elementləri birbaşa birləşdirilmiş optik qurğulara əsaslanan, məlumatların təqdim edilməsi üçün optik şüanın istifadə edilməsi məqsədilə işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş kompüter
Kompüter şəbəkəsinə “icazəsiz müdaxilə üçün proqram təminatı”nın yaradılması, idarə edilməsi, nəzarəti və ya tətbiqi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş sistemlər, avadanlıqlar və onların komponentləri
4A001.a.1. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan 9A004 bəndində göstərilən kosmik raket daşıyıcılarında və ya 9A104 bəndində göstərilən raket-zondlarda istifadə etmək üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş, gücləndirilmiş analoq kompüterləri, “rəqəmsal kompüter”lər və ya rəqəmsal differensial analizatorlar
9A004 bəndində göstərilən kosmik raket daşıyıcıların və ya 9A104 bəndində göstərilən raket-zondların modelləşdirilməsi, imitasiyası (təqlidi) və ya layihənin inteqrasiyası üçün xüsusi olaraq işlənmiş “hibrid kompüter”lər.
Qeyd. Bu bənd 7D103 və ya 9D103 bəndində göstərilən “proqram təminatı” ilə təchiz olunmuş avadanlığa şamil edilir
Sınaq, nəzarət və istehsalat avadanlığı
Qeyd. Başqa kateqoriyalarda göstərilən avadanlıq üçün “proqram təminatı”nın nəzarət statusu müvafiq kateqoriyanın təsvirinə əsasən müəyyən edilir
Aşağıdakı “proqram təminatı”:
a) 4A001-4A004 bəndlərində və ya 4D bölməsində göstərilən avadanlığın və ya “proqram təminatı”nın “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”;
b) 4D001.a. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan aşağıdakı avadanlığın “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”:
1. “maksimum məhsuldarlığ”ı 24 kütlə TeraFlop-lardan (WT) çox olan “rəqəmsal kompüter”lərin;
2. 4D001.b.1. bəndində göstərilən “maksimum məhsuldarlıq” həddini prosessorların birləşməsi yolu ilə artırmaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “elektron yığma”ların
Kompüter şəbəkəsinə “icazəsiz müdaxilə üçün proqram təminatı”nın yaradılması, idarəedilməsi, nəzarəti və ya tətbiqi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”.
Qeyd. 4D004 bəndi ilə aşağıdakı bütün tələblərə uyğun olan “proqram təminatın”nın yenilənməsi və ya təkmilləşdirilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və məhdudlaşdırılmış “proqram təminatı”na şamil edilmir:
a) yenilənmə və ya təkmilləşdirmə yalnız onu qəbul edən sistem sahibinin və ya inzibatçısının icazəsi ilə işləyən; və
b) yenilənmə və təkmilləşdirmədən sonra “proqram təminatı” aşağıdakılardan heç biri olmayan;
1. 4D004 bəndində göstərilən “proqram təminatı”; və ya
2. “icazəsiz müdaxilə üçün proqram təminatı”
Aşağıdakı “texlnologiya”lar:
a) 4A və ya 4D bölməsində göstərilən avadanlığın və “proqram təminatı”nın “işlənməsi”si, “istehsal”ı, “tətbiq”i üçün ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”;
b) 4E001.a. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan aşağıdakı avadanlığın “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün “texnologiya”:
1. “maksimum məhsuldarlığ”ı 24 kütlə TeraFlop-lardan (WT) çox olan “rəqəmsal kompüter”lərin;
2. 4D001.b.1. bəndində göstərilən “maksimum məhsuldarlıq” həddini prosessorların birləşməsi yolu ilə artırmaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “elektron yığma”ların;
c) kompüter şəbəkəsinə “icazəsiz müdaxilə üçün proqram təminatı”nın “işlənmə”si üçün “texnologiya”.
Qeyd 1. 4E001.a. və 4E001.c bəndləri “boşluğun (zəifliyin) müəyyən edilməsi” və ya “kiber insidentlərə reaksiya”ya şamil edilmir.
Qeyd 2. Qeyd 1 ixracatçının 4E001.a. və 4E001.c. bəndlərinə uyğunluğunu yoxlamaq üçün təsis edildiyi Azərbaycan Respublikasının səlahiyyətli orqanının hüquqlarını məhdudlaşdırmır.
“Maksimum məhsuldarlıq” (“APP”) – 64 və ya daha çox mərtəbəli sürüşən nöqtəli toplama və vurma əməliyyatlarını yerinə yetirən “rəqəmsal kompüter”lərin maksimum sürəti.
“Maksimum məhsuldarlıq” (“APP”) kütlə TeraFlop-larda (WT) ifadə edilir - saniyədə trilyon (10) sürüşən nöqtəli əməliyyat.
n — “rəqəmsal kompüter”də prosessorların sayı;
i — prosessorun nömrəsi (i,....n);
ti — prosessorun dövrə müddəti (ti=1/Fi);
Fi — prosessorun tezliyi;
Ri — sürüşən nöqtəli hesablamaların maksimum sürəti;
Wi — arxitektura ilə uyğunlaşdırılma əmsalı.
1. “Rəqəmsal kompüter”in hər bir “i” prosessorunun bir dövrədə yerinə yetirən sürüşən nöqtəli 64 bit və ya daha çox mərtəbəli əməliyyatların maksimum sayı müəyyən edilir.
Qeyd. Sürüşən nöqtəli əməliyyatların (FPO) təyin etməsində yalnız 64 bit və ya daha çox mərtəbəli sürüşən nöqtəli toplama və (və ya) vurma əməliyyatları nəzərə alınır. Sürüşən nöqtəli bütün əməliyyatlar prosessorun bir dövrəsində aparılan əməliyyatların sayı ilə göstərilməlidir, çoxsaylı dövrələri tələb edən əməliyyatların nəticələri isə prosessorun bir dövrəsi üçün kəsr ədədlərdə ifadə oluna bilər. 64 bit və ya daha çox mərtəbəli sürüşən nöqtəli əməliyyatları (FPO) apara bilməyən prosessorlar üçün R olan effektiv hesablamanın sürəti sıfıra bərabərdir.
2. Hər bir Ri prosesorunun sürüşən nöqtəli əməliyyatın sürəti R aşağıdakı qaydada hesablanır:
3. “Maksimum məhsuldarlığ”ının (“APP”) hesablanması aşağıdakı qaydada aparılır:
4. Vektor prosessorları üçün Wi=0,9. Qeyri-vektor prosessorları üçün Wi=0,3.
Qeyd 1. Dövrədə toplama və vurma kimi mürəkkəb əməliyyatları aparan prosessorlar üçün hər əməliyyat hesaba alınır.
Qeyd 2. Konveyerli prosessorlar üçün effektiv hesablama sürəti R yüklənmiş konveyerdə konveyerin sürətindən və ya qeyri-konveyer sürətindən çoxdur.
Qeyd 3. Hər köməkçi prosessorun hesablama sürəti R bütün prosessorların kombinasiyasının “APP”ni təyin etməsindən əvvəl onun maksimum nəzəri mümkün olan kəmiyyətə əsasən hesablanmalıdır. Kompüterin istifadəçi təlimatında və ya sənədlərində üst-üstə düşən, paralel və ya eyni zamanda aparılan əməliyyatlar və ya proqram komandalarının prosessorun icra prosesləri haqqında məlumat göstərildikdə əməliyyatlar eyni zamanda aparılan sayılır.
Qeyd 4. “APP”nin hesablanması zamanı giriş/çıxış və periferik funksiyalı (məsələn, diskdaxiledici (diskovod), rabitə qurğusu və videodispley) prosessorlar nəzərə alınmır.
Qeyd 5. “Proqram təminatı” vasitəsilə “lokal şəbəkə”lərlə, qlobal şəbəkələrlə birləşdirilmiş, birləşdiricilərlə/giriş/çıxış qurğularla, giriş/çıxış qurğuların kontrollerləri ilə və hər hansı bir kommunikasiya qarşılıqlı bağlantı ilə birlikdə istifadə edilən prosessorların kombinasiyasi üçün “APP” qiymətləri hesablanmır.
Qeyd 6. Eyni zamanda işləyən və birlikdə istifadə edilən yaddaşın birləşdirilməsi yolu ilə məhsuldarlığın artırılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş prosessorlardan ibarət olan prosessorların kombinasiyası üçün “APP” qiymətləri hesablanmalıdır.
1. Eyni zamanda işləyən və bir matrisdə quraşdırılmış bütün prosessorlar və sürətləndiricilər birləşdirilməlidir.
2. Prosessorların kombinasiyası 4A003.c. bəndində göstərilən “elektron yığma”ların istifadəsi yolu ilə əldə edilir və hər hansı bir proqram mexanizmi işə salınmadan keş-bloklarının (cache lines) və ya yaddaş sözlərinin aparat vasitələri ilə ötürülməsi yolu ilə istənilən prosesorun sistemdə istənilən yaddaş xanalarına daxil olmaqla yaddaşdan istifadə edilir.
Qeyd 7. Vektor prosessoru - tərkibində ən az iki funksional vektor qurğusu və hər birisinin tutumu 64-element olan vektorların saxlanılması üçün ən azı səkkiz registri olan, eyni zamanda aparılan sürüşən nöqtəli əməliyyatlar (FPO) üçün (64 bit və ya daha çox mərtəbəli birölçülü massivlərlə) vektorlarla çoxsaylı hesablamaları aparan daxilində qurulmuş komandaları olan prosessordur.
Qeyd 1. Telekommunikasiya avadanlıqları və ya sistemləri üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlərin, sınaq və “istehsal” avadanlığının və onlar üçün “proqram təminatı”nın nəzarət statusu 5-ci kateqoriyanın 1-ci hissəsi ilə müəyyən edilir.
Xüsusi qeyd. Telekommunikasiya avadanlıqları və ya sistemləri üçün xüsusi olaraq işlənmiş “lazer”lər üçün 6A005 bəndinə baxın.
Qeyd 2. Bu kateqoriyada göstərilən telekommunikasiya avadanlığının fəaliyyəti və ya dəstəklənməsi üçün tələb olunan “rəqəmsal kompüter”lər, əlaqədar avadanlıqlar və ya “proqram təminatı” istehsalçı tərəfindən göndərilən standart model olduğu halda xüsusi olaraq işlənmiş komponentlərə aid edilir. Bura fəaliyyət, idarəetmə, texniki xidmət, mühəndislik və ya bilinq fakturalama üçün kompüter sistemləri daxil edilir
Sistemlər, avadalıqlar və komponentlər
Aşağıdakı telekommunikasiya sistemləri, avadanlıqlar, komponentlər və ləvazimatlar:
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya, funksiyaya və ya xüsusiyyətə malik olan istənilən tipli telekommunikasiya avadanlığı:
1. nüvə partlayışı zamanı əmələ gələn qısamüddətli elektron və ya elektromaqnit impulsların təsirinə qarşı dayanıqlığı üçün xüsusi olaraq hazırlanmış;
2. qamma, neytron və ya ion şüalanmasına qarşı xüsusi olaraq davamlı;
3. 218 K-dən (-55°C) aşağı temperaturda fəaliyyət göstərmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş; və ya
4. 397 K-dən (124°C) yüksək temperaturda fəaliyyət göstərmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş;
Qeyd 1. 5A001.a.3. bəndi yalnız elektron avadanlıqlara şamil edilir.
Qeyd 2. 5A001.a.2. və 5A001.a.3. bəndləri peyklərin bortlarında istifadəsi üçün hazırlanmış və ya modifikasiya edilmiş avadanlıqlara şamil edilmir
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya, funksiyaya və ya xüsusiyyətə malik olan telekommunikasiya sistemləri, avadanlıqlar və onlar üçün xüsusi olaraq hazırlanmış komponentlər və ləvazimatlar:
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan sualtı rabitə sistemləri:
a) daşıyıcı akustik tezliyi 20 kHs-60 kHs hüdudlarından kənar olan;
b) elektromaqnit aparıcı tezliyi 30 kHs-dən aşağı istifadə edən;
c) şüanın elektron skanlama üsulundan istifadə edən; və ya
d) “lokal şəbəkə”də 400 nm-dən çox, lakin 700 nm-dən az çıxış dalğa uzunluğu olan “lazer”ləri və ya işıq saçan diodları (LED) istifadə edən
5A001.b. bəndinə baxın
1,5-87,5 MHs tezlik diapazonunda işləyən və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan radioavadanlıq:
a) tezliklərin optimallaşdırılması üçün kanalda tezlik qiymətinin və “rəqəmsal ötürülmənin ümumi sürəti”nin avtomatik proqnozlaşdırılması və seçilməsi imkanına malik olan; və
b) bir və ya daha çox oktavalı “buraxılış zolağının ani eni”ndə və çıxışda -80dB-dən yaxşı harmonikaları və təhrifləri ilə 1,5-30 MHs tezlik diapazonunda 1 kVt və ya daha çox çıxış gücü ilə və ya 30-87,6 MHs tezlik diapazonunda 250 Vt və ya daha çox çıxış gücü ilə eyni zamanda çox saylı siqnalları buraxa bilən daxilində quraşdırılmış xətti gücləndirici
5A001.b. bəndinə baxın
5A001.b.4. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan “tezliyin sıçrayışlı köklənməsi” daxil olmaqla “spektrin genişləndirilməsi” metodlarından istifadə edən aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan radioaparatur:
a) istifadəçi tərəfindən proqramlaşdırılan genişlənmə kodları; və ya
b) istənilən bir məlumat kanalının buraxılış zolağının enindən 100 və ya daha çox olduğu halda ötürücü buraxılış zolağının ümumi eni 50 kHs-dən çox olan.
Qeyd. 5A001.b.3.b. bəndi aşağıdakı hər hansı biri ilə istifadə etmək üçün xüsusi olaraq hazırlanmış radioaparatura şamil edilmir:
a) mülki mobil radiorabitə sistemləri; və ya
b) mülki kommersiya rabitə şəbəkələri üçün stasionar və ya mobil yerüstü peyk stansiyaları.
Qeyd. 5A001.b.3. bəndi 1,0 Vt və ya daha az çıxış gücündə fəaliyyət üçün hazırlanmış avadanlıqlara şamil edilmir
5A001.b. bəndinə baxın
ifrat geniş zolaqlı modulyasiya texnologiyasını istifadə edən, istifadəçi tərəfindən proqramlaşdırılan kanal formalaşdırılma kodlarına, şifr kodlarına və ya şəbəkəni tapma kodlarına sahib olan, aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan radioaparatlar:
a) buraxılış zolağının eni 500 MHs-dən çox olan; və ya
b) “buraxılış zolağının nisbi eni” 20% və ya daha çox olan
5A001.b. bəndinə baxın
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan rəqəmsal idarəedilən radioqəbuledicilər:
a) 1000-dən çox kanalları olan;
b) kanal dəyişmə müddəti 1 msan-dən az olan;
c) elektromaqnit tezlik sahəsində avtomatik axtarış və ya skanlama imkanına malik olan; və
d) qəbul edilən siqnalın və ya ötürücünün tipinin eyniləşdirməsi imkanına malik olan; və ya
Qeyd. 5A001.b.5. bəndi mülki mobil radiorabitə sistemlərində istifadə etmək üçün xüsusi olaraq hazırlanmış avadanlıqlara şamil edilmir.
Texniki qeyd. 5A001.b.5.b. bəndinin məqsədləri üçün kanal dəyişmə müddəti - qəbuledici tezliyinin müəyyən son qiymətinə və ya ± 0,05% tezlik diapazonun radələrinə nail olmaq üçün bir qəbuledici tezlikdən digər tezliyə keçmək üçün tələb olunan zaman (yəni vaxta görə ləngimə). Verilmiş qəbuledici tezlik diapazonu mərkəzi tezliyin ətrafında ± 0,05%-dan az radələrdə olan elementlər kanal tezliyinin dəyişməsinə qadir olmayanlar kimi müəyyən edilir
5A001.b. bəndinə baxın
700 bit/san az sürətlə səs siqnallarının kodlaşdırılmasını təmin etmək üçün rəqəmsal “siqnalın emalı” funksiyalarından istifadə edən.
1. Dəyişən sürətli səlis nitqdə səs siqnallarının kodlaşdırılması üçün çıxış qurğusu olduqda 5A001.b.6. bəndi tətbiq edilir.
2. 5A001.b.6. bəndinin məqsədləri üçün nitqdə səs siqnallarının kodlaşdırılması - insanın səs nümunələrinin alınması və insan səsinin xüsusi parametrlərini nəzərə almaqla onların rəqəmsal siqnala çevrilməsi texnikasıdır
5A001.b. bəndinə baxın
uzunluğu 500 m və ya daha çox olan və istehsalçının spesifikasiyasına əsasən yoxlama sınağı zamanı 2×10 N/m və ya daha yüksək gərilmə gərginliyinə davamlı olan optik liflər.
Xüsusi qeyd. Sualtı mürəkkəb kabellər (umbilical cables) üçün 8A002.a.3. bəndinə baxın.
Texniki qeyd. 5A001.c. bəndinin məqsədləri üçün yoxlama sınağı - təxminən 150 mm diametrli dartıcı vallar arasından 2 m/san-dən 5 m/san-ə qədər sürətlə hərəkət edən 0,5 m-dən 3 m-ə qədər uzunluğunda olan lifə dartılma gərginliyini tətbiq etməklə lifin istehsalı mərhələsində və ya istehsaldan sonra aparılan sınaqdır. Yoxlama sınaqları 293 K (20C°) ətraf mühitin temperaturunda və 40%-ə nisbi nəmlik şərtlərində aparılır. Yoxlama sınağı üçün ekvivalent milli standartlardan da istifadə edilə bilər
aşağıdakı elektron idarə olunan fazalaşdırılmış antena qəfəsləri:
1. 31,8 GHs-dən yüksək, lakin 57 GHs-dən yüksək olmayan tezliklərdə işləyə bilən və effektiv şüalanma gücü (ERP) +20 dBm və ya daha çox olan (effektiv izotop-şüalanma gücü (EIRP) 22,15 dBm (EIRP);
2. 57 GHs-dən yüksək, lakin 66 GHs-dən yüksək olmayan tezliklərdə işləyə bilən və ERP +24 dBm və ya daha çox olan (26,15 dBm EIRP);
3. 66 GHs-dən yüksək, lakin 90 GHs-dən yüksək olmayan tezliklərdə işləyə bilən və ERP +20 dBm və ya daha çox olan (22,15 dBm EIRP);
4. 90 GH-dən yüksək tezliklərdə işləyə bilən.
Qeyd 1. 5A001.d. bəndi beynəlxalq mülki aviasiya təşkilatı (ICAO) standartlarına uyğun olan, mikrodalğalı diapazonlu enmə sistemlərini (MLS) əhatə edən aparatları olan enmə sistemləri üçün elektron idarə olunan fazalaşdırılmış anten qəfəslərinə şamil edilmir.
Qeyd 2. 5A001.d. bəndi aşağıdakı hər hansı biri üçün xüsusi olaraq işlənmiş antenlərə şamil edilmir:
a) mülki mobil və ya radiorabitə sistemlərinin simsiz local şəbəkələri (WLAN radio rabitə sistemləri);
b) nitqin və ya məlumatların ötürülməsi üçün müxtəliftipli qurğuları birləşdirməyə imkan verən yaxın qısadalğalı simsiz radiorabitə (30 metrə qədər məsafələrdə) (IEEE 802.15-standartlı) və ya simsiz HDMI-standartlı; və ya
c) kommersiya mülki telekommunikasiya üçün stasionar və ya mobil peyk yer stansiyaları
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan 30 MHs-dən yüksək tezliklərdə işləyən radiopelenqasiya avadanlıqları və onun üçün xüsusi olaraq hazırlanmış komponentlər:
1. “buraxılış zolağının ani eni” 10 MHs və ya daha çox olan; və
2. siqnal müddəti 1 msan-dən az olan qarşılıqlı əlaqəsi olmayan radioötürücülərin pelenq xəttini (LOB) tapmağa qadir olan
mobil rabitənin dinlənməsi (tutulması), radiosiqnalların qəbuluna süni maneə yaradılması və ya monitorinqi üçün aşağıdakı avadanlıqlar və onlar üçün xüsusi olaraq hazırlanmış komponentlər:
radiointerfeys (hava) üzərindən ötürülən səs və ya informasiya siqnalların ayrılması üçün hazırlanmış dinlənmə (tutma) avadanlıqları
5A001.f. bəndinə baxın
radiointerfeys (hava) üzərindən ötürülən müştəri qurğularının və ya abunəçinin eynilləşdirmə siqnallarının (məsələn, mobil abunəçinin beynəlxalq eynilləşdirmə kodu (IMSI), mobil abunəçinin beynəlxalq müvəqqəti eynilləşdirilmə nömrəsinin (TİMSİ) və ya mobil avadanlığın beynəlxalq tanınma kodu (IMEI), siqnal və ya digər metaməlumatların aşkarlanması üçün hazırlanmış, 5A001.f.1. bəndində göstərilməyən dinləmə (tutma) avadanlığı
5A001.f. bəndinə baxın
aşağıdakı hər hansı bir funksiyanı yerinə yetirən, mobil rabitənin işinə qəsdən və seçici müdaxilə etmək, mane olmaq, rabitənin pisləşdirilməsi və ya pozulması (kəsilməsi) üçün xüsusi olaraq hazırlanmış və ya modifikasiya edilmiş siqnalların əngəllənməsi (radiosiqnalların qəbuluna süni maneə yadarılması) üçün avadanlıqlar:
a) abunəçi radiorabitə şəbəkə avadanlıqlarının funksiyalarını (Radio Acces Network-RAN) təqlid edən;
b) tətbiq edilən mobil şəbəkəsinin protokolunun xüsusi xarakteristikalarını müəyyən və istifadə edən (məsələn, GSM); və ya
c) tətbiq edilən mobil şəbəkəsinin protokolunun xüsusi xarakteristikalarını istifadə edən (məsələn, GSM)
5A001.f. bəndinə baxın
5A001.f.1., 5A001.f.2. və ya 5A001.f.3. bəndində göstərilən məmulatların işinin eyniləşdirilməsi üçün hazırlanmış və ya modifikasiya edilmiş radiotezlik monitorinqi üçün avadanlıqlar;
Qeyd. 5A001.f.1. və 5A001.f.2. bəndləri aşağıdakılara şamil edilmir:
a) fərdi mobil analoq radiorabitənin dinlənməsi (tutulması) üçün xüsusi olaraq hazırlanmış avadanlıqlar (PMR), IEEE 802.11 WLAN;
b) mobil şəbəkə rabitə operatorları üçün hazırlanmış; və ya
c) mobil telekommunikasiya avadanlıqlarının və ya sistemlərinin “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün nəzərdə tutulmuş.
Xüsusi qeyd 1. Həmçinin hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın.
Xüsusi qeyd 2. Radioqəbuledicilər üçün 5A001.b.5. bəndinə baxın
5A001.f. bəndinə baxın
radarlardan fərqli olan ötürücü obyektlərindən əks edilən radiotezlik şüalarının ölçülməsi yolu ilə hərəkət edən obyektlərin aşkar edilməsi və izlənilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş passiv koherent lokasiya sistemləri və avadanlıqları (PCL).
Texniki qeyd. 5A001.g. bəndinin məqsədləri üçün radarlardan fərqli olan ötürücülərə kommersiya radiosu, televiziyası və ya mobil telekommunikasiya baza stansiyaları da aid edilə bilər.
Qeyd. 5A001.g. bəndi aşağıdakılara şamil edilmir:
a) radioastronomiya avadanlıqları; və ya
b) hərəkət edən obyektdən gələn hər hansı bir radiosiqnal əsasında işləyən sistemlər və avadanlıqlar
əldəqayırma partladıcı qurğulara (IED) qarşı istifadə edilən aşağıdakı avadanlıqlar və müşayiətedici avadanlıqlar:
1. 5A001.f. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan əldəqayırma partladıcı qurğuların (IED) vaxtından tez işə salınmasının (detonasiyanın) və ya partlamanın qarşısını almaq üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş radiotezlikli ötürücü avadanlıqlar (RF);
2. 5A001.h.1. bəndində göstərilən yaxınlığında olan avadanlıqlarla eyni tezlik kanallarında radiorabitənin saxlanması üçün işlənmiş metodlarından istifadə edən avadanlıqlar.
Xüsusi qeyd. Həmçinin hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan, IP protokolu (internet protokolu) ilə işləyən şəbəkə rabitəsinə nəzarət üçün sistemlər və ya avadanlıqlar və onlar üçün xüsusi olaraq hazırlanmış komponentlər:
1. aşağıdakı bütün funksiyaları IP şəbəkədə yerinə yetirən (məsələn, IP mühitin protokolu üzrə ötürülən milli səviyyə):
a) tətbiqi səviyyədə analiz (məsələn, açıq sistemlərin qarşılıqlı bağlantı (OSI) modelinin 7-ci səviyyəsi (ISO/IEC 7498-1);
b) seçilmiş metaməlumatların və tətbiqi proqramların (məsələn, səs, video, mesaj, qoşmalar) əldə edilməsi; və
c) əldə edilmiş məlumatın indeksasiyası; və
2. bütün aşağıdakıların yerinə yetirilməsi üçün xüsusi olaraq hazırlanmış:
a) axtarışların “sərt idenfikatorlar” əsasında aparılması; və
b) fərdlərin və ya fərdlər qruplarının relyasiya şəbəkəsinin əks olunması.
Qeyd. 5A001.j. bəndi aşağıdakı hər hansı bir məqsəd üçün xüsusi olaraq hazırlanmış sistemlərə və avadanlıqlara şamil edilmir:
a) marketinq məqsədləri;
b) şəbəkə xidmətlərinin keyfiyyətinin (QoS) qiymətləndirilməsi; və ya
c) təcrübə keyfiyyəti (QoE).
Texniki qeyd. Verilmiş dəqiq meyarlar - fərdi şəxsə aid olan məlumatı və ya məlumat toplusunu (məsələn, soyadı, adı, elektron poçt ünvanı, yaşadığı və olduğu yer, telefon nömrəsi və ya hər hansı bir qrupa aidiyyətı) bildirir.
Raketlərdə istifadə etmək üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş yerüstü avadanlıqlar daxil olmaqla, telemetrik və teleidarəetmə avadanlıqları.
Texniki qeyd. 5A101 bəndində raket termini uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan mürəkkəb reaktiv mərmi sistemləri və pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir.
Qeyd. 5A101 bəndi aşağıdakılara şamil edilmir:
a) pilotla idarə edilən uçuş aparatları və ya peyklər üçün nəzərdə tutulmuş və ya modifikasiya edilmiş avadanlıqlar;
b) yerdə və dənizdə tətbiqi üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş yerüstü avadanlıqlar;
c) kommersiya, mülki və ya QNSS xidmətlərinin təhlükəsizliyinin təmini üçün (məsələn, məlumatların tamlığının, uçuşların təhlükəsizliyinin) işlənmiş avadanlıqlar
Sınaq, nəzarət və istehsalat avadanlıqları
Telekommunikasiya avadanlıqları üçün aşağıdakı sınaq, nəzarət və istehsalat avadanlıqları və onlar üçün komponentlər və ləvazimatlar:
a) 5A001 bəndində göstərilən avadanlıqların, funksiyaların və xüsusiyyətlərin “işlənmə”si, “istehsal”ı üçün xüsusi olaraq hazırlanmış avadanlıqlar və onlar üçün xüsusi olaraq hazırlanmış komponentlər və ya ləvazimatlar.
Qeyd. 5B001 bəndi optik liflərin xassələrinin sınağı üçün avadanlıqlara şamil edilmir
b) aşağıdakı hər hansı bir qəbuledici-ötürücü və ya kommutasiya telekommunikasiya avadanlıqlarının “işlənmə”si üçün xüsusi olaraq hazırlanmış avadanlıqlar və xüsusi olaraq hazırlanmış komponentlər və ya ləvazimatlar:
2. “lazer”dən istifadə edən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan avadanlıqlar:
a) dalğa uzunluğu 1750 nm-dən çox olan; və ya
d) buraxılış zolağının eni 2,5 GHs-dən yüksək olan və analoq texnikasından istifadə edən; və ya
Qeyd. 5B001.b.2.d. bəndi kommersiya televiziya sistem-lərinin “işlənmə”si üçün xüsusi olaraq hazırlanmış avadanlıqlara şamil edilmir.
4. kvadraturalı amplitud modulyasiyası (QAM) 1024 səviyyədən yüksək olan radioaparatlar;
Aşağıdakı “proqram təminatı”:
a) 5A001 bəndində göstərilən avadanlıqların, funksiyaların və xüsusiyyətlərinin “işlənmə”si, “istehsal”ı və ya “tətbiq”i üçün xüsusi hazırlanmış və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”;
c) 5A001 və ya 5B001 bəndində göstərilən avadanlıqların xarakteristikalarının, funksiyalarının və ya xassələrinin təmini üçün xüsusi olaraq hazırlanmış və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”;
d) aşağıdakı hər hansı bir məlumat qəbuledici-ötürücü telekommunikasiya avadanlıqlarının və kommutasiya avadanlıqların “işlənmə”si üçün xüsusi nəzərdə tutulmuş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”:
2. “lazer”dən istifadə edən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) ötürücü dalğa uzunluğu 1750 nm-dən çox olan; və ya
b) buraxılış zolağının eni 2,5 GHs-dən yüksək olan və analoq texnikasından istifadə edən; və ya
Qeyd. 5D001.d.2.b. bəndi kommersiya televiziya sistemlərinin “işlənmə”si üçün “proqram təminatı”na şamil edilmir.
4. kvadraturalı amplitud modulyasiyası (QAM) 1024 səviyyədən yüksək olan radioaparatlar;
e) 5D001.a. və ya 5D001.c. bəndlərində göstərilənlərdən fərqli olan, bütün aşağıdakıları təmin edən hüquq mühafizə orqanları tərəfindən monitorinq və ya təhlil üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”:
1. abunəçi bağlantısının ötürülmə interfeysinin istifadəsi ilə telekommunikasiya xidməti provayderindən əldə edilmiş rabitə məlumatlarının və ya metaməlumatların axtarışını “sərt idenfikatorlar”ın əsasınsa həyata keçirilməsi; və
2. relyasiya şəbəkəsinin xəritə şəklində göstərilməsi və ya rabitə məlumatlarının və ya metaməlumatlarının axtarışı və ya 5D001.e.1. bəndində göstərilən axtarışın əsasında konkret insanların hərəkətinin izlənməsi.
1. 5D001.e. bəndinin məqsədləri üçün abunəçi bağlantısının ötürülmə interfeysi - səlahiyyətli hüquq mühafizə orqanı tərəfindən istifadə üçün nəzərdə tutulmuş fiziki və məntiqi interfeyslərdir. Hüquq mühafizə orqanın tələbi olduğu halda bu interfesylər vasitəsilə telekommunikasiya xidməti provayderi məqsədyönlü ələ keçirmə tədbirləri həyata keçirilir və dinləmənin nəticələri sorğu verən orqana çatdırılır. Abunəçi bağlantısının ötürülməsi interfeysi ələ keçirilmiş nəticələr yalnız sorğunu alan, tutma haqqında sorğunu təsdiqləyən və hüquq mühafizə orqanına sorğu nəticələrini təsdiqlənmiş sorğunu təmin edən ələ keçirmə nəticələrini təqdim edən sistemlər və ya avadanlıqlar (məsələn, vasitəçilik cihazları) daxilində tətbiq edilir.
2. Abunəçi bağlantısının ötürülmə interfeysləri beynəlxalq standartlar (o cümlədən Avropa Telekommunikasiya İnstitutunun təyin etdiyi qanuni dinləmə (European Telecommunications Standards Institute Lawful Interception - ETSI LI) və 3-cü nəsil tərəfdaşlıq layihəsi (3rd Generation Partnership Project-3GPP) standartları, lakin bununla məhdudlaşmayan) və ya milli ekvivalentləri çərçivəsində müəyyən edilə bilər.
Qeyd. 5D001.e. bəndi ilə aşağıdakı hər hansı biri üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”na nəzarət edilmir:
a) bilinq fakturalama məqsədləri;
b) şəbəkə xidmətlərinin keyfiyyətinin (QoS) qiymətlən-dirilməsi;
c) təcrübə keyfiyyəti (QoE);
d) vasitəçilik cihazları; və ya
e) mobil cihazla ödəniş və ya mobil bank xidmətlərindən istifadə
5A101 bəndində göstərilən avadanlıqların “tətbiq”i üçün xüsusi olaraq hazırlanmış və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”
Aşağıdakı “texnologiya”:
5A001 bəndində göstərilən avadanlıqların, funksiyaların və ya xüsusiyyətlərin və 5D001.a. və ya 5D001.e. bəndində göstərilən “proqram təminatı”nın “işlənmə”si, “istehsal”ı və ya “tətbiq”i (istismar istisna olmaqla) üçün nəzərdə tutulmuş, ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”
aşağıdakı növ xüsusi “texnologiya”:
1. hərbi təyinatlı peyklərin bortunda istifadə etmək üçün xüsusi olaraq hazırlanmış telekommunikasiya avadanlıqlarının “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün “tələb olunan” “texnologiya”;
2. atmosferdən kənar və ya yeraltı (sualtı) ötürücü mühitdən keçən siqnalın avtomatik tutulması və izlənməsi və ya rabitənin saxlaması qabiliyyəti ilə “lazer” rabitəsi metodlarının “işlənmə”si və ya “tətbiq”i üçün “texnologiya”;
3. “proqram təminatı”nda dəyişikliklərin aparılması ilə çoxdiapazonluluq, çoxkanallılıq, çoxmodalı, çoxkodlaş-dırılan alqoritm və ya çoxprotokolluluq kimi qəbuledici xarakteristikaları modifikasiya edilə bilən, rəqəmsal mobil radiorabitənin baza qəbuledici aparatlarının “işlənmə”si üçün “texnologiya”;
4. “tezliyin sıçrayışlı köklənməsi” metodları daxil olmaqla, “spektrin genişləndirilməsi” metodlarından istifadə edən aparatların “işlənmə”si üçün “texnologiya”.
Qeyd. 5E001.b.4. bəndi aşağıdakı hər hansı birinin “işlənmə”si üçün nəzərdə tutulmuş “texnologiya”ya şamil edilmir:
a) mülki mobil radiokommunikasiya sistemləri; və ya
b) mülki kommersiya rabitə şəbəkələri üçün stasionar və ya mobil yerüstü peyk stansiyaları
aşağıdakı hər hansı birinin “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”:
2. “lazer”dən istifadə edən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan avadanlıqlar:
a) işçi dalğa uzunluğu 1750 nm-dən çox olan; və ya
d) 100 GHs-dən az olan intervalda optik daşıyıcıların dalğa uzunluğunun multipleks bölmə metodlarından istifadə edən; və ya
e) analoq texnikasını istifadə edən və buraxılış zolağının eni 2,5 GHs-dən çox olan;
Qeyd. 5E001.c.2.e. bəndi kommersiya televiziya sistemlərinin “texnologiya”sına şamil edilmir.
Xüsusi qeyd. Lazerdən istifadə edən qeyri-telekommunikasiya avadanlıqların “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün “texnologiya” üçün 6E bölməsinə baxın.
3. “optik kommutasiya”dan istifadə edən və tezliyi dəyişmə müddəti 1 msan-dən az olan avadanlıqlar;
4. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan radioaparatlar:
a) 1024 səviyyəsindən yüksək olan kvadraturalı amplitud modulyasiyasını (QAM) istifadə edən;
b) 31,8 GHs-dən yüksək giriş və ya çıxış tezliklərdə işləyən; və ya
Qeyd. 5E001.c.4.b. bəndi radiolokasiya və ya radionaviqasiya üçün deyil, radiorabitə üçün “Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı (ITU) tərəfindən bölünmüş” istənilən tezlik diapazonunda işləmək üçün hazırlanmış və ya modifikasiya edilmiş avadanlıqlar üçün “texnologiya”ya şamil edilmir.
c) 1,5-87,5 MHs tezlik diapazonunda işləyən və 15 dB-dən çox maneə siqnalının səviyyəsinin azaldılmasını təmin edən adaptiv metodlarını daxil edən; və ya
6. aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan mobil rabitə avadanlıqları:
a) 200-400 nm (daxil olmaqla) optik dalğa uzunluğunda işləyən; və
b) “lokal şəbəkə”də işləyən
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan və telekommunikasiya üçün xüsusi olaraq işlənmiş mikrodalğa diapazonlu “mikrodalğalı monolit inteqral sxem”lərinin “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün nəzərdə tutulmuş, ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”:
Texniki qeyd. 5E001.d. bəndinin məqsədləri üçün istehsalçının spesifikasiyasına əsasən çıxış gücü, doyma rejimində çıxış gücü, maksimum çıxış gücü, pik çıxış gücü və ya zirvə çıxış gücü və ya dolanan zirvə çıxış gücü anlayışları da doyma rejimində zirvə çıxış gücünü ifadə edir.
1. 2,7-6,8 GHs (daxil olmaqla) tezlikdə və 15%-dən çox “buraxılış zolağının nisbi eni”ndə işləyən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) istənilən 2,7-2,9 GHs (daxil olmaqla) tezliyində doyma rejimində zirvə çıxış gücü 75 Vt-dan (48,75 dBm) çox olan;
b) istənilən 2,9-3,2 GHs (daxil olmaqla) tezliyində doyma rejimində zirvə çıxış gücü 55 Vt-dan (47,4 dBm) çox olan;
c) istənilən 3,2-3,7 GHs (daxil olmaqla) tezliyində doyma rejimində zirvə çıxış gücü 40 Vt-dan (46 dBm) çox olan; və ya
d) istənilən 3,7-6,8 GHs (daxil olmaqla) tezliyində doyma rejimində zirvə çıxış gücü 20 Vt-dan (43 dBm) çox olan;
2. 6,8-16 GHs (daxil olmaqla) tezlikdə işləyən və 10%-dən çox “buraxılış zolağının nisbi eni”ndə işləyən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) istənilən 6,8-8,5 GHs (daxil olmaqla) tezlikdə doyma rejimində zirvə çıxış gücü 10 Vt-dan (40 dBm) çox olan; və ya
b) istənilən 8,5-16 GHs (daxil olmaqla) tezlikdə doyma rejimində zirvə çıxış gücü 5 Vt-dan (37 dBm) çox olan; və ya
3. istənilən 16-31,8 GHs (daxil olmaqla) tezlikdə, istehsalçı tərəfindən müəyyən olunmuş doyma rejimində zirvə çıxış gücü 3 Vt-dan (34,77 dBm) çox olan və 10%-dən çox “buraxılış zolağının nisbi eni”ndə işləyən;
4. istənilən 31,8-37 GHs (daxil olmaqla) tezlikdə, istehsalçı tərəfindən müəyyən olunmuş doyma rejimində zirvə çıxış gücü 0,1 nVt-dan (-70 dBm) çox olan;
5. istənilən 37-43,5 GHs (daxil olmaqla) tezlikdə doyma rejimində, istehsalçı tərəfindən müəyyən olunmuş zirvə çıxış gücü 1 Vt-dan (30 dBm) çox olan və 10%-dən çox “buraxılış zolağının nisbi eni”ndə işləyən;
6. istənilən 43,5-75 GHs (daxil olmaqla) tezlikdə, istehsalçı tərəfindən müəyyən olunmuş doyma rejimində zirvə çıxış gücü 31,62 mVt-dan (15 dBm) çox olan və 10%-dən çox “buraxılış zolağının nisbi eni”ndə işləyən;
7. istənilən 75-90 GHs (daxil olmaqla) tezlikdə, istehsalçı tərəfindən müəyyən olunmuş doyma rejimində zirvə çıxış gücü 10 mVt-dan (10 dBm) çox olan və 5%-dən çox “buraxılış zolağının nisbi eni”ndə işləyən; və ya
8. istənilən 90 GHs-dən yüksək tezlikdə, istehsalçı tərəfindən müəyyən olunmuş doyma rejimində zirvə çıxış gücü 0,1 nVt-dan (-70 dBm) çox olan
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan telekommunikasiyalar üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ən azı bir “ifratkeçirici” tərtibedicisi “kritik temperatur”dan aşağı temperaturda işləmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş “ifratkeçirici” materiallardan hazırlanmış komponentlərdən ibarət olan, elektron cihazların və sxemlərin “işlənmə”si və “istehsal”ı üçün ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”:
1. ventilə zaman gecikməsinin ventilə saniyələrdə gücün paylanmasına vurma hasili (vattda) 10C-dan az olan “ifratkeçirici” ventillərdən istifadə edən rəqəmsal sxemlər üçün cərəyan dəyişdiriciləri; və ya
2. yüksək davamlılıq qiyməti 10000-dən çox olan rezonans konturlarının istifadəsi ilə bütün tezliklərdə tezliyin seleksiyası (seçilməsi)
5A001 bəndində göstərilən avadanlıqların “işlənmə”si, “istehsal”ı və ya “tətbiq”i üçün nəzərdə tutulmuş, ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”lar
“İnformasiya təhlükəsizliyi”
Qeyd 1. İstifadə edilmir.
Qeyd 2. 5-ci kateqoriyanın 2-ci hissəsi şəxsi istifadə üçün istifadəçini müşayiət edən məhsullara şamil edilmir.
Qeyd 3. Kriptoqrafiyaya dair qeyd.
5A002, 5D002.a.1., 5D002.b. və ya 5D002.c.1 bəndi aşağıdakı məhsullara şamil edilmir:
a) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
1. aşağıdakı hər hansı birinin vasitəsilə məhdudiyyətsiz anbardan pərakəndə satış nöqtələrinə satılmaqla əhali üçün əlçatan olan:
a) nağd əməliyyatlar;
b) poçtla əməliyyatlar;
c) kompüter şəbəkəsi vasitəsilə (elektron) əməliyyatlar; və ya
d) telefon zəngi ilə əməliyyatlar;
2. istifadəçi tərəfindən kriptoqrafiya xüsusiyyətləri asanlıqla dəyişdirilə bilməyən;
3. tədarükçünün əhəmiyyətli yardımı olmadan istifadəçi tərəfindən quraşdırılması üçün hazırlanmış; və
4. məhsulun kriptoqrafiyaya dair qeydlərin 1-3 bəndlərində göstərilən şərtlərə uyğunluğunun müəyyən edilməsi üçün ixracatçı üzv dövlətin səlahiyyətli orqanın tələbi ilə məhsul haqqında məlumat əlçatan olmalıdır və ehtiyac olduğu halda təqdim edilməlidir;
b) bu kriptoqrafiyaya dair qeydin “a” bəndində göstərilən məhsul üçün hazırlanmış və aşağıdakı bütün tələblərə uyğun olan məhsulun tərkib hissəsi olan aparat vasitələrinin komponentləri və ya idarəetmə proqram təminatı:
1) “informasiya təhlükəsizliyi” idarəetmə proqram təmina-tının və ya komponentlərin əsas funksiyasına və ya əsas funksiyaların dəstinə aid deyil;
2) komponentlər və ya idarəetmə proqram təminatı həmin məhsulun hər hansı bir kriptoqrafiya imkanlarını dəyişdirmir və ya ona yeni kriptoqrafiya imkanlarını vermir;
3) komponentlərin və ya idarəetmə proqram təminatının funksiyalarının dəsti dəyişməzdir və ya alıcının sifarişinə əsasən yenidən layihələndirilə və modifikasiya edilə bilməz; və
4) ixracatçı dövlətin milli səlahiyyətli orqanı tərəfindən müəyyən olunmuş komponentin və ya idarəetmə proqram təminatının və vacib hazır elementlərinin hissələri əlçatandır və ehtiyac olduqda yuxarıda göstərilən 1-3 bəndlərinə texniki spesifikasiyasına uyğunluğunda əmin olmaq üçün səlahiyyətli orqanının tələbinə görə təqdim edilir.
Texniki qeyd. Kriptoqrafiyaya dair qeydin məqsədləri üçün idarəetmə proqram təminatı 5A002 bəndinin kriptoqrafiyaya dair qeydinə görə nəzarət edilməyən aparat vasitələrinin komponentləri üçün icraedici formada olan “proqram təminatı”nı ifadə edir.
Qeyd. İdarəetmə proqram təminatına hazır məhsulda işə salınmış “proqram təminatı”nın tamamlanmış binar təsvirləri daxil edilmir.
Kriptoqrafiyaya dair qeydə dair qeyd.
1. Kriptoqrafiyaya dair 3-cü qeydin “a” bəndinə uyğun olmaq üçün bütün aşağıdakı şərtlərə riayət edilməlidir:
a) məhsul kütləvi istehsal edilən mallara aid olmalıdır və fiziki və hüquqi şəxslər üçün əlçatan olmalıdır; və
b) məhsulun dəyəri və əsas funksiyaları barəsində məlumat əlçatan olmalıdır və satınalmadan əvvəl satıcı və ya mal təchizatçı ilə konsultasiya alınmadan məlum olmalıdır. Malın dəyəri haqqında əldə edilən adi məlumat əldə etmə konsultasiya sayılmır.
2. Kriptoqrafiyaya dair 3-cü qeydin “a” bəndinin tətbiqinin münasibliyini müəyyən etmək üçün ixracatçı dövlətin milli səlahiyyətli orqanları miqdar, dəyər, tələb olunan texniki səriştə, satış kanalları, mümkün ola bilən alıcılar, mümkün olan tətbiq sahələri və ya təchizat təcrübəsində rast gəlinən hüquqi məhdudiyyətlər kimi əhəmiyyətli amilləri nəzərə ala bilərlər
Sistemlər, avadalıqlar və komponentlər
Aşağıda göstərilən “informasiya təhlükəsizliyi” üçün sistemlər, avadanlıqlar və komponentlər:
Xüsusi qeyd. Şifrə açma funksiyasına malik olan və ya onu istifadə edən “peyk naviqasiya sistemi”nin qəbuledici avadanlıqları üçün 7A005 bəndinə baxın və onunla əlaqəli olan şifrə açması üçün “proqram təminatı” və “texnologiya” üçün 7D005 və 7E001 bəndlərinə baxın
“kriptoqrafik aktivləşdirmə” və ya təhlükəsiz kriptoqrafiya vasitələri istisna olmaqla hər hansı bir vasitələrlə aktivləşdirilə bilən təsvir edilmiş təhlükəsizlik alqoritmi olan məlumatların məxfiliyini təmin etmək üçün kriptoqrafiyada istifadə etmək üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş aşağıdakı məhsullar:
1. əsas fuksiyası kimi “informasiya təhlükəsizliyi” olan məhsullar;
2. 5A002.a.1. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan rəqəmsal kommunikasiya və ya şəbəkə sistemləri, avadanlıqları və komponetləri;
3. 5A002.a.1. və ya 5A002.a.2. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, əsas funksiyası kimi informasiyanın saxlanması və ya emalı olan kompüter, digər məhsullar və onların komponentləri.
Xüsusi qeyd. Əməliyyat sistemləri üçün, həmçinin 5D002.a.1. və 5D002.c.1. bəndlərinə baxın.
4. 5A002.a.1. - 5A002.a.3. bəndlərində göstərilməyən, təsvir edilmiş təhlükəsizlik alqoritmi olan məlumatların məxfiliyini təmin etmək üçün kriptoqrafiya funksiyası aşağıdakı xarakteristikalara malik olan avadanlıq:
a) avadanlığın əsas olmayan köməkçi funksiyalarını dəstəkləyən; və
b) 5-ci kateqoriyanın ikinci hissəsində göstərilən ayrı element kimi quraşdırılan avadanlıqların və ya “proqram təminatı” vasitəsilə yerinə yetirilən.
1. 5A002.a. bəndinin məqsədləri üçün məlumatların məxfiliyinin təmin etmək üçün kriptoqrafiya anlayışı rəqəmsal metodlarını istifadə edən və aşağıdakılar istisna olmaqla istənilən kriptoqrafiya funksiyasını yerinə yetirən “kriptoqrafiya”nı ifadə edir:
c) məlumatın bütövlüyünə nəzarət;
d) imtinanın qeyri-mümkünlüyü;
e) surət çıxarılmasından qorunan “proqram təminatı”nın icrası daxil olmaqla rəqəmsal hüquqlarının idarə edilməsi;
f) əyləncələrin, kütləvi kommersiya yayımların və ya tibbi sənədlərin hazırlanması sahələrində idarə edilməsinin dəstəklənməsi üçün şifrələmə və ya deşifrələmə; və ya
g) yuxarıdakı a.-f. bəndlərində göstərilən hər hansı bir funksiyanı dəstəkləmək üçün açarların idarə edilməsi;
2. 5A002.a. bəndinin məqsədləri üçün təsvir edilmiş təhlükəsizlik alqoritmi aşağıdakı hər hansı birini ifadə edir:
a) cütlük bitlər istisna olmaqla, 56 bitdən çox olan açar uzunluğundan istifadə edən “simmetrik alqoritm”; və ya
b) təhlükəsizliyi aşağıdakı hər hansı bir metoda əsaslanan “asimmetrik alqoritm”:
1. ölçüsü 512 bitdən çox olan tam ədədlərin faktorizasiyası (məsələn, RSA alqoritmi);
2. ölçüsü 512 bitdən çox olan son sahənin multiplikativ qrupunda diskret loqarifmaların hesablanması (məsələn, Z/pZ qrupun üzərində Diffi-Hellman alqoritmi); və ya
3. ölçüsü 112 bitdən çox olan, bu texniki qeydin b.2 bəndində göstəriləndən fərqli qrupda olan diskret loqarifmaların hesablanması (məsələn, elliptik əyrinin üzərində Diffi-Hellman alqoritmi); və ya
c) təhlükəsizliyi aşağıdakı hər hansı birinə əsaslanan “asimmetrik alqoritm”:
1. cəbri CRYSTALS qəfəsləri ilə əlaqəli eynitipli elementlərdən ibarət ən qısa və ya ən yaxın birölçülü məlumat massivi ilə anomaliyaların müəyyən edilməsi (məsələn, NewHope, Frodo, NTRUEncrypt, Kyber, Titanium alqoritmləri);
2. supersinqulyar elliptik əyrilər arasında izogenlərin axtarışı (məsələn, supersinqulyar izogen açar mübadiləsi); və ya
3. təsadüfi kodların deşifrələnməsi (məsələn, McEliece, Niederreiter alqoritmləri).
Texniki qeyd. Texniki qeydlərin 2.c bəndində təsvir edilən alqoritm post-kvant, təhlükəsiz kvant və ya kvanta davamlı kimidə adlandırıla bilər.
Qeyd 1. Aşağıdakı hər hansı birinin müəyyən edilməsi məqsədilə ixracatçı dövlətin səlahiyyətli orqanı tərəfindən müəyyən olunmuş qaydada məhsul haqqında məlumat əlçatan olmalıdır və zəruri olduğu halda təqdim edilməlidir:
a) məhsulun 5A002.a.1 - 5A002.a.4. bəndlərində göstərilən meyarlara uyğunluğunun müəyyən edilməsi; və ya
b) “kriptoqrafik aktivləşdirmə” olmadan məlumatın məxfiliyinin təmin edilməsi üçün 5A002.a. bəndində göstərilən kriptoqrafik imkanların əlçatan olması;
Qeyd 2. 5A002.a. bəndi aşağıdakı hər hansı bir məhsula və ya onlar üçün “informasiya təhlükəsizliyi” məqəsdilə xüsusi olaraq işlənmiş komponentlərinə şamil edilmir:
a) aşağıdakı smart-kartlara və smart-kartların oxuma və ya yazma qurğularına:
1. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan smart-kartlar və ya elektron oxunan fərdi sənədlər (məsələn, jetonlar, elektron pasportlar):
a) kriptoqrafik imkanları aşağıdakı bütün tələblərə uyğun olan:
1. kriptoqrafik imkanları aşağıdakı hər hansı birində istifadəsi üçün məhdudlaşdırılmışdır:
b) təsvir edilmiş təhlükəsizlik alqoritmi olan məlumatların məxfiliyini təmin etmək üçün kriptoqrafiyanı istifadə etməyən avadanlıqlar və ya sistemlərə; və ya
c) bu qeydin b.-f. bəndləri ilə 5A002.a. bəndindən istisna olunan avadanlıqlar və ya sistemlərə; və
2. digər istifadə məqsədləri üçün yenidən proqramlaşdırıla bilməyən; və ya
b) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
1. onların üzərində saxlanılan şəxsi məlumatların qorunması məqsədilə xüsusi olaraq işlənmiş və məhdudlaşdırılmış;
2. yalnız ictimai və ya kommersiya əməliyyatları üçün, yaxud şəxsin eyniləşdirilməsi üçün fərdə uyğunlaşdırılmış və ya uyğunlaşdırılma bilən; və
3. istifadəçiyə kriptoqrafiya imkanları əlçatmaz olan;
Texniki qeyd. 5A002.a. bəndinin a.1.b.1. qeydinin məqsədləri üçün şəxsi məlumatlara hesabda saxlanılan pul vəsaitinin miqdarı və “autentifikasiya” üçün tələb olunan məlumatlar kimi müəyyən şəxsə və ya müəssisəyə aid olan istənilən informasiya daxil edilir.
2. yalnız bu qeydin a.1. bəndində göstərilən mallar üçün tətbiq olunan, xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş oxuma və ya yazma qurğuları.
Texniki qeyd. 5A002.a. bəndinin a.1.b.2. qeydinin məqsədləri üçün oxuma və ya yazma qurğularına smart-kartlarla və ya şəbəkə üzərindən elektron oxuyan sənədlərlə əlaqə saxlayan avadanlıqları aid edir.
b) bank istifadəsi və ya maliyyə əməliyatları üçün xüsusi olaraq işlənmiş və məhdudlaşdırılmış kriptoqrafiya avandanlığına.
Texniki qeyd. 5A002.a. bəndinin b. qeydinin məqsədləri üçün maliyyə əməliyatlarına nəqliyyat xidmətləri və ya kreditlərin verilməsinə görə yığımlar və ödənişlər daxil edir.
c) şifrələnmiş məlumatları birbaşa başqa radiotelefona və ya radioçıxışı olan simsiz şəbəkə avadanlığından (RAN) fərqli olan avadanlığa ötürmək üçün texniki imkanları olmayan, habelə RAN avadanlığı vasitəsilə şifrələnmiş məlumatları ötürmək üçün imkanı olmayan (məsələn, mobil şəbəkə kontrollerinin (RNC) və ya baza stansiyaların kontrollerinin (BSC) üzərindən) mülki təyinatlı portativ və ya mobil radiotelefonlara (məsələn, kommersiya mülki radiorabitə şəbəkə sistemlərində istifadəsi üçün);
d) istehsalçının spesifikasiyasına görə 400 m-dən az gücləndirilmədən maksimum effektiv simsiz diapazonuna malik, ucdan-uca şifrələmənin texniki imkanlarına malik olmayan (yəni terminal və ev baza stansiyası arasında retranslyasiyasız, tək keçidli) simsiz telefon avadanlığına;
e) yalnız ictimaiyyətə açıq və ya kommersiya kriptoqrafiya standartlarından istifadə edən (kütləvi əlçatan olmayan antipirat funksiyaları istisna olmaqla), habelə kriptoqrafiyaya dair qeydin (5-ci kateqoriyanın 2-ci hissəsinin 3-cü qeydi) a.2.-a.4. bəndlərinin müddəalarına cavab verən və orijinal (uyğunlaşdırılmamış) qurğuların kriptoqrafiya imkanlarına təsir etməyən xassələri ilə mülki sahədə xüsusi tətbiqi üçün uyğunlaşdırılmış mülki təyinatlı portativ və ya mobil radiotelefonlara və analoji simsiz abunəçi qurğularına;
f) “informasiya təhlükəsizliyi” funksiya imkanları simsiz “fərdi şəbəkə”nin funksiya imkanları ilə məhdudlaşdırılmış və yalnız ictimaiyyətə açıq və ya kommersiya kriptoqrafiya standartlarından istifadə edən məmulatlarına;
g) kriptoqrafiyaya dair qeydin (5-ci kateqoriyasının 2-ci hissəsinin 3-cü qeydi) a.2.-a.4. bəndlərinin müddəalarına cavab verən, radiotezliyin çıxış gücü 0,1 Vt (20 dBm) və ya daha az olan və paralel olaraq 16 və ya daha az istifadəçini dəstəkləyən mülki istifadə üçün işlənmiş radioçıxışı olan simsiz mobil şəbəkə avadanlıqlarına (RAN);
h) “informasiya təhlükəsizliyi” imkanları “əməliyyatlar, idarəetmə və ya texniki xidmət”in vəzifələri ilə məhdudlaşdırılmış və yalnız ictimaiyyətə açıq və ya kommersiya kriptoqrafiya standartlarından istifadə edən marşrutlaşdırıcılarda, kommutatorlarda, şlüzlarda və ya relelərdə; və ya
i) “informasiya təhlükəsizliyi” funksiyası aşağıdakı bütün xarakteristalara uyğun olan ümumi təyinatlı kompüter avadanlıqları və ya serverlər:
1. yalnız ictimaiyyətə açıq və ya kommersiya kriptoqrafiya standartlarından istifadə edən; və
2. aşağıdakı hər hansı birinə uyğun olan:
a) 5-ci kateqoriyanın 2-ci hissəsinin 3-cü qeydinin müddəalarına cavab verən mərkəzi prosessorun ayrılmaz hissəsidir;
b) 5D002 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan əməliyyat sisteminin ayrılmaz hissəsidir; və ya
c) “əməliyyatlar, idarəetmə və ya texniki xidmət”in funksiyalarının yerinə yetirilməsi ilə məhdudlaşır;
j) aşağıdaki bütün xarakteristikalara cavab verən mülki sənaye tətbiqi üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıq:
1. aşağıdakılardan hər hansı biri olan:
a) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikalara cavab verən şəbəkə imkanları olan son nöqtə cihazı:
1. “informasiya təhlükəsizliyi” funksiyası qeyri-ixtiyari seçilmiş məlumatların və ya “əməliyyatlar, idarəetmə və ya texniki xidmət” vəzifələrinin təmin edilməsi ilə məhdudlaşır; və ya
2. avadanlığın tətbiq sahəsi mülki sənaye tətbiqi ilə məhdudlaşır; və ya
b) aşağıdaki bütün xarakteristikalara malik olan şəbəkə avadanlığı:
1. yuxarıdakı j.1.a bəndində göstərilən cihazlarla əlaqədə olmaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş; və
2. “informasiya təhlükəsizliyi” funksiyası yuxarıdakı j.1.a bəndində qeyd olunan avadanlığın mülki sənaye tətbiqi ilə və ya bu şəbəkə avandanlığının və ya bu qeydin j. bəndində qeyd olunan digər avadanlığın “əməliyyatlar, idarəetmə və ya texniki xidmət” vəzifələrinin dəstəklənməsi ilə məhdudlaşır; və
2. “informasiya təhlükəsizliyi” funksiyası üçün yalnız ictimaiyyətə açıq və ya kommersiya kriptoqrafik standartlarından istifadə edilməsini nəzərdə tutur və kriptoqrafik funksionallığı istifadəçi tərəfindən asanlıqla dəyişdirilə bilməz.
1. 5A002.a. bəndinin j. qeydinin məqsədləri üçün mülki sənaye tətbiqi - “informasiya təhlükəsizliyi”, rəqəmsal rabitə, ümumi təyinatlı şəbəkələr və ya məlumatların emalı istisna olmaqla, şəbəkəyə qoşulmuş istehlakçı və ya hər hansı mülki sənaye və ya istehlakçı tətbiqi.
2. 5A002.a. bəndinin j.1.a.1. qeydinin məqsədləri üçün qeyri-ixtiyari seçilmiş məlumatlar - sistemin sabitliyi, məhsuldarlığı və ya fiziki xarakteristikalarının (məsələn, temperatur, təzyiq, axın sürəti, kütlə çəkisi, həcm, gərginlik, fiziki yer və s.) ölçülməsi ilə birbaşa əlaqəli olan və cihazın istifadəçisi tərəfindən dəyişdirilə bilməz sensor və ya ölçmə məlumatları
Kriptoqrafik aktivləşdirmənin açarı (qurğusu) olan;
5A001.b. bəndinin məqsədləri üçün kriptoqrafik aktivləşdirmənin açarı (qurğusu) aşağıdakı hər hansı biri üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş məmulatdır:
1. kriptoqrafiyaya dair qeydi (5-ci kateqoriyanın 2-ci hissəsinin 3-cü qeydi) nəzərə alaraq “kriptoqrafik aktivləşdirmə” vasitəsilə 5-ci kateqoriyanın 2-ci hissəsində göstərilməyən məmulatın (məhsulun) 5A002.a və ya 5D002.c.1 bəndində göstərilən digər məmulata (məhsula) çevrilməsi; və ya
2. “kriptoqrafik aktivləşdirmə” vasitəsilə 5-ci kateqoriyanın 2-ci hissəsində göstərilən məmulata (məhsula) 5A002.a bəndində göstərilən əlavə funksiyaların verilməsi
“kvant kriptoqrafiya”nın istifadəsi və ya yerinə yetirilməsi üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş.
Texniki qeyd. 5A002.c. bəndinin məqsədləri üçün “kvant kriptoqrafiya”, həmçinin açarların kvant paylanması (QKD) kimi tanınır
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan və ifratgeniş zolaqlı modulyasiya texnikasından istifadə edən sistemlər üçün kanalların formalaşdırılması kodlarının, şifr kodlarının və ya şəbəkənin eyniləşdirilməsi kodlarının generasiyası kriptoqrafiya metodlarının tətbiqi üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş:
1) buraxılış zolağının eni 500 MHs-dən çox olan; və ya
2) “buraxılış zolağının nisbi eni” 20% və ya daha çox olan
5A002.d. bəndində göstərilən “tezliyin sıçrayışlı köklənməsi” ilə sistemlər üçün kodları daxil edənlər istisna olmaqla, tezlik “spektrin genişləndirilməsi” sistemləri üçün kodların generasiyasına dair kriptoqrafiya texnikasının tətbiqi üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş
Qeyri-kriptoqrafik “informasiya təhlükəsizliyi” üçün aşağıdakı sistemlər, avadanlıqlar və komponentlər:
a) kompüter şəbəkəsinə icazəsiz daxilolmanın aşkarlanması məqsədlə mexaniki, elektrik və ya elektron vasitələrinin istifadəsi üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş kabel rabitə sistemləri;
Qeyd. 5A003.a. bəndi yalnız fiziki mühafizə səviyyəsi üçün tətbiq edilir. 5A003.a. bəndinin məqsədləri üçün fiziki mühafizəyə Açıq Sistemlərinin Etalon Modelinin (OSI) 1-ci Səviyyəsi daxil edilir (ISO/IEC 7498-1)
b) sağlamlığın qorunması, təhlükəsizlik və ya müəyyən olunmuş elektromaqnit uyğunluğu üzrə standartlara riayət etmək üçün tələb olunan istisna olmaqla, informasiya daşıyan siqnal sızmalarının azaldılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş
Kriptoqrafik dayanıqlığı sındırılmaq, zəiflətmək və “informasiya təhlükəsizliyi”ni yan keçmək üçün aşağıdakı sistemlər, avadanlıqlar və komponentlər:
a) kriptoanalitik funksiyaları yerinə yetirirmək üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş;
Qeyd. 5A004.a. bəndinə reversiv layihələndirilmə yolu ilə kriptoanalitik funksiyalarının yerinə yetirilməsi üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş sistemlər və ya avadanlıqlar daxil edilir.
Texniki qeyd. 5A004.a. bəndinin məqsədləri üçün kriptoanalitik funksiyalar – açıq (şifrlənməmiş) mətn, parollar və ya kriptoqrafik açarlar daxil olmaqla, məxfi dəyişənlərin və ya məxfi (həssas) məlumatların əldə edilməsi məqsədilə kriptoqrafik mexanizmləri yan keçmək üçün işlənmiş funksiyalardır.
b) 4A005 və ya 5A004.a. bəndində göstəriləndən fərqli olan aşağıdakı bütün fuksiyaları yerinə yetirmək üçün işlənmiş:
1. hesablayıcı və ya telekommunikasiya gurğularından emal edilməmiş məmulatların əldə edilməsi; və
2. 5A004.b.1. bəndində göstərilmiş funksiyanı yerinə yetirmək üçün cihazlar tərəfindən istifadə edilən “autentifikasiya” və ya avtorizasiya prosedurlarından yan keçmək.
Texniki qeyd. 5A004.b.1. bəndinin məqsədləri üçün hesablayıcı və ya telekommunikasiya qurğularından emal edilməmiş məlumatların əldə edilməsi – əməliyyat və ya fayl sistemindən asılı olmayaraq qurğunun məlumat daşıyıcısından (məsələn, əməli yaddaşdan (RAM), fleş kartdan və ya sərt maqnit diskdən) ikilik (binar) məlumatın əldə edilməsidir.
Qeyd 1. 5A004.b. bəndi hesablayıcı və telekommunikasiya qurğusunun “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün xüsusi olaraq işlənmiş sistemlərə və ya avadanlıqlara şamil edilmir.
Qeyd 2. 5A004.b. bəndinə daxil edilmir:
a) sazlayıcılar, hipervizorlar;
b) məntiqi məlumatların əldə edilməsi ilə məhdudlaşan qurğular;
c) Chip-Off texnologiyanı və ya JTAG interfeysi istifadə edən məntiqi məlumatların əldə edilməsi üçün məmulatlar; və ya
d) Jailbreak və ya rutinq əməliyyatları ilə məhdudlaşdırılmış və xüsusi olaraq işlənmiş məmulatlar
Sınaq, nəzarət və istehsalat avadanlıqları
“İnformasiya təhlükəsizliyi” üçün aşağıdakı sınaq, nəzarət və “istehsal” avadanlıqları:
a) 5A002, 5A003, 5A004 və ya 5B002.b. bəndində göstərilən avadanlıqların “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün xüsusi olaraq hazırlanmış avadanlıqlar;
b) 5A002, 5A003 və ya 5A004 bəndində göstərilən avadanlıqların və ya 5D002.a. və ya 5D002.c. bəndində göstərilən “proqram təminatı”nın “informasiya təhlükəsiz-liyi”nə dair funksiyalarını dəyərləndirmək və dəstəkləmək üçün xüsusi olaraq hazırlanmış ölçü avadanlıqları
Aşağıdakı “proqram təminatı”:
aşağıdakı hər hansı birinin “işlənmə”si, “istehsal”ı və ya “tətbiq”i üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”:
1. 5A002 bəndində göstərilən avadanlıqların və ya 5D002.c.1. bəndində göstərilən “proqram təminatı”nın;
2. 5A003 bəndində göstərilən avadanlıqların və ya 5D002.c.2. bəndində göstərilən “proqram təminatı”nın; və ya
3. aşağıdakı avadanlıqlar və ya “proqram təminatı”:
a) 5A004.a. bəndində göstərilən avadanlıqlar və ya 5D002.c.3.a. bəndində göstərilən “proqram təminatı”;
b) 5A004.b. bəndində göstərilən avadanlıqlar və ya 5D002.c.3.b. bəndində göstərilən “proqram təminatı”
5A002.b. bəndində göstərilən kriptoqrafik aktivləşdirmənin açarının (qurğunun) xarakteristikalarına malik olan “proqram təminatı”
aşağıdakı hər hansı birinin xarakteristikalarına malik olan və ya funksiyalarını modelləşdirən və ya həyata keçirən “proqram təminatı”:
1. 5A002.a., 5A002.c., 5A002.d. və ya 5A002.e. bəndində göstərilən avadanlıqlar;
Qeyd. 5D002.c.1. bəndi yalnız ictimaiyyətə açıq və ya kommersiya kriptoqrafik standartları həyata keçirən “əməliyyatlar, idarəetmə və ya texniki xidmət”in vəzifələri ilə məhdudlaşdırılmış “proqram təminatı”na şamil edilmir.
2. 5A003 bəndində göstərilən avadanlıqlar; və ya
3. aşağıdakı avadanlıqlar:
a) 5A004.a. bəndində göstərilən avadanlıqlar;
b) 5A004.b. bəndində göstərilən avadanlıqlar.
Qeyd. 5D002.c.3.b. bəndi “icazəsiz müdaxilə üçün proqram təminatı”na şamil edilmir
Aşağıdakı “texnologiya”:
5A002, 5A003, 5A004 və ya 5B002 bəndində göstərilən avadanlıqların 5D002.a. və ya 5D002.c. bəndində göstərilən “proqram təminatı”nın “işlənmə”si, “istehsal”ı və ya “tətbiq”i üçün ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”.
Qeyd. 5E002.a. bəndi ilə 5A004.b., 5D002.a.3.b., və ya 5D002.c.3.b. bəndinə dair “texnoloğiya”lara nəzarət edilmir
5A002.b. bəndində göstərilən kriptoqrafik aktivləşdirmənin açarının (qurğunun) xarakteristikalarına malik olan “texnologiya”.
Qeyd. 5E002 bəndi 5-ci kateqoriyanın 2-ci hissəsində göstərilən məhsulun funksiyalarının, xarakteristikalarının və ya metodlarının həyata keçirilməsinin dəyərləndirilməsi və ya müəyyən edilməsi üçün aparılan prosedurlar vasitəsilə əldə edilən “informasiya təhlükəsizliyi”nə dair texniki məlumatlara şamil edilir
Sensorlar və lazerlər
Sistemlər, avadanlıqlar və komponentlər
Aşağıdakı akustik sistemlər, avadanlıqlar və komponentlər:
aşağıdakı dəniz akustik sistemləri, avadanlıqlar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
aşağıdakı aktiv (ötürücü və qəbuledici/ötürücü) sistemlər, avadanlıqlar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
Qeyd. 6A001.a.1. bəndi aşağıdakı avadanlığa şamil edilmir:
a) ± 20%-dən çox olan bucaq diapazonunda skanlama funksiyasını yerinə yetirməyən və funksiyası suyun dərinliyini, suya batırılmış və ya batmış obyektlərə qədər məsafəni ölçməklə və ya balıq ovu kəşfiyyatı ilə məhdudlaşan şaquli şəkildə işləyən exolotlara;
b) aşağıdakı akustik buylara:
1. akustik qəza mayaklarına;
2. hərəkət etmək və ya sualtı vəziyyətə qayıtmaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş məsafədən idarəedilən akustik buylara (pinger)
dəniz dibinin akustik çəkilişi üçün aşağıdakı avadanlıq:
suüstü gəmilərdən dəniz dibinin topoqrafik (batimetrik) xəritələrinin çəkilişi üçün işlənmiş və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan avadanlıq:
a) vertikala görə 20°-dən böyük bucaq altında ölçmək üçün işlənmiş;
b) 600 m-dən çox dərinlikdə dəniz dibinin relyefini ölçmək üçün işlənmiş;
c) zondlama çözümlülüyü 2-dən az; və
d) bütün aşağıdakıların kompleks kompensasiyası yolu ilə dərinliyin təyininin “dəqiqliy”ində artıma malik:
1. akustik sensorun yırğalanması;
2. suda siqnalın sensordan dəniz dibinə və geriyə yayılması; və
3. sensorun yerləşdiyi yerdə səs sürəti;
1. 6A001.a.1.a.1.c. bəndinin məqsədləri üçün zondlama çözümlülüyü görünüş sahəsinin zolaq eninin (dərəcədə) görünüş zolağındakı zondlama ölçmələrinin maksimum sayına nisbətidir.
2. 6A001.a.1.a. bəndinin məqsədləri üçün “dəqiqliy”in artımına xarici vasitələrlə kompensasiya etmək imkanı daxildir
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan dəniz dibinin sualtı topoqrafiq (batimetrik) çəkilişi üçün işlənmiş avadanlıq:
Texniki qeyd. 6A001.a.1.a.2. bəndinin məqsədləri üçün akustik sensor tərəfindən göstərilən təzyiq səviyyəsi avadanlığın daldırma dərinliyini müəyyən edir.
a) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
1. 300 m-dən çox dərinlikdə istismar üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş; və
2. zondlama sürəti 3800 m/san çox olan; və ya
Texniki qeyd. 6A001.a.1.a.2.a.2. bəndinin məqsədləri üçün zondlama sürəti 100%-li əhatə etmə şərti ilə sensorun işləyə bildiyi maksimum sürətinin [m/san] işçi zolaqda ölçmələrin maksimum sayına vurma əməli ilə müəyyən edilir. İki istiqamətdə zondlayan sistemlər (3D sonarlar) üçün istənilən istiqamətdə maksimum zondlama sürətindən istifadə edilməlidir.
b) 6A001.a.1.a.2.a. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan sualtı tədqiqatlar üçün avadanlıq:
1. 100 m-dən çox dərinliklərdə istismar üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş;
2. vertikala görə 20°-dən böyük bucaq altında ölçmək üçün işlənmiş;
3. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) 350 kHs-dən az işçi tezliyi; və ya
b) akustik sensorun səviyyəsinə görə 200 m-dən artıq diapazonda dəniz dibinin topoqrafik (batimetrik) çəkilişi üçün işlənmiş; və
4. bütün aşağıdakı xarakteristikaların kompensasiyası yolu ilə dərinliyin müəyyən etmə “dəqiqliy”inin artırılması:
a) akustik sensorun yırğalanması;
b) suda siqnalın sensordan dəniz dibinə və geriyə yayılması; və
c) sensorun yerləşdiyi yerdə səs sürəti
dəniz dibi relyefinin vizual təsviri üçün işlənmiş və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan yan görünüş hidrolokatorları (SSS) və ya sintezləşdirilmiş aperturalı hidrolokatorlar (SAS):
a) 500 m-dən çox dərinliklərdə istismar üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş;
b) hərəkət trayektoriyası boyu çözümlülüyü 15 sm-dən az olan maksimum işçi məsafədə 570 m/san-dən artıq sahəni əhatə etmə sürəti; və
c) hərəkət trayektoriyasına perpendikulyar çözümlülüyü 15 sm-dən az olan;
6A001.a.1.a.3. bəndinin məqsədləri üçün:
1. sahəni əhatə etmə sürəti [m/san] - hidrolokasiya məsafəsinin [m] bu məsafədə hidrolokatorun maksimum işçi sürətinə [m/san] ikiqat hasilinə bərabərdir;
2. yalnız yan görünüş hidrolokatorlara (SSS) tətbiq edilən hərəkət trayektoriyası boyu çözümlülüyü [sm] azimutal (üfüqi) diapazonun eninin [dərəcə] hidrolokasiya məsafəsi ilə (m) və 0,873 ilə hasilinə bərabərdir;
3. hərəkət trayektoriyasına perpendikulyar çözümlülüyü [sm] 75-in siqnal tezlik diapazonunun eninə [kHs] nisbətinə bərabərdir
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan obyektin aşkarlanması və ya yerləşdiyi yerin müəyyən edilməsi üçün işlənmiş sistemlər və ya qəbuledici və ötürücü antena qəfəsləri:
1. ötürücü tezliyi 10 kHs-dən aşağı;
2. 10 kHs-dən 24 kHs-ə qədər diapazonda (24 kHs daxil olmaqla) işçi tezlikli avadanlıqlar üçün səs təzyiqinin səviyyəsi 224 dB-dən yuxarı (1 metrə 1 mkPa);
3. 24 kHs - 30 kHs diapazonunda işçi tezlikli avadanlıqlar üçün səs təzyiqinin səviyyəsi 235 dB-dən yuxarı (1 metrə 1 mkPa);
4. istənilən oxa görə 1-dən dar şüaların formalaşması və 100 kHs-dən aşağı işçi tezliyinə malik;
5. 5120 m-dən çox uzaqlıqda olan hədəfi ayırdetmə qabiliyyətinə malik olan; və ya
6. 1000 m-dən çox dərinliklərdə təzyiqə davamlı olaraq normal fəaliyyət üçün işlənmiş və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik çeviricisi olan:
a) təzyiqə dinamik köklənən; və ya
b) qurğuşunlu titanat sirkonatdan hazırlananlar istisna olmaqla, digər çevirici elementləri olan
fərdi və ya müəyyən kombinasiyada fəaliyyət göstərən pyezoelektrik, maqnitstriksion, elektrostriksion, elektrodina-mik və ya hidravlik elementləri birləşdirən dəyişdiriciləri olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan akustik projektorlar:
Qeyd 1. 6A001 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan avadanlıq üçün xüsusi olaraq işlənmiş dəyişdiriciləri olan akustik projektorların nəzarət statusu həmin başqa avadanlığın nəzarət statusu əsasında müəyyən edilir.
Qeyd 2. 6A001.a.1.c. bəndi yalnız şaquli istiqamətli elektron səs mənbələrinə, mexaniki (məsələn, pnevmatik və ya buxar-zərbəli odlu silahlar) və ya kimyəvi (məsələn, partladıcı) mənbələrə şamil edilmir.
Qeyd 3. 6A001.a.1.c. bəndində göstərilən pyezoelektrik elementlərə bərk məhluldan yetişdirilmiş qurğuşun-maqnezium niobat/qurğuşun titanat (Pb(Mg1/3Nb2/3)O3-PbTiO3 və ya PMN-PT) və ya bərk məhluldan yetişdirilmiş qurğuşun-indium niobat/qurğuşun-maqnezium niobat/ qurğuşun titanat (Pb(In1/2Nb1/2)O3-Pb(Mg1/3Nb2/3 )O3-PbTiO3 və ya PIN-PMN-PT) monokristallarından hazırlanmış elementlər də daxil edilir.
1. 10 kHs-dən aşağı tezlikdə işləyən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) 100%-li davamlı rejimdə istismar üçün nəzərdə tutulmamış və sərbəst səs sahəsində mənbənin akustik güc səviyyəsi (SLRMS) (şüa mənbəyindən 1 m məsafədə 1 mkPa nisbətində) (10log(f)+169,77) dB-dən çox olan (burada, f - 10kHs-dən aşağı tezlik diapazonunda gərginlik üzrə maksimum ötürmə əmsalı (Transmitting Voltage Response-TVR) zamanı Hersdə ifadə olunan tezlikdir); və ya
b) 100%-li davamlı rejimdə istismar üçün nəzərdə tutulmuş və sərbəst səs sahəsində mənbənin akustik güc səviyyəsi (SLRMS) (şüa mənbəyindən 1 m məsafədə 1 mkPa nisbətində) (10log(f)+159,77) dB–dən çox olan (burada, f - 10kHs-dən aşağı tezlik diapazonunda gərginlik üzrə maksimum ötürmə əmsalı (Transmitting Voltage Response-TVR) zamanı Hersdə ifadə olunan tezlikdir); və ya
Texniki qeyd. 6A001.a.1.c.1. bəndinin məqsədləri üçün sərbəst səs sahəsində mənbənin akustik güc səviyyəsi (SLRMS) akustik şüa mənbəyinin uzaq sahəsindəki akustik oxunda maksimum şüa yayma üzrə müəyyən olunur. Məlum TVR-də onun kəmiyyəti aşağıdakı düstur ilə müəyyən edilə bilər: (şüa mənbəyindən 1 m məsafədə 1 mkPa nisbətində) SLRMS = (TVR+20log VRMS) dB. Burada, SLRMS - sərbəst səs sahəsində mənbənin akustik güc səviyyəsidir, TVR - gərginlik üzrə ötürülmə əmsalıdır və VRMS - akustik şüa mənbəyinin işə salma siqnalının gərginliyidir.
3. yan tezlik ləçəyinin səviyyəsinin azaldılması 22 dB-dən yüksək olan
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan suüstü gəmilərin və ya sualtı aparatların mövqeyini müəyyən etmək üçün işlənmiş akustik sistemlər, avadanlıqlar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
1. aşkaretmə məsafəsi 1000 m-dən çox olan; və
2. 1000 m-ə qədər məsafədə ölçmə zamanı mövqeləşmə dəqiqliyi (orta kvadratik) 10 m-dən az olan.
Qeyd. 6A001.a.1.d. bəndinə daxildir:
a) iki və ya daha çox siqnal buyları arasında “siqnalın (koherent) emalı”nı istifadə edən avadanlıq və suüstü gəmilərin və sualtı aparatların hidrofon qurğusu;
b) mövqe göstəricisini hesablamaq üçün səsin yayılma sürətinin xətasını avtomatik düzəldən avadanlıq
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan üzgüçülərin və ya dalğıcların aşkar edilməsi, yerinin təyin edilməsi və avtomatik sinifləşdirilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş aktiv fərdi hidrolokasiya sistemləri, habelə onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş ötürücü və qəbuledici akustik qəfəslər:
1. aşkarlama məsafəsi 530 m-dən çox olan;
2. 530 m-ə qədər məsafədə ölçülmüş mövqeləşmə dəqiqliyi 15 m-dən az olan (orta kvadratik); və
3. ötürülən impulslu siqnalın buraxılış zolağı 3 kHs-dən çox olan.
Xüsusi qeyd. Hərbi məqsədlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş dalğıcları aşkaretmə sistemləri üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına baxın (10-cu kateqoriya).
Texniki qeyd. 6A001.a.1.e. bəndinin məqsədləri üçün müxtəlif ətraf mühit şərtlərində müəyyən olunmuş müxtəlif aşkarlama məsafələrində maksimum aşkarlama məsafəsi istifadə edilir
aşağıdakı passiv sistemlər, avadanlıqlar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
Qeyd. 6A001.a.2. bəndi həmçinin ayrı-ayrı aktiv avadanlığın normal tətbiqi ilə əlaqədar olub-olmamasından asılı olmayaraq qəbuledici avadanlıqlara və onlar üçün xüsusi işlənmiş komponentlərə şamil edir
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan hidrofonlar:
Qeyd. Başqa avadanlıq üçün xüsusi olaraq işlənmiş hidrofonların nəzarət statusu həmin digər avadanlığın nəzarət statusu ilə müəyyən edilir.
6A001.a.2.a. bəndinin məqsədləri üçün:
1. hidrofonlar akustik çıxış kanalı formalaşdıran bir və ya daha çox həssas elementdən ibarət olur. Çox elementdən ibarət olan hidrofonlar hidrofon qrupu kimi adlandırıla bilər;
2. passiv qəbuledicilər kimi işləmək üçün nəzərdə tutulmuş sualtı akustik çeviricilər - hidrofonlardır.
1. tərkibində davamlı işləyən elastik həssas elementləri olan;
2. tərkibində diametri və ya uzunluğu 20 mm-dən az və elementlər arası məsafəsi 20 mm-dən az olan diskret həssas elementlərinin elastik yığmaları olan;
3. aşağıdakı hər hansı bir həssas elementi olan:
b) poliviniliden flüoriddən (PVDF) və onun {P(VDF-TrFE) və P(VDF-TFE)} ({poli(vinilidenflüoridtri-flüoretilen) və poli(vinilidenflüorid-tetra-flüoretilen)}) sopolimerlərindən fərqli olan pyezoelektrik polimer plyonkalar;
c) elastik pyezoelektrik kompozitlər;
d) bərk məhluldan böyümüş qurğuşun-maqnezium niobat/qurğuşun titanatdan pyezoelektrik monokristallar (məsələn, Pb(Mg1/3Nb2/3)O3 -PbTiO3 və ya PMN-PT);
e) bərk məhluldan böyümüş qurğuşun-indium niobat/ qurğuşun-maqnezium niobat/qurğuşun titanatdan pyezoelektrik monokristallar (məsələn, Pb(In1/2 Nb1/2)O3-Pb(Mg1/3Nb2/3)O3-PbTiO3 və ya PIN-PMN-PT);
4. istənilən dərinlikdə heç bir sürətləndirmə kompensasiyası olmayan hidrofon həssaslığı 180 dB-dən yaxşı olan;
5. sürətləndirmə kompensasiyası ilə 35 m-dən çox dərinliyə təsir etmək üçün işlənmiş; və ya
6. 1000 m-dən çox dərinliklərdə işləmək üçün işlənmiş və 4 kHs-dən aşağı tezlikdə hidrofon həssaslığı 230 dB-dən yüksək olan.
1. 6A001.a.2.a.3.b. bəndinin məqsədləri üçün pyezoelektrik polimer plyonkaların həssas elementləri daşıyıcı konstruksiyaya və ya makaraya (özəyə) çəkilmiş və ya onlara bərkidilmiş qütbləşmiş polimer plyonkadan ibarətdir.
2. 6A001.a.2.a.3.c. bəndinin məqsədləri üçün elastik pyezoelektrik kompozitlərin həssas elementləri onların tərkib hissəsi olan elektroizolyasiyalı, akustik şəffaflığa malik rezin, polimer və ya epoksid bağlayıcıda birləşmiş pyezoelektrik keramik hissəciklərdən və ya liflərdən ibarətdir.
3. 6A001.a.2.a. bəndinin məqsədləri üçün hidrofon həssaslığı orta kvadratik effektiv çıxış gərginliyinin orta kvadratik 1 V-luq etalon gənginliyinə nisbətinin 20-qatlı onluq loqarifması kimi müəyyən edilir. Bu tənlik ön gücləndiricisi olmayan hidrofon sensoru 1 mkPa orta kvadratik təzyiqli yastı dalğalı akustik sahəyə yerləşdirildiyi zaman müəyyən edilir.
Məsələn: həssaslığı 160 dB olan hidrofon (etalon gərginliyi 1 V/mkPa) belə sahədə 10-8 V çıxış gərginliyi verir, həssaslığı 180 dB olan hidrofon isə çıxışda yalnız 10-9 V gərginlik verə bilər. Beləliklə, 160 dB həssaslığı 180 dB-dən yaxşıdır
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan yedəklənən akustik hidrofon qəfəsləri:
Texniki qeyd. 6A001.a.2.b. bəndinin məqsədləri üçün hidrofon qəfəsləri çoxsaylı akustik çıxış kanallarını formalaşdıran bir neçə hidrofondan ibarətdir.
1. 12,5 m-dən az addım ilə yerləşdirilmiş hidrofon qrupları və ya 12,5 m-dən az addım ilə yerləşdiriləşdirilməsi üçün modifikasiya oluna bilən hidrofon qrupları;
2. 35 m-dən çox dərinliklərdə işləmək üçün işlənmiş və ya modifikasiya oluna bilən.
6A001.a.2.b.2. bəndinin məqsədləri üçün 6A001.a.2.b.1. və 6A001.a.2.b.2. bəndlərində qeyd olunan modifikasiya oluna bilən ifadəsi yerləşdirilməsi və ya işçi dərinliyi həddinin dəyişdirilməsi üzrə hidrofon qrupunun təkmilləşdirilməsi üçün birləşmələrin sxemlərini və ya qarşılıqlı bağlantılarını dəyişmək imkanına malik olması anlamını bildirir. Belə imkanlara daxildir - ehtiyat keçiricilərinin sayının işçi keçiricilərinin sayından 10%-dən çox olması; birdən çox hidrofon qruplarını tənzimlənən və ya nəzarətini təmin edən hidrofon qrupunun konfiqurasiyasının kökləmə bloklarının və ya dərinliyə daxilolmanı məhdudlaşdıran qurğuların mövcudluğudur.
3. 6A001.a.2.d. bəndində göstərilən idarə edilən sensorları olan;
4. uzununa bərkidilmiş qəfəslərin birləşdirici kabelləri olan;
5. diametri 40 mm-dən az olan yığılmış qəfəsləri olan;
7. 6A001.a.2.a. bəndində göstərilən hidrofonların xarakteris-tikalarına malik olan; və ya
8. 6A001.a.2.g. bəndində göstərilən akselerometr əsaslı hidroakustik sensorları olan
yedəklənən akustik hidrofon qəfəslərində tətbiq etmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş, “istifadəçi tərəfindən proqram-laşdırıla bilən”, spektral analiz, rəqəmsal filtrləmə və Furye sürətli çevrilmənin və ya başqa çevrilmələrin və ya proseslərin istifadəsi ilə şüanın formalaşdırılması daxil olmaqla, zaman və ya tezlik sahəsində işləmə və korrelyasiyası olan məlumatların işləməsi üçün aparatlar
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan istiqamət-ləndirici sensorlar:
1. “dəqiqliy”i ± 0,5-dən yaxşı olan; və
2. 35 m-dən çox dərinliklərdə işləmək üçün hazırlanmış və ya 35 m-dən çox dərinliklərdə işləmək üçün nəzərdə tutulmuş tənzimlənən və ya dəyişilə bilən dərinliyə həssas qurğusu olan.
Xüsusi qeyd. İnersial idarəetmə sistemləri üçün 7A003.c. bəndinə baxın
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan su dibi və ya suya batırılmış kabellər formasında hidrofon qəfəsləri:
1. 6A001.a.2.a. bəndində göstərilən hidrofonları birləşdirən;
2. bütün aşağıdakı xarakteristikalara malik olan, hidrofon qrupların multipleksləşdirilmiş siqnal modullarını birləşdirən:
a) 35 m-dən çox dərinliklərdə işləmək üçün hazırlanmış və ya 35 m-dən çox dərinliklərdə işləmək üçün nəzərdə tutulmuş tənzimlənən və ya dəyişilə bilən dərinliyə həssas qurğusu olan; və
b) yedəklənən akustik hidrofon qəfəslərin modulları ilə operativ sürətdə qarşılıqlı fəaliyyət göstərə bilən; və ya
3. 6A001.a.2.g. bəndində göstərilən akselerometr əsaslı hidroakustik sensorları birləşdirən
su dibi və ya suya batırılmış kabel sistemləri üçün xüsusi olaraq işlənmiş, “istifadəçi tərəfindən proqramlaşdırıla bilən”, spektral analiz, rəqəmsal filtrləmə və Furye sürətli çevrilmənin və ya başqa çevrilmələrin və ya proseslərin istifadəsi ilə şüanın formalaşdırılması daxil olmaqla, zaman və ya tezlik sahəsində işləmə və korrelyasiyası olan məlumatların işləməsi üçün aparatlar
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan akselerometr əsaslı hidroakustik sensorlar:
1. üç ayrı-ayrı ox boyunca düzülmüş üç akselerometrdən ibarət olan;
2. sürətlənməyə həssaslığın son həddi 48 dB-dən daha yaxşı (1000 mV 1 q-a nisbəti);
3. 35 metrdən çox dərinliklərdə istismar üçün işlənmiş; və
4. işçi tezliyi 20 kHs-dən az olan
Qeyd. 6A001.a.2.g. bəndi hissəciklərin sürətini müəyyən edən sensorlara və ya geofonlara şamil edilmir.
1. 6A001.a.2.g. bəndinin məqsədləri üçün akselerometr əsaslı hidroakustik sensorlar, həmçinin vektor sensorları kimi tanınır.
2. 6A001.a.2.g.2. bəndinin məqsədləri üçün sürətlənməyə həssaslıq sensorun orta kvadratik çıxış gərginliyinin 1 V-luq orta kvadratik etalon gərginliyinə nisbətinin 20-qatlı onluq loqarifması kimi müəyyən edilir. Bu tənlik ön güclədiricisi olmayan hidroakustik sensoru 1 q-a bərabər olan orta kvadratik sürətlənmə ilə (yəni 9,81 m/san2) akustik sahənin dalğasının müstəvisində yerləşdirildiyi zaman müəyyən edilir
aparat daşıyıcısının dəniz dibinə nisbətdə üfüqi sürətini ölçmək üçün işlənmiş korrelyasiya və Dopler ölçüləri əsasında hidrolokasiya laqların üzərində aşağıdakı aparatlar:
1. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan korrelyasiya ölçüləri əsasında hidrolokasiya laqların üzərində aparatlar:
a) daşıyıcı ilə dəniz dibi arasında 500 m-dən çox məsafədə istismar üçün işlənmiş; və ya
b) sürət təyinetmə “dəqiqliy”i sürətin 1%-dən çox olan;
2. sürət təyinetmə “dəqiqliy”i sürətin 1%-dən çox olan dopler ölçülərin əsasında laqların üzərində hidrolokasiya aparatları.
Qeyd 1. 6A001.b. bəndi təyinatı aşağıdakı hər hansı bir məqsədlə məhdudlaşdırılan exolotlara şamil edilmir:
a) suyun dərinliyinin ölçülməsi;
b) su altına salınmış və batmış obyektlərə qədər məsafənin ölçülməsi; və ya
c) balıq karvanlarının axtarışı.
Qeyd 2. 6A001.b. bəndi suüstü gəmilərə quraşdırılmaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş aparatlara şamil edilmir
Aşağıdakı optik sensorlar və ya cihazlar, onların komponentləri:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 6A102 bəndinə baxın
aşağıdakı optik detektorlar:
“kosmosda tətbiqi üçün yararlı” aşağıdakı bərkcisimli detektorlar:
Qeyd. 6A002.a. bəndinin məqsədləri üçün bərkcisimli detektorlara “fokus müstəvili matris qəbulediciləri” də daxildir.
a) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olan bərkcisimli detektorlar:
1. maksimum həssaslığı 10 nm-dən 300 nm-ə qədər dalğa uzunluğu diapazonunda olan; və
2. 400 nm-dən çox dalğa uzunluğunda maksimum həssaslığın nisbətində 0,1%-dən az həssaslığı olan;
b) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olan bərkcisimli detektorlar:
1. maksimum həssaslığı 900 nm-dən 1200 nm-ə qədər dalğa uzunluğu diapazonunda olan; və
2. həssaslığın “zaman sabiti” 95 nsan və ya daha az olan;
c) maksimum həssaslığı 1200 nm-dən 30000 nm-ə qədər dalğa uzunluğu diapazonunda olan “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” bərkcisimli detektorlar;
d) maksimum həssaslığı 300 nm-dən 900 nm-ə qədər dalğa uzunluğu diapazonunda olan və qəfəsdə 2048-dən çox elementi olan “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” “fokus müstəvili matris qəbulediciləri”
aşağıdakı elektron-optik çeviricilər və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
Qeyd. 6A002.a.2. bəndi yalnız aşağıdakı hər hansı biri ilə məhdudlaşdırılmış, vakuumda elektron-həssas qurğusu olan təsviri formalaşdırmayan fotoelektron gücləndiricilərinə tətbiq olunmur:
a) yeganə metal katodlu; və ya
b) mərkəzarası məsafəsi 500 mkm-dən çox olan metal anodlu.
Texniki qeyd. 6A002.a.2. bəndinin məqsədləri üçün yükün multiplikasiyası təsvirin elektron gücləndirilməsi formasıdır və zərbəli ionlaşma prosesin nəticəsində yük daşıyıcılarının yaranması ilə xarakterizə olunur. Yükün multiplikasiyası sensorları elektron-optik çeviricilər, bərkcisimli detektorlar və ya “fokus müstəvili matris qəbulediciləri” formasında ola bilər
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan elektron-optik çeviricilər:
1. 400 nm-dən 1050 nm-ə qədər dalğa uzunluğu diapazonunda maksimum həssaslıq;
2. aşağıdakı hər hansı birinin istifadəsi ilə təsvirin elektron gücləndirilməsi:
a) dəliklərinin addımı 12 mkm və daha az olan (mərkəzlər arası məsafə) mikrokanal lövhə; və ya
b) mikrokanal lövhəsindən fərqli olaraq “yükün multiplikasiyası”na nail olmaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş, binarlaşmamış piksellərin addımı 500 mkm və ya daha az olan elektron həssas element; və
3. aşağıdakı hər hansı bir fotokatod:
a) işığa həssaslığı 350 mkA/lm-dən çox olan çoxqələvili fotokatodlar (məsələn, S-20, S-25);
b) GaAs və ya GaİnAs əsasında fotokatodlar; və ya
c) maksimum “spektral həssaslığ”ı 10 mA/Vt-dan çox olan “III/V qrupların birləşmələri” əsasında digər yarımkeçirici fotokatodlar
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan elektron-optik çeviricilər:
1. 1050-1800 nm dalğa uzunluğu diapazonunda maksimum həssaslığı olan;
2. aşağıdakı hər hansı birinin istifadəsi ilə təsvirin elektron gücləndirilməsi:
a) dəliklərin addımı 12 mkm və daha az olan (mərkəzlər arası məsafə) mikrokanal lövhə; və ya
b) qeyri-binar piksellərin addımı 500 mkm və ya daha az olan, mikrokanal lövhədən fərqli formada “yükün multiplikasiyası”na nail olmaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş elektron həssas element; və
3. maksimum “spektral həssaslığ”ı 15 mA/Vt-dan çox olan “III/V qrupların birləşmələri” (məsələn, GaAs və ya GaİnAs) əsasında olan yarımkeçirici fotokatodlar və elektron köçürmə effektinə əsaslanan fotokatodlar
xüsusi olaraq işlənmiş aşağıdakı komponentlər:
1. dəliklərin addımı 12 mkm və ya daha az olan mikrokanal lövhələr;
2. mikrokanal lövhəsindən fərqli formada “yükün multiplikasiyası”na nail olmaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş, qeyri-binar piksellərin addımı 500 mkm və ya daha az olan elektron həssas element; və
3. “III/V qrupların birləşmələri” əsasında olan (məsələn, GaAs və ya GaİnAs) yarımkeçirici fotokatodlar və elektron köçürmə effektinə əsaslanan fotokatodlar.
Qeyd. 6A002.a.2.c.3. bənd aşağıdakı hər hansı birinin maksimum “spektral həssaslığ”ına nail olmaq üçün nəzərdə tutulmuş mürəkkəb yarımkeçirici fotokatodlara şamil edilmir:
a) 400 nm-dən 1050 nm-ə qədər dalğa uzunluğu diapazonunda maksimum həssaslığı 10 mA/Vt və ya daha az olan; və ya
b) 1050 nm-dən 1800 nm-ə qədər dalğa uzunluğu diapazonunda maksimum həssaslığı 15 mA/Vt və ya daha az olan
“kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olmayan aşağıdakı “fokus müstəvili matris qəbulediciləri”:
Xüsusi qeyd. “Kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olmayan mikrobolometrik “fokus müstəvili matris qəbulediciləri”nə yalnız 6A002.a.3.f. bəndi ilə nəzarət edilir.
Texniki qeyd. 6A002.a.3. bəndinin məqsədləri üçün xətti və ya ikiölçülü çoxelementli deteksiya qəfəsləri “fokus müstəvili matris qəbulediciləri”nə aid edilir.
Qeyd 1. 6A002.a.3. bəndinə fotokonduktiv və fotovoltaik qəfəsləri daxildir.
Qeyd 2. 6A002.a.3. bəndi aşağıdakılara şamil edilmir:
a) qurğuşun sulfid və ya qurğuşun selenid əsaslı çoxelementli hermetik fotokonduktiv elementlər (16 elementdən çox olmayan);
b) aşağıdakı hər hansı bir materialın əsasında olan piroelektrik detektorlar:
1. triqlisinsulfat və onun törəmələri;
2. qurğuşun-lantan-sirkonium titanat və onun törəmələri;
4. polivinilidenflüorid və onun törəmələri; və ya
5. barium-stronsium niobat və onun törəmələri;
c) “yükün multiplikasiyası”na nail olmaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş və 760 nm-dən çox dalğa uzunluğu diapazonda konstruktiv məhdudlaşdırılmış maksimum “spektral həssaslığ”ı 10 mA/Vt və ya daha az olan, aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “fokus müstəvili matris qəbulediciləri”:
1. sökülməsi və ya modifikasiyası imkanı olmadan konstruksiyasına daxil edilmiş həssaslığı məhdudlaşdıran mexanizmi olan; və
2. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) deteksiya elementinin ayrılmaz hissəsi olan və ya onunla birləşdirilmiş həssaslığının məhdudlaşdırıcı mexanizmi olan; və ya
b) yalnız quraşdırılmış həssaslığının məhdudlaşdırıcı mexanizmi ilə birlikdə işləyən “fokus müstəvidə qəfəslər”i olan;
Texniki qeyd. 6A002.a.3. bəndinin 2.c.2.a. qeydinin məqsədləri üçün detektor elementinin ayrılmaz hissəsi olan həssaslığın məhdudlaşdırıcı mexanizm detektoru qeyri işlək hala gətirmədən onu ayırmaq və ya modifikasiya etmək imkanı olmadan hazırlanmışdır.
d) 5130-dan az elementi olan termopil massivləri
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olmayan “fokus müstəvili matris qəbulediciləri”:
1. maksimum həssaslığı 900 nm-dən 1050 nm-ə qədər dalğa uzunluğunda olan ayrı-ayrı elementlər; və
2. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) həssaslığın “zaman sabiti” 0,5 nsan-dən az olan; və ya
b) “yükün multiplikasiyası”na nail olmaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş və maksimum “spektral həssaslığ”ı 10 mA/Vt-dan çox olan
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olmayan “fokus müstəvili matris qəbulediciləri”:
1. maksimum həssaslığı 1050 nm-dən 1200 nm-ə qədər dalğa uzunluğu diapazonunda olan ayrı-ayrı elementlər; və
2. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) həssaslığın “zaman sabiti” 95 nsan-dən az olan; və ya
b) “yükün multiplikasiyası”na nail olmaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş və maksimum “spektral həssaslığ”ı 10 mA/Vt-dan çox olan
maksimum həssaslığı 1200 nm-dən çox, lakin 30000 nm-dən az olan dalğa uzunluğunda olan ayrı-ayrı elementləri olan və “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olmayan qeyri-xətti (ikiölçülü) “fokus müstəvili matris qəbulediciləri”;
Xüsusi qeyd. “Kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olan və silisium və ya digər materiallar əsaslı mikrobolometrik “fokus müstəvili matris qəbulediciləri”nə yalnız 6A002.a.3.f. bəndi ilə nəzarət edilir
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olmayan xətti (birölçülü) “fokus müstəvili matris qəbulediciləri”:
1. maksimum həssaslığı 1200 nm-dən çox, lakin 30000 nm-dən az olan dalğa uzunluğunda olan ayrı-ayrı elementlər; və
2. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) sensor elementinin skanlama istiqamətinin qiymətinin sensor elementinin çarpaz skanlama istiqamətinin qiymətinə nisbəti 3,8-dən az olan; və ya
b) detektor elementində siqnalın emalı.
Qeyd. 6A002.a.3.d. bəndi yalnız germanium əsaslı detektor elementləri olan “fokus müstəvili matris qəbulediciləri”nə (elementlərin sayı 32-dən çox olmayan) şamil edilmir.
Texniki qeyd. 6A002.a.3.d. bəndinin məqsədləri üçün çarpaz skanlama istiqaməti detektor elementlərin xəttinə paralel ox boyunca istiqaməti, skanlama istiqaməti isə deteksiya elementlərin xəttinə perpendikulyar ox boyunca istiqaməti kimi müəyyən olunur
“kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olmayan və maksimum həssaslığı 3000 nm-dən çox, lakin 30000 nm-dən çox olmayan dalğa uzunluğunda olan ayrı-ayrı elementlərə malik olan xətti (birölçülü) “fokus müstəvili matris qəbulediciləri”
8000 nm-ə bərabər və ya daha çox, lakin 14000 nm-dən çox olmayan dalğa uzunluğu diapazonunda həssaslığın spektral filtrlənməsi tətbiq olunmayan ayrı-ayrı elementlərə malik olan mikrobololometrik material əsasında “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olmayan qeyri-xətti (ikiölçülü) infraqırmızı “fokus müstəvili matris qəbulediciləri”.
Texniki qeyd. 6A002.a.3.f. bəndinin məqsədləri üçün mikrobolometr anlayışı - infraqırmızı şüaların udulması zamanı qəbuledicidə baş verən temperatur dəyişikliyi hesabına müvafiq çıxış siqnalı yaradan termal təsvirin formalaşdırılması üçün qəbuledici kimi müəyyən olunur
“kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olmayan və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “fokus müstəvili matris qəbulediciləri”:
1. maksimum həssaslığı 400 nm-dən çox, lakin 900 nm-dən çox olmayan dalğa uzunluğunda olan ayrı-ayrı detector elementləri;
2. yükün multiplikasiyasına nail olmaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş və 760 nm-dən çox dalğa uzunluğunda maksimum “spektral həssaslığ”ı 10 mA/Vt-dan çox olan; və
3. 32-dən çox elementi olan
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan və məsafədən zondlamanın tətbiq edilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş “monospektral təsvir sensorları” və “multispektral təsvir sensorları”:
1. məkan görüntü imkanı (IFOV) 200 mkrad-dan (mikroradian) az olan; və ya
2. 400 nm-dən çox, lakin 30000 nm-dən çox olmayan qədər dalğa uzunluğunda işləmək üçün nəzərdə tutulmuş və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
a) təsvirin çıxış məlumatlarını rəqəmsal formatda təmin edən; və
b) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olan; və ya
2. ani görünüş sahəsi (IFOV) 2,5 mrad-dan (miliradian) az olan və qeyri-silisiumlu detektorları istifadə edən, uçuş aparatların bortunda işləmək üçün işlənmiş.
Qeyd. 6A002.b.1. bəndi konstruksiyasında yalnız aşağıdakı hər hansı bir “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olmayan detektorları olan və ya “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olmayan “fokus müstəvili matris qəbulediciləri” olan və 300 nm-dən çox, lakin 900 nm-dən çox olmayan dalğa uzunluğunda maksimum həssaslığı olan “monospektral təsvir sensorları”na şamil edilmir:
1. “yükün multiplikasiyası”na nail olmaq üçün işlənməmiş və ya modifikasiya olunmamış yük rabitəli cihazlar (CCD); və ya
2. “yükün multiplikasiyası”na nail olmaq üçün işlənməmiş və ya modifikasiya olunmamış komplimentar quruluşlu metal-oksidli yarımkeçirici (CMOS) əsaslı cihazlar
aşağılakı hər hansı birini ehtiva edən təsvirin birbaşa görüntü avadanlığı:
1. 6A002.a.2.a. və ya 6A002.a.2.b. bəndində göstərilən xarakteristikalara malik olan təsvirin gücləndirilməsi üçün elektron-optik çeviricilər;
2. 6A002.a.3. bəndində göstərilən xarakteristikalara malik olan “fokus müstəvili matris qəbulediciləri”; və ya
3. 6A002.a.1. bəndində göstərilən bərkcisimli detektorlar.
Texniki qeyd. 6A002.c. bəndinin məqsədləri üçün birbaşa görüntü anlayışı vizual təsviri televiziya displeyi üçün elektron siqnala çevirmədən müşahidəçi insana göstərən və təsviri fotoqrafik, elektron və ya istənilən digər üsullarla saxlaya və ya qeyd edə bilməyən təsvir alma avadanlığına aiddir.
Qeyd. 6A002.c. bəndi GaAs-dən və ya GaİnAs-dən fərqli materiallar əsaslı fotokatodları olan aşağıdakı avadanlığa şamil edilmir:
a) istehsalat və ya mülki siqnal qurğuları, nəqliyyat və ya istehsalat hərəkətinin idarəetmə sistemləri və ya uçot sistemləri;
c) materialların yoxlanılması, çeşidlənməsi və ya xassələrinin analizi üçün texnoloji avadanlıq;
d) sənaye sobaları üçün alov detektorları;
e) laboratoriyalar üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıq
optik sensorlar üçün aşağıdakı xüsusi köməkçi komponentlər:
“kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olan kriosoyuducular
“kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olmayan, soyutma mənbəyinin temperaturu 218 K-dən (-55C) aşağı olan aşağıdakı kriosoyuducular:
a) nasazlıqlar arasındakı orta zaman (MTTF) və ya nasazlığa qədər orta zaman (MTBF) 2500 saatdan çox olan qapalı dövrəli kriosoyuducular;
b) kanalın xarici diametri 8 mm-dən az olan, Coul-Tomson (JT) dövrü ilə işləyən özünütənzimləyən minisoyuducular
akustik, termal, ətalət, elektromaqnit və ya radiasiya həssaslığını təmin etmək üçün kompozisiya və ya quruluş olaraq xüsusi olaraq hazırlanmış, və ya örtüyün köməyi ilə modifikasiya olunmuş optik həssas liflər.
Qeyd. 6A002.d.3. bəndi qazma burğularının zondlanması üçün xüsusi olaraq işlənmiş və xarici təsirdən örtüklə qorunmuş optik zondlama liflərinə şamil edilmir
6A002.a.3. bəndində göstərilən “fokus müstəvili matris qəbulediciləri” üçün xüsusi olaraq işlənmiş oxunan inteqral sxemlər (ROIC).
Qeyd. 6A002.f. bəndi mülki nəqliyyat vasitələrində tətbiqi üçün xüsusi olaraq hazırlanmış oxunan inteqral sxemlərə şamil edilmir.
Texniki qeyd. 6A002.f. bəndinin məqsədləri üçün oxunan inteqral sxemlər (ROIC) “fokus müstəvili matris qəbulediciləri”nin (“FDA”) əsasını təşkil edən və ya ona birləşmək üçün nəzərdə tutulmuş və detektor elementi tərəfindən verilən siqnalların oxunması (yəni çıxarılması və qeyd edilməsi) üçün istifadə olunan inteqral sxemlərdir. O, ən ROIC detektor elementlərindən yükü oxuyur, yükü çıxarır və ROIC daxilində və ya xaricində emal üçün detektor elementlərinin nisbi məkan mövqeyi və oriyentasiyası haqqında məlumatı saxlamaq üçün multipleksləşdirmə funksiyasını tətbiq edir
aşağıdakı kameralar, sistemlər və ya avadanlıq və onlar üçün komponentlər:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 6A203 bəndinə baxın
aşağıdakı nəzarət-ölçü cihazların kameraları və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
Qeyd. 6A003.a.3. - 6A003.a.5. bəndlərində göstərilən və modul quruluşuna malik olan nəzarət-ölçü cihazlarının kameraları istehsalçının spesifikasiyasına uyğun olaraq dəyişilən modullardan istifadə etmək üçün maksimum imkanlarına görə qiymətləndirilməlidir
müvəqqəti çözümlülüyü 50 nsan-dən çox olan elektron fotoxronoqraflar (elektron-optik kameralar, strik-kameralar)
sürəti 1000000 kadr/san-dən çox olan təsvirin kadrlaşması ilə elektron kameralar
bütün aşağıdakı xarakteristikalara malik olan elektron kameralar:
a) elektron pərdə sürəti (stroblama qabiliyyəti) tam kadr üçün 1 mksan-dən az olan; və
b) saniyədə 125 tam kadrdan çox çəkiliş sürətini təmin edən oxunma vaxtı
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan çıxarılıb-taxılan (dəyişilən) modullar:
1. 6A003.a. bəndində göstərilən və modul konstruksiyası olan nəzarət-ölçü cihazların kameraları üçün xüsusi olaraq işlənmiş; və
2. istehsalçının spesifikasiyasına əsasən bu kameralara 6A003.a.3., 6A.003.a.4. və ya 6A003.a.5. bəndində göstərilən xarakteristikaları təmin etməyə imkan verən
aşağıdakı təsvirin formalaşdırılması üçün kameralar:
Qeyd. 6A003.b. bəndi televiziya yayımı üçün xüsusi olaraq işlənmiş televiziya və ya videokameralara şamil edilmir
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan və maksimim həssaslığı 10 nm-dən çox, lakin 30000 nm-dən çox olmayan dalğa uzunluğunda olan bərkcisimli sensorları olan videokameralar:
a) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikalara malik olan:
1. monoxrom (ağ-qara) kameralar üçün bərkcisimli qəfəsdə 4x10-dan çox “aktiv piksel”;
2. üç bərkcisimli qəfəsi olan rəngli kameralar üçün bərkcisimli qəfəsdə 4x10-dan çox “aktiv piksel”; və ya
3. bir bərkcisimli qəfəs əsaslı rəngli kameralar üçün bərkcisimli qəfəsdə 12x10-dan çox “aktiv piksel”; və
b) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikalara malik olan:
1. 6A004.a. bəndində göstərilən optik güzgülər;
2. 6A004.d. bəndində göstərilən optiki nəzarət avadanlığı; və ya
3. kamerada toplanmış izləmə məlumatlarına şərh vermə imkanı.
1. 6A003.b.1. bəndinin məqsədləri üçün rəqəmsal videokameralar hərəkət edən təsvirlərin təsbit edilməsi (çəkmək, saxlamaq) üçün istifadə edilən “aktiv piksel” maksimum sayına görə qiymətləndirilməlidir.
2. 6A003.b.1.b.3. bəndinin məqsədləri üçün kameranın izləmə məlumatları anlayışı Yerə nisbətən kameranın görmə xəttinin istiqamətini müəyyən etmək üçün zəruri olan informasiyanı ifadə edir. Bura aşağıdakılar daxildir:
1) yerin maqnit sahəsinin istiqamətinə nisbətən formalaşan kameranın görmə xəttinin üfüqi bucağı; və
2) kameranın görmə xətti ilə Yerin üfüqü arasındakı şaquli bucaq
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan skanlama kameraları və skanlama kamera sistemləri:
a) maksimum həssaslığı 10 nm-dən çox, lakin 30000 nm-dən çox olmayan dalğa uzunluğunda olan;
b) hər bir qəfəsdə 8192-dən çox element olan xətti detektorlu qəfəslər; və
c) bir istiqamətdə mexaniki skanlama.
Qeyd. 6A003.b.2. bəndi aşağıdakı məqsədlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş skanlama kameralara və skanlama kamera sistemlərinə şamil edilmir:
a) sənaye və ya mülki təyinatlı fotosurətçıxaran maşınlar;
b) mülki, stasionar və yaxın məsafəli skanlama proqramları üçün xüsusi olaraq işlənmiş təsvir skanerləri (məsələn, təsvirlərin surətinin çıxarılması və ya sənədlərin, şəkillərin və ya fotoşəkillərin çap edilməsi); və ya
tərkibində 6A002.a.2.a. və ya 6A002.a.2.b. bəndində göstərilən elektron-optik çeviriciləri olan təsviri formalaşdıran kameralar
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikalara malik olan “fokus müstəvili matris qəbulediciləri” ilə təchiz olunmuş təsviri formalaşdıran kameralar:
a) 6A002.a.3.a. - 6A002.a.3.e. bəndlərində göstərilən “fokus müstəvili matris qəbulediciləri” ilə təchiz olunmuş;
b) 6A002.a.3.f. bəndində göstərilən “fokus müstəvili matris qəbulediciləri” ilə təchiz olunmuş; və ya
c) 6A002.a.3.g. bəndində göstərilən “fokus müstəvili matris qəbulediciləri” ilə təchiz olunmuş.
Qeyd 1. 6A003.b.4. bəndində göstərilən təsviri formalaşdıran kameralara enerji verildikdən sonra ən azı analoq və ya rəqəmsal çıxış siqnalı almağa imkan verən, oxunan inteqral sxemin “siqnalın emalı” üçün tələb olunan elektron qurğusu ilə birləşdirilmiş “fokus müstəvili matris qəbulediciləri” daxildir.
Qeyd 2. 6A003.b.4. bəndi 12 və ya daha az elementi olan müvəqqəti ləngimə və inteqrasiya ilə elementləri istifadə etməyən, xətti “fokus müstəvili matris qəbulediciləri” ilə təchiz olunmuş və aşağıdakı hər hansı bir məqsədlər üçün layihələndirilmiş təsviri formalaşdıran kameralara şamil edilmir:
a) yol və ya sənaye hərəkətinə və ya uçot sisteminə nəzarət üçün sənaye və mülki siqnalizasiya sistemləri;
b) tikililərdə, avadanlıqlarda və ya istehsal proseslərdə istilik axınlarının yoxlanılması və onlara nəzarət üçün sənaye avadanlığı;
c) materialın xassələrinə nəzarət, sinifləşdirilməsi və ya analizi üçün sənaye avadanlığı;
d) laboratoriyada isifadəsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıq;
Qeyd 3. 6A003.b.4.b. bəndi aşağıdakı hər hansı bir xatakteristikalara malik olan təsvirin çəkilməsi üçün kameralara şamil edilmir:
a) kadrların maksimum dəyişmə maksimum tezliyi 9 Hs və daha az olan;
b) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
1. minimum üfüqi və ya şaquli məkan görüntü imkanı (IFOV) 10 mrad-dan (miliradian) az olmayan;
2. çıxarılması mümkün olmayan təsbit edilmiş fokus məsafəli obyektivləri olan;
3. birbaşa görüntü displeyi olmayan;
4. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) görünüş sahəsində aşkar edilmiş faktiki müşahidə edilən təsvirin alınması üçün qurğuların olmaması; və ya
b) yalnız bir növ üzrə tətbiq olunmaq üçün işlənmiş və istifadəçi tərəfindən modifikasiya edilməsi imkanı olmayan kameralar; və ya
c) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan və mülki təyinatlı yerüstü sərnişin nəqliyyat vasitələrində quraşdırmaq üçün xüsusi olaraq hazırlanmış kameralar:
1. kameranın konfiqurasiyası və nəqliyyat vasitəsinin daxilində quraşdırılması yalnız sürücünün nəqliyyat vasitəsini təhlükəsiz idarə etməsinə yardım məqsədi daşıyır;
2. yalnız aşağıdakı hər hansı birinə quraşdırıldığı zaman işləyən:
a) ümumi kütləsi 4500 kq-dan az olan mülki təyinatlı yerüstü sərnişin nəqliyyat vasitələri; və ya
b) bu kameralarla işləmək üçün xüsusi işlənmiş və sertifikatlaşdırılmış sınaq avadanlığı; və
3. nəzərdə tutulduğu nəqliyyat vasitəsindən çıxarılan zaman kameranı qeyri-işlək vəziyyətə gətirən qurğusu olan.
1. 6A003.b.4. bəndinin 3.b.1. qeydində göstərilən məkan görüntü imkanı (IFOV) üfüqi baxış sahəsinə (FOV) və ya şaquli baxış sahəsinə (FOV) görə hesablanan minimum kəmiyyətdir.
Üfuqi məkan görüntü imkanı = üfuqi baxış sahəsi (FOV)/üfüqi detektor elementlərin sayı.
Şaquli məkan görüntü imkanı = şaquli baxış sahəsi (FOV)/ şaquli detektor elementlərin sayı.
2. 6A003.b.4. bəndinin 3.b.3. qeydinin məqsədləri üçün birbaşa görüntü anlayışı müşahidəçiyə vizual görüntünü hər hansı bir işıqdan qoruyucu mexanizmi olan gözə yaxın mikrodispley vasitəsilə verən infraqırmızı spektr sahəsində təsviri çəkən kameraya aid edilir.
Qeyd 4. 6A003.b.4.c. bəndi aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan təsviri çəkən kameralara şamil edilmir:
a) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
1. aşağıdakı yalnız bir növ tətbiq ilə məhdudlaşdırılmış və məkan daxilində rozetkadan işləmək üçün işlənmiş, sistemlərin və avadanlıqların daxili komponenti kimi quraşdırılmaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş kameralar:
a) istehsalat prosesinin monitorinqi üçün, keyfiyyətə nəzarət və ya materialların analizi;
b) elmi işlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş laboratoriya avadanlığı;
d) maliyyədə dələduzluq faktlarını aşkar edən aparatlar; və
2. yalnız aşağıdakı hər hansı bir obyektə quraşdırıldıqda işləyən:
a) nəzərdə tutulmuş sistemlərə və ya avadanlıqlara; və ya
b) texniki xidmət üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya sertikatlaşdırılmış avadanlığa; və
3. nəzərdə tutulduğu sistem (sistemlər) və ya avadanlıqdan çıxarılan zaman kameranı qeyri-işlək vəziyyətə gətirən qurğusu olan;
b) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan və mülki təyinatlı yerüstü sərnişin nəqliyyat vasitələrində və ya sərnişinlərin və nəqliyyat vasitələrin nəqli üçün bərələrdə quraşdırılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş kameralar:
1. kameranın konfiqurasiyası və nəqliyyat vasitəsinin və ya bərənin daxilində quraşdırılması yalnız sürücünün və ya operatorun nəqliyyat vasitəsini və ya bərəni təhlükəsiz idarə etməsinə yardım məqsədi daşıyır;
2. yalnız aşağıdakı hər hansı birinə quraşdırıldığı zaman işləyən:
a) ümumi kütləsi 4500 kq-dan az olan mülki təyinatlı yerüstü sərnişin nəqliyyat vasitəsi;
b) ümumi uzunluğu (LOA) 65 m və ya daha çox olan şərnişinlərin və nəqliyyat vasitələrin nəqli üçün bərə; və ya
c) bu kameralarla işləmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş və sertifikatlaşdırılmış sınaq avadanlığı; və
3. nəzərdə tutulduğu nəqliyyat vasitəsindən çıxarılan zaman kameranı qeyri-işlək vəziyyətə gətirən qurğusu olan;
c) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan və 760 nm-dən çox dalğa uzunluğunda konstruksiyası ilə məhdudlaşdırılmış maksimum “spektral həssaslığı”ı 10 mA/Vt-dan az olan:
1. kənarlaşdırılması və ya modifikasiya edilməsi imkanı olmayan konstruktiv daxil olmuş həssaslığı məhdudlaşdıran qurğusu olan;
2. həssaslığı məhdudlaşdıran mexanizmin çıxarılması zamanı kameranı qeyri-işlək vəziyyətə gətirən konstruktiv nəzərdə tutulmuş qurğusu olan; və
3. xüsusi olaraq sualtı tətbiqi üçün işlənməmiş və ya modifikasiya olunmamış; və ya
d) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
1. birbaşa görüntü displeyi və ya elektron təsvir displeyi olmayan;
2. görünüş sahəsində aşkar olunmuş faktiki müşahidə edilən təsvirin alınması üçün qurğuları olmayan;
3. “fokus müstəvili matris qəbulediciləri” yalnız nəzərdə tutulmuş kameraya quraşdırıldığı zaman işləyən; və
4. nəzərdə tutulduğu kameradan çıxarıldığı zaman onu qeyri-işlək vəziyyətə gətirən aktiv mexanizmi olan “fokus müstəvili matris qəbulediciləri”
6A002.a.1. bəndində göstərilən bərkcisimli detektorları olan təsvir kameraları
Aşağıdakı optik avadanlıq və komponentlər:
aşağıdakı optik güzgülər (əksedicilər, reflektorlar):
Texniki qeyd. 6A004.a. bəndinin məqsədi üçün lazerlə zədələnmə həddi (LIDT) ISO 21254-1:2011 standartına uyğun ölçülür.
Xüsusi qeyd. Litoqrafiya avadanlığı üçün xüsusi olaraq işlənmiş optik güzgülərə dair 3B001 bəndinə baxın.
1. Aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan və aktiv aperturası 10 mm-dən çox olan deformasiya olunan güzgülər, habelə onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
a) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
1. mexaniki rezonans tezliyi 750 Hs və ya daha çox olan; və
2. 200-dən çox güc qurğusu; və ya
b) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik lazerlə zədələnmə həddi (LIDT):
1. “fasiləsiz lazer”in istifadəsi zamanı 1kVt/sm-dən çox; və ya
2. impulsların təkrarlanma tezliyi 20 Hs olan və impuls müddəti 20 nsan olan “lazer”in istifadəsi zamanı 2 C/sm-dən çox;
6A004.a.1. bəndinin məqsədləri üçün:
1. Deformasiya olunan güzgülər – aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan güzgülərdir:
a) güzgüyə düşən optik siqnalda təhrifləri kompensasiya etmək üçün müvafiq qüvvələrin və ya fırlanma momentlərin təsiri ilə dinamik deformasiya olunan yeganə bütöv optik əks etdirən səthi olan; və ya
b) güzgüyə düşən optik siqnalda təhrifləri kompensasiya etmək üçün müvafiq qüvvələrin və ya fırlanma momentlərin təsiri ilə vəziyyətləri ayrı-ayrılıqda və bir-birindən asılı olmadan dəyişilə bilən çoxsaylı optik əks etdirən elementləri olan.
2. Deformasiya olunan güzgülər həmçinin adaptiv güzgülər kimi tanınır.
2. orta “ekvivalent sıxlığı” 30 kq/m-dən az olan və ümumi çəkisi 10 kq-dan çox olan yüngül monolit güzgülər;
Qeyd. 6A004.a.2. bəndi günəş şüalarının istiqamətlən-dirilməsi məqsədilə yerüstü heliostatik qurğular üçün xüsusi olaraq işlənmiş güzgülərə şamil edilmir.
3. orta “ekvivalent sıxlığı” 30 kq/m-dən az olan və ümumi çəkisi 2 kq-dan çox olan yüngül “kompozit” və ya köpükvari materiallardan güzgülər;
Qeyd. 6A004.a.3. bəndi günəş şüalarının istiqamətlən-dirilməsi məqsədilə yerüstü heliostat üçün xüsusi olaraq işlənmiş güzgülərə şamil edilmir.
4. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan və müstəviliyi λ/10 və ya daha yaxşı olan (λ - 633 nm bərabər olan dalğa uzunluğu), 6A004.d.2.a. bəndində göstərilən güzgü platformalarının şüasının idarə edilməsi üçün güzgülər:
a) diametri və ya əsas ox boyunca uzunluğu 100 mm və ya daha çox olan; və ya
b) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
1. diametri və ya əsas ox boyunca uzunluğu 50 mm-dən çox, lakin 100 mm az olan; və
2. lazer zədələnmə həddi (LIDT) aşağıdakı hər hansı birini ifadə edir:
a) “fasiləsiz lazer”in istifadəsi zamanı 10 kVt/sm-dən çox; və ya
b) impulsların təkrarlanma tezliyi 20 Hs və impuls müddəti 20 ns olan “lazer”in istifadəsi zamanı 20 C/sm-dən çox
sink seleniddən (ZnSe) və ya sink sulfiddən (ZnS) hazırlanmış, 3000 nm-dən çox, lakin 25000 nm-dən çox olmayan dalğa uzunluğunda ötürülməni təmin edən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan optik komponentlər:
1. həcmi 100 sm-dən çox olan; və ya
2. diametri və ya əsas ox boyunca uzunluğu 80 mm-dən çox olan və qalınlığı (dərinliyi) 20 mm-dən çox olan
“kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olan optik sistemlər üçün aşağıdakı komponentlər:
eyni apertura və qalınlığa malik olan bərkcisimli biçmələrlə (plastinalarla) müqayisədə “ekvivalent sıxlığı” 20%-dən az olan yüngül çəkili komponentlər
emal olunmamış altlıqlar, səthi örtüklü (birlaylı və ya çoxlaylı, metal və ya dielektrik, keçiricili, yarımkeçiricili və ya təcrid edən) və ya qoruyucu təbəqələrə malik olan emal edilmiş altlıqlar
diametrdə bir optik metr və ya daha çox qəbuledici (toplayıcı) aperturalı optik sistemə kosmik fəzada yığılması üçün nəzərdə tutulmuş güzgü seqmentləri və ya güzgü sistemləri
istənilən koordinat istiqamətində xətti termal genişlənmə əmsalı 5x10/Kvə ya daha az olan “kompozit”lərdən hazırlanmış komponentlər
aşağıdakı optik nəzarət üçün avadanlıq:
6A004.c.1. və ya 6A004.c.3. bəndində göstərilən, “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olan optik komponetlərin səthi profilinin qorunub saxlanması və istiqamətləndirilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıq
rezonatorun idarə edilməsi, izlənməsi, sabitləşdirilməsi və ya yustirlənməsi üçün aşağıdakı avadanlıq:
a) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan və diametri və ya əsas ox uzunluğu 50 mm-dən çox olan güzgülərin yerləşdirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş şüanın idarə edilməsi (əyilmə bucağının korreksiyası) üçün güzgü platformaları, habelə onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş elektron idarəetmə avadanlığı:
1. maksimum bucaq yerdəyişməsi ±26 mrad və ya daha çox olan;
2. mexaniki rezonans tezliyi 500 Hs və ya daha çox olan; və
3. bucaq “dəqiqliy”i 10 mkrad (mikroradian) və ya daha az (yaxşı) olan;
b) buraxılış zolağının eni 100 Hs və ya daha çox olan və “dəqiqliy”i 10 mkrad (mikroradian) və ya daha az (yaxşı) olan rezonatorun yustirlənməsi üçün avadanlıq
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan kardan asqıları:
a) maksimum dönmə bucağı 5-dən çox olan;
b) zolağın eni 100 Hs və ya daha çox olan;
c) tuşlama bucağının xətaları 200 mkrad (mikroradian) və ya daha az olan; və
d) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. diametri və ya əsas ox boyunca uzunluğu 0,15 m-dən çox olan, lakin 1 m-dən çox olmayan və yol verilən bucaq sürətlənməsi 2 rad/s-dən çox olan; və ya
2. diametri və ya əsas ox boyunca uzunluğu 1 m-dən çox olan və yol verilən bucaq sürətlənməsi 0,5 rad/s-dan çox olan
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan qeyri-sferik optik elementlər:
1. optik aperturanın ən böyük ölçüsü 400 mm-dən çox olan;
2. uzunluğu 1 mm və ya daha çox seçmə sahədə səthin nahamarlığı 1 nm-dən az olan; və
3. 25C temperaturda xətti termal genişlənmə əmsalının mütləq qiyməti 3x10/K-dən az olan.
1. 6A004.e. bəndinin məqsədləri üçün qeyri-sferik optik element – optik səthi və ya səthləri ideal kürədən fərqlənən optik sistemdə istifadə edilən istənilən element.
2. 6A004.e.2. bəndinin məqsədləri üçün optik element müəyyən edilmiş parametrə cavab vermək və ya onu keçmək üçün işlənmiş və ya istehsal edilmiş olduğu hallar istisna olmaqla, istehsalçılardan səth nahamarlığını ölçmələri tələb olunmur.
Qeyd. 6A004.e. bəndi aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan qeyri-sferik optik elementlərə şamil edilmir:
a) optik aperturanın ən böyük ölçüsü 1 m-dən az və fokus məsafəsinin aperturaya nisbəti 4,5:1 və ya ondan yüksək olan;
b) optik aperturanın ən böyük ölçüsü 1 m-dən az və fokus məsafəsinin aperturaya nisbəti 7:1 və ya ondan yüksək olan;
c) Frenel, faset tipli, zolaqşəkilli, prizmaşəkilli və ya optik difraktiv optik elementləri kimi işlənmiş;
d) 25C temperaturda xətti termal genişlənmə əmsalı 2,5x10/K-dən yüksək olan borsilikat şüşədən hazırlanmış; və ya
e) rentgen şüaları üçün daxili əks etdirmə xassələrinə malik olan optik əksedici elementlər (məsələn, boru tipli güzgülər).
Xüsusi qeyd. Litoqrafiya avadanlığı üçün xüsusi olaraq işlənmiş qeyri-sferik optik elementlər üçün 3B001 bəndinə baxın
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan dinamik dalğa cəbhəsi ölçmə avadanlığı:
1. kadr tezliyi 1 kHz-ə bərabər və ya daha çox; və
2. layihələndirilmiş dalğa uzunluğunda dalğa cəbhəsinin dəqiqliyi λ/20-yə bərabər və ya ondan az (yaxşı) olan.
6A004.f. bəndinin məqsədləri üçün kadr tezliyi anlayışı dalğa cəbhəli sensor optik qurğuları tərəfindən proyeksiya edilən təsvirlərin yazılması üçün “fokus müstəvili matris qəbuledici”sindəki bütün “aktiv piksel”lərin birləşdirildiyi tezliyi bildirir
0B001.g.5. və ya 0B001.h.6. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan aşağıdakı “lazer”lər, komponentlər və optik avadanlıq:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 6A205 bəndinə baxın.
Qeyd 1. İmpulslu “lazer”lərə (CW) fasiləsiz dalğa rejimdə işləyən üst-üstə örtülmüş impulslu “lazer”lər daxildir.
Qeyd 2. Eksimer, yarımkeçirici, kimyəvi, karbon oksidin (CO) və karbon dioksidin (CO2) əsasında və neodium şüşədə təkimpulslu “lazer”lərə yalnız 6A005.d. bəndi ilə nəzarət edilir.
Texniki qeyd. 6A005 bəndinin 2-ci qeydinin məqsədləri üçün təkimpulslu anlayışı çıxışda tək impuls generasiya edən və ya impulslar arasında zaman intervalı 1 dəqiqədən çox olan “lazer”lərə aid edilir.
Qeyd 3. Lifli “lazer”lər 6A005 bəndinə daxil edir.
Qeyd 4. “Lazer”i digər “lazer”lə doldurulması üsulundan fərqli üsulla tezliyinin dəyişməsindən (dalğa uzunlugunun dəyişməsi) istifadə edən “lazer”lərin nəzarət statusu “lazer” şüasının çıxış parametrləri ilə, həmçinin optik tezlik dəyişdirilmiş şüanın parametrləri ilə müəyyən olunur.
Qeyd 5. 6A005 bəndi aşağıdakı “lazer”lərə şamil edilmir:
a) çıxış enerjisi 20 C-dan az olan yaqut lazerləri;
c) kripton lazerləri.
Qeyd 6. 6A005.a və 6A005.b bəndlərinin məqsədləri üçün tək köndələn modanın generasiya rejimi ifadəsi M faktoru 1,3-dən az olan şüa profili “lazer”lərə, köndələn modaların çoxmodalı generasiya rejimi isə M faktoru 1,3 bərabər və ya daha yüksək olan şüa profilli “lazer”lərə aid edilir.
Texniki qeyd. 6A005 bəndinin məqsədləri üçün rozetkanın faydalı iş əmsalı “lazer” şüasının çıxış gücünün (və ya “orta çıxış gücü”nün) elektrik təchizatı/gücün tənzimlənməsi və termotənzimlənmə/istilik mübadiləsi daxil olmaqla, “lazer”in işləməsi üçün tələb olunan ümumi elektrik giriş gücünə nisbəti kimi müəyyən olunur
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan qeyri-“köklənən” “fasiləsiz lazer”lər:
çıxış dalğa uzunluğu 150 nm-dən az və çıxış gücü 1 Vt-dan çox olan
6A005.a. bəndinə baxın
çıxış dalğa uzunluğu 150 nm və ya daha çox, lakin 510 nm-dən çox olmayan və çıxış gücü 30 Vt-dan çox olan;
Qeyd. 6A005.a.2. bəndi çıxış gücü 50 Vt və ya daha az olan arqon “lazer”lərə şamil edilmir
6A005.a. bəndinə baxın
çıxış dalğa uzunluğu 510 nm-dən çox, lakin 540 nm-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) tək köndələn modanın generasiya rejimində çıxış gücü 50 Vt-dan çox olan; və ya
b) köndələn modaların çoxmodalı generasiya rejimində çıxış gücü 150 Vt-dan çox olan
6A005.a. bəndinə baxın
çıxış dalğa uzunluğu 540 nm-dən çox, lakin 800 nm-dən çox olmayan və çıxış gücü 30 Vt-dan çox olan
6A005.a. bəndinə baxın
çıxış dalğa uzunluğu 800 nm-dən çox olan, lakin 975 nm-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) tək köndələn modanın generasiya rejimində çıxış gücü 50 Vt-dan çox olan; və ya
b) köndələn modaların çoxmodalı generasiya rejimində çıxış gücü 80 Vt-dan çox olan
6A005.a. bəndinə baxın
çıxış dalğa uzunluğu 975 nm-dən çox, lakin 1150 nm-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) tək köndələn modanın generasiya rejimində aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. çıxış gücü 1000 Vt-dan çox olan; və ya
2. aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
a) çıxış gücü 500 Vt-dan çox olan; və
b) spektral buraxılış zolağının eni 40 GHs-dən az olan; və ya
b) köndələn modaların çoxmodalı generasiya rejimində aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. rozetkanın faydalı iş əmsalı 18%-dən çox olan və çıxış gücü 500 Vt-dan çox olan; və ya
2. çıxış gücü 2 kVt-dan çox olan.
Qeyd 1. 6A005.a.6.b. bəndi çıxış gücü 2 kVt-dan çox olan, lakin 6 kVt-dan çox olmayan, ümumi çəkisi 1200 kq-dan çox olan köndələn modaların çoxmodalı generasiya rejimli sənaye “lazer”lərinə şamil edilmir. Bu qeydin məqsədləri üçün ümumi çəkiyə “lazer”in işləməsi üçün tələb olunan bütün komponentlərin (məsələn, “lazer”in qida mənbəyi, istilik mübadiləçisi) çəkisi daxil edilir, lakin “lazer” dəstəsinin dəyişdirilməsi və (və ya) nəqli üçün xarici optik qurğular daxil edilmir.
Qeyd 2. 6A005.a.6.b. bəndi aşağıdakı hər hansı bir xatakteristikaya malik olan köndələn modaların çoxmodalı generasiya rejimli sənaye “lazer”lərinə şamil edilmir:
b) çıxış gücü 1 kVt-dan çox, lakin 1,6 kVt-dan çox olmayan və dəstənin keyfiyyət parametrləri (BPP) 1,25 mm x mrad-dan çox olan;
c) çıxış gücü 1,6 kVt - 2,5 kVt olan və dəstənin keyfiyyət parametrləri (BPP) 1,7 mm·mrad-dan çox olan;
d) çıxış gücü 2,5 kVt-dan çox, lakin 3,3 kVt-dan çox olmayan və dəstənin keyfiyyət parametrləri (BPP) 2,5 mm x mrad-dan çox olan;
e) çıxış gücü 3,3 kVt-dan çox, lakin 4 kVt-dan çox olmayan və dəstənin keyfiyyət parametrləri (BPP) 3,5 mm x mrad-dan çox olan;
h) çıxış gücü 6 kVt-dan çox, lakin 8 kVt-dan çox olmayan və dəstənin keyfiyyət parametrləri (BPP) 12 mm x mrad-dan çox olan; və ya
i) çıxış gücü 8 kVt-dan çox, lakin 10 kVt-dan çox olmayan və dəstənin keyfiyyət parametrləri (BPP) 24 mm x mrad-dan çox olan
6A005.a. bəndinə baxın
çıxış dalğa uzunluğu 1150 nm-dən çox, lakin 1555 nm-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) tək köndələn modanın generasiya rejimində çıxış gücü 50 Vt-dan çox olan; və ya
b) köndələn modaların çoxmodalı generasiya rejimində çıxış gücü 80 Vt-dan çox olan
6A005.a. bəndinə baxın
çıxış dalğa uzunluğu 1555 nm-dən çox olan, lakin 1850 nm-dən çox olmayan və çıxış gücü 1 Vt-dan çox olan
6A005.a. bəndinə baxın
çıxış dalğa uzunluğu 1850 nm-dən çox, lakin 2100 nm-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) tək köndələn modanın generasiya rejimində çıxış gücü 1 Vt-dan çox olan; və ya
b) köndələn modaların çoxmodalı generasiya rejimində çıxış gücü 120 Vt-dan çox olan; və ya
6A005.a. bəndinə baxın
çıxış dalğa uzunluğu 2100 nm-dən çox olmayan və çıxış gücü 1 Vt-dan çox olan
6A005.a. bəndinə baxın
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan qeyri-“köklənən” “impulslu lazer”lər:
çıxış dalğa uzunluğu 150 nm-dən az olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) impulsda çıxış enerjisi 50 mC-dan çox və “maksimum güc”ü 1 Vt-dan çox olan; və ya
b) “orta çıxış gücü” 1 Vt-dan çox olan
6A005.b. bəndinə baxın
çıxış dalğasının uzunluğu 150 mn-dən çox, lakin 510 nm-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) impulsda çıxış enerjisi 1,5 C-dan çox və “maksimum güc”ü 30 Vt-dan çox olan; və ya
b) “orta çıxış gücü” 30 Vt-dan çox olan.
Qeyd. 6A005.b.2.b. bəndi “orta çıxış gücü” 50 Vt və ya daha az olan arqon “lazer”lərinə şamil edilmir
6A005.b. bəndinə baxın
çıxış dalğa uzunluğu 510 nm-dən çox, lakin 540 nm-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) tək köndələn modanın generasiya rejimində aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. impulsda çıxış enerjisi 1,5 C-dan çox və “maksimum gücü” 50 Vt-dan çox olan; və ya
2. “orta çıxış gücü” 80 Vt-dan çox olan; və ya
b) köndələn modaların çoxmodalı generasiya rejimində aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. impulsda çıxış enerjisi 1,5 C-dan çox və “maksimum güc”ü 150 Vt-dan çox olan; və ya
2. “orta çıxış gücü” 150 Vt-dan çox olan
6A005.b. bəndinə baxın
çıxış dalğa uzunluğu 540 nm-dən çox, lakin 800 nm-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) “impuls müddəti” 1 ps-dən az olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. impulsda çıxış enerjisi 0,005 C-dan çox və “maksimum güc”ü 5 GVt-dan çox olan; və ya
2. “orta çıxış gücü” 20 Vt-dan çox olan; və ya
b) “impuls müddəti” 1 ps və ya daha çox olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. impulsda çıxış enerjisi 1,5 C-dan çox və “maksimum güc”ü 30Vt-dan çox olan; və ya
2. “orta çıxış gücü” 30 Vt-dan çox olan
6A005.b. bəndinə baxın
çıxış dalğa uzunluğu 800 nm-dən çox, lakin 975 nm-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) “impuls müddəti” 1 ps-dən az olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. impulsda çıxış enerjisi 0,005 C-dan çox və “maksimum güc”ü 5 GVt-dan çox olan;
2. tək köndələn modanın generasiya rejimində “orta çıxış gücü” 20 Vt-dan çox olan;
b) “impuls müddəti” 1 ps və ya daha çox, lakin 1 mksan-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. impulsda çıxış enerjisi 0,5 C-dan çox və “maksimum güc”ü 50 Vt-dan çox olan;
2. tək köndələn modanın generasiya rejimində “orta çıxış gücü” 20 Vt-dan çox olan; və ya
3. köndələn modaların çoxmodalı generasiya rejimində “orta çıxış gücü” 50 Vt-dan çox olan; və ya
c) “impuls müddəti” 1 mksan-dən çox olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. impulsda çıxış enerjisi 2 C-dan çox və “maksimum güc”ü 50 Vt-dan çox olan;
2. tək köndələn modanın generasiya rejimində “orta çıxış gücü” 50 Vt-dan çox olan; və ya
3. köndələn modaların çoxmodalı generasiya rejimində “orta çıxış gücü” 80 Vt-dan çox olan
6A005.b. bəndinə baxın
çıxış dalğa uzunluğu 975 nm-dən çox, lakin 1150 nm-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) “impuls müddəti” 1 ps-dən az olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. impulsda çıxış “maksimum güc”ü 2 GVt-dan çox olan;
2. “orta çıxış gücü” 30 Vt-dan çox olan; və ya
3. impulsda çıxış enerjisi 0,002 C-dan çox olan;
b) “impuls müddəti” 1 ps və ya daha çox olan, lakin 1 nsan-dən az olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. impulsda çıxış “maksimum güc”ü 5 GVt-dan çox olan;
2. “orta çıxış gücü” 50 Vt-dan çox olan; və ya
3. impulsda çıxış enerjisi 0,1 C-dan çox olan;
c) “impuls müddəti” 1 nsan və ya daha çox, lakin 1 mksan-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. tək köndələn modanın generasiya rejimində aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) “maksimum güc”ü 100 MVt-dan çox olan;
b) “orta çıxış gücü” 20 Vt-dan çox olan və konstruktiv məhdudlaşdırılmış impulsların maksimum təkrarlanma tezliyi 1 kHs və ya daha az olan;
c) rozetkanın faydalı iş əmsalı 12%-dən çox olan, “orta çıxış gücü” 100 Vt-dan çox olan və 1 kHs-dən çox impulsların təkrarlanma tezliyində işləməyə qadir olan;
d) “orta çıxış gücü” 150 Vt-dan çox olan və 1 kHs-dən çox impulsların təkrarlanma tezliyində işləməyə qadir olan; və ya
e) impulsda çıxış enerjisi 2 C-dan çox olan; və ya
2. köndələn modaların çoxmodalı generasiya rejimində aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) “maksimum güc”ü 400 MVt-dan çox olan;
b) rozetkanın faydalı iş əmsalı 18%-dən çox olan və “orta çıxış gücü” 500 Vt-dan çox olan;
c) “orta çıxış gücü” 2 kVt-dan çox olan; və ya
d) impulsda çıxış enerjisi 4 C-dan çox olan; və ya
d) “impuls müddəti” 1 mksan-dən çox olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. tək köndələn modanın generasiya rejimində aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) “maksimum güc”ü 500 kVt-dan çox olan;
b) rozetkanın faydalı iş əmsalı 12%-dən çox olan və “orta çıxış gücü” 100 Vt-dan çox olan; və ya
c) “orta çıxış gücü” 150 Vt-dan çox olan; və ya
2. köndələn modaların çoxmodalı generasiya rejimində aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) “maksimum güc”ü 1 MVt-dan çox olan;
b) rozetkanın faydalı iş əmsalı 18%-dən çox olan və “orta çıxış gücü” 500 Vt-dan çox olan; və ya
c) “orta çıxış gücü” 2 kVt-dan çox olan
6A005.b. bəndinə baxın
çıxış dalğa uzunluğu 1150 nm-dən çox, lakin 1555 nm-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) “impuls müddəti” 1 mksan-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. impulsda çıxış enerjisi 0,5 C-dan çox olan və “maksimum güc”ü 50 Vt-dan çox olan;
2. tək köndələn modanın generasiya rejimində “orta çıxış gücü” 20 Vt-dan çox olan; və ya
3. köndələn modaların çoxmodalı generasiya rejimində “orta çıxış gücü” 50 Vt-dan çox olan; və ya
b) “impuls müddəti” 1 mksan-dən çox olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. impulsda çıxış enerjisi 2 C-dan çox olan və “maksimum gücü” 50 Vt-dan çox olan;
2. tək köndələn modanın generasiya rejimində “orta çıxış gücü” 50 Vt-dan çox olan; və ya
3. köndələn modaların çoxmodalı generasiya rejimində “orta çıxış gücü” 80 Vt-dan çox olan
6A005.b. bəndinə baxın
çıxış dalğa uzunluğu 1555 nm-dən çox, lakin 1850 mn-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) impulsda çıxış enerjisi 100 mC-dan çox olan və “maksimum güc”ü 1 Vt-dan çox olan; və ya
b) “orta çıxış gücü” 1 Vt-dan çox olan
6A005.b. bəndinə baxın
çıxış dalğa uzunluğu 1850 nm-dən çox, lakin 2100 mn-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) tək köndələn modanın generasiya rejimində aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. impulsda çıxış enerjisi 100 mC-dan çox olan və “maksimum gücü” 1 Vt-dan çox olan; və ya
2. “orta çıxış gücü” 1 Vt-dan çox olan; və ya
b) köndələn modaların çoxmodalı generasiya rejimində aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. impulsda çıxış enerjisi 100 mC-dan çox olan və “maksimum güc”ü 10 Vt-dan çox olan; və ya
2. “orta çıxış gücü” 120 Vt-dan çox olan; və ya
6A005.b. bəndinə baxın
çıxış dalğa uzunluğu 2100 nm-dən çox olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) impulsda çıxış enerjisi 100 mC-dan çox olan və “maksimum güc”ü 1 Vt-dan çox olan; və ya
b) “orta çıxış gücü” 1 Vt-dan çox olan
6A005.b. bəndinə baxın
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan “köklənən” “lazer”lər:
çıxış dalğa uzunluğu 600 nm-dən az olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) impulsda çıxış enerjisi 50 mC-dan çox olan və “maksimum gücü”ü 1 Vt-dan çox olan; və ya
b) orta çıxış gücü və ya fasiləsiz çıxış gücü 1 Vt-dan çox olan.
Qeyd. 6A005.c.1. bəndi çoxmodalı rejimdə işləyən və dalğa uzunluğu 150 nm və ya daha çox olan, lakin 600 nm-dən çox olmayan və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan boyaqlar üzərində “lazer”lərə və ya digər maye “lazer”lərə şamil edilmir:
1. impulsda çıxış enerjisi 1,5 C-dan az olan və ya “maksimum güc”ü 20 Vt-dan az olan; və
2. orta çıxış gücü və ya fasiləsiz çıxış gücü 20 Vt-dan az olan
6A005.c. bəndinə baxın
çıxış dalğa uzunluğu 600 nm və ya daha çox olan, lakin 1400 nm-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) impulsda çıxış enerjisi 1 C-dan çox olan və “maksimum güc”ü 20 Vt-dan çox olan; və ya
b) orta çıxış gücü və ya fasiləsiz çıxış gücü 20 Vt-dan çox olan; və ya
6A005.c. bəndinə baxın
çıxış dalğa uzunluğu 1400 nm-dən çox olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) impulsda çıxış enerjisi 50 mC-dan çox olan və “maksimum güc”ü 1 Vt-dan çox olan; və ya
b) orta çıxış gücü və ya fasiləsiz çıxış gücü 1 Vt-dan çox olan
6A005.c. bəndinə baxın
6A005.a., 6A005.b. və ya 6A005.c. bəndində göstərilməyən aşağıdakı digər “lazer”lər:
aşağıdakı yarımkeçirici “lazer”lər:
Qeyd 1. 6A005.d.1. bəndinə optik lifli çıxış birləşdiriciləri olan yarımkeçirici “lazer”lər daxildir (məsələn, optik lifli elastik yarımkeçiricilər).
Qeyd 2. Başqa avadanlıq üçün xüsusi olaraq işlənmiş yarımkeçirici “lazer”lərin nəzarət statusu digər avadanlığın nəzarət statusu ilə müəyyən olunur
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan tək köndələn modanın generasiya rejimində işləyən ayrı-ayrı yarımkeçirici “lazer”lər:
1. dalğa uzunluğu 1570 nm-ə bərabər və ya daha az olan və orta çıxış gücü və ya fasiləsiz çıxış gücü 2,0 Vt-dan çox olan; və ya
2. dalğa uzunluğu 1570 nm-dən çox olan və orta çıxış gücü və ya fasiləsiz çıxış gücü 500 mVt-dan çox olan
6A005.d. bəndinə baxın
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan köndələn modaların çoxmodalı generasiyası rejimində işləyən ayrı-ayrı yarımkeçirici “lazer”lər:
1. dalğa uzunluğu 1400 nm-dən az olan və orta çıxış gücü və ya fasiləsiz çıxış gücü 15 Vt-dan çox olan;
2. dalğa uzunluğu 1400 nm və ya daha çox olan, lakin 1 900 nm-dən az olan və orta çıxış gücü və ya fasiləsiz çıxış gücü 2,5 Vt-dan çox olan; və ya
3. dalğa uzunluğu 1900 nm və ya daha çox olan və orta çıxış gücü və ya fasiləsiz çıxış gücü 1 Vt-dan çox olan
6A005.d. bəndinə baxın
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan yarımkeçirici “lazer”lərin ayrı-ayrı xətkeşləri:
1. dalğa uzunluğu 1400 nm-dən az olan və orta çıxış gücü və ya fasiləsiz çıxış gücü 100 Vt-dan çox olan;
2. dalğa uzunluğu 1400 nm və ya daha çox olan, lakin 1900 nm-dən az olan və orta çıxış gücü və ya fasiləsiz çıxış gücü 25 Vt-dan çox olan; və ya
3. dalğa uzunluğu 1900 nm və ya daha çox olan və orta çıxış gücü və ya fasiləsiz çıxış gücü 10 Vt-dan çox olan
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan yarımkeçirici “lazer”lərin stek sistemləri (ikiölçülü matrisləri):
dalğa uzunluğu 1400 nm-dən az olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) orta çıxış gücü və ya fasiləsiz şüasaçmanın ümumi gücü 3 kVt-dan az olan və orta çıxış gücü və ya fasiləsiz şüasaçmanın çıxış enerjisinin sıxlığı 500 Vt/sm-dan çox olan;
b) orta çıxış gücü və ya fasiləsiz şüasaçmanın ümumi gücü 3 kVt və ya daha çox, lakin 5 kVt və ya daha az olan və xüsusi orta çıxış gücü və ya fasiləsiz şüasaçmanın çıxış enerjisinin sıxlığı 350 Vt/sm-dan çox olan;
c) orta çıxış gücü və ya fasiləsiz şüasaçmanın ümumi gücü 5 kVt-dan çox olan;
d) impulslu enerjinin sıxlığı (maksimum) 2500 Vt/sm-dan çox olan; və ya
Qeyd. 6A005.d.1.d.1.d. bəndi epitaksil texnologiyası ilə istehsal edilmiş monolit qurğularına şamil edilmir.
e) fəzada paylanmış ümumi orta çıxış gücü və ya fasiləsiz şüasaçmanın ümumi çıxış gücü 150 Vt-dan çox olan
dalğa uzunluğu 1400 nm və ya daha çox, lakin 1900 nm-dən az olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) orta çıxış gücü və ya fasiləsiz şüasaçmanın ümumi gücü 250 Vt-dan az olan və orta çıxış gücü və ya fasiləsiz şüalanmanın çıxış enerjisinin sıxlığı 150 Vt/sm-dan çox olan;
b) orta çıxış gücü və ya fasiləsiz şüasaçmanın ümumi gücü 250 Vt və ya daha çox, lakin 500 Vt və ya daha az olan və orta çıxış gücü və ya fasiləsiz şüalanmanın çıxış enerjisinin sıxlığı 50 Vt/sm-dan çox olan;
c) orta çıxış gücü və ya fasiləsiz şüasaçmanın ümumi gücü 500 Vt-dan çox olan;
d) impulslu enerjinin sıxlığı (maksimum) 500 Vt/sm-dan çox olan; və ya
Qeyd. 6A005.d.1.d.2.d. bəndi epitaksil texnologiyası ilə istehsal edilmiş monolit qurğularına şamil edilmir.
e) fəzada paylanmış ümumi orta çıxış gücü və ya fasiləsiz şüasaçmanın ümumi çıxış gücü 15 Vt-dan çox olan
dalğa uzunluğu 1900 nm və ya daha çox olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) orta çıxış gücü və ya fasiləsiz şüasaçmanın çıxış enerjisinin sıxlığı 50 Vt/sm-dan çox olan;
b) orta çıxış gücü və ya fasiləsiz çıxış gücü 10 Vt-dan çox olan; və ya
c) fəzada paylanmış ümumi orta çıxış gücü və ya fasiləsiz şüasaçmanın ümumi çıxış gücü 15 Vt-dan çox olan; və ya
6A005.d.1.c. bəndində göstərilən heç olmazsa bir “lazer” xətkeşinə malik olan.
Texniki qeyd. 6A005.d.1.d. bəndinin məqsədləri üçün enerji sıxlığı “lazer”in ümumi çıxış gücünün çoxyaruslu şəbəkəsinin şüasaçma səthinin sahəsinə bölmə əməli ilə müəyyən olunur
6A005.d.1.d. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan yarımkeçirici “lazer”lərin çoxyaruslu şəbəkələri:
1. daha böyük çoxyaruslu şəbəkələrin formalaşdırılması üçün digər çoxyaruslu şəbəkələrlə birləşdirilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş; və
2. adətən sistemin elektron hissəsi kimi, həmçinin soyutması üçün istifadə edilən inteqrasiya edilmiş birləşdiricilər.
Qeyd 1. Sonradan birləşdirmək və ya modifikasiya etmək üçün işlənməmiş, 6A005.d.1.e. bəndində göstərilən yarımkeçirici “lazer”lərin çoxyaruslu şəbəkələrinin birləşdirilməsi ilə formalaşdırılmış çoxyaruslu şəbəkələr 6A005.d.1.d. bəndində göstərilmişdir.
Qeyd 2. Sonradan birləşdirmək və ya modifikasiya etmək üçün işlənmiş, 6A005.d.1.e. bəndində göstərilən yarımkeçirici “lazer”lərin çoxyaruslu şəbəkələrinin birləşdirilməsi ilə formalaşdırılmış çoxyaruslu şəbəkələr 6A005.d.1.e. bəndi ilə müəyyən olunurlar.
Qeyd 3. 6A005.d.1.e. bəndi çoxyaruslu xətti şəbəkələri arasıkəsilməyən zəncirə yığılması üçün işlənmiş ayrı-ayrı xətkeşlərdən ibarət modul konstruksiyalarına şamil edilmir.
6A005.d.1.e. bəndinin məqsədləri üçün:
1. yarımkeçirici “lazer”lər adətən diod “lazer”ləri kimi adlanır;
2. xətkeş (həmçinin yarımkeçirici “lazer”in xətkeşi, diod “lazer”in xətkeşi, diod “lazer”in xətkeşi və ya diod xətkeşi kimi adlanır) təkölçülü şəbəkədə çoxsaylı yarımkeçirici “lazer”lərdən ibarətdir;
3. çoxyaruslu şəbəkə yarımkeçirici “lazer”lərin ikiölçülü şəbəkələrini formalaşdıran çoxsaylı xətkeşlərdən ibarətdir
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan karbon oksid (CO) əsaslı “lazer”lər:
a) impulsda çıxış gücü 2 C-dan çox olan və “maksimum güc”ü 5 kVt-dan çox olan; və ya
b) orta çıxış gücü və ya fasiləsiz çıxış gücü 5 kVt-dan çox olan
6A005.d. bəndinə baxın
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan karbon dioksid (CO2) əsaslı “lazer”lər:
a) fasiləsiz çıxış gücü 15 kVt-dan çox olan;
b) impulslu rejimdə “impuls müddəti” 10 mksan-dən çox olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. “orta çıxış gücü” 10 kVt-dan çox olan; və ya
2. “maksimum güc”ü 100 kVt-dan çox olan; və ya
c) impulslu rejimdə “impuls müddəti” 10 mksan və ya daha az olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. impulsda enerjisi 5 C-dan çox olan; və ya
2. “orta çıxış gücü” 2,5 kVt-dan çox olan
6A005.d. bəndinə baxın
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan eksimer “lazer”lər:
a) dalğa uzunluğu 150 nm-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. impulsda çıxış gücü 50 mC-dan çox olan; və ya
2. “orta çıxış gücü” 1 Vt-dan çox olan;
b) dalğa uzunluğu 150 nm-dən çox, lakin 190 nm-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. impulsda çıxış gücü 1,5 C-dan çox olan; və ya
2. “orta çıxış gücü” 120 Vt-dan çox olan;
c) dalğa uzunluğu 190 nm-dən çox, lakin 360 nm-dən çox olmayan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. impulsda çıxış gücü 10 C-dan çox olan; və ya
2. “orta çıxış gücü” 500 Vt-dan çox olan; və ya
d) dalğa uzunluğu 360 nm-dən çox olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. impulsda çıxış gücü 1,5 C-dan çox olan; və ya
2. “orta çıxış gücü” 30 Vt-dan çox olan;
Xüsusi qeyd. Litoqrafiya avadanlığı üçün nəzərdə tutulmuş eksimer “lazer”lər üçün 3B001 bəndinə baxın
6A005.d. bəndinə baxın
aşağıdakı “kimyəvi lazer”lər:
a) hidrogen flüorid (HF) əsaslı “lazer”lər;
b) deyterium flüorid (DF) əsaslı “lazer”lər;
c) aşağıdakı “keçid lazerləri”:
1. yod oksid (O2-J) əsaslı “lazer”lər;
2. deyterium flüorid-karbon dioksid əsaslı “lazer”lər (DF-CO2)
6A005.d.5.c. bəndinin məqsədləri üçün “keçid lazerləri” - həyəcanlanmamış atom və ya molekulun həyəcanlanmış atom və ya molekullarla toqquşması zamanı enerjinin ötürülməsi yolu ilə generasiya mühitinin həyəcandırıldığı “lazer”lər
6A005.d. bəndinə baxın
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan neodium şüşədə təkimpulslu “lazer”lər:
a) “impuls müddəti” 1 mksan-dən çox olmayan və impulsda çıxış enerjisi 50 C-dan çox olan; və ya
b) “impuls müddəti” 1 mksan-dən çox olan və impulsda çıxış enerjisi 100 C-dan çox olan;
Qeyd. Təkimpulslu anlayışı tək impuls generasiya edən və ya impulslararası interval 1 dəq çox olan “lazer”lərə aid edilir
6A005.d. bəndinə baxın
aşağıdakı digər komponentlər:
aktiv soyutma və ya istilik borusu üsulu ilə soyudulan güzgülər.
Texniki qeyd. 6A005.e.1. bəndinin məqsədləri üçün aktiv soyutma - optik komponentlərdən istilik çıxarmaq üçün optik komponentin alt səthi (adətən, optik səthinin 1 mm-dən az aşağıda yerləşən) boyunca maye axınından istifadə edən optik komponentlərin soyudulması üsulu
əridilmiş (qaynaq edilmiş) teyperə çıxışı olan liflərin summatorlarından və çoxlaylı dielektrik şəbəkələrindən (MLD) fərqli olan, nəzarət edilən “lazer”lərlə istifadə etmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş optik güzgülər və ya şəffaf və ya qismən şəffaf optik və ya elektrooptik komponentlər.
Qeyd. Liflərin summatorları və çoxlaylı dielektrik şəbəkələr (MLD) 6A005.e.3. bəndində göstərilmişdir
lifli “lazer”in aşağıdakı komponentləri:
a) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan çoxmodalı əridilmiş (qaynaq edilmiş) teyperə çıxışı olan çoxmodalı liflərin summatorları:
1. tək modalı özək (mövcud olduğu halda) vasitəsilə ötürülən hər hansı çıxış gücü istisna olmaqla, 1000 Vt-dan çox nominal ümumi orta və ya fasiləsiz (CW) çıxış gücündə daxiletmə itkiləri 0,3 dB-ə bərabər və ya daha yaxşı (az) olan; və
2. giriş liflərinin sayı 3 və ya daha çox;
b) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan çoxmodalı ərinti teyperə çıxışı olan təkmodalı liflərin summatorları:
1. 4600 Vt-dan çox nominal ümumi orta və ya fasiləsiz çıxış gücündə daxiletmə itkiləri 0,5 dB və ya daha yaxşı (az) olan;
2. giriş liflərinin sayı 3 və ya daha çox; və
3. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) sayı 5 və ya daha az olan giriş lifləri üçün çıxışda ölçülmüş dəstənin keyfiyyət parametrləri (BPP) 1,5 mm x mrad-dan çox olmayan; və ya
b) sayı 5-dən çox olan giriş lifləri üçün çıxışda ölçülmüş dəstənin keyfiyyət parametrləri (BPP) 2,5 mm x mrad-dan çox olmayan;
c) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan çoxlaylı dielektrik şəbəkələr (MLD):
1. “lazer”lərin 5 lifli spektral və ya koherent dəstələrin kombinasiyaları üçün işlənmiş; və
2. fasiləsiz “lazer” zədələnmə həddi (LIDT) 10 kVt/sm və ya daha çox olan
aşağıdakı optik avadanlıq:
Xüsusi qeyd. “İfratgüclü lazer”lərdə tətbiq edilə bilən birgə aperturalı optik elementlər üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın.
2. “ifratgüclü lazer” sistemində şüanın bucaq vəziyyətinin idarə edilməsinin “dəqiqliy”i 10 mkrad və ya daha az olan xətasını ölçmək imkanına malik olan “lazer” diaqnostikası avadanlığı;
3. fazalaşdırılmış qəfəsli “ifratgüclü lazer” sistemində koherent şüaların birləşdirilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və aşağıdakı hər hansı xarakteristikaya malik olan optik avadanlıq və komponentlər:
a) 1 mkm çox olan dalğa uzunluğu üçün “dəqiqliy”i 0,1 mkm və ya daha az olan; və ya
b) 1 mkm və ya daha az olan dalğa uzunluğu üçün nəzərdə tutulmuş dalğa uzunluğunun “dəqiqliy”i λ/10 və ya daha az (yaxşı) olan;
4. “ifratgüclü lazer” sistemləri ilə istifadə olunmaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş proyeksiyalı obyektivlər
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan lazer akustik aşkaretmə aparatları:
1) fasiləsiz (CW) “lazer” şüasının çıxış gücü 20mVt-a bərabər və ya daha çox olan;
2) “lazer” şüasının tezlik sabitliyi 10 MHs-ə bərabər və ya daha az (yaxşı) olan;
3) “lazer” dalğasının uzunluğu 1000 nm-ə bərabər və ya daha çox, lakin 2000 nm-dən çox olmayan;
4) optik sistemin çözümlülüyü 1 nm-dən az (yaxşı) olan; və
5) optik siqnalın küyə nisbəti 10 və ya daha çox olan.
Texniki qeyd. 6A005.g. bəndinin məqsədləri üçün lazer akustik aşkaretmə aparatları bəzən lazer mikrofonları və ya hissəciklər selinin aşkaretmə mikrofonları kimi adlandırılır
Aşağıdakı “maqnitometrlər”, “maqnit qradiometrləri”, “daxili maqnit qradiometrlər”ləri, elektrik sahənin sualtı sensorları və “kompensasiya sistemləri” və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 7A103.d. bəndinə baxın.
Qeyd. 6A006 bəndi balıq ovu üçün və tibbi diaqnostikasında biomaqnit ölçülərin götürülməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş alətlərə şamil edilmir
aşağıdakı “maqnitometrlər” və onların altsistemləri:
1. “ifratkeçirici” materialların (ifratkeçirici kvant interferens sensorların və ya ifratkeçirici kvant interferometrlərin (SKVID-lərin) “texnologiya”sını istifadə edən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan “maqnitometrlər”:
a) hərəkət zamanı küyün azaldılması üçün nəzərdə tutulmuş və 1 Hs tezliyində orta kvadratik həssaslığı 50 fT (hersdə tezliyinin kvadrat kökünə bölünən) və ya daha az (yaxşı) olan, xüsusi işlənmiş altsistemlərsiz, stasionar istismar üçün işlənmiş SKVİD-lər sistemləri; və ya
b) hərəkət zamanı küyün aradan qaldırılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş və hərəkət zamanı 1 Hs tezliyində maqnitometrin orta kvadratik həssaslığı 20 pT-dən az (yaxşı) olan (hersdə tezliyin kvadrat kökünə bölünən) SKVİD sistemləri;
2. optik doldurulma və ya nüvə presesiyası (proton/Overhauzer) “texnologiya”sını istifadə edən, 1 Hs tezliyində orta kvadratik həssaslığı 20 pT-dən az (yaxşı) olan (hersdə tezliyinin kvadrat kökünə bölünən) “maqnitometrlər”;
3. 1 Hs tezliyində orta kvadratik həssaslığı 10 pT və ya daha az (yaxşı) olan ferrozoidlərin (maqnit-modulyasiyalı sensor-ların) “texnologiya”sını istifadə edən “maqnitometrlər”;
4. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikadan az (yaxşı) orta kvadratik həssaslıq qiymətinə malik olan induktiv makaralı “maqnitometrlər”;
a) 1 Hs-dən aşağı tezliyində 0,05 nT (hersdə tezliyinin kvadrat kökünə bölünən);
b) 1 Hs və ya çox, lakin 10 Hs-dən çox olmayan tezliyində 1x10nT (hersdə tezliyinin kvadrat kökünə bölünən);
c) 10 Hs-dən çox tezliklərdə 1x10nT (hersdə tezliyinin kvadrat kökünə bölünən);
5. orta kvadratik həssaslığı 1 nT-dən az (yaxşı) nT (hersdə tezliyinin kvadrat kökünə bölünən) optik-lifli “maqnitometrlər”
1 Hs tezliyində ölçülmüş həssaslığı 8 nV/m-dən az (yaxşı) olan (hersdə tezliyinin kvadrat kökünə bölünən) elektrik sahənin sualtı sensorları
aşağıdakı “maqnit qradiometrləri”:
1. 6A006.a. bəndində göstərilən “maqnitometrlər” dəstlərindən istifadə edən “maqnit qradiometrləri”;
2. hersdə tezliyinin kvadrat kökünə bölünən orta kvadratik qiymətindən 0,3 nT/m-dən az (yaxşı) maqnit qradiyent sahəsinin həssaslığına malik olan, maqnit sahəsinin qradiyentinin orta kvadratik həssaslığı olan lifli-optik “daxili maqnit qradiometr”ləri;
3. maqnit sahəsinin qradiyentinin orta kvadratik həssaslığı 0,015 nT/m-dən az (yaxşı) olan, lifli-optikdən fərqli “texnologiya”dan istifadə edən “daxili maqnit qradiometr”ləri
işçi xarakteristikaları 6A006.a., 6A006.b. və ya 6A006.c. bəndində göstərilən nəzarət parametrlərinə bərabər və ya daha yaxşı olan maqnit sensorları üçün və ya elektrik sahənin sualtı sensorları üçün “kompensasiya sistemləri”
6A006.a. bəndində göstərilən maqnit sahənin sensorlarını və ya 6A006.b. bəndində göstərilən elektrik sahənin sualtı sensorlarını özündə birləşdirən sualtı elektromaqnit qəbulediciləri.
Texniki qeyd. 6A006 bəndinin məqsədləri üçün həssaslıq (səs-küy səviyyəsi) – çox zəif siqnal olduqda ölçülə bilən, qurğu ilə məhdudlaşdırılmış minimum səs-küy səviyyəsinin orta kvadratik qiymətidir
Aşağıdakı qravimetrlər və qravitasiya qradiometrləri:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 6A107 bəndinə baxın.
a) statistik “dəqiqliy”i 10 mkGal-dan (mikroqal) az (yaxşı) olan yerüstü istifadəsi üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş qravimetrlər;
Qeyd. 6A007.a. bəndi kvars elementləri (Uorden) tipli yerüstü qravimetrlərə şamil edilmir.
b) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan hərəkətli platformalar üçün işlənmiş qravimetrlər:
1. statistik “dəqiqliyi” 0,7 mkGal-dan (mikroqal) az (yaxşı) olan; və
2. mövcud düzəliş kompensasiyaların və hərəkətin təsirinin hər hansı bir kombinasiyası üçün hazırlıq 2 dəqiqədən az “sabit ölçmə rejiminə çatma müddəti” ilə 0,7 mkGal-dan (mikroqal) az (yaxşı) işçi “dəqiqliyi”;
c) qravitasiya qradiometrləri
Aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan radar sistemləri, avadanlıqlar və qovşaqlar, habelə onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 6A108 bəndinə baxın.
Qeyd. 6A008 bəndi aşağıdakılara şamil edilmir:
- köməkçi müşahidə radarlara (SSR);
- mülki diapazonda avtomobil radarlarına;
- hava hərəkətini idarə etmək üçün (ATC) istifadə edilən displey və ya monitorlara (ATC);
- meteoroloji radarlara;
- elektron idarəetməli xətti (birölçülü) antena qəfəslərini və ya mexaniki mövqeləşmə ilə passiv antenalarını istifadə edən, ICAO (Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatının) standartlarına uyğun olan çox dəqiq yerə enmə üçün radiolokasiya avadanlığına (PAR)
40 GHs-dən 230 GHs-ə qədər tezliklərdə işləyən və aşağıda hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. orta çıxış gücü 100 mVt-dan çox olan; və ya
2. məsafəyə görə aşkaretmə 1 m və ya daha az (yaxşı) olan və azimuta görə 0,2 dərəcə və ya daha az (yaxşı) “dəqiqliyi” olan
mərkəzi işçi tezliyindən ± 6,25%-dən çox radələrdə köklənə bilən işçi tezliyinə malik olan.
Texniki qeyd. 6A008.b. bəndinin məqsədləri üçün mərkəzi işçi tezliyi ən böyük və ən kiçik nominal işçi tezliklərinin cəminin yarısına bərabərdir
eyni zamanda iki və ya daha çox aparıcı tezliklərdə işləmək qabiliyyətinə malik olan
sintezləşdirilmiş apertura rejimlərində (SAR) və ya radarın əks sintezləşdirilmiş apertura rejimində (ISAR) və ya havada bazalaşdırılması ilə radarın yan görünüş rejimində (SLAR) fəaliyyət imkanına malik olan
elektron skanlama ilə antena qəfəslərinə malik olan.
Texniki qeyd. 6A008.e bəndinin məqsədləri üçün elektron skanlama ilə antena qəfəsləri, həmçinin elektron idarəedilən antenalar kimi də tanınır
yüksəklikdə olan tək hədəfi tapmaq bacarığına malik olan
xüsusi olaraq havada bazalaşdırılması üçün işlənmiş (hava şarında və ya uçuş aparatın gövdəsində quraşdırılan) və hərəkət edən hədəflərin tapılması üçün “siqnalın emalı”nı dopler üsulu ilə aparan
radar “siqnalının emalı” aşağıdakı hər hansı birinin tətbiqi ilə aparan:
1. “radar spektrinin genişləndirilməsi” metodları; və ya
2. “radar tezliyinin dəyişdirilməsi” metodları
yerüstü fəaliyyətini 185 km-dən çox maksimum instrumental məsafədə təmin edən.
Qeyd. 6A008.i. bəndi aşağıdakılara şamil edilmir:
a) balıq karvanlarının müşahidəsi üçün yerüstü radarlar;
b) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan, hava hərəkətini idarə etmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş yerüstü radarlar:
1. maksimum instrumental məsafəsi 500 km və ya daha az olan;
2. radarın hədəfi haqqında məlumatları lokatorun yerləşdiyi yerdən marşrut üzərində olan bir və ya bir neçə hava hərəkətin mülki idarəetmə mərkəzlərinə yalnız bir tərəfli ötürülməsi üçün layihələndirilmiş;
3. marşrut üzərində olan hava hərəkətin idarəetmə mərkəzindən radarın skanlama sürətini məsafədən idarəetmə üçün vasitələri olmayan;
4. stasionar quraşdırılmış; və
c) hava şarından müşahidə aparmaq üçün radarlar
Texniki qeyd. 6A008.i. bəndinin məqsədləri üçün instrumental məsafə - displeydə hədəflərin aydın şəkildə göstərilməsi ilə müəyyən olunan radarın maksimum lokasiya məsafəsi
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan “lazer”li radarlar və ya işıqla aşkarlama və məsafə ölçənlər (LİDAR) üçün avadanlıqlar:
1. “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olan;
2. koherent heterodin və ya homodin aşkaretmə metodlarından istifadə edən və bucaq çözümlülüyü 20 mkrad-dan (mikroradian) az (yaxşı) olan; və ya
3. Beynəlxalq Hidroqrafika Təşkilatının (IHO) hidroqrafik tədqiqatlar üçün standartının 1a bəndinə (5-ci nəşr, fevral 2008-ci il) uyğun və ya daha yaxşı və 400 nm-dən çox, lakin 600 nm-dən çox olmayan dalğa uzunluğunda işləyən bir və ya bir neçə “lazer”lərdən istifadə edən havadan batimetrik sahilyanı tədqiqatları nəzərdə tutulmuş;
Qeyd 1. Çəkilişin aparılması xüsusi olaraq işlənmiş LİDARlar üçün avadanlıqlara yalnız 6A008.j.3. bəndi ilə nəzarət edilir.
Qeyd 2. 6A008.j. bəndi meteoroloji müşahidələr üçün xüsusi olaraq işlənmiş LİDARlara şamil edilmir.
Qeyd 3. Beynəlxalq Hidroqrafika Təşkilatının (IHO) fevral 2008-ci il tarixli 5-ci nəşrindəki standartın 1a bəndində göstərilən parametrlər aşağıdakılardır:
- üfüqi müstəvidə dəqiqlik (doğruluq səviyyəsi 95%)= 5 m +dərinliyinin 5%-i;
- verilmiş dərinliklər üçün dərinliyin təyinetmə dəqiqliyi (doğruluq səviyyəsi 95%) = ±√((a^2+(b×d)^2 )) burada,
a=0,5 m=dərinliyin təyinində yol verilən sabit xəta, yəni dərinliyin təyinində yol verilən bütün sabit xətalarının cəmi;
b= 0,013=dərinlikdən asılı olan xəta əmsalı;
b x d=dərinlikdən asılı olan xəta, yəni dərinliyin asılı olan yol verilən bütün sabit xətalarının cəmi;
- müəyyən etmə ehtimalları=həcm ehtimalları>2 m-dən 40 m dərinliyə qədər; 40 m-i keçən dərinliyinin 10%-i
“siqnalın emalı”nı təmin edən altsistemlərə malik olan “impulsun sıxılması”ndan istifadə edən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. “impulsun sıxılması” əmsalı 150-dən çox olan; və ya
2. impulsun eni 200 nsan-dən az olan; və ya
Qeyd. 6A008.k.2. bəndi aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan ikiölçülü dəniz radarlarına və ya gəmi hərəkətinin təşkili üzrə xidmətin radarlarına şamil edilmir:
a) “impulsun sıxılması” əmsalı 150-dən çox olmayan;
b) sıxılmış impuls müddəti 30 nsan-dən çox olan;
c) mexaniki skanlama ilə bir dönən anteni olan;
d) maksimum çıxış gücü 250 Vt-dan çox olmayan; və
e) “tezliyin sıçrayışlı köklənməsi” imkanına malik olmayan
aşağıdakı hər hansı birini təmin edən məlumat emalı altsistemlərinə malik olan:
1. anten şüasının növbəti keçidinə qədər müddətdə antenin istənilən fırlanması zamanı hədəfin ehtimal olunan yerinin təyinini təmin edən hədəfin avtomatik izlənməsi; və ya
Qeyd. 6A008.l.1. bəndi hava hərəkətinin idarəetmə sistemlərində və ya dəniz radarlarında toqquşmaların qarşısını almaq üçün siqnal vermə vasitələrinə şamil edilmir.
6A008.l.1. bəndinin məqsədləri üçün hədəfin avtomatik izlənməsi – real zaman rejimində hədəfin ən çox ehtimal olunan yerinin ekstrapolyasiya edilmiş qiymətini avtomatik müəyyən edən və bu qiyməti çıxış siqnalı kimi təmin edən emal metodu.
4. 6A008.f. və ya 6A008.i. bəndində göstərilən istənilən ayrı-ayrı sensorlarla müqayisədə altsistemlərin bütün istismar xarakteristikalarının yaxşılaşdırılması üçün iki və ya daha çox fəzada paylanmış radar sensorundan alınmış hədəf haqqında məlumatların 6 saniyə ərzində birləşdirilməsi və korrelyasiyası, və ya toplanmasını təmin etmək üçün konfiqurasiya edilmiş.
Texniki qeyd. 6A008.l.4. bəndinin məqsədləri üçün sensorlar, onların hər hansı birinin digər sensorun yerləşdiyi yerdən istənilən istiqamətdə 1500 metrdən çox olduqda, fəzada paylanmış hesab olunur. Mobil sensorlar daima fəzada paylanmış olur.
Xüsusi qeyd. Həmçinin hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın.
Qeyd. 6A008.l.4. bəndi gəmi hərəkətinin təşkili üzrə xidməti üçün sistemlərə, avadanlıqlara və köməkçi sistemlərinə şamil edilmir.
1. 6A008 bəndinin məqsədləri üçün dəniz radarlarına dənizdə, daxili su yollarında və sahilyanı zonada naviqasiyanın təhlükəsizliyi üçün istifadə olunan radarlar aid edilir.
2. 6A008 bəndinin məqsədləri üçün gəmi hərəkətinin təşkili üzrə xidmət “uçuş aparatları”n hava hərəkətinin idarə edilməsi üzrə xidmətlə analoji olan gəmi hərəkətinin monitorinqi və idarə edilməsi üçün xidmətdir
6A002 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan xüsusi olaraq nüvə effektlərin təsirlərinə (məsələn, elektromaqnit impulsların (EMP), rentgen şüaların, partlayışla və istiliyin birləşməsindən yaranan təsirlərə) qarşı mühafizə məqsədilə işlənmiş və ya modifikasiya olunmuş və “raketlər”də istifadə etmək üçün yararlı olan 5x105 rad (silisium) bərabər və ya daha çox şüalanma dozası səviyyələrində işləmək üçün hazırlanmış və ya işləməyə qadir olan radiasiya şüasına davamlı detektorlar (silisiumlu);
6A102 bəndində detektorlar təzyiqi və ya ətraf mühitin temperaturunu, elektrik və ya elektromaqnit siqnalları və ya radioaktiv maddə tərəfindən yaradılan şüaların təsirini avtomatik eyniləşdirən və ya yazan və ya qeyd edən mexaniki, elektrik, optik və ya kimyəvi
Aşağıdakı qravimetrlər və onlar üçün komponentlər və qravitasiya qradiometrləri:
qeydetmə müddəti 2 dəq və ya daha az olduqda statistik və ya işçi dəqiqliyi 0,7 mGal (milliqaley) və ya daha az (yaxşı) olan, havada və ya dənizdə tətbiqi üçün işlənmiş və ya modifikasiya olunmuş 6A007.b. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan qravimetrlər
xüsusi olaraq 6A007.b. və ya 6A107 bəndində göstərilən qravimetrlər və 6A007.c. bəndində göstərilən qravitasiya qradiometrləri üçün işlənmiş komponentlər
6A008 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan aşağıdakı radar və izləmə sistemləri:
9A004 bəndində göstərilən kosmik raket daşıyıcılarda və 9A104 bəndində göstərilən raket-zondlarda istifadə məqsədilə işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş radar və lazer radar sistemləri.
Qeyd. 6A108.a. bəndinə aşağıdakılar daxildir:
a) ərazinin kartoqrafiyası üçün avadanlıq;
b) ərazinin skanlaması üçün və məlumatların paralelləş-dirilməsi (korrelyasiyası) üçün (rəqəmsal və analoq) avadanlıq;
c) Doppler naviqasiya radar avadanlığı;
d) passiv interferometrlər;
e) təsvir sensorları (aktiv və passiv)
raketlərdə tətbiq oluna bilən yüksək dəqiqliyə malik olan aşağıdakı izləmə (lokasiya) sistemləri:
1. uçuş zamanı vəziyyətin və sürətin real zaman rejimində təmin olunmasına imkan yaratmaq məqsədilə yerüstu və ya hava məlumatları ilə və ya peyk naviqasiya sistemlərindən alınmış məlumatları ilə birlikdə istifadə olunan məlumatların işlənməsi üçün altsistemlərinə malik olan izləmə (lokasiya) sistemləri;
2. optik/infraqırmızı diapazonda işləyən və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan avadanlıqları olan məsafəölçən radar aparatları:
a) bucaq çözümlülüyü 1,5 mrad yaxşı olan;
b) 10 m-dən az (yaxşı) ortakvadratik çözümlülüyü ilə 30 km və ya daha çox əhatə dairəsi olan;
c) sürət üzrə çözümlülüyü 3m/san-dən az (yaxşı) olan;
Texniki qeyd. 6A108.b. bəndində raket termini uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan mürəkkəb reaktiv mərmi sistemləri və pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir
nüvə silahının zədələyici amillərindən (məsələn, elektromaqnit impuls (EMP), rentgen şüaları, kombinə edilmiş partlayıcı və istilik təsiri) qorunmaq üçün “raketlər”də istifadə edilə bilən və 50 kPa-dan çox artıq təzyiqlə müşayiət olunan 4,184×10 C/m-dən çox kombinə edilmiş termik zərbəyə tab gətirmək üçün nəzərdə tutulmuş müqavimət sipərləri
Aşağıdakı hər iki xarakteriskaya malik olan fotoçoxaldıcı borucuqlar (fotoelektron çoxaldıcı, PMT):
a) katod sahəsi 20 sm-dən çox olan; və
b) anod impulsunun artma müddəti 1 nsan-dən az olan
6A003 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, aşağıdakı kameralar və onların komponentləri:
Xüsusi qeyd 1. 6A203.a., 6A203.b. və ya 6A203 bəndində göstərilən xarakteristikalara nail olmaq məqsədilə kamera və ya təsviryaratma cihazının iş qabiliyyətini artırmaq və azaltmaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı” 6D203 bəndində göstərilmişdir.
Xüsusi qeyd 2. 6A203.a., 6A203.b. və ya 6A203.c. bəndində xarakteristikalara nail olmaq məqsədilə kamera və ya təsviryaratma cihazının iş qabiliyyətini artırmaq və ya azaltmaq üçün kodlar və ya şifrləmə açarları şəklində “texnologiya” 6E203 bəndində göstərilmişdir.
Qeyd. 6A203.a. - 6A203.c. bəndləri aparat, “proqram təminatı” və ya “texnoloji” məhdudiyyətləri olan, nəticə etibarı ilə aşağıdakı hər hansı bir şətrlərə riayyət edildikdə onların iş qabiliyyətinin səviyyəsi aşağıda göstərilənlərdən daha aşağı olan kameralara və ya təsviryaratma cihazlarına şamil edilmir:
1. iş qabiliyyətinin artırılması və ya məhdudiyyətlərin götürülməsi üçün istehsalçıya geri qaytarılmalıdır;
2. 6A203 bəndində göstərilən xarakteristikalara nail olmaq məqsədilə iş qabiliyyətini artırmaq və ya azaltmaq üçün 6D203 bəndində göstərilən “proqram təminatı” ilə təchiz olunmalıdır; və ya
3. 6A203 bəndində göstərilən xarakteristikalara nail olmaq məqsədilə iş qabiliyyətini artırmaq və ya azaltmaq üçün 6E203 bəndində göstərilən kodlar və ya şifrləmə açarları şəklində “texnologiya” ilə təchiz olunmalıdır
aşağıdakı fotoxronoqraflar (elektron-optik kamera, strik-kamera) və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
1. yazma sürəti 1 mksan-də 0,5 mm-dən çox olan fotoxronoqraflar (elektron-oprik kameralar, strik-kameralar);
2. zaman üzrə çözümlülüyü 50 nsan və ya daha az olan elektron strik-kameralar;
3. 6A203.a.2. bəndində göstərilən kameralar üçün strik-borucuqlar;
4. 6A203.b.1. və ya 6A203.b.2. bəndində göstərilən xarakteristikalara nail olmaq imkanı yaradan, çıxarılıb-taxılan modul quruluşlu, işıq impulsun intensivliyini ölçə bilən, strik kameralarla istifadə üçün xüsusi olaraq işlənmiş çıxarılıb-taxılan/dəyişdirilən bloklar;
5. 6A203.a.1. bəndində göstərilən kameralar üçün xüsusi olaraq işlənmiş elektron sinxronlaşdırma blokları, turbinlərdən, güzgülərdən və yastıqlardan ibarət olan rotor aqreqatları
aşağıdakı təsvirin kadrlaşdırılması ilə kameralar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
1. 225000 kadr/san-də sürətlə yazmağa qadir olan təsvirin kadrlaşdırılması ilə kameralar;
2. kadrın ekspozisiya müddəti 50 nsan və ya daha az olan təsvirin kadrlaşdırılması ilə kameralar;
3. 6A203.b.1. və ya 6A203.b.2. bəndində göstərilən kameralarda istifadə etmək üçün nəzərdə tutulmuş, təsvir stroblama müddəti 50 nsan və ya daha az olan sürətli sürgüsü olan kadrlaşdıran borucuqlar və bərkcisimli təsviryaratma qurğuları;
4. 6A203.b.1. və ya 6A203.b.2. bəndində göstərilən çıxarılıb-taxılan modul quruluşlu təsvirin kadrlaşdırılması ilə kameralarda istifadə üçün xüsusi olaraq işlənmiş çıxarılıb-taxılan/dəyişdirilən bloklar;
5. 6A203.b.1. və ya 6A203.b.2. bəndində göstərilən kameralar üçün xüsusi olaraq işlənmiş elektron sinxronlaşdırma blokları, turbinlərdən, güzgülərdən və yastıqlardan ibarət olan elektron sinxronlaşdırma blokları, rotor aqreqatları.
Texniki qeyd. 6A203.b. bəndində bir kadrın qeydi ilə olan yüksəksürətli kameralar ayrı-ayrılıqda dinamik hadisənin tək təsvirini əldə etmək üçün istifadə edilir, bir neçə belə kamera ardıcıl işə salınıb bir sistemə birləşdirildiyi halda hadisənin çoxsaylı təsvirinin əldə edilməsi üçün istifadə edilə bilər
aşağıdakı yarımkeçirici kameralar və ya elektron-şüa borucuqlar əsasında kameralar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
1. təsvir stroblama müddəti 50 nsan və ya daha az olan sürətli sürgüsü olan yarımkeçirici kameralar və ya elektron-şüa borucuqlar əsasında kameralar;
2. 6A203.c.1. bəndində göstərilən kameralar üçün xüsusi olaraq işlənmiş, təsvir stroblama müddəti 50 nsan və ya daha az olan sürətli sürgüsü olan yarımkeçirici təsviryaratma qurğuları və təsvirin elektron-optik gücləndirici borucuqları;
3. təsvir stroblama müddəti 50 nsan və ya daha az olan Kerr və ya Pokkels xanaları əsasında elektrooptik sürgülər;
4. 6A203.c.1. bəndində göstərilən xarakteristikalara nail olmaq imkanı yaradan, çıxarılıb-taxılan modul quruluşlu kameralarla istifadə üçün xüsusi olaraq işlənmiş çıxarılıb-taxılan/dəyişdirilən bloklar
50×10 Qr (silisium) (5×10 rad (silisium))-dən artıq ümumi şüalanma dozasına tab gətirən, şüalanmaya-davamlı kimi xüsusi olaraq işlənmiş və ya qiymətləndirilmiş şüalanmaya davamlı televiziya kameraları və ya onlar üçün linzalar
0B001.g.5., 0B001.h.6. və 6A005 bəndlərində göstərilən-lərdən fərqli olan aşağıdakı “lazer”lər, “lazer” gücləndiriciləri və ossillyatorlar:
Texniki qeyd. Mis buxarında olan lazerlər üçün 6A005.b. bəndinə baxın.
a) aşağıdakı hər iki xarakteristikaya malik olan arqon ion “lazer”lər:
1. 400-515 nm dalğa uzunluğunda işləyən; və
2. “orta çıxış gücü” 40 Vt-dən çox olan;
b) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan boyaq maddələrin əsasında təkmodalı impulslu köklənən lazer ossillyatorları:
1. 300-800 nm dalğa uzunluğunda işləyən;
2. “orta çıxış gücü” 1 Vt-dan çox olan;
3. impulsların təkraretmə tezliyi 1 kHs-dən çox olan; və
4. impuls müddəti 100 nsan-dən az olan;
c) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan köklənən impuls boyaq maddələrin əsasında lazer gücləndiriciləri və ossillyatorları:
1. 300-800 nm dalğa uzunluğunda işləyən;
2. “orta çıxış gücü” 30 Vt-dan çox olan;
3. impulsların təkraretmə tezliyi 1 kHs-dən çox olan; və
4. impuls müddəti 100 nsan-dən az olan.
Qeyd. 6A205.c. bəndinə təkmodalı ossillyatorlara şamil edilmir.
d) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan karbon dioksid (CO2) əsasında olan impulslu “lazer”lər:
1. 9000-11000 nm dalğa uzunluğunda işləyən;
2. impulsların təkraretmə tezliyi 250 Hs-dən çox olan;
3. “orta çıxış gücü” 500 Vt-dan çox olan; və
4. impuls müddəti 200 nsan-dən az olan;
e) 16 mikrometr çıxış dalğa uzunluğunda və 250 Hs-dən çox təkraretmə tezliyində işləmək üçün nəzərdə tutulmuş para-hidrogen Raman fazafırladıcı;
f) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan, çıxışda 1000-1100 nm dalğa uzunluğunda işləyən neodiumlə aşqarlanmış “lazer”lər (şüşədə olanlardan başqa):
1. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan və impuls müddəti 1 nsan bərabər və ya daha çox olan davamlılıq modulyasiyalı və impulslu induksiyalı (Q-switching):
a) köndələn modanın təkmodalı generasiyası rejimində “orta çıxış gücü” 40 Vt-dan çox olan; və ya
b) köndələn modaların çoxmodalı generasiyası rejimində orta çıxış gücü 50 Vt-dan çox olan; və ya
2. 40 Vt-dan çox “orta çıxış gücü”ndə 500-550 nm çıxış dalğa uzunluğunun alınması üçün tezliyin ikiqat çoxalmasını istifadə edən;
g) 6A005.d.2. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan karbon monooksid (CO) əsaslı impulslu “lazer”lər:
1. 5000-6000 nm dalğa uzunluğunda işləyən;
2. təkrarlanma tezliyi 250 Hs-dən çox olan;
3. “orta çıxış gücü” 200 Vt-dan çox olan; və
4. impuls müddəti 200 nsan-dən az olan.
Ölçmə müddəti 10 mksan az olan, 1 km/s-dən böyük sürətləri ölçmək üçün interferometrlər.
Qeyd. 6A225 bəndinə VİSARlar (istənilən qaytarıcı üçün sürət ölçən interferometrlər sistemi) və Dopler effekti (Dopler Lazer İnterferometrlər, DLI) əsasında işləyən lazer interferometrləri və PDV (foton doplermetriyası üçün aparatlar), həmçinin Het-V kimi tanınan (heterodin vasitəsilə sürəti ölçülmək üçün aparatlar) kimi sürət ölçmək üçün interferometrlər daxildir
Aşağıdakı təzyiq sensorları:
a) 10 GPa yüksək təzyiqləri ölçmək üçün sensorlar, o cümlədən manqanindən, ittriumdan və polivinildenflüoriddən (PVBF) / polivinildiflüoriddən (PVF2) sensorlar; və ya
b) 10 GPa yüksək təzyiqləri ölçmək üçün kvars sensorlar
Sınaq, nəzarət və istehsal avadanlıqları
6A002.a.1.b. və ya 6A002.a.1.d. bəndində göstərilən optik sensorlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş maskalar və ya aralıq şablonları
Aşağıdakı optik avadanlıq:
a) yansıtma dəyərinin 0,1%-ə bərabər və ya daha kiçik (yaxşı) “dəqiqliy”i ilə mütləq əksetmənin ölçülməsi üçün avadanlıq;
b) diametri 10 sm-dən çox olan tündləşdirilmiş aperturası olan optiki səthinin səpələnməsini ölçmək üçün avadanlıqdan fərqli olan, yastı olmayan fiqurun (profilin) optiki səthinin tələb olunan profildən 2 nm və ya daha az (yaxşı) “dəqiqliyi” ilə təmassız optiki ölçmək üçün işlənmiş avadanlıq.
Qeyd. 6B004 bəndi mikroskoplara şamil edilmir
Statik “dəqiqliyi” 0,1 mGal-dan az (yaxşı) olan yerüstü qravimetrlərin istehsalı, yustirlənməsi və kalibrlənməsi üçün avadanlıq
Ötürülən impulsların müddəti 100 nsan və ya daha az olan en kəsiyi ölçmək üçün impulslu radar sistemləri və xüsusi olaraq onlar üçün nəzərdə tutulmuş komponentlər.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 6B108 bəndinə baxın
6B008 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan “raketlər”də və onların altsistemlərində istifadəyə yararlı olan en kəsiyi ölçmək üçün impulslu radar sistemləri.
Texniki qeyd. 6B108 bəndində raket termini uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan mürəkkəb reaktiv mərmi sistemləri və pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir
Optik qəbuledicilər üçün aşağıdakı materiallar:
təmizlik dərəcəsi 99,9995% və ya yüksək olan kimyəvi təmiz tellur (Te)
aşağıdakı hər hansı bir materiallardan olan monokristallar (epitaksil laylı yarımkeçirici lövhələr daxil olmaqla):
1. tərkibində mol hissəsi 6%-dən az sink olan sinkli kadmium tellurid (CdZnTe);
2. istənilən təmizlik dərəcəli kadmium tellurid (CdTe); və ya
3. istənilən təmizlik dərəcəli civəli kadmium tellurid (HgCdTe).
Texniki qeyd. 6C002.b.1. bəndinin məqsədləri üçün mol hissəsi ZnTe mollarının kristalda mövcud olan CdTe və ZnTe mollarının cəminə nisbəti ilə müəyyən olunur
Aşağıdakı optik materiallar:
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan buxar fazasının kimyəvi çökdürülməsi ilə alınan sink sulfiddən (ZnS) və sink seleniddən (ZnSe) “altlıq biçmələri”:
1. həcmi 100 sm-dən çox olan; və ya
2. diametri 80 mm-dən çox və qalınlığı 20 mm və ya daha çox olan
aşağıdakı elektrooptik və qeyri-xətti materiallar:
kalium titanil arsenat (KTA) (CAS 59400-80-5)
gümüş qalium selenidi (AgGaSe2, həmçinin AGSE kimi də tanınan) (CAS 12002-67-4)
tallium arsen selenid (Tl3AsSe3, həmçinin TAS kimi də tanınan) (CAS 16142-89-5)
sink-germanium fosfid (ZnGeP2, həmçinin ZGP, sink-germanium bifosfid və ya sink-germanium difosfid kimi də tanınan); və ya
qallium selenid (GaSe) (CAS 12024-11-2)
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan 6C004.b. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan qeyri-xətti optik materiallar:
1. aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
a) üçüncü dərəcəli qeyri-xətti dinamik həssaslıq qabiliyyəti (χ () chi 3)10m/V və ya daha çox olan; və
b) həssaslıq müddəti 1 msan-dən az olan; və ya
2. ikinci dərəcəli qeyri-xətti həssaslıq qabiliyyəti (χ () chi 2) 3,3 x10m/V və ya daha çox olan
diametri və ya əsas ox boyunca uzunluğu 300 mm-dən çox olan silisium karbidin və ya berillium/berillium (Be/Be) “altlıq biçmələri”
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan kvars şüşə, fosfatlı şüşə, flüorfosfatlı şüşə, sirkonium flüorid (ZrF4) (CAS 7783-64-4) və hafnium flüorid (HfF4) (CAS 13709-52-9) daxil olmaqla şüşə:
1. hidroksid ionlarının qatılığı (OH-) milyonda beş hissədən az olan;
2. metalların təmizliyinin inteqral səviyyəsi milyonda bir hissədən az olan; və
3. yüksək bircinslilik (sındırma əmsalının göstəricisinin variasiyası) 5x10-dan az olan
200 nm-dən 14000 nm-ə qədər dalğa uzunluğu diapazonunda absorsiya dərəcəsi 10sm-dən az olan süni almaz material
Aşağıdakı “lazer” materialları:
“lazer”lərin hazırlanması üçün emal olunmamış şəklində olan aşağıdakı süni kristallik materiallar:
1. titanla aşqarlanmış yaqut (sapfir);
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan nadir torpaq elementlərlə aşqarlanmış ikiqat örtüklü liflər:
1. “lazer” şüasının nominal dalğa uzunluğu 975 nm-dən 1150 nm-ə qədər olan və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
a) özəyinin orta diametri 25 mkm və ya daha çox olan; və
b) özəyinin rəqəmli aperturası (NA) 0,065-dən az olan; və ya
Qeyd. 6C005.b.1. bəndi daxili şüşə qatının diametri 150 mkm-dən çox olan, lakin 300 mkm-dən çox olmayan ikiqatlı örtüklü liflərə şamil edilmir.
2. “lazer” şüasının nominal dalğa uzunluğu 1530 nm-dən çox olan və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
a) özəyinin orta diametri 20 mkm-ə bərabər və ya daha çox olan; və
b) özəyinin rəqəmli aperturası (NA) 0,1-dən az olan;
1. 6C005.b.1.b. bəndinin məqsədləri üçün özəyin rəqəmli aperturası (NA) lifin şüalama dalğa uzunluğunda ölçülür.
2. 6C005.b. bəndinə son elementlə yığmada olan liflər də daxil edilir
6A004, 6A005, 6A008 və 6B008 bəndlərində göstərilən avadanlığın “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün xüsusi hazırlanmış “proqram təminatı”
6A002.b, 6A008 və 6B008 bəndlərində göstərilən avadanlıqların “tətbiq”i üçün xüsusi hazırlanmış “proqram təminatı”
Aşağıdakı digər “proqram təminatı”:
a) aşağıdakı “proqram təminatı”:
1. yedəklənən hidrofon qəfəsləri istifadə etməklə passiv qəbul edilən akustik məlumatların “real zaman rejimində emal” məqsədilə akustik şüaları yaratmaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”;
2. yedəklənən hidrofon qəfəsləri istifadə etməklə passiv qəbul edilən akustik məlumatların “real zaman rejimində emal”ı üçün “əsas kod”;
3. passiv qəbul edilən akustik məlumatların “real zaman rejimində emal”ı üçün sualtı və ya suya salınmış sistemlərin akustik şüalarının yaradılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”;
4. sualtı və ya suya salınmış sistemlərin istifadəsi ilə akustik məlumatların passiv qəbul üçün “real zaman rejimində emal”ı üçün “əsas kod”;
5. bütün aşağıdakılar üçün xüsusi işlənmiş “proqram təminatı” və ya “əsas kod”:
a) 6A001.a.1.e. bəndində göstərilən hidroakustik stansiyalardan gələn akustik məlumatların “real zaman rejimində emal”ı; və
b) avtomatik olaraq üzgüçülərin və ya dalğıcların aşkar edilməsi, sinifləşdirilməsi və yerinin təyin edilməsi;
Xüsusi qeyd. Hərbi məqsədlər üçün nəzərdə tutulmuş dalğıcların aşkarlanma sistemləri üçün “proqram təminatı” və “əsas kod” üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın.
c) 6A003.b.4. bəndinin 3.a. qeydində göstərilən tezliyi ötüb keçməyə imkan verən kadrların dəyişmə tezliyi üzrə məhdudiyyəti aradan qaldırmaq məqsədilə 6A002.a.3.f. bəndində göstərilən “fokus müstəvili matris qəbulediciləri” olan kameralar üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”;
d) diametri və ya əsas ox boyunca uzunluğu 1 m və ya daha çox olan güzgü seqmentlərindən ibarət seqmentləşdirilmiş güzgü sistemlərinin yüstirlənməsi və fazalandırılmasını dəstəkləmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”;
f) aşağıdakı “proqram təminatı”:
1. hərəkətli platformalarda işləmək üçün nəzərdə tutulmuş maqnit sensorların maqnit və elektrik sahələrinin “kompensasiya sistemləri” üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”;
2. hərəkətli platformalarda maqnit və elektrik sahələrin anomaliyalarının aşkar edilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”;
3. 6A006.e. bəndində göstərilən sualtı elektromaqnit qəbuledicilərin istifadəsi ilə elektromaqnit məlumatların “real zaman rejimində emal”ı üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”;
4. 6A006.e. bəndində göstərilən sualtı elektromaqnit qəbuledicilərin istifadəsi ilə elektromaqnit məlumatların “real zaman rejimində emalı” üçün “əsas kod”;
g) qravimetrlərin və ya qraviometrik qradiometrlərin hərəkət təsirinin korreksiyası üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”;
h) aşağıdakı “proqram təminatı”:
1. dörddən çox aktiv radardan hədəf koordinatlarını qəbul etməyə qadir olan və hava hərəkətinin idarəetmə mərkəzlərində yerləşən ümumi təyinatlı kompüterlərə quraşdırmaq üçün nəzərdə tutulmuş hava hərəkətinin idarə edilməsi (ATC) üçün “proqram təminatı”;
2. aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan radiolokatorların antena qoruyucularının işlənməsi və ya “istehsal”ı üçün “proqram təminatı”:
a) 6A008.e. bəndində göstərilən şüanın elektron skanlaması ilə fazalaşdırılmış antena qəfəslərinin mühafizəsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş; və
b) yan ləçəklərin orta səviyyəsinin cəmi əsas şüanın maksimum səviyyəsindən 40 dB-dən çox az olan.
Texniki qeyd. 6D003.h.2.b. bəndinin məqsədləri üçün yan ləçəklərin orta səviyyəsi əsas şüa və əsas şüanın hər iki tərəfindəki ilk iki yan ləçəyin bucaq dərəcəsi istisna olmaqla, bütün antena qəfəsi üzrə ölçülür
6A108 bəndində göstərilən məhsullarda “tətbiq”i üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”
Raketlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya olunmuş, bütün uçuş kursu üzrə uçuş aparatının yerini təyin etmək imkanını verən, uçuşsonrası məlumatların işlənməsi üçün “proqram təminatı”.
Texniki qeyd. 6D103 bəndində raketlər uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan mürəkkəb reaktiv mərmi sistemləri və pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir
6A203.a. - 6A203.c. bəndlərində göstərilən xarakteristika-lara nail olmaq üçün kameraların və ya təsviryaratma cihazların iş qabiliyyətini artırmaq və ya azaltmaq üçün işlənmiş “proqram təminatı”
6A, 6B, 6C və ya 6D bölməsində göstərilən avadanlıq, materiallar və ya “proqram təminatı”nın “işlənmə”si üçün nəzərdə tutulmuş, ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”
6A, 6B və ya 6C bölməsində göstərilən avadanlıq və materialların “istehsalı” üçün ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”
Aşağıdakı digər “texnologiya”:
a) aşağıdakı “texnologiya”:
1. diametri və ya əsas ox boyunca uzunluğu 500 mm və ya daha çox olan və ümumi itkiləri (udulma və səpələnmə) 5x10-dən daha az olan optik örtüklər üçün 99,5% və ya daha yaxşı optik qalınlıq üzrə bircinsliliyə nail olmaq məqsədilə optik səthlərin örtülməsi və emalı üçün “tələb olunan” “texnologiya”;
Xüsusi qeyd. Həmçinin 2E003.f. bəndinə baxın.
Texniki qeyd. 6E003.a.1. bəndinin məqsədləri üçün optik qalınlıq refraksiya əmsalı göstəricisinin örtüyün fiziki qalınlığına riyazi vurulmasının nəticəsidir.
2. 0,5 m-dən çox olan yastı qeyri-düz səthlərin 10 nm orta kvadratik əmsalından az (yaxşı) olan səth bitirmə “dəqiqliyi” əldə etmək üçün bir nöqtəli almaz yonma texnikasından istifadə edərək optik komponentlərin hazırlanma “texnologiya”sı;
b) “ifratgüclü lazer” şüaların sınaq qurğularında yoxlanması və ya “ifratgüclü lazer” şüaları ilə şüalanmış materialların sınağı və dayanıqlığını qiymətləndirmək üçün ixtisaslaşdırılmış diaqnostik alətlərin və ya nişanların (hədəflərin) “işlənmə”si, “istehsal”ı və ya “tətbiq”i üçün “tələb olunan” “texnologiya”
6A002, 6A007.b. və 6A007.c., 6A008, 6A102, 6A107, 6A108, 6B108, 6D102 və ya 6D103 bəndində göstərilən avadanlığın və ya “proqram təminatı”nın “tətbiq”i üçün nəzərdə tutulmuş, ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”.
Qeyd. 6E 101 bəndi 6A002, 6A007 və 6A008 bəndlərində göstərilən avadanlıqlar üçün tələb olunan “texnologiya”ya yalnız onlar havada tətbiq olunmaq üçün işlənmiş və “raketlər”də istifadə oluna bildiyi halda nəzarət edilir
6A003, 6A005.a.2., 6A005.b.2., 6A005.b.3., 6A005.b.4., 6A005.b.6., 6A005.c.2., 6A005.d.3.c., 6A005.d.4.c., 6A202, 6A203, 6A205, 6A225 və ya 6A226 bəndində göstərilən avadanlıqların “tətbiq”i üçün nəzərdə tutulmuş, ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”.
Qeyd 1. 6E201 bəndi yalnız 6A203 bəndində göstərilən hər hansı bir xarakteristikaya malik olan 6A003 bəndində göstərilən kameralar üçün “texnologiya”ya şamil edilir.
Qeyd 2. 6E201 bəndi yalnız həll olunmuş neodimda olan və 6A205.f. bəndində göstərilən hər hansı bir xarakteristikaya malik olan 6A005.b.6. bəndində göstərilən lazerlər üçün “texnologiya”ya şamil edilir
6A203.a. - 6A203.c. bəndlərində göstərilən xarakteristikalara nail olmaq məqsədilə kameraların və ya təsviryaratma cihazlarının iş qabiliyyətini artırmaq və ya azaltmaq üçün kodlar və ya şifrələmə açarları şəklində “texnologiya”
Sistemlər, avadanlıqlar və komponentlər
Xüsusi qeyd. Sualtı aparatların avtopilotları üçün 8-ci kateqoriyaya baxın. Radiolokasiya qurğuları üçün (radarlar) 6-cı kateqoriyaya baxın
Aşağıdakı akselerometrlər və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 7A101 bəndinə baxın.
Xüsusi qeyd. Bucaq və ya fırlanan akselerometrlər üçün 7A001.b. bəndinə baxın
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan xətti akselerometrlər:
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan və 15 q və ya daha az xətti sürətlənmədə işləmək üçün nəzərdə tutulmuş:
a) bir il müddətində təsbit edilmiş kalibrlənmiş kəmiyyətə nisbətində “yerdəyişmə” “sabitliy”i 130 mkq-dan az (yaxşı) olan; və ya
b) bir il müddətində təsbit edilmiş kalibrlənmiş kəmiyyət nisbətində “miqyas əmsalı”nın “sabitliy”i 130 ppm-dən az (yaxşı) olan
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan və 15 q-dan çox, lakin 100 q-dan çox olmayan xətti sürətlənmədə işləmək üçün nəzərdə tutulmuş:
a) bir il müddətində “yerdəyişmə” “təkrarlılığ”ı 1250 mkq-dan az (yaxşı) olan; və
b) bir il müddətində “miqyas əmsalı”nın “təkrarlılığ”ı 1250 ppm-dən az (yaxşı) olan; və ya
ətalət naviqasiya sistemlərində və ya yönəltmə sistemlərində istifadə üçün və 100 q-dan çox xətti sürətlənmədə işləmək üçün nəzərdə tutulmuş.
Qeyd. 7A001.a.1. və 7A001.a.2. bəndləri yalnız vibrasiyanın və ya təkan yüklənməsinin ölçmələri ilə məhdudlaşdırılmış akselerometrlərə şamil edilmir
100 q-dan çox xətti sürətlənmədə işləmək üçün nəzərdə tutulmuş bucaq və ya fırlanan akselerometrlər
Aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan hiroskoplar və bucaq sürətinin sensorları və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 7A102 bəndinə baxın.
Xüsusi qeyd. Bucaq və ya fırlanan akselerometrlər üçün 7A001.b. bəndinə baxın
100 q və ya daha az xətti sürətlənmədə işləmək üçün nəzərdə tutulmuş və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
ölçülən bucaq sürətinin diapazonu saniyədə 500°-dən az olan və aşağıdakı istənilən xarakteristikası olan:
təsbit edilmiş kalibrlənmiş kəmiyyətə nisbətində və 1 ay müddətində 1 q tətbiq etmək şərtlərində ölçülmüş “yerdəyişmə” “sabitliy”i saatda 0,5°-dən az olan (yaxşı) olan; və ya
“təsadüfi bucaq dreyfi” zamanın saatda kvadrat kökünə bölünmüş 0,0035° və ya daha az (yaxşı) olan; və ya
Qeyd. 7A002.a.1.b. bəndi “fırlanan kütləli hiroskoplar”a şamil edilmir
ölçülən bucaq sürətinin diapazonu saniyədə 500° və ya daha çox olan və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
təsbit edilmiş kalibrlənmiş kəmiyyətin nisbətində və 3 dəqiqə müddətində 1 q tətbiq etmək şərti ilə ölçülmüş “yerdəyişmə” “sabitliy”i saatda 4°-dən az olan (yaxşı) olan; və ya
“təsadüfi bucaq dreyfi” zamanın saatda kvadrat kökünə bölünmüş 0,1° və ya daha az (yaxşı) olan; və ya
Qeyd. 7A002.a.2.b. bəndi “fırlanan kütləli hiroskoplar”a şamil edilmir
100 q-dan çox xətti sürətlənmədə işləmək üçün nəzərdə tutulmuş
Aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan ətalət ölçmə avadanlığı və ya sistemləri və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 7A103 bəndinə baxın.
Qeyd. 7A003 bəndi Azərbaycan Respublikasının və ya Vassenar razılaşmalarına “üzv dövlətlər”in mülki aviasiya orqanları tərəfindən “mülki aviasiya”da istifadə üçün sertifikatlaşdırılmış ətalət ölçmə avadanlığı və ya sistemlərinə şamil edilmir.
1. 7A003 bəndinin məqsədləri üçün ətalət ölçmə avadanlığı və ya sistemlərinə quraşdırılmış xarici etalonları işə cəlb etmədən kursu (istiqaməti) və ya vəziyyəti müəyyən etmək və ya saxlamaq üçün sürətin dəyişməsini və istiqaməti ölçən akselerometrlər və ya hiroskoplar aid edilir. Ətalət ölçmə avadanlığı və ya sistemlərinə aşağıdakılar daxil edilir:
- fəza vəziyyətinin və istiqamətinin təyini üçün istinad sistemləri (AHRS);
· - ətalət ölçmə qurğuları (IMU);
· - ətalət naviqasiya sistemləri (INS);
· - ətalət hesablama sistemləri (IRS);
· - ətalət hesablama qurğuları (IRU).
2. 7A003 bəndinin məqsədləri üçün köməkçi vəziyyət göstəriciləri mövqeyi təyin edir və onlara aşağıdakılar daxildir:
a) “peyk naviqasiya sistemi”;
b) “etalon məlumat bazalarının əsasında naviqasiya sistemləri”
“uçuş aparatları”, yerüstü nəqliyyat vasitələri və ya gəmilər üçün işlənmiş köməkçi vəziyyət göstəricilərindən istifadə etmədən mövqeyi təyin edən və aşağıdakı hər hansı bir “dəqiqliy”ə malik olan:
1. sürət üzrə “dairəvi səhv ehtimalı” saatda 0,8 dəniz mili və ya daha az (yaxşı);
2. keçmiş məsafəyə görə “dairəvi səhv ehtimalı” 0,5% və ya daha az (yaxşı); və ya
3. 24 saatda yekun dreyfin “dairəvi səhv ehtimalı” (“CEP”) 1 dəniz mili və ya daha az (yaxşı).
Texniki qeyd. 7A003.a.1., 7A003.a.2. və 7A003.a.3. bəndlərin məqsədləri üçün dəqiqlik xarakteristikaları, adətən “uçuş aparatları”, yerüstü nəqliyyat vasitələri və ya gəmilər üçün nəzərdə tutulmuş ətalət ölçmə avadanlığı və ya sistemlərinə şamil edilir. Bu xarakteristikalar qeyri-mövqeli xüsusi köməkçi vəziyyət göstəricilərinin (məsələn, altimetr, odometr, sürət laqları) işi nəticəsində əldə edilir və onların göstəriciləri tez dəyişdirilə bilməz. Mürəkkəb platformalar (bir neçə platformadan ibarət olan) üçün nəzərdə tutulmuş avadanlığın nəzarət göstəriciləri 7A003.a.1., 7A003.a.2. və ya 7A003.a.3 bəndində göstərilən xarakteristikaların qiymətləndirilməsi əsasında müəyyən edilir
bütün köməkçi vəziyyət göstəricilərindən gələn siqnalların itirilməsindən sonra 4 dəqiqə müddətində 10 m-dən az (yaxşı) “dəqiqliy”i ilə “dairəvi səhv ehtimalı” onların mövqeyini təyin edən köməkçi vəziyyət göstəriciləri ilə təchiz edilmiş “uçuş aparatları”, yerüstü nəqliyyat vasitələri və ya gəmilər üçün işlənmiş.
Texniki qeyd. 7A003.b. bəndinin məqsədləri üçün təkmilləşdirilmiş xarakteristikalara nail olmaq üçün ətalət ölçmə avadanlığı və ya sistemləri və digər müstəqil köməkçi vəziyyət göstəriciləri vahid korpusda quraşdırıldığı (yəni inteqrasiya edilmiş) sistemlər bu bəndə aid edilir
“uçuş aparatları”, yerüstü nəqliyyat vasitələri və ya gəmilər üçün işlənmiş, kursun və ya coğrafi şimalın müəyyən etməsini təmin edən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. maksimum işçi bucaq sürəti 500 qrad/san-dən az olan və köməkçi vəziyyət göstəricilərindən istifadə etmədən kursun müəyyən etmə “dəqiqliy”i en dairəsinin sekansına vurulmuş 0,07° və ya daha az (yaxşı) olan. Bu isə hər 45° en dairəsində olan qiymətinin 6 bucaq dəqiqəsinə bərabər və ya daha az (yaxşı) olan ortakvadrat xətasına uyğundur; və ya
2. maksimum işçi bucaq sürəti 500 qrad/san və ya daha çox olan və köməkçi vəziyyət göstəricilərindən istifadə etmədən kursun müəyyən etmə “dəqiqliy”i en dairəsinin sekansına vurulmuş 0,2° və ya daha az (yaxşı) olan. Bu isə hər 45° en dairəsində olan qiymətinin 17 bucaq dəqiqəsinə bərabər və ya daha az (yaxşı) olan ortakvadrat xətasına uyğundur
birdən çox istiqamətdə sürətlənmənin və ya bucaq sürətinin ölçülməsini təmin edən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. köməkçi vəziyyət göstəricilərindən istifadə etmədən istənilən ox boyunca 7A001 və ya 7A002 bəndində göstərilən işçi xarakteristikaları; və ya
2. “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olan və istənilən ox boyunca saatda ölçülən zamanın kvadrat kökünə bölünmüş “təsadüfi bucaq dreyfi” 0,1° və ya daha az (yaxşı) olan bucaq sürətinin ölçməsini təmin edən.
Qeyd. 7A003.d.2. bəndi yalnız “fırlanan kütləli hiroskoplar”dan ibarət olan ətalət ölçmə avadanlığı və ya sistemlərinə şamil edilmir
Aşağıdakı ulduzlar üzrə istiqamətin müəyyən edilməsi üçün sensorlar və onlar üçün komponentlər:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 7A104 bəndinə baxın
avadanlıqların müəyyən istismar müddətində azimuta görə ölçmə “dəqiqliy”i 20 bucaq saniyəsi və ya daha az (yaxşı) olan ulduzlar üzrə istiqamətin müəyyən edilməsi üçün sensorlar.
Texniki qeyd. 7A004.a. bəndinin məqsədləri üçün ulduzlar üzrə istiqamətin müəyyən edilməsi üçün sensorlar, həmçinin fəzada oriyentasiya sensorları və ya hiroastrokompaslar kimi adlanır
7A004.a. bəndində göstərilən sensorlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş aşağıdakı komponentlər:
· optik başlıqlar və ya çəpərlər;
· məlumatın işlənməsi üçün bloklar
Aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan “peyk naviqasiya sistemi”nin qəbuledici aparatları və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 7A105 bəndinə baxın.
Xüsusi qeyd. Hərbi məqsədlərdə istifadə üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıqlar üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın.
a) mövqenin və zamanın müəyyən edilməsi üçün məsafəölçmə koduna daxilolmanın alınması məqsədilə dövlət orqanlarında istifadə üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş deşifrələmə alqoritmini istifadə edən; və ya
b) adaptiv anten sistemlərini istifadə edən.
Qeyd. 7A005.b. bəndi adaptiv antenin funksiyalarını yerinə yetirməyən, yalnız bir neçə çoxistiqamətli anten siqnallarının filtrlənməsi, dəyişdirilməsi və ya birləşdirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş komponentləri istifadə edən “peyk naviqasiya sistemi”nin qəbuledici aparatlarına şamil edilmir.
Texniki qeyd. 7A005.b. bəndinin məqsədləri üçün adaptiv antena sistemləri siqnalı zaman və ya tezlik sahəsində emal etməklə dinamik olaraq anten fəqəsinin istiqamət diaqramında bir və ya daha çox fəza sıfırını generasiya edirlər
4,2 GHs-dən 4,4 GHs-ə qədər (daxil olmaqla) tezlik diapazonun xaricində işləyən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan bort altimetrləri:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 7A106 bəndinə baxın.
a) gücün idarə edilməsi; və ya
b) sürüşən faza ilə amplitud (açar) modulyasiyasından istifadə edən.
Texniki qeyd. 7A006.a. bəndinin məqsədləri üçün gücün idarə edilməsi – “uçuş aparatı”nın uçuş hündürlüyünün müəyyən edilməsi üçün tələb olunan qəbul edilən siqnal gücünün minimum səviyyədə daim saxlanması məqsədilə altimetrin ötürdüyü siqnal gücünün dəyişdirilməsidir
Mövqe müəyyən etmə “dəqiqliy”i “dairəvi səhv ehtimalı”nın 3%-i və ya daha az (yaxşı) olan, kurs şüalandırıcısı ilə birləşdirilmiş dopler və ya korrelyasiya hidrodinamik laqlarını istifadə edən sualtı hidrolokasiya naviqasiya sistemləri və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər.
Qeyd. 7A008 bəndi suüstü gəmilərdə quraşdırılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş sistemlərinə və ya mövqe haqqında məlumatların verilməsi üçün akustik radiomayaklar və ya buylar tələb olunan sistemlərinə şamil edilmir.
Xüsusi qeyd. Akustik sistemlər üçün 6A001.a. bəndinə baxın, hidrolokasiya, korrelyasiya və dopler laqların aparatları üçün 6A001.b. bəndinə baxın. Digər dəniz sistemləri üçün 8A002 bəndinə baxın
Raketlərdə istifadə edilən bütün növ ətalət naviqasiya sistemlərində və ya uçuşun idarəetmə sistemlərində istifadəsi üçün işlənmiş, 7A001 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan xətti akselerometrlər və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
a) “yerdəyişmə” “təkrarlılığ”ı 1250 mkq-dan az (yaxşı) olan; və
b) “miqyas əmsalı”nın “təkrarlılığ”ı 1250 ppm-dən az (yaxşı) olan.
Qeyd. 7A101 bəndi buruq quyuların istismarı zamanı istifadə üçün nəzərdə tutulmuş, qazma zamanı ölçülərin aparılması üçün sensorlar kimi xüsusi olaraq işlənmiş və ya təkmilləşdirilmiş akselerometrlərə (MWD) nəzarət edilmir.
1. 7A101 bəndində raket termini uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan mürəkkəb reaktiv mərmi sistemləri və pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir.
2. 7A101 bəndində “yerdəyişmə” və “miqyas əmsalı” göstəriciləri bir il müddətində təsbit edilmiş kalibrlənmiş kəmiyyətin nisbətində standart yerdəyişməsinə (bir siqma) uyğundur
7A002 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan raketlərdə istifadə oluna bilən və 1 q ağırlıq gücünün təsiri zamanı nominal “dreyf sürəti”nin sabitliyi saatda 0,5°-dən az (yaxşı) (1 siqma və ya orta kvadratik) olan bütün növ hiroskoplar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər.
1. 7A102 bəndində raket termini uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan mürəkkəb reaktiv mərmi sistemləri və pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir.
2. 7A102 bəndində sabitlik müəyyən qurğuya daimi iş şərtlərində uzunmüddətli təsirin edilməsi zamanı (IEEE STD 528-2001, 2.247 bəndi) onun dəyişilməz qalmasına aid bacarıq ölçüsü kimi və ya iş qabiliyyətinin əmsalı kimi müəyyən edilir
7A003 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan aşağıdakı aparatlar, naviqasiya avadanlıqları və sistemləri və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
aşağıdakı akselerometrləri və ya hiroskopları istifadə edən ətalət ölçmə avadanlığı və ya sistemləri və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
1. 7A001.a.3., 7A001.b. və ya 7A101 bəndində göstərilən akselerometrləri və ya 7A002 və ya 7A102 bəndində göstərilən hiroskopları; və ya
Qeyd. 7A103.a.1. və 7A001.a.3. bəndlərində göstərilən vibrasiyanın və ya zərbə təsirinin (təkanın) ölçülməsi üçün işlənmiş akselerometrləri olan avadanlıqlara şamil edilmir.
2. raketlərdə istifadə edilən bütün tipli ətalət naviqasiya sistemlərində və ya yönləndirmə sistemlərində istifadə edilən 7A001.a.1. və ya 7A001.a.2. bəndində göstərilən akselerometrlər.
Qeyd. 7A103.a.2. bəndi buruq quyularının istismarı zamanı qazma ölçülərinin sensorları (MWD) kimi istifadə üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya təkmilləşdirilmiş 7A001.a.1. və ya 7A001.a.2. bəndində göstərilən akselerometrləri (MWD) olan avadanlıqlara şamil edilmir.
Texniki qeyd. 7A103.a. bəndində göstərilən ətalət ölçmə avadanlığı və ya sistemlərinə quraşdırılmış xarici etalonları işə cəlb etmədən kursu (istiqaməti) və ya vəziyyəti müəyyən etmək və ya saxlamaq üçün sürətin dəyişməsini və istiqaməti ölçən akselerometrlər və ya hiroskoplar aid edilir.
Qeyd. 7A103.a. bəndində göstərilən ətalət ölçmə avadanlığı və ya sistemlərinə aşağıdakılar daxil edilir:
- fəza vəziyyətinin və istiqamətinin təyini üçün istinad sisteminin (AHRS);
· - ətalət ölçmə qurğuları (IMU);
· - ətalət naviqasiya sistemləri (INS);
· - ətalət hesablama sistemləri (IRS);
· - ətalət hesablama qurğuları (IRU)
raketlərdə istifadə üçün işlənmiş və modifikasiya edilmiş hirosabitləşdiricilər və ya avtopilotlar da daxil olmaqla inteqrasiya edilmiş uçuş alətləri sistemləri
raketlərdə istifadə üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş və “dairəvi səhv ehtimalı”nın 200 m və ya daha az naviqasiya dəqiqliyini təmin etməyə qadir olan inteqrasiya edilmiş naviqasiya sistemləri.
1. İnteqrasiya edilmiş naviqasiya sistemləri adətən aşağıdakı komponentlərdən ibarət olur:
a) ətalət ölçü qurğusu (məsələn, fəza vəziyyətinin və istiqamətinin təyini üçün istinad sisteminin modulu və ya ətalət naviqasiya sistemi);
b) uçuş boyu davamlı və ya vaxtaşırı olaraq coğrafi mövqeyi və (və ya) sürət haqqında məlumatların yenilənməsi üçün istifadə edilən xarici oriyentirlərdən informasiya almaq üçün bir və ya daha çox xarici sensor (məsələn, naviqasiya peyk qəbuledicisi, radar altimetri və (və ya) Doppler radarı) istifadə edən; və
c) bir sistemdə birləşdirilmiş aparat və proqram təminatı
6A006 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan, uçuşun idarəetmə və naviqasiya sistemləri ilə birləşdirilməsi üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş üçoxlu maqnit kurs sensorları və ya onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
1. tanqaj (+/-90°) və yana əyilmə (+/-180°) oxları üzrə meyl bucağınının kompensasiyası; və
2. yerli maqnit sahəsini nəzərə alaraq +/-80°en dairələrində azimuta görə 0,5°-dən yaxşı (az) dəqiqliyinə malik.
Qeyd. 7A103.d. bəndində göstərilən uçuşun idarəetmə və naviqasiya sistemlərinə hirosabitləşdiricilər, avtopilotlar və ətalət naviqasiya sistemləri daxil edilir.
Texniki qeyd. 7A103 bəndində raket termini uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan mürəkkəb reaktiv mərmi sistemləri və pilotsuz uçuş aparatları ifadə edir
7A004 bəndində göstərilənlərdən başqa, səma cisimləri və ya peykləri avtomatik izləməklə mövqenin və ya istiqamətin müəyyən edilməsi üçün hiroastrokompaslar və digər qurğular və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər
7A005 bəndində göstərilənlərdən başqa, aşağıda göstərilən hər hansı bir xarakteristikaya malik olan naviqasiya peyk sistemləri üçün qəbuledici aparatlar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
a) 9A004 bəndində göstərilən kosmik raket daşıyıcılarında, 9A104 bəndində göstərilən raket-zondlarda və ya 9A012 və ya 9A112.a. bəndində göstərilən pilotsuz uçuş aparatlarında istifadə üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş; və ya
b) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan və havada tətbiqi üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş:
1. 600 m/san-dən çox uçuş sürətində naviqasiya informasiyasının əldə edilməsini təmin edən;
2. hərbi və ya dövlət xidmətlərində tətbiqi üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş, naviqasiya peyk sistemin siqnal və ya məlumatlarını əldə etmək üçün deşifrələmədən istifadə edən; və ya
3. aktiv və ya passiv radiomüdaxilə şəraitində fəaliyyət göstərmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş və onlara qarşı funksiyalarına malik olan (məsələn, idarə edilməyən anten və ya elektron idarəedilən anten).
Qeyd. 7A105.b.2. və 7A105.b.3. bəndləri kommersiya məqsədləri, mülki tətbiqi və ya naviqasiya peyk sisteminin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün (məsələn, məlumatın bütövlüyü, uçuş təhlükəsizliyi) işlənmiş aparatlara şamil edilmir.
7A105 bəndinin məqsədləri üçün naviqasiya peyk sisteminə Qlobal Naviqasiya Peyk Sistemləri (GNSS; məsələn, GPS, GLONASS, Galileo və ya BeiDou) və Regional Naviqasiya Peyk Sistemləri (RNSS; məsələn, NavIC, QZSS) daxil edilir
7A006 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, 9A004 bəndində göstərilən kosmik raket daşıyıcılarında və ya 9A104 bəndində göstərilən raket-zondlarda istifadə üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş radar və ya lazer radar tipli altimetrlər
9A004 bəndində göstərilən kosmik raket daşıyıcılarında və ya 9A104 bəndində göstərilən raket-zondlarda istifadə üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş, müəyyən elektromaqnit mənbənin və ya ərazi xarakteristikalarının pelenqasiyası üçün sensorlar (mövqenin müəyyən edilməsi üçün avadanlıqlar).
Qeyd. 7A105, 7A106 və 7A115 bəndlərində qeyd olunan avadanlıqlara aşağıdakılar daxil edilir:
a) ərazinin kartoqrafiyası üçün avadanlıq;
b) ərazinin skanlaması üçün və məlumatların paralelləş-dirilməsi (korrelyasiyası) üçün (rəqəmsal və analoq) avadanlıq;
c) Doppler naviqasiya radar avadanlığı;
d) passiv interferometrlər;
e) təsvir sensorları (aktiv və passiv)
9A004 bəndində göstərilən kosmik raket daşıyıcılarında və ya 9A104 bəndində göstərilən raket-zondlarda və ya “raketlər”də istifadə üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş uçuş idarəetmə sistemləri və servoklapanlar:
uçuşun pnevmatik, hidravlik, mexaniki, elektrooptik və ya elektromexaniki idarəetmə sistemləri (uçuşun məsafədən elektrik və ya optik-lifli idarəetmə sistemləri daxil olmaqla)
fəzada mövqeyin idarəetmə sistemi
7A116.a. və ya 7A116.b. bəndində göstərilən sistemlər üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş, uçuşun idarəetmə servoklapanları və 20 Hs-2 kHs tezlik diapazonunda 10 q-dan artıq vibrasiya şəraitində (ortakvadrat qiyməti) işləmək üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş servoklapanlar
Qeyd. Pilotla idarə edilən uçuş aparatlarının “raketlər” kimi fəaliyyət göstərilməsi məqsədilə 7A116 bəndinə pilotla idarə edilən uçuş aparatlarının pilotsuz uçuş aparatları qismində işləməsini təmin etmək üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş sistemlər, avadanlıq və klapanlar daxil edilir
Diapazonun 3,33% və ya daha az dəqiqliyinə nail olmağa qadir olan (məsələn, 300 km məsafədə dairəvi səhv ehtimalı 10 km və ya daha az), “raketlər”də istifadə olunan “yönəltmə sistemləri”.
7A0017 bəndində dairəvi sapma ehtimalı (dairəvi xəta payı, CEP) – faydalı yüklərin 50%-nin təsir etdiyi xüsusi diapazonda hədəfdə mərkəzləşdirilmiş dairənin radiusu kimi müəyyən edilən dəqiqlik meyarıdır
Sınaq, nəzarət və istehsalat avadanlıqları
7A bölməsində göstərilən avadanlıqlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş sınaq, kalibrləmə və tənzimləmə avadanlıqları.
Qeyd. 7B001 bəndi birinci və ikinci səviyyələr üzrə texniki xidmətlər üçün sınaq, kalibrləmə və tənzimlənmə avadanlıqlarına şamil edilmir.
7B001 bəndinin məqsədləri üçün:
1. Birinci səviyyəli texniki xidmət.
“Uçuş aparatı”nın ətalət naviqasiya qurğusunun zədələnməsi nəzarət və displey sisteminin (CDU) indikatorlarına görə və ya müvafiq altsistemin siqnalizasiya bildirişinə görə aşkarlanır. İstehsalçının istismara dair təlimatına əsasən nasazlıq səbəbi dəyişdirilə bilən blok (LRU) səviyyəsində ola bilər. Əməliyyatçı həmin bloku (LRU) ehtiyatda olan blokla əvəz edir.
2. İkinci səviyyəli texniki xidmət.
Nasaz blok (LRU) təmir üçün istehsalat müəssisəsinə (istehsalçı şirkət və ya ikinci səviyyəli texniki xidmət üzrə məsul müəssisə) göndərilir. Təmir müəssəsində nasaz blok (LRU) qüsurların aşkarlanması məqsədilə müvafiq vasitələrlə sınaqdan keçirilir. Zavod şəraitində onun qüsurlu hissəsi (SPA) ehtiyatda olan hissə ilə əvəz edilir. Qüsurlu hissə (SPA və ya ola bilər ki, tam blok LRU) istehsalçıya qaytarılır. İkinci səviyyəli texniki xidmətə Siyahıda yer alan akselerometrlərin və ya hiroskop sensorlarının sökülməsi (demontajı) və ya onların qüsurlarının aradan qaldırılması daxil edilmir
“Lazer” hiroskoplarının dairəvi güzgülərinin xarakteristika-larını qiymətləndirmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş aşağıdakı avadanlıqlar:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 7B102 bəndinə baxın.
a) ölçü “dəqiqliy”i 10 ppm və ya daha az (yaxşı) olan reflektometrlər;
b) ölçü “dəqiqliy”i 0,5 nm (5 anqstrem) və ya daha az (yaxşı) olan profilometrlər
7A bölməsində göstərilən avadanlıqların “istehsal”ı üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıqlar:
Qeyd. 7B003 bəndinə daxildir:
- hiroskopların tənzimlənməsi üçün sınaq qurğuları;
- hiroskopların dinamik balanslaşdırılması üçün qurğular;
- hiromotorun (hiroskop mühərriklərinin) sınağı üçün qurğular;
- hiroskopun işçi maddəsi ilə doldurulması və çəkilməsi üçün qurğular;
- hiroyastıqlar üçün sentrifuqa qurğuları;
- akselerometr oxlarının kalibrlənməsi üçün qurğular;
- optik-lifli hiroskoplar üçün sarıma dəzgahları
Dəqiqliyi 50 ppm və ya daha az (yaxşı) olan “lazer” hiroskopların güzgülərinin xarakteristikalarını qiymətləndir-mək üçün xüsusi olaraq işlənmiş reflektometrlər
Aşağıdakı “istehsalat qüvvələri” və “istehsalat avadanlığı”:
a) 7A117 bəndində göstərilən avadanlıqlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş “istehsalat qüvvələri”;
b) 7B001-7B003 bəndlərində göstərilənlərdən başqa, 7A bölməsində göstərilən avadanlıqla istifadəsi üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “istehsalat avadanlığı” və digər sınaq, kalibrləmə və nizamlama avadanlığı
7A və ya 7B bölməsində göstərilən avadanlıqların “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”
İstənilən ətalət naviqasiya avadanlıqlarının, o cümlədən 7A003 və ya 7A004 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan ətalət naviqasiya avadanlıqlarının və ya fəza vəziyyətinin və istiqamətinin təyini üçün istinad sisteminin (AHRS) istimarı və ya texniki xidməti üçün “əsas kod”.
Qeyd. 7D002 bəndi platformalı kardanlarda fəza vəziyyətinin və istiqamətinin təyini üçün istinad sisteminin (AHRS) “tətbiq”i üçün “əsas kod”a şamil edilmir.
Texniki qeyd. 7D bölməsinin məqsədləri üçün fəza vəziyyətinin və istiqamətinin təyini üçün istinad sisteminin (AHRS) ümumiyyətlə ətalət naviqasiya sistemindən (INS) onunla fərqlənir ki, AHRS fəzada vəziyyət və istiqamət haqqında məlumatları təqdim edir və adətən INS tərəfindən toplanan sürətlənmə, sürət və koordinat haqqında məlumatları təqdim etmir
Aşağıdakı digər “proqram təminatı”:
a) istismar xarakteristikalarını yaxşılaşdırmaq və ya sistemlərin naviqasiya səhvlərini 7A003, 7A004 və ya 7A008 bəndində göstərilən səviyyələrə qədər azaltmaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”;
b) istismar xarakteristikalarını təkmilləşdirən və ya ətalət məlumatlarını aşağıdakı hər hansı bir məlumatları daimi birləşdirmək vasitəsilə sistemlərin naviqasiya xətalarını 7A003 və ya 7A008 bəndində göstərilən səviyyələrə qədər azaldan hibrid inteqrasiya edilmiş sistemlər üçün “əsas kod”:
1. Doppler effektinə əsaslanan radarla müəyyən edilmiş sürət haqqında;
2. “peyk naviqasiya sistemi”nin nəzarət məlumatları haqqında; və ya
3. “etalon məlumat bazalarının əsasında naviqasiya sistemləri”nin məlumatları;
e) “uçuşun aktiv idarəetmə sistemləri”nin, helikopterin çoxkoordinatlı məsafədən elektrik və ya məsafədən optik idarəetmə sistemlərinin və ya helikopterin “dövrələrə nəzarətli istiqamətə və ya əksfırlanmaya nəzarət sistem-ləri”nin 7E004.b.1., 7E004.b.3-7E004.b.5., 7E004.b.7., 7E004.b.8., 7E004.c.1. və ya 7E004.c.2. bəndində göstərilən “texnologiya”nın “işlənmə”si üçün xüsusi olaraq işlənmiş, avtomatlaşdırılmış layihələndirmə sistemlərinin (CAD) “proqram təminatı”
Aşağıdakı hər hansı biri üçün 7E004.a.2., 7E004.a.3., 7E004.a.5., 7E004.a.6. və ya 7E004.b. bəndində göstərilən “texnologiya”nın “işlənmə”sini daxil edən “əsas kod”:
a) “uçuşun ümumi idarəetməsi” üçün uçuşun rəqəmsal idarəetmə sistemlərin;
b) hərəkət kompleksinin və uçuşun idarə edilməsi üçün inteqrasiya edilmiş sistemlərin;
c) “məsafədən elektrik idarəetmə sistemi” və ya “məsafədən optik idarəetmə sistemi”;
d) nasazlığa davamlı və ya müstəqil yenidən qurulan “uçuşun aktiv idarəetmə sistemləri”;
f) yerüstü müşahidə məlumatlarının əsasında aerodinamik məlumatlar sistemləri; və ya
g) üçölçülü displeylərin.
Qeyd. 7D004 bəndi uçuşun idarəetmə sisteminin müəyyən funksiyasının icrası ilə əlaqəli olmayan, adi kompüter komponentləri və servis proqramları ilə (məsələn, giriş siqnalın aşkarlanması və çıxış siqnalın ötürülməsi, kompüter “proqram”ının və ya məlumatların yüklənməsi, quraşdırılmış nəzarət, vəzifələrin paylanması üçün alqoritmləri) əlaqədar olan “əsas kod”a şamil edilmir
Dövlət məqsədləri üçün istifadə olunan, “peyk naviqasiya sistemi”nin telemetrik kodlarının deşifrələnməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”
7A001-7A006, 7A101-7A106, 7A115, 7A116.a, 7A116.b, 7B001, 7B002, 7B003, 7B102 və ya 7B103 bəndində göstərilən avadanlıqların “tətbiq”i üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”
Aşağıdakı inteqrasiya edilmiş “proqram təminatı”:
a) 7A003.b. bəndində göstərilən avadanlıq üçün inteqrasiya edilmiş “proqram təminatı”;
b) 7A003 və ya 7A103.a. bəndində göstərilən avadanlıqlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş inteqrasiya edilmiş “proqram təminatı”;
c) 7A103.c. bəndində göstərilən avadanlıqlar üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş inteqrasiya edilmiş “proqram təminatı”.
Qeyd. İnteqrasiya edilmiş “proqram təminatı”nda adətən Kalman filtri əsasında olan alqoritmlər istifadə olunur
7A117 bəndində göstərilən “yönəltmə sistemləri”nin təqlidi və ya modelləşdirilməsi üçün və ya onların 9A004 bəndində göstərilən kosmik raket daşıyıcılara və ya 9A104 bəndində göstərilən raket-zondlara quraşdırılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”.
Qeyd. 7D103 bəndində göstərilən “proqram təminatı” 4A102 bəndində göstərilən xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıqla kombinasiya olunduğu halda nəzarət altında qalır
7A117 bəndində göstərilən “yönəltmə sistemləri”nin fəaliyyəti və ya texniki xidməti üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”.
Qeyd. 7D 104 bəndi “yönəltmə sistemləri”nin 7A117 bəndində göstərilən xarakteristikalarına nail olmaq və ya onları artırmaq üçün istismar xarakteristikalarının yaxşılaşdırılması məqsədilə işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram”a şamil edilir
7A, 7B bölmələrində və 7D001, 7D002, 7D003, 7D005 və 7D101-7D103 bəndlərində göstərilən avadanlıqların və ya “proqram təminatı”nın “işlənmə”si üçün nəzərdə tutulmuş, ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”.
Qeyd. 7E001 bəndi yalnız 7A005.a. bəndində göstərilən avadanlıqlar üçün açarın idarəetmə “texnologiya”sına şamil edilir
7A və ya 7B bölməsində göstərilən avadanlıqların “istehsal”ı üçün nəzərdə tutulmuş, ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”
7A001-7A004 bəndlərində göstərilən avadanlıqların təmiri, əsaslı təmiri və ya bərpası üçün nəzərdə tutulmuş, ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”.
Qeyd. 7E003 bəndi “mülki uçuş aparatı”nın birinci səviyyəli texniki xidmət və ya ikinci səviyyəli texniki xidmət haqqında təsvirdə göstərilən nasaz və ya istismara yararsız nasaz bloklarının (LRU) və ya onların qüsurlu hissələrinin (SPA) kalibrlənməsi, sökülməsi (demontajı) və ya dəyişdirilməsi ilə birbaşa əlaqədar olan texniki xidmət “texnologiya”sına şamil edilmir.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 7B001 bəndinin texniki qeydinə baxın
Aşağıdakı digər “texnologiya”:
aşağıdakı hər hansı birinin “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün “texnologiya”:
2. yalnız səthi statik məlumatlara əsaslanan hava məlumat sistemlərinin, yəni standart hava tıxaclarsız keçinən;
3. “uçuş aparatları” üçün üçölçülü displeylərin;
5. uçuşun birbaşa idarə edilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş elektrik ötürücü mexanizmlərin (yəni elektromexaniki, elektrohidrostatik və inteqrasiya edilmiş icraedici blokların);
7E004.a.5. bəndinin məqsədləri üçün uçuşun birbaşa idarə edilməsi - “uçuş aparatı”nın sabitləşməsi və ya güc/impuls mənbələrinin nəzarət edilən manevr edilməsi, məsələn, aerodinamik idarəedilən səthlərin və ya mühərrikin dartı vektorunun dəyişdirilməsi.
6. “uçuşun aktiv idarəetmə sistemləri”ndə tətbiq etmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş uçuşu idarə edən sistemlərin optik sensor qruplarının; və ya
7E004.a.6. bəndinin məqsədləri üçün uçuşu idarə edən sistemlərinin optik sensor qrupları - real zaman rejimində uçuşun bort idarəetmə sisteminə məlumatların təqdim edilməsi üçün “lazer” şüalarından istifadə edən paylanmış optik sensorlardan ibarət olan şəbəkə.
7. 0,4 dəniz mili və ya daha az (yaxşı) mövqeləşmə “dəqiqliy”ini təmin edən hidrolokasiya və ya cazibə məlumat bazalarının istifadəsi ilə “etalon məlumat bazalarının əsasında (sualtı) naviqasiya sistemləri”nin
“uçuşun aktiv idarəetmə sistemləri”nin (“məsafədən elektrik idarəetmə sistem”ləri və ya “məsafədən optik idarəetmə sistem”ləri daxil olmaqla) “işlənməsi”si üçün aşağıdakı “texnologiya”:
1. “uçuş aparatı”nın mövqeyini və ya uçuş idarəetmə vasitələrinin vəziyyətini müəyyən etmək, uçuşa nəzarət məlumatlarının ötürülməsi və ya optik-lifli “uçuşun aktiv idarəetmə sistemləri” üçün “tələb olunan” icra mexanizmin hərəkətinin idarəetməsi üçün fotonlara əsaslanan “texnologiya”;
3. aşkarlama vasitələrinin komponentlərinin sıradan çıxması və ya işinin pisləşməsi ilə bağlı olan mümkün ola bilən nəticələrini proqnoz etmək və minimuma endirmək məqsədilə “uçuşun aktiv idarəetmə sistemləri” üçün “real zaman rejimində” onların vəziyyəti barədə məlumatın qəbulu və analiz alqoritmləri;
Qeyd. 7E004.b.3. bəndi müstəqil təmir məqsədləri üçün nəzərdə tutulmuş alqoritmlərə şamil edilmir.
4. “uçuşun aktiv idarəetmə sistemləri” üçün mümkün nəticələrin minimuma endirmək məqsədilə güc və ani idarəetmə komponentlərin sıradan çıxması haqqında informasiyanın “real zaman rejimində” qəbulu alqoritmləri;
Qeyd. 7E004.b.4. bəndi artıq məlumat mənbələrinin müqayisəsi və ya gözlənilən nasazlıqlara əvvəlcədən proqramlaşdırılmış müstəqil cavabların yolu ilə nasazlıq nəticələrini aradan qaldırmaq üçün nəzərdə tutulmuş alqoritmlərə şamil edilmir.
5. “uçuşun ümumi idarəetməsi” üçün uçuşa rəqəmsal nəzarət, naviqasiya və mühərriklərin idarəetmə məlumatlarının uçuşun rəqəmsal idarəetmə sisteminə inteqrasiyası;
Qeyd. 7E004.b.5. bəndi aşağıdakılara şamil edilmir:
a) uçuş trayektoriyasının optimallaşdırılması məqsədilə uçuşa rəqəmsal nəzarət, naviqasiya və mühərriklərin idarəetmə məlumatlarının uçuşun rəqəmsal idarəetmə sisteminə inteqrasiyası üçün “texnologiya”;
b) yalnız çox yüksək tezlik diapazonlu bütün istiqamətli kurs üzrə endirmə radiomayak (VOR), məsafə ölçən aparat (DME), cihazlar vasitəsilə (kor) yerə endirmə sistemi (ILS), mikrodalğalı yerə endirmə sistemi və ya yerə endirmə mərhələsinə daxilolma sistemi (MLS) üçün inteqrasiya olunmuş “uçuş aparatı”nın pilotaj cihazların sistemləri üçün “texnologiya”.
Uçuş trayektoriyasının optimallaşdırılması – tapşırıqların yerinə yetirilmə xarakteristikasının və ya effektivliyinin maksimuma çatdırılması əsasında tələb olunan dördölçülü (məkan və zaman daxilində) trayektoriyadan kənaraçıxmaları minimuma endirən prosedur.
7. aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “məsafədən elektrik idarəetmə sistem”ləri üçün istismar tələblərinin yerinə yetirilməsi üçün “tələb olunan” “texnologiya”:
a) 40 Hs və ya daha yüksək tezlik diapazonunda konturun bağlanmasını tələb edən uçuş aparatının gövdəsinin daxili konturlu sabitliyinə idarəetmə sistemi; və
Texniki qeyd. Daxili kontur avtomatik uçuş rejimində uçuş aparatının gövdəsinin sabitliyinə nəzarət edən “uçuşun aktiv idarəetmə sistemləri”nin funksiyalarına aid edilir.
b) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. uçuşun istismar rejimlərinin hesablanmış diapazonun istənilən nöqtəsində 0,5 saniyə ərzində düzəliş etmədiyi halda bərpa edilən idarəetmənin itirilməsi ilə nəticələnə bilən uçuş aparatın gövdəsinin aerodinamik qeyri-sabitliyini aradan qaldıran;
2. uçuş aparatının vəziyyətinin qeyri-normal dəyişməsinə düzəliş etməklə iki və ya daha çox ox üzrə nəzarəti birləşdirən.
Texniki qeyd. 7E004.b.7.b.2. bəndinin məqsədləri üçün uçuş aparatının vəziyyətinin qeyri-normal dəyişməsinə uçuş zamanı uçuş aparatının konstruksiyasının zədələnməsi, mühərrikin dartı gücünün itirilməsi, idarəetmə elementlərinin (səthlərin) sıradan çıxması və ya yükün yerdəyişməsi nəticəsində sabitliyi pozan amillər daxildir.
3. 7E004.b.5. bəndində göstərilən funksiyaları yerinə yetirən; və ya
Qeyd. 7E004.b.7.b.3. bəndi avtopilotlara tətbiq edilmir.
4. 18 dərəcədənçox hücum bucağında yerdən qalxma və yerə eniş, 15 dərəcədən çox yan sürüşməsi (qanadda), saniyədə 15 dərəcədən çox bucaq sürətində tanqaj və ya vurnuxma və ya saniyədə 90 dərəcədən çox bucaq sürətində meyletmə istisna olmaqla “uçuş aparatı”nın sabit idarəedilən rejimdə olmasına imkan verən.
8. aşağıda göstərilən xarakteristikalara nail olmaq üçün uçuşun “məsafədən elektrik idarəetmə sistem”lərinin istismar tələblərinin yerinə yetirilməsi üçün “tələb olunan” “texnologiya”:
a) “məsafədən elektrik idarəetmə sistemi”ndə fərqli iki ardıcıl səhvin (nasazlığın) baş verdiyi halda “uçuş aparatı”nın idarəetməsinin saxlanması; və
b) bir uçuş saatı ərzində 1x10 az (yaxşı) imtina (qəza) baş verdikdə “uçuş aparatı”nın idarəetməsinin itirilməsi.
Qeyd. 7E004.b. bəndi adi kompüter komponentləri və servis proqramları ilə bağlı olan (məsələn, giriş siqnalın aşkarlanması və çıxış siqnalın ötürülməsi, kompüter “proqram”ın və məlumatların yüklənməsi, quraşdırılmış nəzarət, vəzifə paylama alqoritmləri) və uçuşun idarəetmə sisteminin müəyyən funksiyasının icrası ilə əlaqəli olmayan “texnologiya”ya şamil edilmir
aşağıdakı helikopter sistemlərinin “işlənmə”si üçün “texnologiya”:
1. bir idarəedici elementdə ən azı iki və ya daha çox aşağıdakı funksiyaları birləşdirən çox koordinatlı məsafədən elektrik və ya məsafədən optik idarəetmə sistemləri:
a) aparıcı rotorla idarəetmə;
b) fırlanmanın idarə edilməsi;
c) vurnuxmanın idarə edilməsi;
2. “dövrələrə nəzarətli istiqamətə və ya əksfırlanmaya nəzarət sistemləri”;
3. fərdi idarə edilən pərlər sistemlərində istifadə etmək üçün dəyişən həndəsəli aerodinamik profillərin istifadəsi ilə işlənmiş aparıcı vintinin (rotorun) pərləri.
Texniki qeyd. 7E004.c.3. bəndinin məqsədləri üçün dəyişən həndəsəli aerodinamik profillər – uçuş zamanı mövqeləri tənzimlənən qanad arxalıqlarının və ya trimmerlərinin, qanaduclarının və ya ön hissə bucağının şarnir tənzimləyicisinin tətbiqi
7A001-7A006, 7A101-7A106, 7A115-7A117, 7B001, 7B002, 7B003, 7B102, 7B103, 7D101-7D103 bəndlərində göstərilən avadanlıqların “tətbiq”i üçün işlənmiş, ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”
Aviasiya elektronikasının və elektrik altsistemlərin xarici mənbələrinin elektromaqnit impulslarından (EMP) və elektromaqnit maneələrdən (EMI) mühafizəsi üçün aşağıdakı “texnologiya”:
a) mühafizə sistemlərinin layihələnməsi üçün “texnologiya”;
b) mühafizə olunmuş elektrik sxemlərin və altsistemlərin konfiqurasiyasının layihələndirilməsi üçün “texnologiya”;
c) 7E102.a. və 7E102.b. bəndlərində göstərilən mühafizə meyarını müəyyən edən “texnologiya”
Reaktiv mərmi sistemlərinin trayektoriyasını optimallaş-dırmaq üçün uçuşa nəzarət, yönəltmə və hərəkət haqqında məlumatların uçuşu idarəetmə sisteminə inteqrasiyası üçün “texnologiya”
Sistemlər, avadanlıqlar və komponentlər
Aşağıdakı sualtı aparatlar və suüstü gəmilər:
Qeyd. Sualtı aparatların nəzarət statusunu qiymətləndirmək üçün:
- sensorlar üçün 6-cı kateqoriyaya baxın;
- naviqasiya avadanlıqları üçün 7-ci və 8-ci kateqoriyalara baxın;
- sualtı avadanlıqlar üçün 8A bölməsinə baxın
1000 m-dən çox dərinliklərdə işləmək üçün layihələndirilmiş, naqillərlə idarəedilən heyətli sualtı aparatlar
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan naqillərlə idarə edilməyən heyətli sualtı aparatlar:
1. müstəqil fəaliyyət göstərmək üçün layihələndirilmiş və yükqaldırma qabiliyyətinə görə bütün aşağıdakı xarakteristikalara malik olan:
a) havadakı çəkisinin 10% və ya daha çox; və
b) 15 kN və ya daha çox;
2. 1000 m-dən çox dərinliklərdə üzmək üçün layihələndirilmiş; və ya
3. aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
a) 10 saat və ya daha çox müddətdə müstəqil fəaliyyət göstərmək üçün layihələndirilmiş; və
b) hərəkət radiusu 25 dəniz mili və ya daha çox.
1. 8A001.b. bəndinin məqsədləri üçün müstəqil fəaliyyət göstərmək termini şnorxelsiz tamamilə batırılmış vəziyyətdə olan sualtı aparatının bütün sistemlərinin işləməsini, suüstü, dəniz dibi və ya sahildə köməkçi gəmiyə və ya bazaya ehtiyac olmadan, yalnız dərinlik sükanlarının istifadəsi ilə dərinliyinin təhlükəsiz dinamik idarəetməsini təmin edən minimum sürətdə üzməsini, dinamik olaraq dərinliyini idarə edə bildiyi minimum sürətdə üzməsini və sualtı və ya suüstü vəziyyətdə istifadə üçün mühərrik qurğusuna malik olmasını ifadə edir.
2. 8A001.b. bəndinin məqsədləri üçün hərəkət radiusu sualtı aparatın müstəqil fəaliyyət göstərə biləcəyi maksimum məsafəsinin yarısını ifadə edir
aşağıdakı heyətsiz sualtı aparatları:
1. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan heyətsiz sualtı aparatları:
a) real zaman rejimində insan yardımı olmadan hər hansı coğrafi oriyentirə bağlı kursa müəyyən etmək üçün işlənmiş;
b) məlumatların və ya komandaların ötürülməsi üçün akustik rabitəsi olan; və ya
c) 1000 m-dən çox dərinlikdə məlumatların ötürülməsi üçün naqilsiz optik və ya komanda bağlantısı olan;
2. 8A001.c.1. bəndində qeyd olunmayan, aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan heyətsiz sualtı aparatları:
a) kabel-tros ilə işləmək üçün işlənmiş;
b) 1000 m-dən çox dərinlikdə işləmək üçün nəzərdə tutulmuş;
c) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
1. 8A002.a.2. bəndində göstərilən sabit cərəyanlı avar elektrik mühərriklərin və ya itələyicilərin tətbiqi ilə müstəqil manevr etməsi üçün işlənmiş; və ya
2. məlumatların ötürülməsi üçün optik lifli xətləri olan
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan, obyektləri 250 m-dən çox dərinliklərdən qaldırılması üçün 5 MN-dan çox qaldırıcı gücü olan okean xilasetmə sistemləri:
1. naviqasiya sistemi tərəfindən təsbit edilmiş nöqtəyə görə 20 m radələrində sabitlənə bilən vəziyyətin dinamik idarəetmə sistemləri; və ya
2. verilmiş nöqtəyə görə 10 m radələrində “dəqiqliy”i ilə vəziyyəti ala bilən, 1000 m-dən çox dərinliklər üçün dibyanı naviqasiya sistemləri və inteqrasiya edilmiş naviqasiya sistemləri
Aşağıdakı dəniz gəmiləri sistemləri, avadanlıqları və komponentləri:
Qeyd. Sualtı rabitə sisteminə dair 5-ci kateqoriyanın 1-ci Telekommunikasiya hissəsinə baxın
1000 m-dən çox dərinliklərdə işləmək üçün layihələndirilmiş sualtı aparatları üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş aşağıdakı sistemlər, avadanlıqlar və komponentlər:
dəniz təzyiqinə davamlı olan kameranın maksimum daxili diametri 1,5 m-dən çox olan korpuslar və gövdələr
sabit cərəyanlı avar elektrik mühərriklər və ya itələyicilər
sintetik materiallardan gücləndirici elementləri olan optik lifli mürəkkəb kabellər və onlar üçün birləşdiricilər
8C001 bəndində göstərilən materiallardan hazırlanmış komponentlər.
Texniki qeyd. 8A002.a.4. bəndinin məqsədləri üçün 8C001 bəndində göstərilən sintakt köpükdən hazırlanmış, lakin komponentin son formasını almamış aralıq emal mərhələsini keçmiş yarımfabrikatlara da şamil edilir
naviqasiya məlumatlarını istifadə edən və qapalı konturlu servoidarəetmə vasitələri olan, 8A001 bəndində göstərilən sualtı aparatların hərəkətinin avtomatik idarə edilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan sistemlər:
1. aparatın hərəkətini sudakı verilmiş koordinata görə 10 m həddlərində idarəetməyə qadir olan;
2. aparatın vəziyyətini sudakı verilmiş koordinata görə 10 m həddlərində saxlayan; və ya
3. dəniz dibi ilə çəkilmiş və ya dəniz dibinə başdırılmış kabel vasitəsilə hərəkət etdikdə aparatın vəziyyətini 10 m həddlərində saxlayan
optik-lifli yüksək təzyiqlər üçün sıxma gövdə penetratorları (birləşdiricilər)
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan sualtı videosistemlər:
1. sualtı aparatın məsafədən idarəedilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş; və
2. əks-səpələnmə effektlərin azaldılması üçün aşağıdakı hər hansı üsulları istifadə edən:
a) müəyyən məsafə diapazonunda siqnalın buraxılması ilə illyuminatorlar (range-gated); və ya
b) müəyyən məsafə diapazonunda siqnalın buraxılması ilə lazer sistemləri
sualtı tətbiqi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş aşağıdakı işıqlandırma sistemləri:
1) bir işartıda 300 C-dan çox enerji çıxışlı və sürəti saniyədə 5 işartıdan çox olan stroboskopik işıqlandırma sistemləri;
2) 1000 m-dən çox dərinliklərdə istifadə üçün xüsusi olaraq işlənmiş arqon-qövslü işıqlandırma sistemləri
xüsusi təyinatlı kompüter vasitəsilə idarə edilən və aşağıdakı hər hansı xarakteristikaya malik olan sualtı tətbiqi üçün xüsusi olaraq layihələndirilmiş “robot”lar:
1. xarici obyektə tətbiq olunan qüvvəni və ya momenti, xarici obyektə qədər məsafəni və ya “robot”la xarici obyektin arasındakı qarşılıqlı təmas (taktil) təsirini ölçən sensorlardan daxil olan məlumatı istifadə etməklə “robot” idarəedən sistemlər; və ya
2. 250 N və ya daha çox qüvvə və ya 250 Nm və ya daha çox moment yarada bilən və titan ərintilərindən və ya “lifli və ya sapaoxşar materiallar”la möhkəmləndirilmiş “kompozit”lə-rin istifadəsi ilə hazırlanmış konstruksiya elementlərinə sahib olan
sualtı aparatlarda istifadə üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan məsafədən idarə edilən şarnirli manipulyatorlar:
1. aşağıdakı hər hansı birini ölçən sensorlardan daxil olan informasiyanı manipulyatorun idarə edilməsi üçün istifadə edən sistemlər:
a) xarici obyektə tətbiq olunan momenti və ya qüvvəni; və ya
b) manipulyatorla xarici obyektin arasındakı qarşılıqlı təmas (taktil) təsirini; və ya
2. aparıcı-aparılan mütənasib idarəetmə və ya 5 və ya daha çox sərbəstlik dərəcələrinə sahib olan.
8A002.i.2. bəndinin məqsədləri üçün sərbəstlik dərəcələrinin sayını təyin edərkən, yalnız mövqeli əks-əlaqənin tətbiqi ilə hərəkətin idarə edilməsinə mütənasib şəkildə əlaqəli funksiyalar nəzərə alınır
sualtı tətbiqi üçün xüsusi olaraq işlənmiş atmosferdən asılı olmayan aşağıdakı güc qurğuları:
aşağıdakı hər hansı bir elementləri olan atmosferdən asılı olmayan Brayton və ya Renkin dövrlü mühərrikli güc sistemləri:
a) mühərrikin resirkulyasiya edilən qaz tullantılarından karbon dioksidin, karbon oksidin və hissəciklərin çıxarılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş kimyəvi skrubberlər və ya absorberlər;
b) monoatomlu qazın tətbiqi üçün xüsusi olaraq işlənmiş sistemlər;
c) suyun altında 10 kHs-dən aşağı tezliklərdə küyün azaldılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş qurğular və səsudanlar və ya şokun azaldılması üçün xüsusi olaraq quraşdırılmış qurğular; və ya
d) aşağıdakılar üçün xüsusi olaraq işlənmiş sistemlər:
1. reaksiya məhsullarının preslənməsi və ya yanacağın bərpa edilməsi üçün;
2. reaksiya məhsullarını saxlamaq üçün; və
3. 100 kPa və ya daha çox əks-təzyiq zamanı reaksiya məhsullarının (işlənmiş qazlarının) çıxarılması (atılması) üçün
aşağıdakı hər hansı bir tərtibedicisi olan atmosferdən təcrid olunmuş dizel mühərrikli güc sistemləri:
a) mühərrikin resirkulyasiya edilən qaz tullantılarından karbon dioksidin, karbon oksidin və hissəciklərin çıxarılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş kimyəvi skrubberlər və ya absorberlər;
b) monoatomlu qazın tətbiqi üçün xüsusi olaraq işlənmiş sistemlər;
c) suyun altında 10 kHs-dən aşağı tezliklərdə küyün azaldılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş qurğular və ya səsudanlar və ya şokun azaldılması üçün xüsusi olaraq quraşdırılmış qurğular; və
d) yanma məhsullarının tullanmasının ləngiməsi ilə xüsusi olaraq işlənmiş qazın çıxarılma (atılma) sistemləri
aşağıdakı hər hansı bir tərtibedicisi olan 2 kVt-dan çox çıxış gücü ilə “yanacaq elementləri”ndə işləyən atmosferdən təcrid edilmiş güc sistemləri:
a) suyun altında 10 kHs-dən aşağı tezliklərdə küyün azaldılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş qurğular və səsudanlar və ya şokun azaldılması üçün xüsusi olaraq quraşdırılmış qurğular və səsudanlar; və ya
b) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan sistemlər:
1. reaksiya məhsullarının preslənməsi və ya yanacağın bərpa edilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş;
2. reaksiya məhsullarını saxlamaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş; və
3. 100 kPa və ya daha çox əks-təzyiq zamanı reaksiya məhsullarının (işlənmiş qazlarının) çıxarılması (atılması) üçün xüsusi olaraq işlənmiş
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan atmosferdən təcrid olunmuş Stirlinq dövrlü mühərrikli güc sistemləri:
a) suyun altında 10 kHs-dən aşağı tezliklərdə küyün azaldılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş qurğular və səsudanlar və ya şokun azaldılması üçün xüsusi olaraq quraşdırılmış qurğular; və
b) 100 kPa və ya daha çox əks-təzyiq zamanı reaksiya məhsullarının (işlənmiş qazlarının) çıxarılması (atılması) üçün xüsusi olaraq işlənmiş
aşağıdakı vintlər, güc ötürmə sistemləri, enerji qurğuları (güc qurğuları) və küyün azaldılması üçün sistemlər:
gəmilərdə tətbiq etmək üçün işlənmiş aşağıdakı su vintli mühərrik sistemləri, güc sistemləri və güc ötürmə sistemləri:
30 MVt-dan çox gücə malik olan addımı tənzimlənən avar vintlər və çarx topu ilə yığmaları
çıxış gücü 2,5 MVt-dan çox olan daxili su soyuduculu elektrik dartı mühərrikləri
çıxış gücü 0,1 MVt-dan çox olan “ifratkeçirici” mühərriklər və ya sabit maqnitli elektrik mühərriklər
2 MVt-dan çox güc ötürməyə qadir olan, tərkibində “kompozit” materiallardan komponentlər olan transmissiya valı ilə güc ötürmə sistemləri
ventilyasiya edilən və ya ventilyasiya əsasında olan 2,5 MVt-dan çox güclü vint sistemləri
su basımı 1000 ton və ya daha çox olan gəmilərdə tətbiq etmək üçün işlənmiş aşağıdakı küy azaltma sistemləri:
orta çəkisi montaj edilən avadanlıqların çəkisinin 30%-dən çox olan, səsin və ya vibrasiyanın təcridi üçün xüsusi olaraq işlənmiş, dizel mühərriklərinin, dizel-generator qurğularının, qaz turbinlərinin, qaz turbin generator qurğularının, mühərrik gurğularının və ya reduktorların akustik izolyasiyası üçün kampaund akustik yığmalarından ibarət olan, 500 Hs-dən aşağı tezliklərdə su altında küyün azaldılması üçün sistemlər
güc qurğularının transmissiya sistemləri üçün xüsusi olaraq işlənmiş küyün azaldılması və ya söndürülməsi üçün aktiv sistemlər və ya maqnit asqılı yastıqlar.
8A002.o.3.b. bəndinin məqsədləri üçün küyün azaldılması və ya söndürülməsi üçün aktiv sistemlərinə birbaşa səs mənbəyinə yönəldilmiş səs-küy və ya vibrasiya əleyhinə siqnallar yaratmaqla avadanlığın vibrasiyasını aktiv şəkildə azalda bilən elektron idarəetmə sistemləri daxildir
çıxış gücü 0,1 MVt-dan çox olan sualtı nəqliyyat vasitələri üçün xüsusi olaraq işlənmiş sabit maqnitli avar elektrik mühərrikləri.
Qeyd. 8A002.o.4. bəndinə transmissiya valı ilə güc ötürmə sistemləridə daxil edilir
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan suatan tipli (hidroreaktiv) hərəkətverici sistemləri:
1. çıxış gücü 2,5 MVt-dan çox olan; və
2. hərəkətverici sistemlərinin effektivliyinin artırılması və ya su altında generasiya edilən və suda yayılan küyün azaldılması məqsədilə genişlənən ucluq (soplo) və pər vasitəsilə axının idarə edilməsi texnikasını istifadə edən
aşağıdakı sualtı üzmə və dalğıc avadanlıqları:
1. qapalı dövrəli rebratorlar (təcrid edilmiş tənəffüs aparatları);
2. yarıqapalı dövrəli rebratorlar (yarıtəcrid edilmiş tənəffüs aparatları).
Qeyd. 8A002.q. bəndi istifadəçilərini müşayiət edən şəxsi istifadə üçün fərdi rebratorlara şamil edilmir.
Xüsusi qeyd. Hərbi məqsədlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıqlar və cihazlar üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın
dalğıclardan (akvalangistlərdən) mühafizə üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş və səs 200 Hs və ya daha aşağı tezliklərdə səs təzyiqinin səviyyəsi 190 dB və ya daha yüksək olan (1 m dərinlikdə istinad təzyiqi 1 mkPa) akustik hürkütmə sistemləri.
Qeyd 1. 8A002.r. bəndi sualtı partlayıcı qurğuları, pnevmatik toplara və ya alovlanan mənbələr əsasında dalğıc hürkürtmə sistemlərinə şamil edilmir.
Qeyd 2. 8A002.r. bəndinə plazmalı səs mənbələri kimi tanınmış elektrik işartılı mənbələrini istifadə edən dalğıcların hürkütmə sistemləri də daxil edilir
Sınaq, nəzarət və istehsalat avadanlıqları
0 Hs-dən 500 Hs-ə qədər tezlik diapazonunda səs fonu 100 dB-dən az (etalon -1 mkPa, 1 Hs) olan, güc gurğularının yaxınlığındakı su axını tərəfindən generasiya edilən akustik sahələri ölçmək üçün işlənmiş hidrokanallar
Aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan su altında tətbiq etmək üçün işlənmiş sintakt köpük:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 8A002.a.4. bəndinə baxın.
a) 1000 m-dən daha çox dərinlik üçün nəzərdə tutulmuş; və
b) sıxlığı 561 kq/m-dən az olan.
Texniki qeyd. 8C001 bəndinin məqsədləri üçün sintakt köpük polimer “matris”də paylanmış içiboş plastik və ya şüşə kürələrdən ibarətdir
8A, 8B və ya 8C bölməsində göstərilən avadanlıqların və ya materialların “işlənmə”si, “istehsal”ı və ya “tətbiq”i üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”
Suyun altında küyün azaldılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş vintlərin “işlənmə”si, “istehsal”ı, cari təmiri, əsaslı təmiri və ya vint səthinin təmizliyinin bərpası (təkrar emalı) üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş xüsusi “proqram təminatı”
8A, 8B və ya 8C bölməsində göstərilən avadanlıqların və ya materialların “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün nəzərdə tutulmuş, ümumi texnoloji qeydə uyğun “texnologiya”
Aşağıdakı digər “texnologiya”:
a) suyun altında küyün azaldılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş vintlərin “işlənmə”si, “istehsal”ı, cari və əsaslı təmiri və ya bərpası (təkrar emalı) üçün “texnologiya”;
b) 8A001, 8A002.b., 8A002.j., 8A002.o. və ya 8A002.p. bəndində göstərilən avadanlıqların əsaslı təmiri və ya səth təmizliyinin bərpası üçün “texnologiya”;
c) aşağıdakı hər hansı birinin “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün ümumi texnoloji qeydə uyğun “texnologiya”:
1. aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan hava yastığında nəqliyyat vasitələrinin (səthi quruluşu tam dəyişilə bilən, elastik ətəkli):
a) tam yüklənmə və 1,25 m və ya daha çox dalğa hündürlüyü zamanı maksimum layihə sürəti 30 dəniz milindən çox olan;
b) hava yastığında təzyiq 3830 Pa-dan çox olan; və
c) yüklənməmiş və tam yüklənmiş gəminin su basımının nisbəti 0,70-dən az olan;
2. tam yüklənmə və 3,25 m və ya daha çox dalğa hündürlüyü zamanı maksimum layihə sürəti 40 dəniz milindən çox olan hava yastığında (sərt ətəkli) gəmilərin;
3. tam yüklənmə və 3,25 m və ya daha çox dalğa hündürlüyü zamanı maksimum layihə sürəti 40 dəniz milindən çox olan sualtı qanad qurğularının avtomatik idarə edilməsi üçün aktiv sistemli sualtı qanadlı (hidroqanadlı) gəmilərin; və ya
4. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikalara malik olan kiçik su xətti sahəsinə malik olan gəmilərin:
a) tam yüklənmə və 3,25 m və ya daha çox dalğa hündürlüyü zamanı maksimum layihə sürəti 35 dəniz milindən çox olduqda su basımı 500 tondan çox olan; və ya
b) tam yüklənmə və 4 m və ya daha çox dalğa hündürlüyü zamanı maksimum layihə sürəti 25 dəniz milindən çox olduqda su basımı 1 500 tondan çox olan.
Texniki qeyd. 8E002.c.4. bəndinin məqsədləri üçün kiçik su xətti səthinin sahəsinə malik olan gəmilər aşağıdakı düsturla müəyyən edilir: su oturumu səviyyəsində gəminin məlum su basımının həcminə uyğun hesablanmış su xətti sahəsi (su oturumu səviyyəsində su basımı) x 2 hasilindən kiçikdir
Aviasiya, kosmonavtika və mühərriklər
Sistemlər, avadanlıqlar və komponentlər
Xüsusi qeyd. Neytron və ya qısamüddətli ionlaşdırılan şüalanma zamanı işləmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya təyin olunmuş mühərrik qurğuları üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın
Aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan qaz-turbin aviasiya mühərrikləri:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 9A101 bəndinə baxın
9E003.a., 9E003.h. və ya 9E003.i. bəndində göstərilən “texnologiya”lardan hər hansı birini özündə birləşdirən;
Qeyd 1.9A001.a. bəndi aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan qaz-turbin aviasiya mühərriklərinə şamil edilmir:
a) Azərbaycan Respublikasının və ya Vassenar razılaşmalarına bir və ya daha çox “üzv dövlətlər”in mülki aviasiya üzrə səlahiyyətli orqanı tərəfindən sertifikatlaşdırılmış; və
b) müəyyən tip mühərrikli qeyri-hərbi təyinatlı pilotlu “uçuş aparatı” üçün nəzərdə tutulmuş Azərbaycan Respublikasının və ya Vassenar razılaşmalarına “üzv dövlətlər”in mülki aviasiya üzrə səlahiyyətli orqanı tərəfindən verilmiş qeyri-hərbi “uçuş aparatı”nı aşağıdakı hər hansı bir sənədi olan:
1. mülki tipli sertifikat; və ya
2. beynəlxalq mülki aviasiya təşkilatı (ICAO) tərəfindən tanınmış ekvivalent sənəd.
Qeyd 2. 9A001.a. bəndi Azərbaycan Respublikasının və ya Vassenar razılaşmalarına bir və ya daha çox “üzv dövlətlər”in mülki aviasiya üzrə səlahiyyətli orqanı tərəfindən sertifikatlaşdırılmış köməkçi güc qurğuları (APU) üçün işlənmiş qaz-turbin aviasiya mühərriklərinə şamil edilmir
Aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan, maye yanacaq istifadə etmək üçün işlənmiş dəniz gəmiləri üçün qaz-turbin mühərrikləri və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş aqreqatlar və komponentlər:
a) ISO 3977-2:1997 standartda (və ya milli ekvivalent standartı) qeyd olunan şərtlər üzrə 24245 kVt və ya daha çox maksimum davamlı (fasiləsiz) gücü ilə “sabit vəziyyət rejimi”ndə işləyən; və
b) maye yanacaqdan istifadə zamanı maksimum davamlı (fasiləsiz) gücü 35% olduğu zaman düzəliş edilmiş xüsusi yanacaq sərfi 0,219 kq/kVtsaatdan çox olmayan.
Qeyd. Dəniz gəmiləri üçün qaz-turbin mühərrikləri termini gəmilərin elektrik generator və ya güc qurğularında istifadə üçün uyğunlaşdırılmış sənaye və ya aviasiya qaz-turbin mühərriklərini əhatə edir.
Texniki qeyd. 9A002 bəndinin məqsədləri üçün düzəliş edilmiş xüsusi yanacaq sərfi 42 MC/kq (ISO 3977-2:1997) xalis xüsusi enerjiyə (yəni xalis isitmə dəyəri) malik olan dəniz distillat maye yanacağı üçün düzəliş edilmiş mühərrikin xüsusi yanacaq sərfidir
Qaz-turbin aviasiya mühərrikləri üçün xüsusi olaraq işlənmiş və istehsalında 9E003.a., 9E003.h. 9E003.i., 9E003.k. bəndlərində göstərilən hər hansı bir “texnologiya”ları tətbiq edilmiş aşağıdakı aqreqatlar və ya komponentlər:
a) 9A001 bəndi ilə müəyyən olunmuş; və ya
b) istehsalçıya layihələndirmə və ya istehsal mənşəyi məlum olmayan, yaxud Azərbaycan Respublikasında və ya Vassenar razılaşmalarına “üzv dövlətlər”ində işlənməmiş və ya istehsal olunmamış
Aşağıda göstərilən kosmik daşıyıcı raketlər, “kosmik aparat”lar, “kosmik platforma”lar, “kosmik aparatın faydalı yükləri”, “kosmik aparat”ların bort sistemləri və ya avadanlığı, yerüstü avadanlıq, kosmik daşıyıcı raketlər üçün havadan buraxılış platformaları və “suborbital kosmik gəmi”lər:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 9A104 bəndinə baxın
kosmik daşıyıcı raketlər
Qeyd. 9A004.b bəndi ümumi çəkisi 10 kiloqramdan artıq olmayan mülki təyinatlı “kosmik aparat”ların (nano-peyklərə) Azərbaycan Respublikasına idxalına şamil edilmir
“kosmik platforma”lar
tərkibində 3A001.b. 1.a.4., 3A002.g., 5A001.a.1., 5A001.b.3., 5A002.c., 5A002.e., 6A002.a.1., 6A002.a.2., 6A002.b., 6A002.d., 6A003.b., 6A004.c., 6A004.e., 6A008.d., 6A008.e., 6A008.k., 6A008.l. və ya 9A010.c. bəndində göstərilən elementləri olan “kosmik aparatın faydalı yükləri”.
Qeyd. 9A004.d bəndi ümumi çəkisi 10 kiloqramdan artıq olmayan (mikro-peyklər) mülki məqsədli “kosmik aparat”lar üçün nəzərdə tutulan “kosmik aparatın faydalı yükləri”nin Azərbaycan Respublikasına idxalına şamil edilmir
malın təsvirinə uyğun müəyyən edilir
“kosmik aparat”lar üçün xüsusi olaraq işlənmiş və aşağıdakı hər hansı funksiyaya malik olan bort sistemləri və ya avadanlıq:
1. telemetrik məlumatların və komandaların emalı;
Qeyd. 9A004.e.1. bəndinin məqsədləri üçün telemetrik məlumatların və komandaların emalına məlumatların idarə edilməsi, saxlanması və emalı daxil edilir.
2. faydalı yük məlumatlarının emalı; və ya
Qeyd. 9A004.e.2. bəndinin məqsədləri üçün faydalı yük məlumatlarının emalına faydalı yük məlumatlarının idarə edilməsi, saxlanması və emalı daxil edilir.
3. hərəkətin və naviqasiyanın idarəedilməsi;
Qeyd. 9A004.e.3. bəndinin məqsədləri üçün hərəkətin və naviqasiyanın idarə edilməsinə “kosmik aparat”ın mövqeyi-nin və istiqamətinin müəyyən edilməsini və idarə edilməsi üçün texniki vasitələrinin işə salınmasını daxil edilir.
Xüsusi qeyd. Hərbi məqsədlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıq üçün hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın
malın təsvirinə uyğun müəyyən edilir
“kosmik aparat”lar üçün xüsusi olaraq işlənmiş aşağıdakı yerüstü avadanlıq:
1. məlumatların emalı üçün aşağıdakı funksiyalardan hər hansı birini yerinə yetirmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş telemetriya və teleidarəetmə avadanlığı:
a) “kosmik platforma”nın iş vəziyyətinin (xidmətə yararlılıq və təhlükəsiz statusu kimi də tanınır) monitorinqi üçün kadr sinxronlaşdırmanın telemetriya məlumatlarının emalı və xətaların düzəldilməsi; və ya
b) “kosmik platforma”nı idarə etmək üçün “kosmik aparat”a göndərilən komanda məlumatlarının formatlaşdırılması üçün komanda məlumatlarının işlənməsi;
2. “kosmik aparat”ların əməliyyat prosedurlarının yoxlanılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş trenajorlar;
Texniki qeyd. 9A004.f.2. bəndinin məqsədləri üçün əməliyyat prosedurlarının yoxlanılması aşağıdakılardan hər hansı biri hesab olunur:
1. komanda ardıcıllığının təsdiqi;
2. əməliyyat məşqləri;
3. əməliyyat modelləşdirilməsi; və ya
4. əməliyyat təhlilləri
kosmik daşıyıcı raketlərin havadan buraxılış platformaları kimi və ya “suborbital kosmik gəmi” kimi istifadə edilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “uçuş aparatı”
“suborbital kosmik gəmi”
Tərkibində 9A006 bəndində göstərilən hər hansı bir sistemlər və ya komponentlər olan maye yanacaqlı reaktiv güc qurğuları sistemləri.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 9A105 və 9A119 bəndlərinə baxın
Maye yanacaqlı reaktiv güc qurğuları sistemləri üçün xüsusi olaraq işlənmiş aşağıdakı hər hansı bir sistemlər və komponentlər:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 9A106, 9A108 və 9A120 bəndlərinə baxın
kosmik nəqliyyat vasitələrində istifadə üçün xüsusi olaraq işlənmiş və kriogen maddənin (soyuducu agentin) itkisi ildə 30%-dən az olan kriogen refrijeratorlar, Dyuar bort qabları, kriogen istilikayırıcı borular və ya kriogen sistemlər
3 M-dan çox sürəti saxlaya bilən daşıyıcı raketlər və ya “kosmik aparat”lar üçün 100 K (-173C) və ya daha aşağı temperaturu təmin etməyə qadir olan “uçuş aparatları” üçün kriogen konteynerlər və ya qapalı dövrlü refrijerator sistemləri
qarışıq hidrogenin (evtektik temperaturda bərk və maye hidrogenin qarışığı) saxlama və ya ötürmə sistemləri
yüksəktəzyiqli turbonasoslar (17,5 MPa-dan yüksək olan), nasos komponentləri və ya onlarda birləşdirilmiş qaz generatorları və ya qazın turbinə ötürülməsini idarə edən sistemlər
yüksəktəzyiqli (10,6 MPa-dan yüksək olan) yanma kameraları və onlar üçün ucluqlar (soplo)
kapilyar tutma və ya sıxışdırıb-çıxaran diafraqmaları ilə məcburi ötürmə prinsiplərini istifadə edən yanacaq saxlama sistemləri
maye yanacaqlı reaktiv mühərriklər üçün xüsusi olaraq işlənmiş, diametri 0,381 mm və ya daha az olan tək-tək kalibrlənmiş dəlikləri olan (qeyri-dairəvi dəliklər üçün en sahəsi 1,14x10sm və ya daha az olan) maye yanacaq forsunkaları
sıxlığı 1,4 q/sm-dən çox və gərilmə müqaviməti 48 MPa-dan çox olan, karbon-karbon materialından hazırlanmış monolit yanacaq kameraları və ya ucluqların (soplo) konusşəkilli monolit çıxış taxmaları
Aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan bərk yanacaqlı reaktiv güc qurğuları sistemləri:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 9A107 və 9A119 bəndlərinə baxın.
a) cəm impulsu 1,1 MNsan-dən çox olan;
b) standart şərtlərə uyğun (dəniz səviyyəsində) çıxışda xüsusi impulslu 2,4 kNs/kq və ya daha çox olan və yanacaq kamerasında təzyiq 7 MPa olan;
c) pillə çəkisində payı 88%-dən çox olan və pillə çəkisinin 86%-dən çox bərk raket yanacağının yüklənməsi;
d) 9A008 bəndində göstərilən hər hansı bir komponenti olan;
e) güclü mexaniki ilişməni təmin etmək üçün mühərriklə bütöv bir vahid kimi və ya bərk yanacağın kimyəvi məhsullarının (komponentlərin) təcridedici materiala qarşılıqlı keçməsini aradan qaldırmaq üçün çəpər kimi hazırlanmış təcridedici sistemlər və ya yanacağın bərkidilməsi üçün sistemlər.
Texniki qeyd. 9A007.e. bəndinin məqsədləri üçün davamlı mexaniki ilişmə yanacağın möhkəmliyinə bərabər və ya ondan daha yüksək olan əlaqələrinin möhkəmliyini ifadə edir
Bərkyanacaqlı reaktiv güc qurğuları sistemləri üçün xüsusi olaraq işlənmiş aşağıdakı komponentlər:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 9A108 bəndinə baxın
güclü mexaniki ilişməni təmin etmək üçün istifadə edilən bərk yanacağın təcridedici materiala qarşılıqlı keçməsini aradan qaldırmaq üçün çəpər kimi istifadə edilən təcridedici sistemlər, yanacağın bərkidilməsi üçün sistemlər və içliklər.
Texniki qeyd. 9A008.a. məqsədləri üçün güclü mexaniki ilişməni yanacağın möhkəmliyinə bərabər və ya ondan yüksək olan əlaqələrinin möhkəmliyini ifadə edir
diametri 0,61 m-dən çox olan və ya strukturun effektivlik əmsalı (PV/W) 25 km-dən çox olan lifli-toxunuşlu “kompozit”lərdən mühərrik gövdələri.
Texniki qeyd. 9A008.b. bəndinin məqsədləri üçün strukturun effektivlik əmsalı (PV/W) qırılma təzyiqinin (P) gövdənin həcminə (V) vurma hasilinin onun ümumi çəkisinə (W) bölmə hasilinə bərabərdir
dartı qüvvəsi 45 kN-dan çox olan və ya ucluq boğazı sahəsində eroziya sürəti 0,075 mm/san-dən az olan mühərrik ucluqları (soplo)
aşağıdakı hər hansı birinə imkan verən xarakteristikaya dönən (hərəkətli) ucluğun (soplo) və ya mayenin təkrar püskürdülməsi əsasında dartı vektorunun idarəetmə sistemləri:
1. bütün oxlar boyu hərəkət etmə qabiliyyəti ± 5° çox olan;
2. vektorun fırlanma sürəti 20°/san və ya daha çox olan; və ya
3. vektorun fırlanma sürətlənməsi 40°/san və ya daha çox olan
Aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan hibrid reaktiv güc qurğuları sistemləri:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 9A109 və 9A119 bəndlərinə baxın.
a) cəm impulsu 1,1 MNsan-dən çox olan; və ya
b) vakuum şəraitində çıxışda dartı qüvvəsi 220 kN-dan çox olan
Daşıyıcı raketlər, daşıyıcı raketlərin və “kosmik aparat”ların mühərrik qurğuları üçün xüsusi olaraq işlənmiş aşağıdakı komponentlər, sistemlər və ya strukturlar:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 1A002 və 9A110 bəndlərinə baxın
aşağıdakı hər hansı bir materialdan hazırlanmış və daşıyıcı raketlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş, hər birinin çəkisi 10 kq-dan çox olan komponentlər və qurğular:
1. 1C010.e. bəndində göstərilən “lifli və ya sapaoxşar materiallar”dan ibarət olan “kompozit” materiallardan 1C008 və ya 1C009.b. bəndində göstərilən polimerlərdən;
2. aşağıdakı hər hansı biri ilə armaturlaşdırılmış metal “matris”li “kompozit” materiallardan:
a) 1C007 bəndində göstərilən materiallardan;
b) 1C010.e. bəndində göstərilən “lifli və ya sapaoxşar materiallar”dan; və ya
c) 1C002.a. bəndində göstərilən alüminidlərdən; və ya
3. 1C007 bəndində göstərilən keramika “matris”li “kompozit” materiallardan;
Qeyd. Çəkiyə görə məhdudiyyətlər burun müqavimət sipərlərinə şamil edilmir
9A005-9A009 bəndlərində göstərilmiş daşıyıcı raketlərin mühərrik qurğuları üçün xüsusi olaraq işlənmiş və aşağıdakı hər hansı bir materialdan hazırlanmış komponentlər və qurğular:
1. 1C010.e. bəndində göstərilən “lifli və ya sapaoxşar materiallar”dan və 1C008 və ya 1C009.b. bəndində göstərilən polimerlərdən;
2. aşağıdakı hər hansı biri ilə armaturlaşdırılmış metal “matris”li “kompozit” materiallardan:
a) 1C007 bəndində göstərilən materiallardan;
b) 1C010.e. bəndində göstərilən “lifli və ya sapaoxşar materiallar”dan; və ya
c) 1C002.a. bəndində göstərilən alüminidlərdən; və ya
3. 1C007 bəndində göstərilən keramika “matris”li “kompozit” materiallardan
“kosmik aparat”ların dinamik həssaslığının və ya struktur deformasiyalarının fəal idarəedilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş struktur komponentləri və təcridedici sistemlər
mühərrikin dartma gücünün çəkiyə nisbəti 1 kN/kq və ya daha çox olan və həssaslıq (cavab reaksiyası) müddəti 30 msan-dən az olan (buraxılma anından tam nominal dartmanın 90%-nə çatmaq üçün lazım olan müddət) impulslu maye yanacaqlı reaktiv mühərriklər
Düzaxınlı hava-reaktiv mühərriklər, pulsasiya edən hava-reaktiv mühərriklər və ya kombinasiya edilmiş dövrəli mühərriklər və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 9A111 və 9A118 bəndlərinə baxın.
Texniki qeyd. 9A011 bəndinin məqsədləri üçün kombinasiya edilmiş dövrəli mühərriklər aşağıdakı mühərrik tiplərindən ikisini və ya çoxunu birləşdirir:
- qaz-turbin mühərrik (turboreaktiv, turbovintli və turboventilyatorlu);
- düzaxınlı hava-reaktiv mühərriklər və ya pulsasiya edən hava-reaktiv mühərriklər;
- maye, hel, bərk yanacaqlı və hibrid reaktiv mühərriklər
Aşağıdakı “pilotsuz uçuş aparatları” və ya pilotsuz “dirijabl”lar, əlaqədar avadanlıq və komponentlər:
Xüsusi qeyd.1. Həmçinin 9A112 bəndinə baxın
Xüsusi qeyd.2. “Suborbital kosmik gəmi” olan “pilotsuz uçuş aparatları” üçün 9A004.h. bəndinə baxın.
Pilotsuz “dirijabl”lar, əlaqədar avadanlıq və komponentlər və “pilotsuz uçuş aparatları” üçün komponentlər və əlaqədar avadanlıq:
birbaşa görüntü olmadan operator tərəfindən idarə edilən uçuş üçün işlənmiş və tərkibində aşağıdakı hər hansı biri olan “pilotsuz uçuş aparatları” və ya pilotsuz “dirijabl”lar:
1. aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
a) maksimum uçuş müddəti 30 dəqiqə və ya daha çox olan, lakin 1 saatdan çox olmayan; və
b) 46,3 km/s (25 mil) küləyin sürətində yerdən qalxma və sabit nəzarət edilən uçuş üçün işlənmiş; və ya
2. maksimum uçuş müddəti 1 saat və ya daha çox olan;
1. 9A012.a. bəndinin məqsədləri üçün operator pilotsuz “dirijabl”ın uçuşunu təşəbbüs və idarə edən insandır.
2. 9A012.a. bəndinin məqsədləri üçün uçuş müddəti standartlaşma üzrə beynəlxalq assosiasiyasının (ISA) (ISO 2533:1975) standartına uyğun dəniz səviyyəsində sıfır külək şəraitində hesablanmalıdır.
3. 9A012.a. bəndinin məqsədləri üçün birbaşa görüntü cihazlardan istifadə etmədən, korreksiyaedici linzalı və ya linzasız insanın görməsini ifadə edir
aşağıdakı əlaqədar avadanlıq və komponentlər:
3. idarə edilən “uçuş aparatları” və ya idarəedilən “dirijabl”ları 9A012.a. bəndində göstərilən xarakteristikalara malik olan “pilotsuz uçuş aparatları”na və ya pilotsuz “dirijabl”lara modifikasiya edilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıq və ya komponentlər;
4. “pilotsuz uçuş aparatları” və ya pilotsuz “dirijabl”ların 15240 m (50000 fut) hündürlükdə uçuşu üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş porşenli və ya rotorlu daxili yanma hava-reaktiv mühərrikləri
9A001 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan aşağıdakı turboreaktiv və turboventilyatorlu mühərriklər:
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan mühərriklər:
1. mülki məqsədlər üçün sertifikatlaşdrlmış və dartı qüvvəsinin maksimum qiyməti 8890 N-dan çox olan (sınaq zamanı) istisna olmaqla, dartı qüvvəsinin maksimum qiyməti 400 N-dan çox olan;
2. xüsusi yanacaq sərfiyyatı 0,15 kq/N/s və ya daha az
3. quru çəkisi 750 kq-dan az olan; və
4. birinci pillə rotorunun diametri 1 m-dən az olan;
1. 9A101.a.1. bəndində göstərilən məqsədlər üçün dartı qüvvəsinin maksimum qiyməti Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatının (ICAO) standart atmosfer altında dəniz səviyyəsində statik şəraitdə stend sınaqları zamanı müəyyən bir mühərrik tipi üçün istehsalçı tərəfindən göstərilmiş maksimum qüvvəni ifadə edir. Mülki istifadəsi üçün sertifikatlaşdırılmış mühərriklərin dartı qüvvəsinin qiyməti istehsalçı tərəfindən stend sınaqlarında nümayiş etdirilən maksimum dartı qüvvəsinə bərabər və ya daha azdır.
2. Xüsusi yanacaq sərfiyyatı Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatının (ICAO) standart atmosfer altında dəniz səviyyəsində statik şəraitdə stend sınaqları zamanı müəyyən bir mühərrik tipi davamlı maksimum qüvvə ilə müəyyən edilir.
3. Quru çəki - mühərrikin gövdəsinin (güc karkası) çəkisi nəzərə alınmadan, mayelərsiz (yanacaq, hidravlik maye, yağ və s.) mühərrikin çəkisidir.
4. Birinci pillə rotorunun diametri - pərlərin xarici ucları arasında ölçülən mühərrikin birinci pilləsinin ventilyatorun və ya kompressorun diametridir
“raketlər”də və ya 9A012 və ya 9A112.a. bəndlərində göstərilən pilotsuz uçuş aparatlarında istifadə üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş mühərriklər
9A012 və ya 9A112.a. bəndində göstərilən pilotsuz uçuş aparatları üçün xüsusi olaraq işlənmiş, maksimum gücü 10 kVt-dan çox olan turbovintli mühərrik sistemləri və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər.
Qeyd. 9A102 bəndi mülki tətbiqi üçün sertifikatlaşdırılmış mühərriklərə şamil edilmir.
1. 9A102 bəndinin məqsədləri üçün turbovintli mühərrik sistemi bütün aşağıdakı xarakteristikaları daxil edir:
a) turboşaft mühərrik; və
b) hava vintinə gücü ötürmək üçün transmissiya sisteminə malik olan;
2. 9A102 bəndinin məqsədləri üçün maksimum güc Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatının (ICAO) standart atmosfer altında dəniz səviyyəsində statik şəraitdə stend sınaqları zamanı əldə edilir
Uçuş məsafəsi 300 km-dən az olmayan raket-zondlar.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 9A004 bəndinə baxın
Aşağıdakı maye yanacaqlı reaktiv mühərriklər və ya gel yanacaqlı reaktiv mühərriklər:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 9A119 bəndinə baxın.
a) 9A005 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, ümumi impuls gücü1,1 MNsan və daha çox olan, maye və ya gel reaktiv yanacaq sisteminə daxil edilmiş, və ya daxil edilməsi üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş, “raketlər”də istifadə edilən maye yanacaqlı və ya gel yanacaqlı reaktiv mühərriklər;
b) 9A005 bəndində və ya 9A105.a. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan dartı impulsun cəmi 0,841 MNsan və daha çox olan maye və ya gel reaktiv yanacaq sisteminə daxil edilmiş, və ya daxil edilməsi üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş, uçuş məsafəsi 300 km olan mürəkkəb reaktiv mərmi sistemlərində və ya pilotsuz uçuş aparatlarında istifadə edilən maye yanacaqlı və ya gel yanacaqlı raket mühərrikləri
9A006 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, maye yanacaqlı və ya gel yanacaqlı reaktiv güc qurğuları sistemləri üçün xüsusi olaraq işlənmiş aşağıdakı sistemlər və ya komponentlər:
“raketlər”də istifadə edilən dartı vektorun idarəetmə altsistemləri.
Texniki qeyd. 9A106.c. bəndinə aşağıda göstərilən dartı vektorun idarəetmə üsulları daxil edilir:
1. hərəkətli ucluğun (soplo) istifadə edilməsi;
2. təkrar təmizlənmiş mayenin və ya qazın injeksiyası;
3. hərəkətli mühərrikin və ya ucluğun (soplo) istifadə edilməsi;
4. işlənmiş qaz axınının (reaktiv pərlər və ya taxmalar) kənara istiqamətləndirilməsi; və ya
5. dartıcı trimmerlərin istifadə edilməsi
20 Hs-dən 2 kHs-ə qədər diapazonda 10 q çox orta kvadratik vibrasiya şərtlərində işləmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş, “raketlər”də istifadə edilən maye, suspenziya və gel raket yanacağına və hidroqarışıqlara (şlamların) (oksidləşdiricilərə daxil olmaqla) nəzarət sistemləri və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər.
Qeyd. 9A106.d. bəndinə əsasən yalnız aşağıdakı servoklapanlara, nasoslara və qaz turbinlərinə nəzarət edilir:
a) mütləq təzyiq 7 MPa-la bərabər və ya daha çox olduğu halda dəqiqədə 24 litr və ya daha çox axın sürəti üçün işlənmiş və ötürücünün mövqeləşdirmə həssaslıq (cavab reaksiyası) müddəti 100 msan-dən az olan servoklapanlar;
b) maksimum iş rejimində valın fırlanma sürəti dəqiqədə 8 000 dövr və ya daha çox olan və ya yüklənmə təzyiqi 7 MPa-a və daha çox olan maye raket yanacağı üçün nasoslar;
c) maksimum iş rejimində valın fırlanma sürəti dəqiqədə 8000 dövr və ya daha çox olan maye yanacaqlı qaz-turbin mühərriklər
9A005 və ya 9A105 bəndində göstərilən maye və ya gel yanacaqlı raket mühərrikləri üçün yanma kameraları və ucluqlar (soplo)
9A007 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, uçuş məsafəsi 300 km olan mürəkkəb reaktiv mərmi sistemlərində və ya pilotsuz uçuş aparatlarında istifadə edilən və impuls cəmi 0,841 MNsan və ya daha çox olan bərk yanacaqlı reaktiv mühərriklər.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 9A119 bəndinə baxın
9A008 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan bərk yanacaqlı və hibrid reaktiv güc qurğuları sistemləri üçün xüsusi olaraq işlənmiş aşağıdakı komponentlər:
9A007, 9A009, 9A107 və ya 9A109.a. bəndində göstərilən altsistemlərdə istifadə edilən reaktiv mühərriklərinin gövdələri və onlar üçün “təcridedici” komponentlər
9A007, 9A009, 9A107 və ya 9A109.a. bəndində qeyd edilən altsistemlərində istifadə edilən reaktiv mərmi ucluqları (soplo)
“raketlər”də istifadə edilən dartı vektorunun idarəetmə altsistemləri.
Texniki qeyd. 9A108.c. bəndinə aşağıda göstərilən dartı vektorun idarəetmə üsulları daxil edilir:
1. hərəkətli ucluqlardan (soplo) istifadə edilməsi;
2. ucluğa (soplo) təkrar təmizlənmiş mayenin və ya qazın injeksiyası;
3. hərəkətli mühərrikin və ya ucluğun (soplo) istifadə edilməsi;
4. işlənmiş qaz axınının kənara çıxması üçün reaktiv pərlərin və ya taxmaların istifadə edilməsi; və ya
5. dartıcı trimmerlərlərin istifadəsi
Aşağıdakı hibrid reaktiv mühərriklər və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
a) 9A009 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, uçuş məsafəsi 300 km olan mürəkkəb reaktiv mərmi sistemlərində və ya pilotsuz uçuş aparatlarında istifadə edilən və impuls cəmi 0,841 MNsan və ya daha çox olan hibrid reaktiv mühərriklər və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər;
b) “raketlər”də tətbiq edilə bilən, 9A009 bəndində göstərilən hibrid reaktiv mühərriklər üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 9A009 və 9A119 bəndlərinə baxın
9A010 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan 9A005, 9A007, 9A105, 9A106.c., 9A107, 9A108.c., 9A116 və ya 9A119 bəndində göstərilən raketlərdə və ya altsistemlərdə istifadə üçün xüsusi olaraq işlənmiş kompozit strukturlar, laylı strukturlu materiallar (laminatlar) və onlardan hazırlanmış məmulatlar.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 1A002 bəndinə baxın.
Texniki qeyd. 9A110 bəndinə əsasən raket termini uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan mürəkkəb reaktiv sistemləri və pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir
9A012 və ya 9A112.a. bəndində göstərilən “raketlər”də və pilotsuz uçuş aparatlarında istifadə edilən impulslu turboreaktiv mühərriklər və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 9A011 və ya 9A118 bəndinə baxın
9A012 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan aşağıdakı “pilotsuz uçuş aparatları”:
a) uçuş məsafəsi 300 km qədər olan “pilotsuz uçuş aparatları”;
b) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “pilotsuz uçuş aparatları”:
1. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) uçuşun müstəqil idarəedilməsi və müstəqil naviqasiyası imkanı; və ya
b) operatorun birbaşa görüntü diapazonundan kənarda uçuşu həyata keçirmək imkanı; və
2. aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan:
a) həcmi 20 l-dən çox olan aerozolun püskürdülməsi üçün sistemlə/mexanizmlə təchiz edilmiş; və ya
b) həcmi 20 l-dən çox olan aerozolun püskürdülməsi üçün sistemin/mexanizmin işə salınması üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş.
1. Aerozol, yanacaq komponentləri, əlavələr və yanma məhsullarından fərqli olan faydalı yükün bir hissəsi kimi atmosferdə yayılan toz və ya mayelərdən ibarətdir. Aerozollara misal olaraq tarla məhsullarını tozlandırmaq üçün pestisidlər və ya buludlardan süni yağış yağdırmaq üçün quru kimyəvi preparatlar daxildir.
2. Aerozolların püskürdülməsi üçün sistem/mexanizm aerozolların saxlanması və atmosferdə püskürdülməsi üçün tələb olunan (mexaniki, elektrik, hidravlik və s.) qurğulardan ibarətdir. Onlara aerozolun yanma məhsullarına və reaktiv hava vintlərinə püskürdülməsi imkanı da aid edilir
Çatdırılma vasitələrinin havaya buraxılmasını təmin edən aşağıdakı köməkçi avadanlıq:
9A004 bəndində göstərilən kosmik daşıyıcı raketlər, 9A104 bəndində göstərilən raket-zondları və ya raketlər üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş çatdırılma vasitələrinin xidməti, yoxlanması və işə salınması və ya havaya buraxılması üçün aparatlar və qurğular.
1. 9A115.a. bəndində raket termini uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan reaktiv mərmi sistemlərini və pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir.
2. 9A115.a. bəndində göstərilən aparat və qurğulara pilotla idarə edilən və ya pilotsuz uçuş aparatlara quraşdırılmış qurğular aid edilir
9A004 bəndində göstərilən kosmik daşıyıcı raketlər və ya 9A104 bəndində göstərilən raket-zondlar və ya “raketlər” üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş çatdırılma vasitələrinin nəql edilməsi, xidməti, yoxlanması, işə salınması və havaya buraxılması üçün nəqliyyat vasitələri
Aşağıda göstərilən “raketlər”də istifadə edilən qaytarılan aparatlar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş avadanlıq:
termoqoruyucu ekranlar və onlar üçün keramika və ya ablyasiya materiallarından hazırlanmış komponentlər
radiatorlar və onlar üçün yüksək istilik tutumlu yüngül materiallardan hazırlanmış komponentlər
qaytarılan aparatlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş elektron avadanlıq
“Raketlər”də istifadə edilən pillələrin birləşdirilməsi, ayrılması və qarşılıqlı əlaqəsi üçün mexanizmlər.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 9A121 bəndinə baxın
9A012 və ya 9A112.a. bəndində göstərilən “raketlər”də və ya pilotsuz uçuş aparatlarında istifadə edilə bilən 9A011 və ya 9A111 bəndlərində göstərilən mühərriklərdə yanma prosesini tənzimləyən qurğular
9A005, 9A007, 9A009, 9A105, 9A107 və 9A109 bəndlərində göstərilənlərdən fərqli olan, uçuş məsafəsi 300 km olan mürəkkəb reaktiv mərmi sistemlərində və pilotsuz uçuş aparatlarında istifadə edilən raket pillələri
1C111 bəndində göstərilən raket yanacağı üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya 500 kq-dan az olmayan yükü 300 km-dən az olmayan məsafəyə nəql etməyə qadir olan reaktiv mərmi sistemlərində istifadə olunan digər maye raket yanacağı üçün, 9A006 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan maye və ya gel yanacağı üçün baklar.
Qeyd. 9A120 bəndində digər maye yanacağına həmçinin hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilən digər yanacaq növləri də daxildir
9A004 bəndində göstərilən “raketlər”, kosmik daşıyıcı raketlər və ya 9A104 bəndində göstərilən raket-zondlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş magistral kabel və pillələrarası elektrik birləşdiricilər.
Xüsusi qeyd. 9A121 bəndində göstərilmiş pillələrarası birləşdiricilərə həmçinin “raket”lə kosmik daşıyıcı raketin arasında və ya raket-zondun arasında və ya onların faydalı yüklərinin arasında çəkilmiş elektrik kabel də daxildir
(8536 61 istisna olmaqla)
Hava gəmilərində, “havadan yüngül uçuş aparatları”nda və ya pilotsuz uçuş aparatlarına quraşdırılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş, aşağıdakı tozlandırma və ya duman əmələ gətirən (xırdadamcılı) püskürtmə sistemləri və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
a) maye suspenziyadan dəqiqədə iki litrdən çox 50 mkm-dən kiçik VMD-li ilkin damcıları püskürdə bilən tozlandırma və ya duman əmələ gətirən (xırdadamcılı) püskürdücü sistemlərin komplekti;
b) maye suspenziyadan dəqiqədə iki litrdən çox 50 mkm-dən kiçik VMD-li ilkin damcıları püskürdə bilən aerozolların generasiyası üçün püskürdücü taxmalı ştanqalar və ya qurğular dəsti;
c) 9A350.a. və 9A350.b. bəndlərində göstərilən sistemlərdə quraşdırılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş aerozolların generasiyası üçün qurğular.
Qeyd 1. Aerozolların generasiyası üçün qurğular xüsusi olaraq hava gəmilərində quraşdırılması üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş püskürdücü forsunkalar, fırlanan barabanın püskürdücü qurğuları kimi aparatlardır və analoji ləvazimatlardır.
Qeyd 2.9A350 bəndi yoluxucu aerozollar formasında bioloji agentlərin püskürdülməsi imkanı olmayan tozlandırma və ya duman əmələ gətirən (xırdadamcılı) püskürtmə sistemlərinə şamil edilmir.
1. Hava gəmilərində, “havadan yüngül uçuş aparatları”nda və ya pilotsuz uçuş aparatlarında istifadəsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş püskürdücü avadanlıqlar və ya püskürdücü forsunkalar üçün damlanın ölçüsünü aşağıdakı hər hansı bir metodlarla ölçülməlidir:
b) düz istiqamətdə lazer difraksiyası;
2. 9A350 bəndində VMD - həcmə görə orta diametridir və sulu sistemlər üçün kütləyə görə orta diametrə bərabər hesab olunur (MMD)
Sınaq, nəzarət və istehsalat avadanlığı
şağıdakı istehsalat avadanlığı, alətlər və ya ləvazimatlar:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 2B226 bəndinə baxın
“superərinti”lər üçün nəzərdə tutulmuş istiqamətləndirilmiş kristallaşma və ya monokristalın yetişdirilməsi (tökülməsi) üçün avadanlıq
çətin əriyən materiallardan və ya keramikadan qaz turbinlərinin mühərrik kürəklərinin, pərlərinin və ya “üst bandaj”larının istehsalı üçün xüsusi olaraq işlənmiş aşağıdakı tökmə alətləri:
1. tökmə çubuqları (özəklər);
2. tökmə formaları (qəliblər);
3. tökmə çubuqların və tökmə formaların kombinə edilmiş formaları
“superərinti”lər üçün nəzərdə tutulmuş istiqamətləndirilmiş
kristallaşma və ya monokristalik tökmə ilə additiv istehsalı üçün avadanlıq
Aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan, real zaman rejimində işləyən idarəetmə sistemləri, ölçü nəzarət cihazları (sensorlar daxil olmaqla) və ya məlumatın yığılması və emalı üçün avtomatik avadanlıq:
a) qaz-turbin mühərriklərin, qurğu və komponentlərin “işlənmə”si üçün xüsusi olaraq işlənmiş; və
b) 9E003.h. və ya 9E003.i. bəndində göstərilən hər hansı bir “texnologiya”ları daxil edən
335 m/san-dən yüksək sürətlərdə və 773 K-dən (500C) yüksək temperaturda fəaliyyət şərtləri üçün işlənmiş, qaz turbin fırçalarının bərkidicilərinin “istehsal”ı və ya sınaqları üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıq və onun üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər və ya ləvazimatlar
9E003.a.3. və ya 9E003.a.6. bəndində göstərilən qaz turbinləri üçün “superərintilər”in, titan ərintilərinin və ya kürək-disk intermetalid kombinasiyaların bərkfazalı birləşdirilməsi üçün alətlər, ştamplar və ya sıxac ləvazimatları
Aşağıdakı hər hansı biri ilə istifadə etmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş, real zaman rejimində işləyən idarəetmə sistemləri, ölçü nəzarət cihazları (sensorlar daxil olmaqla) və ya məlumatın yığılması və emalı üçün avtomatik avadanlıq:
Xüsusi qeyd. Həmçinin 9B105 bəndinə baxın.
a) 1,2 M bərabər və ya daha çox sürət üçün işlənmiş aerodinamik borular.
Qeyd. 9B005.a. bəndi tədris məqsədləri üçün xüsusi olaraq işlənmiş və sınaq sahəsinin ölçüsü 250 mm-dən az olan uzunluq istiqamətində ölçülmüş aerodinamik borularına şamil edilmir.
Texniki qeyd. 9B005.a. bəndinin qeydinin məqsədləri üçün sınaq sahəsinin ölçüsü - ən böyük en kəsiyində dairənin diametrini, kvadratın və ya düzbucağın ən böyük tərəfini ifadə edir.
b) 5 M ötən sürətlərdə müqavimət sipərlərini modelləşdirmək üçün qurğular, o cümlədən istilik, plazma-qövslü, impulslu və zərbəli aerodinamik boruları, qaz topları və aeroqazdinamik qurğuları; və ya
c) axınların təqlid etmə imkanı 25x10 Reynolds ədədindən çox olan, ikiölçülülərdən fərqli olan aerodinamik borular və ya qurğular
Səs təzyiqinin səviyyəsi 160 dB və ya daha çox olan (20 mkPa-da), hesablanma gücü 4 kVt və ya daha çox olan, kamerada işçi temperaturu 1273 K-dən (1000C) çox olan şərtlərdə vibroakustik sınaqları üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıq və onun üçün xüsusi olaraq işlənmiş kvars qızdırıcıları.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 9B106 bəndinə baxın
Planar rentgen müayinəsi və ya standart fiziki və ya kimyəvi analizdən fərqli olan qeyri-dağıdıcı sınaq üsullarından istifadə etmək üçün reaktiv mühərriklərin bütövlüyünü yoxlamaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıq
833 K-dən (560°C) çox sınaq axınının ümumi tormozlama temperaturunda istismar üçün xüsusi olaraq işlənmiş divarda səthi sürtünməni birbaşa ölçmə üçün sensorlar
Aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan toz metallurgiyası üsulu ilə turbin mühərriklərinin fırlanan komponentlərinin istehsalı üçün xüsusi olaraq işlənmiş təchizetmə ləvazimatları:
a) gərilməyə müqavimət həddi (UTS) 60% və ya daha çox gərginlik səviyyələri zamanı ölçülmüş temperaturu 873 K (600C) olduqda istismar üçün işlənmiş; və
b) 873 K (600C) və ya daha yüksək temperaturda istismar üçün işlənmiş; və ya
Qeyd. 9B009 bəndi tozun istehsalı üçün təchizetmə ləvazimatlarına şamil edilmir
9A012 bəndində göstərilmiş malların istehsalı üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıq
“Raketlər” və onların altsistemləri üçün istifadə edilən, 0,9 Max ədədi və ya daha çox sürətlər üçün işlənmiş aerodinamik sınaq qurğuları.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 9B005 bəndinə baxın.
Qeyd. 9B105 bəndi borunun sınaq bölməsinin en kəsiyinin ölçüsü 250 mm və ya daha az olan və sürəti 3 Max ədədi və ya daha az olan aerodinamik borularına şamil edilmir.
1. 9B105 bəndində hava axınının obyektlərə təsirinin tədqiqi üçün aerodinamik boruları və zərbə tunelləri aerodinamik sınaq qurğularına daxil edilir.
2. 9B105 bəndinin qeydində sınaq bölməsinin en kəsiyinin ölçüsü ifadəsi ən böyük sınaq bölməsinin en kəsiyinin sahəsində ölçülmüş dairənin diametrini və ya kvadratın tərəfini, düzbucağın uzun tərəfini və ya ellipsin əsas uzun oxunu ifadə edir. Sınaq bölməsinin en kəsiyinin sahəsi hava axınına perpendikulyar olur.
3. 9B105 bəndinə əsasən raket termini uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan mürəkkəb reaktiv mərmi sistemləri və pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir
Ətraf mühitin modelləşdirilməsi üçün aşağıdakı kameralar və surdokameralar:
a) aşağıdakı bütün uçuş şərtlərini modelləşdirə bilən ətraf mühitin modelləşdirilməsi üçün kameralar:
1. aşağıdakı hər hansı bir uçuş sətlərini modelləşdirə bilən:
a) 15 km və ya daha çox hündürlüyü; və ya
b) -223 K-dən (-50C) 398 K-nə (+125C) qədər temperatur intervalını; və
2. 5 kN və ya daha çox güc ötürən, 20 Hs - 2 kHs diapazonunda “təmiz masa” rejimində ölçülmüş orta kvadrat qiyməti 10 q və ya çox vibrasiya şərtlərini yaratmaq üçün vibrostendlə və ya digər vibrasiyalı sınaq avadanlığı ilə təchizatı üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş və ya təchiz olunmuş.
1. 9B106.a.2. bəndində bir dalğa ilə (məsələn, harmonik dalğa ilə) vibrasiya şərtlərini və genişzolaqlı təsadüfi (məsələn, güc spektri) vibrasiyanı generasiya etməyə qadir olan sistemlər təsvir olunmuşdur.
2. 9B106.a.2. bəndində işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş termini ətraf mühitin modelləşdirilməsi üçün kameraların 2B116 bəndində göstərilmiş vibrostendlə və ya digər vibrasiya avadanlığı ilə təchizatı üçün tələb olunan müvafiq birləşdirən vasitələrlə təchiz olunduğunu (məsələn, armatur ilə) ifadə edir.
3. 9B106.a.2. bəndində “təmiz masa” termini yastı masanı və ya bərkidiciləri və ya qovşaq yerləri olmayan səthi ifadə edir.
b) aşağıdakı uçuş şərtlərini modelləşdirə bilən surdokameralar:
1. səs təzyiqinin cəmi 140 dB və ya daha çox (20 TPa nisbətində) və ya hesablanmış güc 4 kVt və ya daha çox olan akustik əhatə; və
2. 15 km və ya daha çox hündürlük; və ya
3. 223 K-dən (-50C) 398 K-nə (+125C) qədər temperatur intervalı
Raketlər, raketin reaktiv güc qurğuları sistemləri, qaytarılan aparatlar və 9A116 bəndində göstərilən avadanlıq üçün istifadə edilən, aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikalara malik olan aerotermodinamik sınaq qurğuları:
a) elektrik cərəyanının gücü 5 MVt və ya daha çox olan; və ya
b) verilən qazın ümumi təzyiqi 3 MPa və ya daha çox olan.
1. Aerotermodinamik sınaq qurğuları hava axınının obyektlərə termik və mexaniki təsirlərinin tədqiqi üçün plazma-qövsü reaktiv qurğuları və plazma aerodinamik borularını əhatə edir.
2. 9B107 bəndinə əsasən raket termini uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan mürəkkəb reaktiv mərmi sistemləri və pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir
9A005-9A009, 9A011, 9A101, 9A102, 9A105-9A109, 9A111, 9A116-9A120 bəndlərində göstərilən sistemlər, altsistemlər və komponentlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş “istehsalat avadanlığı”
9A004 bəndində göstərilən kosmik daşıyıcı raketlər üçün və ya 9A005-9A009, 9A011, 9A101, 9A102, 9A104-9A109, 9A111 və ya 9A116-9A120 bəndlərində göstərilən sistemlər, altsistemlər və komponentlər və ya raketlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş “istehsalat qüvvələri”.
Texniki qeyd. 9B116 bəndinə əsasən raket termini uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan mürəkkəb reaktiv mərmi sistemləri və pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir
Aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan bərk və ya maye yanacaqlı reaktiv mühərriklər üçün sınaq dəzgahları və stendləri:
a) 68 kN-dan çox dartı qüvvəsi ilə mühərriklərin sınanmasına qadir olan; və ya
b) üç müstəqil oxlar üzrə eyni zamanda dartıcı vektorunu ölçməyə qadir olan
“Raketlər”də istifadə edilən reaktiv mühərriklərin gövdələri üçün və ya 9A007 və ya 9A107 bəndində göstərilən bərk yanacaqlı reaktiv mühərriklər üçün xüsusi olaraq işlənmiş, 9A008 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan qalama halında olan “təcridedici” materiallar və “daxili örtü”lər
“Xüsusi gərilmə müqaviməti” 7,62x10m-dən çox olan “elastiklik modulu” 3,18x10m-dən çox olan lifli və ya aramid sapaoxşar materiallarla armaturlaşdırılmış, üzvi və ya metal matrislərdə hazırlanmış, 9A110 bəndində göstərilən kompozit strukturlar, laylı strukturlu materiallar və məlumatlar üçün nəzərdə tutulmuş, qatranla impreqləşdirilmiş lifli prepreqlər və onlar üçün qoruyucu metal örtüklü lifli preformalar.
Xüsusi qeyd. Həmçinin 1C010 və 1C210 bəndlərinə baxın.
Qeyd. 9C110 bəndinə əsasən yalnız ASTM D4065 və ya analoji standartla müəyyən edilən polimerləşmədən sonra şüşəyə keçid temperaturu (Tg) 418 K-dən (145C) çox olan qatran istifadəsi ilə hazırlanmış qatranla impreqləşdirilmiş lifli prepreqlərə nəzarət edilir
9A001-9A119, 9E003 bəndlərində və ya 9B bölməsində göstərilən avadanlıqların və ya “texnologiya”nın “işlənmə”si üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”
9A001-9A119 bəndlərində və ya 9B bölməsində göstərilən avadanlığın “istehsal”ı üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”
9E003.h. bəndində göstərilən “texnologiya”dan istifadə edən və 9A bölməsində göstərilən “mühərriklərin tam müstəqil elektron-rəqəmli idarəetmə sistemləri” (“FADEC sistemləri”) və ya 9B bölməsində göstərilən avadanlıq üçün istifadə edilən “proqram təminatı”
Aşağıdakı digər “proqram təminatı”:
a) mühərrik daxilində axının dəqiq modelləşdirilməsi üçün istifadə edilən aerodinamik borularda aparılan sınaqların və ya uçuş sınaqlarının nəticələrinə əsaslanan özlü axının 2D və ya 3D riyazi modelləşdirmə üçün “proqram təminatı”;
b) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan, aviasiya qaz-turbin mühərriklərinin, aqreqatların və ya component-lərin sınağı üçün “proqram təminatı”:
1. aşağıdakı hər hansı birinin sınağı üçün xüsusi olaraq işlənmiş:
a) 9E003.a., 9E003.h. və ya 9E003.i. bəndində göstərilən “texnologiya”ları özündə birləşdirən aviasiya qaz-turbin mühərriklərin, aqreqatların və ya komponentlərin; və ya
b) 9E003.a. və ya 9E003.h. bəndində göstərilən “texnologiya”ları özündə birləşdirən aviasiya qaz-turbin mühərrikləri üçün xüsusi olaraq işlənmiş əsas və ya yan axını yaradan çoxpilləli kompressorların; və
2. aşağıda bütün göstərilənlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş:
a) real zaman rejimində məlumatların toplanması və emalı; və
b) sınaqların keçirilməsi zamanı sınaq nümunəsinə və ya sınaq şərtlərinə (məsələn, temperatur, təzyiq, axın sürəti) əks əlaqə nəzarəti;
Qeyd. 9D004.b. bəndi sınaq qurğusunun istismarı və ya operatorun təhlükəsizliyi (məsələn, həddindən artıq sürətin dayandırılması, yanğının aşkarlanması və söndürülməsi) üçün proqram təminatına və ya elementin düzgün yığılıb və ya təmir edilib-edilmədiyini müəyyən etməklə məhdudlaşan istehsal, təmir və ya texniki xidmətin qəbulu sınaqlarına şamil edilmir.
c) 9B001.a. və ya 9B001.c. bəndində göstərilən avadanlığında istiqamətləndirilmiş kristallaşmanın və ya monokristalik materialların yetişdirilməsinin idarəedilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”;
e) 9A012 bəndində göstərilən məmulatların istismarı üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”;
f) qaz turbinlərin işçi kürəklərinin, ucluq pərlərinin və “üst bandaj”larının daxili soyutma kanallarının işlənməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”;
g) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “proqram təminatı”:
1. aviasiya qaz-turbin mühərriklərində aerotermik, aeromexaniki xarakteristikalarının və yanma şərtlərinin proqnozlaşdırılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş; və
2. mövcud qaz-turbin mühərriklərin (eksperimental və ya seriyalı) xarakteristikaları üzrə yoxlanılan nəzəri modellər əsasında aerotermik, qazdinamik xarakteristikalarının və yanma şərtlərinin proqnozlaşdırma imkanına malik olan
9A004.e. və ya 9A004.f. bəndində göstərilən məmulatların istismarı üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”.
Texniki qeyd. 9A004.d. bəndində göstərilən “kosmik aparatın faydalı yükləri”nə daxil olan məmulatlar üçün “proqram təminatı”na dair müvafiq kateqoriyalara baxın
9B105, 9B106, 9B116 və ya 9B117 bəndində göstərilən mallarla birlikdə “tətbiq”i üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”
9A004 bəndində göstərilən kosmik daşıyıcı raketlərin, 9A104 bəndində göstərilən raket-zondların və ya “raketlər”in və ya 9A005, 9A007, 9A105, 9A106.c., 9A107, 9A108.c., 9A116 və ya 9A119 bəndində göstərilən altsistemlərin modelləşdirilməsi, simulyasiyası və ya inteqrasiyası üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”.
Qeyd. 9D103 bəndində göstərilən “proqram təminatı”na 4A102 bəndində göstərilən xüsusi olaraq işlənmiş aparat vasitələri ilə birləşdiyi halda da nəzarət edilir
Aşağıdakı “proqram təminatı”:
a) 9A001, 9A005, 9A006.d., 9A006.g., 9A007.a., 9A009.a., 9A010.d., 9A011, 9A101, 9A102, 9A105, 9A106.d., 9A107, 9A109, 9A111, 9A115.a., 9A117 və ya 9A118 bəndində göstərilən malların “tətbiq”i üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”;
b) 9A008.d., 9A106.c., 9A108.c. və ya 9A116.d. bəndində göstərilən avadanlığın və altsistemlərin istismarı və ya texniki xidməti üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”
9A004 bəndində göstərilən kosmik daşıyıcı raketlərdə və ya 9A104 bəndində göstərilən raket-zondlarda və ya “raketlər”də “tətbiq”i üçün birdən çox altsistemlərin funksiyalarını əlaqələndirmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş, 9D004 bəndində göstəriləndən fərqli olan “proqram təminatı”.
Qeyd. 9D105 bəndi “pilotsuz uçuş aparatı” kimi fəaliyyət göstərmək üçün pilotlu “uçuş aparatı”nın dəyişdirilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş aşağıdakı “proqram təminatı” da daxil edilir:
a) “uçuş aparatı”nın sistem funksiyalı dəyişdirici avadanlığının inteqrasiyası üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”; və
b) “pilotsuz uçuş aparatı” kimi fəaliyyət göstərmək üçün “uçuş aparatı”nda istismar etmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”;
Texniki qeyd. 9B105 bəndində raket termini uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan mürəkkəb reaktiv mərmi və pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir
Qeyd. 9E001-9E003 bəndlərində göstərilən qaz-turbin mühərrikləri üçün “işlənmə” və ya “istehsal” “texnologiya”sı təmir və ya əsaslı təmiri üçün istifadə edildikdə də nəzarət altında qalırlar. Bütöv mühərriklərin və ya onların modullarının dəyişməsi daxil etməklə, kalibrləmə, nasaz və ya təmir oluna bilməyən blokların çıxarılması və əvəzlənməsi ilə bilavasitə əlaqədar olan istismar fəalliyyəti üçün texniki məlumatlara, çertyojlara və ya sənədlərə şamil edilmir
9A004-9A012, 9A350 bəndlərində, 9B və ya 9D bölməsində göstərilən avadanlığın və ya “proqram təminatı”nın “işlənmə”si üçün nəzərdə tutulmuş, ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”
9A004-9A011, 9A350 bəndlərində və ya 9B bölməsində göstərilən avadanlığın “istehsal”ı üçün nəzərdə tutulmuş, ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”.
Xüsusi qeyd. Nəzarət edilən strukturların, laylı strukturlu materialların (laminatların) və ya materialların təmiri ilə bağlı “texnologiya” üçün 1E002.f. bəndinə baxın
Aşağıdakı digər “texnologiya”:
aşağıdakı hər hansı bir komponentin və ya qaz-turbin mühərrik sistemlərinin “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün “tələb olunan” “texnologiya”:
materialların xassələrinin orta dəyərlərinə əsaslanaraq 200 MPa təzyiqdə və 1273 K (1000C) temperaturda istismar müddəti 400 saatdan çox olan (Millerə görə istiqamət indeksi 001 olan), istiqamətli kristallaşdırılmış (DS) və ya monokristallik ərintilərdən (SC) alınmış qaz turbinlərin işçi kürəklərinin, ucluq pərlərinin və “üst bandaj”larının;
Texniki qeyd. 9E003.a.1. bəndinin məqsədləri üçün istismar müddətinin sınağı adətən nümunənin üzərində aparılır
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan yanma kameraların:
a) yanma kameranın çıxışında 1883 K-dən (1610°C) yüksək ümumi tormozlama temperaturunda istismar üçün işlənmiş termiki təcrid edilmiş yanma boruları;
b) qeyri-metal yanma boruları;
c) qeyri-metal gövdələr; və ya
d) yanma kameranın çıxışında 1883 K-dən (1610°C) yüksək ümumi tormozlama temperaturunda istismar üçün işlənmiş və üzərində 9E003.c. bəndində göstərilən xarakteristikalara malik olan dəliklər açılmış yanma boruları; və ya
e) yüksək təzyiq altında yanma;
9E003.a.2.e. bəndinin məqsədləri üçün yüksək təzyiqli yanma zamanı yanma kamerasının çıxışındakı orta təzyiq mühərrik sabit vəziyyətdə işləyərkən ilkin yanma prosesinə nisbətən orta giriş təzyiqindən daha çoxdur.
Qeyd. 9E003.a.2. bəndində göstərilən dəliklərin açılması üçün “tələb olunan” “texnologiya” dəliklərin həndəsəsi və yeri ilə məhdudlaşır.
1. 9E003.a.2.a. bəndinin məqsədləri üçün termiki təcrid edilmiş yanma boruları mexaniki yükləri daşımaq üçün nəzərdə tutulmuş ən azı bir dayaq strukturuna və dayaq strukturu həddindən artıq istidən qorumaq üçün nəzərdə tutulmuş yanma strukturuna malik olması ilə xarakterizə olunur. Dayaq strukturu və yanma ilə üzləşən struktur bir-birindən asılı olmayan istilik genişlənməsinə (termik yükü altında mexaniki genişlənmə) malikdirlər, yəni onlar termiki təcrid olunublar.
2. 9E003.a.2.d. bəndinin məqsədləri üçün yanma kamerasının çıxışında temperatur “sabit vəziyyət rejimi”ndə mühərrikin sertifikatlaşmış maksimum istismar tempera-turunda işlənməsi zamanı, yanma kamerasının çıxış müstəviyəsi və turbinin istiqamətləndirici giriş aparatının kürəyinin qabaq kənarı arasında olan qaz kanalının ümumi tormozlama temperaturunu (yəni SAE ARP 755A standartına uyğun T40 mühərrik stendində ölçülmüş temperaturu) ifadə edir.
Xüsusi qeyd. Soyutma dəliklərinin istehsalı üçün “tələb olunan” “texnologiya” üçün 9E003.c. bəndinə baxın
aşağıdakı hər hansı bir komponentlər:
a) 588 K-dən (315C) yüksək temperaturda işlənməsi üçün üzvi “kompozit” materiallardan istehsal edilmiş;
b) aşağıdakı hər hansı birindən hazırlanmış:
1. aşağıdakı hər hansı bir materialla armaturlaşdırılmış metal “matris”li “kompozit”lərdən:
a) 1C107 bəndində göstərilən materiallarla;
b) 1C010 bəndində göstərilən “lifli və ya sapaoxşar materiallar”la; və ya
c) 1C002.a. bəndində göstərilən alümünidlərlə; və ya
2. 1C007 bəndində göstərilən keramika “matris”li “kompozit”lərdən; və ya
c) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan statorların, istiqamətləndirən aparatın kürəklərinin, işçi kürəklərinin, gövdələrinin, rotorların və ya axın ayırıcısının qol borusunun:
1. 9E003.a.3.a. bəndində göstərilməyən;
2. kompressorlar və ya ventilyatorlar üçün işlənmiş; və
3. 1C008 bəndində göstərilən polimerlərin istifadəsi ilə 1C010.e. bəndində göstərilən materiallardan istehsal edilmiş;
Texniki qeyd. 9E003.a.3.c. bəndinin məqsədləri üçün axın ayırıcısının qol borusu mühərrikin xarici və daxili konturlarının arasında hava kütləsi axınının ilkin bölünməsini həyata keçirir
1373 K (1100C) və ya daha yüksək qaz axını temperaturunda istismar üçün işlənmiş turbinlərin soyudulmayan işçi kürəklərinin və ya ucluq pərlərinin və ya “üst bandaj”ların
9E003.a.1. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, 1693 K (1420C) və ya daha yüksək qaz axını temperaturunda işləyən turbinlərin soyudulan işçi kürəklərinin, ucluq pərlərinin və “üst bandaj”larının;
Texniki qeyd. 9E003.a.5. bəndinin məqsədləri üçün qaz axınının temperaturu mühərrikin sertifikatlaşdırılmış və ya müəyyən edilmiş maksimum iş temperaturunda “sabit vəziyyət rejimdə” davamlı işləməsi zamanı turbin komponenti müstəvisinin qabaq kənarında ölçülən qaz yolunun ümumi orta temperaturunu (qaz axınının tormozlama temperaturu) ifadə edir
qanad profilli pərlə turbin diskin möhkəm birləşdirilmiş kombinasiyalarının;
1C002.b. bəndində göstərilən toz metallurgiyası metodu ilə hazırlanan materialları istifadə edən dağılmağa davamlı qaz-turbin mühərrikinin fırlanan komponentlərin; və ya
Texniki qeyd. 9E003.a.8. bəndinin məqsədləri üçün dağılmağa davamlı komponentlər çatların böyüməsini proqnozlaşdırmaq və qarşısını almaq üçün metodikaların və əsaslandırmanın istifadəsi ilə işlənib hazırlanır
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan ventilyator pərlərinin:
a) ümumi həcmin nisbətində yalnız vakuumla və ya qazla doldurulmuş bir və ya bir neçə qapalı boşluğunun həcmi 20% və daha çox olan; və
b) bir və ya bir neçə qapalı boşluğunun həcmi 5 sm və ya daha çox olan.
Texniki qeyd. 9E003.a.11. bəndinin məqsədləri üçün ventilyator pəri – qaz turbinində kompressorundan, habelə ikinci konturundan qaz axınının keçidini təmin edən fırlanan pillənin və ya pillələrin aerodinamik hissəsidir
aşağıdakı hər hansı bir avadanlığın “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün “tələb olunan” “texnologiya”:
1. məlumat toplama sisteminə ilkin sensorlardan məlumatları ötürməyə qadir olan, təmassız sensorlarla təchiz olunmuş aerodinamik boruda sınaqlar üçün aerodinamik modellərin; və ya
2. 0,55 M-dən yüksək sürətlərdə uçuş zamanı 2000 kVt-dan çox gücə dözümlü olan “kompozit” vint pərlərinin və ya onların bərkidicilərinin
9E003.a.1., 9E003.a.2. və ya 9E003.a.5. bəndində göstərilən hər hansı bir “texnologiya”nın istifadəsi ilə hazırlanmış və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan qaz-turbin mühərriklərin komponentlərində soyuducu dəliklərinin açılması üçün “tələb olunan” “texnologiya”;
1. aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
a) minimum en kəsiyinin sahəsi 0,45 mm-dən az olan;
b) dəlik formasının nisbəti 4,52-dən çox olan; və
c) əyilmə bucağı 25 və ya daha kiçik olan; və ya
2. aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
a) minimum en kəsiyinin sahəsi 0,12 mm-dən az olan;
b) dəlik formasının nisbəti 5,65-dən çox olan; və
c) əyilmə bucağı 25-dən çox olan.
Qeyd. 9E003.c. bəndi düzxətli ikitərəfli sabit radiuslu silindrik dəliklərin açılması üçün “texnologiya”ya şamil edilmir.
1. 9E003.c. bəndinin məqsədləri üçün en kəsiyinin sahəsi dəlik oxuna perpendikulyar səthdə ölçülən dəlik sahəsini ifadə edir.
2. 9E003.c. bəndinin məqsədləri üçün dəlik formasının nisbəti dəlik oxu üzrə nominal uzunluğunun minimum en kəsiyinin sahəsinin kvadrat kökünə nisbətini ifadə edir.
3. 9E003.c. bəndinin məqsədləri üçün əyilmə bucağı dəlik oxu və bu oxun daxil olduğu nöqtədə aerodinamik səthə toxunma səthi arasında ölçülmüş iti bucaqdır.
4. 9E003.c. bəndinin məqsədləri üçün dəliklərin açılması üsullarına “lazer” şüası, su şırnağı, elektrokimyəvi emal (ECM) və ya elektroeroziya emalı (EDM) daxildir
gücü ötürən helikopter sistemlərinin və ya helikopter pərlərinin konusunun qalaqlanma gücünün ötürülməsi sistemlərinin və ya “uçuş aparatı”n qanadlarının qalaqlanmasının “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün “tələb olunan” “texnologiya”
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan yerüstü obyektlərin porşenli dizel mühərriklərinin “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün “texnologiya”:
1. kameranın həcmi 1,2 m və ya daha az olan;
2. 80/1269/EEC, ISO 2534 standartları və onların milli ekvivalentləri əsasında tam çıxış gücü 750 kVt-dan çox olan; və
3. kamera həcminin güc sıxlığı 700 kVt/m-dən çox olan;
Texniki qeyd. 9E003.e. bəndinin məqsədləri üçün 9E003.e. bəndində göstərilən kameranın həcmi aşağıdakı yolla ölçülmüş üç perpendikulyar ölçülərin hasilidir:
uzunluq: qabaq flansdan nazik çarxın (maxovik) üz səthinə qədər dirsəkli valın uzunluğu;
en: aşağıdakı ölçülərin maksimum qiyməti:
a) klapan qapaqları arasında xarici məsafə;
b) silindirlərin başlıqlarının kənarları arasındakı məsafə; və ya
c) nazik çarxının (maxovik) karterinin diametri;
Hündürlük: aşağıdakı ölçülərin maksimum qiyməti:
a) dirsəkli valın oxundan klapanın qapağının yuxarı müstəvisinə (və ya silindrin başlığına) qədər məsafə üstəgəl porşen yolunun ikiqat uzunluğu; və ya
b) nazik çarxının (maxovik) karterinin diametri
“yüksək çıxış güclü dizel mühərrikləri” üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlərin “istehsal”ı üçün “tələb olunan” aşağıdakı “texnologiya”:
aşağıdakı bütün komponentləri olan və 1C007 bəndində göstərilən keramika materialları istifadə edən mühərrik sistemlərin “istehsal”ı üçün “tələb olunan” aşağıdakı “texnologiya”:
a) silindr gilizləri;
c) silindr başlıqları; və
d) bir və ya daha çox digər komponentlər (çıxış dəlikləri, turboüfürləmə elementləri, klapan istiqamətləndiriciləri, turboüfürmə elementləri, klapan yığmaları və ya təcrid edilmiş yanacaq injektorları)
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan birpilləli kompressorlu turboüfürmə sistemlərinin “istehsal”ı üçün “tələb olunan” aşağıdakı “texnologiya”:
a) 4:1 və ya daha çox təzyiqin nisbətində işləyən;
b) məsrəfi 30-130 kq/dəq olan; və
c) axının en kəsiyini kompressorun və ya turbin seksiyalarının daxilində dəyişdirə bilən
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan, dizel yanacağından (310,8 K (3,8C) temperaturda 2,5 santistoks) benzinə qədər (310,8 K (37,8C) temperaturda 0,5 santis-toks) diapazonda yanacağın özlülüyünü dəyişdirə bilən, bir neçə yanacağa uyğun gəlməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş (məsələn, dizel və ya aviasiya yanacağı) yanacaq injeksiyası sistemlərinin “istehsal”ı üçün “tələb olunan” aşağıdakı “texnologiya”:
a) bir silindrə bir püskürmədə injeksiya edilən miqdar 230 mm-dən çox olan; və
b) müvafiq sensorların istifadəsi ilə fırlanma momentinin müəyyən qiymətini təmin etmək üçün dəyişmə tənzimləyicisi və yanacaq xarakteristikalarını avtomatik ölçmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş elektron idarəetmə
silindr divarının porşen halqası ilə toxunan yuxarı hüdud nöqtəsində ölçülən 723 K-dən (450C) yüksək tempera-turlara dözməyə imkan verən silindr divarları bərk, qazaoxşar və ya maye təbəqəli yağlanması ilə (və ya onların kombinasiyası) “yüksək çıxış güclü dizel mühərrikləri“n “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün “tələb olunan” aşağıdakı “texnologiya”
“mühərriklərin tam avtonomlaşmış elektron-rəqəmsal idarəetmə sistemləri” üçün aşağıdakı “texnologiya”:
1. mühərrikin dartı qüvvəsinin və ya valda gücünün tənzimlənməsi üçün (məsələn, müvəqqəti konstantalar və sensorun əks-əlaqə dəqiqliyi, yanacağın klapanının korreksiya sürəti) “mühərriklərin tam avtonomlaşmış elektron-rəqəmsal idarəetmə sistemləri” komponentlərinə dair funksiya tələblərinin təyini üçün “işlənmə”si “texnologiyası”sı;
2. mühərrikin dartı qüvvəsinin və ya valda gücünün tənzinlənməsi üçün istifadə edilən və yalnız “mühərriklərin tam avtonomlaşmış elektron-rəqəmsal idarəetmə sistemləri” üçün yararlı olan nəzarət və diaqnostik komponentlərin “istehsal”ı və ya “işlənmə”si üçün “texnologiya”;
3. mühərrikin dartı qüvvəsinin və ya valda gücünün tənzimlənməsi üçün istifadə edilən və yalnız “mühərriklərin tam avtonomlaşmış elektron-rəqəmsal idarəetmə sistemləri” üçün yararlı olan, “əsas kod” daxil olmaqla, idarəetmə alqoritmlərinin “işlənmə”si üçün “texnologiya”.
Qeyd. 9E003.h. bəndinə Azərbaycan Respublikasının və ya bir və ya daha çox Vassenar razılaşmalarına “üzv dövlətlər”in mülki aviasiya üzrə səlahiyyətli orqanın tələblərinə uyğun “uçuş aparatı”nda mühərrikinin quraşdırılmasına aid ümumi istifadə üçün ictimaiyyətə açıq olan (məsələn, quraşdırma üzrə təlimat, istismara dair təlimat, uçuşa yararlığı dəstəkləmə üçün təlimat) texniki məlumatlara və ya interfeys xarakteristikalarına (məsələn, giriş-çıxışda işlənmə, uçuş aparatı gövdə dartısının və ya valda gücün verilməsi) şamil edilmir
mühərrikin sabitliyini saxlamaq üçün tənzimlənən axın sistemləri üçün kompressor turbinləri, ventilyator turbinləri, güc turbinləri və reaktiv ucluqlar üçün aşağıdakı “texnologiya”:
1. mühərrikin sabitliyini saxlayan komponentlər üçün funksiya tələblərinin əldə edilməsi üçün “işlənmə” “texnologiyası”;
2. mühərrikin sabitliyini saxlayan tənzimlənən axın sistemlərinin əsas komponentlərinin “işlənmə”si və ya “istehsal”ı “texnologiya”;
3. “əsas kod” daxil olmaqla mühərrikin sabitliyini saxlayan tənzimlənən axın sistemləri üçün unikal idarəetmə alqoritmlərinin “işlənmə”si üçün “texnologiya”;
Qeyd. 9E003.i. bəndi aşağıdakı heç biri üçün “texnologiya”ya şamil edilmir:
a) istiqamətləndirici giriş aparatının pərləri;
b) dəyişilən addımlı ventilyator pərləri və dartı ventilyator pərləri;
c) kompressorun tənzimlənən pərləri;
d) kompressor havasının bir hissəsinin kənara çıxarılması üçün ventilyator pərləri; və ya
e) əks dartı üçün tənzimlənən axın həndəsəsi
qaz-turbin mühərrikləri ilə təchiz olunmuş sabit qanad sistemli uçuş aparatları üçün nəzərdə tutulmuş qanadların bükülmə sistemlərinin “işlənmə”si üçün “tələb olunan” “texnologiya”.
Xüsusi qeyd. Sabit qanad sistemli “uçuş aparatı” üçün nəzərdə tutulmuş qanadların bükülmə sistemlərinin “işlənmə”si üçün “tələb olunan” “texnologiya” üçün həmçinin, hərbi təyinatlı malların siyahısına (10-cu kateqoriya) baxın
9E003.a., 9E003.h. və ya 9E003.i. bəndində göstərilməyən, “uçuş aparatı”na 30 dəqiqədə və ya daha uzun müddət Max ədədi sürəti ilə uçmağa imkan verən aviasiya qaz-turbin mühərrikləri üçün xüsusi olaraq işlənmiş aşağıda göstərilən hər hansı bir komponentlərin və ya sistemlərin “işlənmə”si üçün “tələb olunan”, “texnologiya”.
1. mühərrik qurğularının giriş sistemlərinin;
2. mühərrik qurğularının işlənmiş qazlar sistemlərinin;
3. təkrar isitmə sistemlərinin;
4. mühərrik rotor dayaqlarını yağlamaq və ya soyutmaq üçün istifadə olunan mayelərin temperaturunu tənzimləmək üçün aktiv istilik idarəetmə sistemlərinin;
5. mühərrik rotorunun yağsız dayaqlarının; və ya
6. mühərrikin sıxılma sisteminin əsas qaz kanalının axınından istiliyin kənarlaşdırma sistemlərinin.
9E003.k. bəndinin məqsədləri üçün:
1. mühərrik qurğularının giriş sistemlərinə əsas axınının qabaqcadan soyutma qurğuları da daxil edilir;
2. təkrar isitmə sistemləri turbin qurğusunun son mərhələsindən sonra işlənmiş qazların və (və ya) yan axınının tərkibində olan yanacağın yandırılması hesabına əlavə dartı qüvvəsini təmin edir. Təkrar isitmə sistemləri həmçinin axıra qədər yandırıcı kimi adlanır;
3. aktiv istilik idarəetmə sistemləri passiv yağ-hava və ya yağ-yanacaq soyutma üsullarından fərqli olan buxar dövranı kimi sistemlərindən istifadə edilir;
4. sıxılma sistemi – mexaniki iş vasitəsilə qaz kanalında təzyiqi artıran, mühərrikin sorucu giriş kanalı və yanma kamerası arasında olan hər hansı bir mərhələ və ya mərhələlərin birləşməsidir;
5. mühərrik rotorunun dayağı – sıxılma sistemini hərəkətə gətirən mühərrikin əsas valını tutan yastıq və ya turbin rotorlarıdır.
Xüsusi qeyd 1. Mühərrikin idarəetmə texnologiyaları üçün 9E003.h bəndinə baxın.
Xüsusi qeyd 2. Tənzimlənən axın sistemlərinin texnologiyaları üçün 9E003.i. bəndinə baxın
Aşağıdakı “texnologiya”:
a) 9A101, 9A102, 9A104-9A111, 9A112.a. və ya 9A115-9A121 bəndlərində göstərilən malların “işlənmə”si üçün nəzərdə tutulmuş, ümumi texnoloji qeydə uyğun olan “texnologiya”;
b) 9A012 bəndində göstərilən pilotsuz uçuş aparatların (“UAV”) və 9A101, 9A102, 9A104-9A111, 9A112.a. və ya 9A115-9A121 bəndlərində göstərilən malların “istehsal”ı üçün ümumi texnoloji qeydə uyğun “texnologiya”.
Texniki qeyd. 9E101.b. bəndinə əsasən pilotsuz uçuş aparatları uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir
9A004 bəndində göstərilən kosmik daşıyıcı raketlər, 9A012 bəndində göstərilən pilotsuz uçuş aparatlarının, 9A101, 9A102, 9A104-9A111, 9A112.a., 9A115-9A121, 9B105, 9B106, 9B115, 9B116, 9B117, 9D101 və ya 9D103 bəndində göstərilən malların “tətbiq”i üçün ümumi texnoloji qeydə uyğun “texnologiya”.
Texniki qeyd. 9E102 bəndinə əsasən pilotsuz uçuş aparatları uçuş məsafəsi 300 km-dən çox olan pilotsuz uçuş aparatlarını ifadə edir
Aşağıda göstərilən kalibri 20 mm-dən az olan yivsiz lüləli silahlar və kalibri 12,7 mm (0,50 düym) və ya daha az olan digər odlu və avtomatik silahlar, onların ləvazimatları və xüsusi olaraq onlar üçün işlənmiş komponentlər:
Qeyd. ML1 bəndi aşağıdakılara şamil edilmir:
a) xüsusi olaraq təlim məqsədilə işlənmiş və atəş açmayan odlu silahlar;
b) partlayıcı yükü olmayan iplə bağlanmış mərmilərin və ya rabitə xətlərinin 500 m-dən çox olmayan məsafəyə atılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş odlu silahlar;
c) halqavari (yan, qeyri-mərkəzi) alovlanan odlu patronları istifadə edən və tam avtomatik olmayan silahlar;
d) deaktivləşdirilmiş odlu silahlar.
Texniki qeyd. ML1. bəndinin məqsədləri üçün deaktivləşdirilmiş odlu silah – Azərbaycan Respublikasının və ya Vassenar razılaşmalarına üzv dövlətlərin səlahiyyətli orqanları tərəfindən müəyyən edilmiş proseslər nəticəsində hər hansı bir döyüş sursatı (mərmi) ata bilməyəcək vəziyyətə gətirilmiş odlu silah. Bu proseslər vasitəsilə odlu silahın əsas elementləri geri dönməz şəklində dəyişdirilir. Milli qanunlara və qaydalara əsasən odlu silahın istismardan çıxarılması səlahiyyətli orqan tərəfindən verilmiş sertifikatla təsdiqlənə bilər və odlu silahının istənilən əsas hissəsinə qoyulmuş nişanla işarələnə bilər
tüfənglər, kombinasiya edilmiş silahlar, tapançalar, pulemyotlar, tapança-pulemyotlar və yaylım atəşi silahları;
Qeyd. ML1.a. bəndi aşağıdakılara şamil edilmir:
a) 1938-ci ilə qədər istehsal edilmiş tüfənglər və kombinasiya edilmiş silahlar;
b) orijinalları 1890-cı ilə qədər istehsal edilmiş tüfənglərin və kombinasiya edilmiş silahların reproduksiyaları;
c) 1890-cı ilə qədər istehsal edilmiş tapançalar, yaylım atəşi silahları, pulemyotlar və onların reproduksiyaları;
d) sıxılmış hava və ya CO2 qazı ilə inert atışı etmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş tüfənglər və ya tapançalar;
e) aşağıdakılardan hər hansı biri üçün xüsusi olaraq hazırlanmış tapançalar:
1. ev heyvanlarının məhv edilməsi üçün nəzərdə tutulmuş; və ya
2. heyvanların sakitləşdirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş
aşağıda göstərilən yivsiz lüləli silahlar:
1. xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş yivsiz lüləli silahlar;
2. aşağıda göstərilən digər yivsiz lüləli silahlar:
a) tam avtomatik silahlar;
b) yarımavtomatik və ya pompalı silahlar.
Qeyd. ML1.b.2. bəndi sıxılmış hava və ya CO2 qazı ilə inert atışı etmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş silahlara şamil edilmir.
Qeyd. ML1.b. bəndi aşağıdakılara şamil edilmir:
a) 1938-ci ilə qədər istehsal edilmiş yivsiz lüləli silahlar;
b) orijinalları 1890-cı ilə qədər istehsal edilmiş yivsiz lüləli silahların reproduksiyaları;
c) ovçuluq və ya idman məqsədləri üçün istifadə edilən yivsiz lüləli silahlar. Bu silahlar xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün və ya tam avtomatik atəş növü üçün işlənməməlidir;
d) aşağıdakı məqsədlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş yivsiz lüləli silahlar:
1. ev heyvanlarının məhv edilməsi üçün nəzərdə tutulmuş;
2. heyvanların sakitləşdirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş;
3. seysmik sınaqlar üçün nəzərdə tutulmuş;
4. sənaye təyinatlı mərmilərin atılması üçün nəzərdə tutulmuş; və ya
5. əldəqayırma partlayıcı qurğuların (IED) məhv edilməsi üçün (partlayıcılar) nəzərdə tutulmuş.
Xüsusi qeyd. Partlayıcılar üçün ML4 və ikili təyinatlı malların siyahısının 1A006 bəndinə baxın
gilizsiz döyüş sursatlarını işlədən silahlar
ML1.a., ML1.b. və ya ML1.c. bəndlərində göstərilən silahlar üçün nəzərdə tutulmuş ləvazimatlar:
1. çıxarılıb-taxılan patron daraqları;
2. səsboğucular və ya moderatorlar;
3. “silah quraşdırıcısı (bərkidici)”;
Texniki qeyd. ML1.d.3. bəndinin məqsədləri üçün “silah quraşdırıcısı (bərkidici)” silahı yerüstü nəqliyyat vasitəsinə, “uçuş aparatları”, gəmi və ya konstruksiyaya quraşdırmaq üçün nəzərdə tutulmuş qurğudur.
5. elektron təsviri emal edən optik silah nişangahları
6. hərbi istifadə üçün xüsusi hazırlanmış optik silah nişangahları
ML1, ML2 və ML5 bəndlərində göstərilənlərdən fərqli olan, PL5018 bəndində göstərilən mallar üçün teleskopik nişangahlar
Aşağıdakılar istisna olmaqla, ML1.b. və ya ML2 bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, yivsiz lüləli silahlar və xüsusi olaraq onlar üçün işlənmiş komponentlər:
a) pnevmatik silahlar (1969-cu il tarixli “Atıcı silahlara dair Qaydalar”da xüsusi təhlükəli kimi qeyd edilənlərdən başqa);
b) xüsusi olaraq işlənmiş pnevmatik və ya patronlu (partlama təsiri ilə) tüfənglər və ya tapançalar:
2. heyvanların əzabsız öldürülməsi üçün vasitələr;
c) siqnal tapançaları
Aşağıdakılar istisna olmaqla PL 5018 bəndində göstərilən mallar üçün güllələr daxil edilməklə döyüş sursatları və ya patronlar:
a) xüsusi olaraq pnevmatik silahlar üçün qurğuşundan və ya qurğuşun ərintisindən işlənmiş güllələr;
b) gülləsiz (boş) preslənmiş və ya barıt kamerası deşilmiş təlim üçün döyüş sursatları
Aşağıda göstərilən kalibri 20 mm və ya daha çox olan yivsiz lüləli silahlar, kalibri 12,7 mm-dən (0,50 düym) çox olan digər silahlar və döyüş vasitələri, atıcı qurğular və onların ləvazimatları, habelə xüsusi olaraq onlar üçün işlənmiş komponentlər:
toplar, qaubitsalar, artilleriya topları, minaatanlar, tank əleyhinə silahlar, buraxıcı qurğular (qumbaraatanlar, minaatanlar və s.), hərbi odsaçanlar, tüfənglər, geri təpməsiz toplar, yivsiz lüləli silahlar.
Qeyd 1. ML2.a. bəndində göstərilən hər hansı bir avadanlıq üçün maye yanacağı ilə doldurulmasında istifadə olunan injektorlar, ölçü qurğuları, rezervuarlar və xüsusi olaraq onlar üçün işlənmiş digər komponentlər ML2.a. bəndinə daxildir.
Qeyd 2. ML2.a. bəndi aşağıdakı növ silahlara şamil edilmir:
a) 1938-ci ilə qədər istehsal edilmiş tüfənglər, yivsiz lüləli silahlar və ya kombinasiya edilmiş silahlar;
b) orijinalları 1890-cı ilə qədər istehsal edilmiş tüfənglərin, yivsiz lüləli silahların və ya kombinasiya edilmiş silahların reproduksiyaları;
c) 1890-cı ilə qədər istehsal edilmiş toplar, qaubitsalar, artilleriya topları və minaatanlar;
d) ovçuluq və ya idman məqsədləri üçün istifadə edilən yivsiz lüləli silahlar. Bu silahlar xüsusi olaraq hərbi məqsədlər və ya tam avtomatik atəş açmaq üçün işlənməməlidir;
e) aşağıdakı hər hansı bir məqsəd üçün xüsusi olaraq işlənmiş yivsiz lüləli silahlar:
1. ev heyvanlarının məhv edilməsi;
2. heyvanların sakitləşdirilməsi;
4. sənaye təyinatlı mərmilərin atılması; və ya
5. əldəqayırma partlayıcı qurğuların (IED) məhv edilməsi (partlayıcılar).
Xüsusi qeyd. Partlayıcılar üçün ML4 və ya ikili təyinatlı malların siyahısının 1A006 bəndinə baxın.
f) partlayıcı yükü olmayan iplə bağlanmış mərmilərin və ya rabitə xətlərinin 500 m-dən çox olmayan məsafəyə atılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş əl qumbaraatanları
xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş aşağıdakı atıcı qurğular:
1. tüstü qumbaraları (şaşkaları);
3. pirotexniki atıcı qurğular;
Qeyd. ML2.b. bəndi siqnal tapançalarına şamil edilmir
xüsusi olaraq ML2.a. bəndində göstərilən silahlar üçün işlənmiş aşağıdakı ləvazimatlar:
1. hərbi məqsədlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş nişangahlar və onların bərkitmələri;
2. kamuflyaj avadanlığı;
4. çıxarıla bilən patron (giliz) maqazini
2019-cu ildən istifadə edilmir
Aşağıda göstərilən döyüş sursatları və partlayıcını quraşdırma qurğuları və xüsusi olaraq onlar üçün işlənmiş komponentlər:
ML1, ML2 və ML12 bəndlərində göstərilən silahlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş döyüş sursatları
ML3.a. bəndində göstərilən döyüş sursatları üçün partlayıcının quraşdırma qurğuları.
Qeyd 1. ML3 bəndində göstərilən xüsusi işlənmiş komponentlərə aşağıdakılar daxildir:
a) kapsullar, patron gilizləri, patron lentləri, döyüş sursatlarının metal hissələri, fırlanan sandıqlar (barabanlar) kimi plastik və ya metal məmulatlar;
b) qoruyucu və tətik qurğuları, partlayıcılar, sensorlar və işəsalma qurğuları.
c) yüksək qüvvətli birdəfəlik enerji çıxışlı güc mənbələri;
d) partlayıcı yüklər üçün alışdırıcı gilizlər;
e) kiçik kalibrli bombalar, kiçik kalibrli minalar və terminaldan idarəedilən mərmilər daxil olmaqla, yardımçı hərbi təchizatlar.
Qeyd 2. ML3.a. bəndi aşağıdakılara şamil edilmir:
a) preslənmiş (büzməli), partlayıcı yüksüz (boş giliz) döyüş sursatları;
b) barıt kamerası dəlinmiş təlim döyüş sursatları;
c) döyüş sursatları üçün işlənmiş komponentləri olmayan digər boş və təlim döyüş sursatları; və ya
d) 2.a., b. və ya c. qeydlərində göstərilən təlim və ya boş döyüş sursatları üçün xüsusi olaraq nəzərdə tutulmuş komponentlər.
Qeyd 3. ML3.a. bəndi xüsusi olaraq aşağıdakı hər hansı bir məqsəd üçün işlənmiş patronlara şamil edilmir:
b) quşların hürküdülməsi; və ya
c) neft quyularında qaz məşəlinin alışdırılması
Aşağıda göstərilən bombalar, torpedalar, mürəkkəb reaktiv mərmilər (idarəedilməyən raketlər), raketlər (idarəedilən raketlər), digər partlayıcı qurğular və mərmilər, əlaqədar avadanlıq və ləvazimatlar, xüsusi olaraq onlar üçün işlənmiş komponentlər:
Xüsusi qeyd. Yönəltmə və naviqasiya avadanlığı üçün M11 bəndinə baxın.
Xüsusi qeyd. Təyyarə raketlərindən müdafiə sistemləri (AMPS) üçün ML4.c bəndinə baxın
xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş bombalar, torpedalar, qumbaralar, tüstü şaşkaları, reaktiv mərmilər (idarəedilməyən raketlər), minalar, raketlər (idarəedilən raketlər), dərinlik bombaları, partlayıcı yüklər, partayıcı qurğular və onlar üçün dəstlər, “pirotexniki” qurğular, patronlar və imitasiya qurğuları (sadalanan məmulatlardan hər hansı birinin xarakteristikalarını təqlid edən avadanlıq).
Qeyd. ML4.a. bəndinə daxildir:
a) tüstü qumbaraları, yandırıcı-partlayıcı bombalar, yandırıcı bombalar və partlayıcı qurğular;
b) raketlərin (idarəedilən raketlər) və ya reaktiv mərmilərin (idarəedilməyən raketlər) ucluqları (soplo) və qaytarılan çatdırılma vasitələrinin burun hissələri.
Xüsusi qeyd. Silahlar üçün qumbara və şaşka döyüş sursatları və ya ML1 və ya ML2-də göstərilən atıcı qurğular və döyüş sursatları üçün xüsusi hazırlanmış yardımçı kiçik sursatlar üçün ML3 bəndinə baxın
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan avadanlıq:
1. xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş; və
2. xüsusi olaraq aşağıdakı hər hansı bir fəaliyyətlə əlaqədar işlənmiş:
a) ML4.a. bəndində göstərilən mallarla; və ya
b) əldəqayırma partlayıcı qurğularla (IED).
Texniki qeyd. ML4.b.2. bəndində göstərilən fəaliyyətlərə yükləmə-boşaltmaq, havaya buraxmaq, hazır vəziyyətə gətirmək, idarə etmək, mərmi atmaq (boşaltmaq), partlatmaq, işə salmaq, birdəfəlik impulsla hərəkətə gətirmək, saxta hədəflər yaratmaq, qəsdən əngəlləmək, axtarmaq, aşkarlamaq, parçalamaq və ya məhv etmək daxil edilir.
Qeyd 1. ML4. b. bəndinə daxildir:
a) qazın sıxılması üçün səyyar avadanlıq;
b) maqnit minaların suda tralı (tutulması) üçün suda üzən elektrik cərəyan-keçirici kabellər.
Qeyd 2. ML4.b. bəndinə əllə işlədilən, quruluşuna görə yalnız metal obyektlərin aşkarlanması ilə məhdudlaşdırılmış və minanı digər metal obyektlərdən fərqləndirə bilməyən qurğulara şamil edilmir
təyyarə raketlərindən müdafiə sistemləri (AMPS);
Qeyd. ML4.c. bəndinə aşağıdakı bütün xarakteristiklara malik olan təyyarə raketlərindən müdafiə sistemlərinə (AMPS) şamil edilmir:
a) aşağıdakı hər hansı bir raket xəbərdarlığı sensorları olan:
1. maksimum həssaslığı 100-400 nm diapazonunda olan passiv sensorlar; və ya
2. aktiv pulsasiyalı Dopler prinsipi ilə işləyən raket xəbərdarlığı sensorları.
b) əngəlləmə vasitələrinə qarşı əks-tədbirlər sistemləri;
c) Yer-hava tipli raketlərin hədəfdən yayındırılması üçün həm görünən, həm də infraqırmızı şüalar buraxan işıqlandırıcı fişənglər (siqnal fişəngi); və
d) “mülki uçuş aparatı”na quraşdırılan və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
1. təyyarə raketlərindən müdafiə sistemləri (AMPS) yalnız bu sistemin qurulmuş olduğu müəyyən tipli “mülki uçuş aparatı”nda işləyir və bunun üçün aşağıdakı hər hansı bir sənəd verilmişdir:
a) Vassenar razılaşmalarına üzv dövlətlərin mülki aviasiya üzrə səlahiyyətli orqanı tərəfindən verilmiş mülki tipli sertifikat; və ya
b) Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı (ICAO) tərəfindən tanınmış ekvivalent sənəd;
2. təyyarə raketlərindən müdafiə sistemləri (AMPS) səlahiyyətsiz şəxslərin “proqram təminatı”na girişi əngəlləmək üçün mühafizə sistemi tətbiq edir; və
3. təyyarə raketlərindən müdafiə sisteminə (AMPS), “mülki uçuş aparatı”ndan sökülüb-çıxarıldığı zaman onun işini dayandıran fəal bir mexanizm daxildir
malın təsvirinə uyğun müəyyən edilir
Elektron idarəetmədə istifadə edilməyən nəzarət avadanlıqları istisna olmaqla, ML4.a. bəndində göstərilən-lərdən fərqli olan, idarəetmə, nəzarət, seyrəkləşdirmə, istiqamətin itirilməsi, maneələr yaratma, əldəqayırma və digər partlayıcı qurğuların partladılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş hərbi təyinatlı avadanlıq
malın təsvirinə uyğun müəyyən edilir
ML4.a. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan bombalar, qumbaralar və xüsusi olaraq onlar üçün hazırlanmış komponentlər
malın təsvirinə uyğun müəyyən edilir
Aşağıda göstərilən, xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş, atəşin idarə edilməsi sistemləri, bu məqsəd üçün xidmət edən həyəcan (döyüş vəziyyətinə hazırlama) və xəbərdarlıq avadanlığı və əlaqəli sistemlər, sınaq, tənzimləmə və əks-tədbir aparatları, habelə, xüsusi olaraq onlar üçün işlənmiş komponentlər və ləvazimatlar:
silah nişangahları, bombaların atılması üçün hesablayıcı maşınlar, tuşlama artilleriya avadanlığı və silahları idarəetmə sistemləri
Aşağıda göstərilən digər atəşin idarə edilməsi sistemləri, bu məqsəd üçün xidmət edən həyəcan (döyüş vəziyyətinə hazırlama) və xəbərdarlıq avadanlığı və əlaqəli sistemlər:
1. hədəfin kəşfi, göstərilməsi, məsafənin müəyyən edilməsi, izləmə və ya müşahidə etmə sistemləri;
2. hədəfin aşkarlanması, məlumatın dəyərləndirilməsi, hədəfin tanınması və ya eyniləşdirilməsi üçün avadanlıq;
3. məlumatları birləşdirən və ya sensor inteqrasiya avadanlığı
ML5.a. və ya ML5.b. bəndində göstərilən mallara qarşı əks-tədbir avadanlığı.
Qeyd. ML5.c. bəndinin məqsədləri üçün uyğun əks-tədbir avadanlığına aşkarlama avadanlığı da daxildir
ML5.a., ML5.b. və ya ML5.c. bəndində göstərilən malların çöl şəraitində sınağı və tənzimlənməsi üçün xüsusi işlənmiş avadanlıq
Aşağıda göstərilən yerüstü nəqliyyat vasitələri və onların komponentləri:
Xüsusi qeyd. Yönəltmə və naviqasiya avadanlıqları üçün ML11 bəndinə baxın
hərbi məqsədlər üçün xüsusi işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş yerüstü nəqliyyat vasitələri və onların komponentləri;
Qeyd 1. ML6.a. mövqeyinə daxildir:
a) tanklar və digər hərbi silahlı nəqliyyat vasitələri və ML4 bəndində göstərilən mərmilərin quraşdırılması və ya döyüş sursatlarının atılması üçün qurğularla təchiz olunmuş hərbi nəqliyyat vasitələri;
b) zirehli nəqliyyat vasitələri;
c) suda-quruda hərəkət edən (amfibiyalar) və suyun dibi ilə hərəkət edən nəqliyyat vasitələri;
d) qəza-xilasetmə nəqliyyat vasitələri, döyüş sursatlarının və silah sistemlərinin çəkilməsi (yedəkləmək), daşınması üçün nəqliyyat vasitələri və əlaqədar yükləmə-boşaltma avadanlığı;
Qeyd 2. ML6.a. bəndində göstərilən yerüstü nəqliyyat vasitələrinin hərbi məqsədlərlə modifikasiyası bir və ya daha çox hərbi məqsədli komponentin quruluş, elektrik və mexaniki dəyişikliyi etməklə aparılır. Bu komponentlərə aşağıdakılar daxil edilir:
a) güllə keçirməmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş pnevmatik şinlərin örtükləri;
b) həyatı əhəmiyyətli hissələrin müdafiəsi üçün zirehlər (məsələn, yanacaq baklarının və ya sürücü kabininin);
c) silahların quraşdırılması üçün xüsusi bərkitmələr və ya qurğular;
d) işığın gizlədilməsi (maskalanması)
aşağıda göstərilən digər yerüstü nəqliyyat vasitələri və onların komponentləri:
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan yerüstü nəqliyyat vasitələri:
a) III və ya digər daha yüksək səviyyədə (NIJ 0108.01 sentyabr 1985) və ya “ekvivalent standartlar”a uyğun ballistik müdafiənin təmin edilməsi üçün istehsal edilmiş və ya materiallarla və ya komponentlərlə təchiz edilmiş;
b) ön və arxa təkərlərinin ötürülməsini eyni zamanda təmin etmək üçün transmissiyası olan, o cümlədən yükə davam gətirmək üçün aparıcı olan və ya olmayan əlavə təkərləri olan;
c) yerüstü nəqliyyat vasitəsinin tam kütləsi (GVWR) 4500 kq-dan çox olan; və
d) yolsuzluq şəraitində istifadə edilməsi üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan komponentlər:
a) ML6.b.1. bəndində göstərilən nəqliyyat vasitələri üçün xüsusi işlənmiş; və
b) III və ya daha yüksək səviyyədə (NIJ 0108.01 sentyabr 1985) və ya “ekvivalent standartlar”a uyğun ballistik müdafiəni təmin edən.
Xüsusi qeyd. Həmçinin ML13.a. bəndinə baxın.
Qeyd 1. ML6 bəndi inkassasiya və ya dəyərli əşyaların daşınması üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş mülki yerüstü nəqliyyat vasitələrinə şamil edilmir.
Qeyd 2. ML6 bəndi aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan nəqliyyat vasitələrinə şamil edilmir:
a) 1946-cı ilə qədər istehsal edilmiş;
b) nəqliyyat vasitələri üçün orijinal komponentlərin və ya ləvazimatların reproduksiyaları istisna olmaqla tərkibində hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilən malları olmayan və 1945-ci ildən sonra istehsal edilmiş; və
c) işlək vəziyyətdə olmadığı və mərmi boşalda bilmədiyi hallar istisna olmaqla, ML1, ML2 və ya ML4 bəndində göstərilən silahları olmayan
Aşağıda göstərilən kimyəvi maddələr və “bioloji agentlər”, “kütləvi iğtişaşların qarşısının alınması üçün vasitələr”, radioaktiv materiallar, əlaqədar avadanlıqlar, komponentlər və materiallar:
insanların və ya heyvanların tələf edilməsinin, avadanlığın sıradan çıxmasının və ya məhsula və ətraf mühitə zərər verilməsinin effektivliyinin artırılması üçün seçilmiş və ya modifikasiya edilmiş “bioloji agentlər” və ya radioaktiv materiallar
kimyəvi silah maddələri, o cümlədən:
sinir sisteminə təsir edən kimyəvi silah maddələri:
O-alkil (C10-a bərabər və ya daha az karbon ədədli, sikloalkillər də daxil olmaqla) alkil (metil, etil, n-propil və ya izopropil)flüorfosfonatlar, məsələn:
zarin (GB): o-izopropilmetilflüor fosfonat (metilflüorfosfon turşusunun izopropil efiri) (CAS 107-44-8); və
zoman (GD): O-pinakolilmetilflüorfosfonat (metil flüorfosfon turşusunun flüoranhidratın pinakolin efiri) (CAS 96-64-0)
O-alkil (C10-a bərabər və ya daha az karbon ədədli, sikloalkil də daxil olmaqla)
N,N-dialkil (metil, etil, n-propil və ya izopropil) amidsianfosfonatlar, məsələn:
tabun (GA): O-etil-N,N-dimetilamidsiandosfat (sianfosfon turşusunun etil efirinin dimetiamidi) (CAS 77-81-6)
O-alkil (H, və ya C10-a bərabər və ya daha az karbon ədədli, sikloalkil də daxil olmaqla)
S-2-dialkil (metil, etil, n-propil və ya izopropil)aminetilalkil (metil, etil, n–propil və ya izopropil) tiofosfonatlar və müvafiq alkilləşdirilmiş və protonlaşdırılmış duzları, məsələn:
VX: O-etil-S-2-diizopropilaminetil-metilfosfonat (CAS 50782-69-9)
yaraaçan kimyəvi silah maddələri:
kükürdlü xardal qazları (kükürdlü ipritlər), məsələn:
2-xloretilxlormetilsulfid (CAS 2625-76-5)
bis(2-xloretil)sulfid (iprit) (CAS 505-60-2)
bis(2-xloretiltio)metan (CAS 63869-13-6)
1,2-bis (2-xloretiltio)etan (seskviiprit) (CAS 3563-36-8)
1,3-bis(2-xloretiltio)-n-propan(CAS 63905-10-2)
1,4-bis(2-xloretiltio)-n-butan (CAS 142868-93-7)
1,5-bis (2-xloretiltio)-n-pentan (CAS 142868-94-8)
bis(2-xloretiltiometil) efiri (CAS 63918-90-1)
bis(2-xloretiltioetil) efiri (O-iprit) (CAS 63918-89-8)
2-xlorvinildixlorarsen (lyuizit 1) (CAS 541-25-3)
tris(2-xlorvinil)arsen (lyuizit 3) (CAS 40334-70-1)
bis(2-xlorvinil) xlorarsen (lyuizit 2) (CAS 40334-69-8)
azotlu xardal qazları (azotlu ipritlər), məsələn:
HN1: bis(2-xloretil)etilamin (CAS 538-07-8)
HN2: bis(2-xloretil)metilamin (CAS 51-75-2)
HN3: tris(2-xloretil)amin(CAS 555-77-1)
kimyəvi silah-neytrallaşdıran maddələr, məsələn:
3-xinuklidinilbenzilat (BZ) (CAS 6581-06-2)
bitki yarpaqlarını tökən kimyəvi silahlar (defoliantlar), məsələn:
butil 2-xlor-4-flüorfenoksiasetat (LNF)
2,4-dixlorfenoksisirkə turşusunun (CAS 94-75-7) 2,4,5-trixlorfenoksisirkə turşusu ilə qarışığı (CAS 93-76-5) (Narıncı maddə (CAS 39277-47-9))
kimyəvi silahların hazırlanmasında xammal kimi istifadə edilən aşağıdakı binar və əsas prekursorlar:
alkil (metil, etil, n-propil və ya izopropil) fosfonildiflüoridlər, məsələn, DF: metil fosfonildiflüorid (CAS 676-99-3)
O-alkil (H və ya C10-a bərabər və ya daha az karbon ədədli, sikloalkil də daxil olmaqla)-O-2-dialkil (metil, etil, n-propil və ya izopropil)aminetil alkil(metil, etil, n-propil və ya izopropil) fosfonitlər və müvafiq alkilləşdirilmiş və ya protonlaşdırılmış duzları, məsələn:
QL: O-etil-(2-diizopropilaminetil)metilfosfonit (CAS 57856-11-8)
xlorzarin: O-izopropil metilxlorfosfonatlar (O-izopropil metilfosfonoxloridat) (CAS 1445 -76-7)
xlorzoman: O-pinakolil metilxlorfosfonatlar (O-pinakolil metilfosfonoxloridat) (CAS 7040-57-5)
“kütləvi iğtişaşların qarşısının alınması üçün vasitələr”, kimyəvi aktiv maddələr və onların qarışıqları, o cümlədən:
α-brombenzolasetonitril, (brombenzil sianid) (CA) (CAS 5798-79-8)
[( 2-xlorfenil ) metilen]propandinitril,
(o-xlorbenzilidenemalononitril) (CS) (CAS 2698-41-1 )
2-xlor-1-feniletanon, fenilasil xlorid (ω-xlorasetofenol) (CN) (CAS 532-27-4)
dibenzo-(b,f)-1,4-oksazepin, (CR) (CAS 257-07-8)
10-xlor-5,10-dihidrofenarsazin, (fenarsazin xlorid) (adamsit), (DM), (CAS 578-94-9)
N-nonanoilmorfolin, (MPA), (CAS 5299-64-9).
Qeyd 1. ML7.d. bəndi “kütləvi iğtişaşların qarşısının alınması üçün vasitələr”in şəxsi özünümüdafiə məqsədilə qablaşdırılmış formalarına şamil edilmir.
Qeyd 2. ML7.d. bəndi kimyəvi aktiv maddələrinin və onların qarışıqlarının qida istehsalında və ya tibbi məqsədlərlə istifadə edilməsi üçün qablaşdırılmış formalarına şamil edilmir
hərbi məqsədlər üçün istehsal edilmiş və ya modifikasiya edilmiş aşağıdakılardan hər hansı birinin yayılması üçün avadanlıqlar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
1. ML7.a., ML7.b. və ya ML7.d. bəndində göstərilən materiallar və ya maddələr; və ya
2. ML7.c. bəndində göstərilən prekursorlardan hazırlanmış kimyəvi silah maddələri
xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün xüsusi işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş kimyəvi maddə və ya qarışıqlara qarşı mühafizə və zərərsizləşdirmə üçün aşağıda göstərilən avadanlıqlar:
xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün ML7.a., ML7.b. və ya ML7.d. bəndində göstərilən materiallardan müdafiə üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş avadanlıqlar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər
ML7.a. və ya ML7.b. bəndində göstərilən materiallarla çirklənmiş obyektlərin zərərsizləşdirilməsi üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş avadanlıqlar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər
ML7.a. və ya ML7.b. bəndində göstərilən materiallarla çirklənmiş obyektlərin zərərsizləşdirilməsi üçün hazırlanmış və ya tərtib edilmiş kimyəvi qarışıqlar.
Qeyd. ML7 f.1. bəndinə daxildir:
a) nüvə, bioloji və ya kimyəvi maddələrin filtrasiyası üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş havanın kondisionerləşdirilməsi blokları;
Xüsusi qeyd. Mülki qaz maskaları, qoruyucu və zərərsizləşdirmə avadanlıqları üçün, həmçinin ikili təyinatlı malların siyahısının 1A004 bəndinə baxın
ML7.a., ML7.b. və ya ML7.d. bəndində göstərilən materialların aşkarlanması və ya eyniləşdirilməsi üçün işlənmiş və modifikasiya edilmiş, xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş avadanlıqlar və xüsusi olaraq onlar üçün işlənmiş komponentlər.
Qeyd. ML7.g. bəndi fərdi radiasiya dozimetrlərinə şamil edilmir.
Xüsusi qeyd. Həmçinin ikili təyinatlı malların siyahısının 1A004 bəndinə baxın
ML7.b. bəndində göstərilən kimyəvi silahlar maddələrinin aşkarlanması və eyniləşdirilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və emal edilmiş “biopolimerlər”, həmçinin onların istehsalında istifadə edilən xüsusi hüceyrə kulturaları
kimyəvi silah maddələrinin zərərsizləşdirilməsi və ya effektivliyinin azaldılması üçün aşağıdakı “biokatalizatorlar”, həmçinin onlar üçün bioloji sistemlər:
bioloji sistemlər üzərində aparılmış müəyyən məqsədə yönəlmiş laborator seleksiyası və genetik əməliyyatlar nəticəsində əldə edilmiş ML7.b. bəndində göstərilən kimyəvi silah maddələrinin zərərsizləşdirilməsi və ya effektivliyinin azaldılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş “biokatalizatorlar”
ML7.i.1. bəndində göstərilən “biokatalizatorlar”ın sintezi ilə əlaqədar genetik məlumatın saxlanıldığı aşağıdakı bioloji sistemlər:
a) “ekspressiya vektorları”;
c) hüceyrə kulturaları.
Qeyd 1. ML7.b. və ML7.d. bəndləri aşağıdakılara şamil edilmir:
a) xlorsian (CAS 506-77-4);
b) sianid turşusu (CAS 74-90-8);
c) xlor (CAS 7782-50-5);
d) karbonil xlorid (fosgen) (CAS 75-44-5);
e) difosgen (trixlormetil-xlorformat) (CAS 503-38-8);
f) 2004-cü ildən istifadə edilmir;
g) ksilil bromid, orto: (CAS 89-92-9), meta: (CAS 620-13- 3), para: (CAS 104-81-4);
h) benzil bromid (CAS 100-39-0);
i) benzil yodid (CAS 620-05-3);
j) bromaseton (CAS 598-31-2);
k) bromsianid (CAS 506-68-3);
l) brommetiletilketon (CAS 816-40-0);
m) xloraseton (CAS 78-95-5);
n) etil yodasetat (CAS 623-48-3);
o) yodaseton (CAS 3019-04-3);
p) xlorpikrin (CAS 76-06-2).
Qeyd 2. ML7.h. və ML7.i.2. bəndlərində göstərilən hüceyrə kulturaları və bioloji sistemlər müstəsna sistemlərdir və bu bəndlər kənd təsərüfatı, əczaçılıq, tibb, baytarlıq, ətraf mühitin mühafizəsi, tullantıların dövriyyəsi və ya qida sənayesi kimi mülki məqsədlə istifadə edilən hüceyrə kulturalarına və bioloji sistemlərə şamil edilmir
Aşağıda göstərilən “enerji materialları” və əlaqədar maddələr:
Xüsusi qeyd 1. İkili təyinatlı malların siyahısının 1C011 bəndinə baxın.
Xüsusi qeyd 2. Partlayıcı yüklər və qurğular üçün ML 4 bəndinə və ikili təyinatlı malların siyahısının 1A008 bəndinə baxın.
Qeyd. 2. ML8 bəndində göstərilən hər hansı bir maddə başqa məqsədlərlə istifadə edildiyi halda da siyahının subyekti sayılır (məsələn, TAGN (triaminquanidinnitrat) əsasən partlayıcı kimi istifadə edilir, lakin yanacaq və ya oksidləşdirici kimi də istifadə edilə bilər).
1. ML8.c.11. və ya ML8.c.12. bəndi istisna olmaqla, ML8 bəndinin məqsədləri üçün qarışıq – ML8 bəndində göstərilən ən azı bir maddənin iki və ya çox maddələrlə qarışığıdır.
2. ML8 bəndinin məqsədləri üçün hissəciklərin ölçüsü hissəciyin kütləyə və ya həcmə görə orta diametridir. Hissəciklərin ölçülərinin müəyyən edilməsi və nümunələrin götürülməsi üçün beynəlxalq və ya ekvivalent milli standartlar istifadə edilməlidir
aşağıda göstərilən “partlayıcı maddələr” və onların qarışıqları:
ADNBF (amindinitrobenzofuroksan və ya 7-amin-4,6-dinitrobenzofurazan-1oksid) (CAS 97096-78-1)
BNCP (cis-bis (5-nitrotetrasolat)tetra-amin-kobalt (III) perxlorat) (CAS 117412-28-9)
CL-4 (diamindinitrobenzofuroksan və ya 5,7-diamin-4,6-dinitrobenzofurazan-1oksid) (CAS 117907-74-1)
CL-20 (HNIW və ya heksanitroheksaazaizovurtsitan) (CAS 135285-90-4); CL-20-nin xlatratları (onların “prekursorlar”ı üçün, həmçinin ML8.g.3. və ML8.g.4. bəndlərinə baxın)
CP (2-(5-siantetrazolat)pentaamin-kobalt (III) perxlorat) (CAS 70247-32-4)
DADE (1,1-diamin-2,2-dinitroetilen, FOX-7) (CAS 145250-81-3)
DATB (diamintrinitrobenzol) (CAS 1630-08-6)
DDFP (1,4-dinitrodifurazanopiperazin)
DDPO (2,6-diamin-3,5-dinitropirazin-1-oksid, PZO) (CAS 194486-77-6)
DIPAM (3,3'-diamin-2,2',4,4',6,6'–heksanitrobifenil və ya dipikramid) (CAS 17215-44-0)
DNGU (DINGU və ya dinitroqlikoluril) (CAS 55510-04-8)
aşağıdakı furazanlar:
a) DAAOF (DAAF, DAAFox və ya diaminazoksifurazan);
b) DAAzF(diaminazofurazan) (CAS 78644-90-3)
aşağıdakı HMX və törəmələri (onların “prekursorlar”ı üçün, həmçinin ML8.g.5. bəndinə baxın):
a) HMX (siklotetrametilentetranitramin, oktahidro-1,3,5,7-tetranitro-1,3,5,7-tetrazin, 1,3,5,7-tetranitro-1,3,5,7-tetraza-siklooktan, oktogen və ya oktogenli) (CAS 2691-41-0);
b) HMX-in diflüoraminli analoqları;
c) K-55 (2,4,6,8-tetranitro-2,4,6,8-tetrazabisiklo [3,3,0]-oktanon-3, tetranitrosemiglikouril və ya keto-bisiklik HMX) (CAS 130256-72-3)
HNAD (heksanitroadamantan) (CAS 143850-71-9)
HNS (heksanitrostilben) (CAS 20062-22-0)
aşağıda göstərilən imidazollar:
BNNII (oktahidro-2,5-bis(nitroimino)imidazo [4,5-d]imidazol)
DNI (2,4-dinitroimidazol) (CAS 5213-49-0)
FDIA (1-flüor-2,4dinitroimidazol)
NTDNIA (N-(2-nitrotriazol)-2,4-dinitroimidazol)
PTIA (1-pikril-2,4,5-trinitroimidazol)
NTNMH (1-(2-nitrotriazol)- 2-dinitrometilen hidrazin
NTO (ONTA və ya 3-nitro-1,2,4-triazol-5-on) (CAS 932-64-9)
dörddən çox azot qrupu olan polinitrokubanlar
PYX (2,6-bis(pikrilamin)-3,5-dinitropiridin) (CAS 38082-89-2)
aşağıda göstərilən RDX və onun törəmələri:
RDX (siklotrimetilentrinitramin, siklonit, T4, heksahidro-1,3,5-trinitro-1,3,5-triazin, 1,3,5-trinitro-1,3,5-triaza-siklohek-san, heksogen və ya heksogenli) (CAS 121-82-4)
keto-RDX (K-6 və ya 2,4,6-trinitro-2,4,6- triazasiklohek-sanon) (CAS 115029-35-1)
TAGN (triaminquanidinnitrat) (CAS 4000-16-2)
TATB (triamintrinitrobenzol) (CAS 3058-38-6) (onun “prekursorlar”ı üçün, həmçinin ML8.g.7. bəndinə baxın)
TEDDZ (3,3,7,7-tetrabis(diflüoramin) oktahidro-1,5-dinitro-1,5-diazosin)
aşağıda göstərilən tetrazollar:
a) NTAT (nitrotriazol amintetrazol);
b) NTNT (1-N-(2-nitrotriazol)-4-nitrotetrazol)
tetril (trinitrofenilmetilnitramin) (CAS 479-45-8)
TNAD (1,4,5,8-tetranitro-1,4,5,8-tetraazadekalin) (CAS 135877-16-6) (onun “prekursorlar”ı üçün həmçinin ML 8.g.6. bəndinə baxın)
TNAZ (1,3,3-trinitroazetidin) (CAS 97645-24-4) (onun “prekursorlar”ı üçün həmçinin ML 8.g.2. bəndinə baxın)
TNGU (SORGUYL və ya tetranitroqlikoluril) (CAS 55510-03-7)
TNP (1,4,5,8-tetranitro-piridazino[4,5-d]piridazin) (CAS 229176-04-9)
aşağıda göstərilən triazinlər:
a) DNAM (2-oksi-4,6-dinitroamin-s-triazin) (CAS 19899-80-0);
b) NNHT (2-nitroimin-5-nitro-heksahidro-1,3,5-triazin) (CAS 130400-13-4)
aşağıda göstərilən triazollar:
5-azido-2-nitrotriazol
ADHTDN (4-amin-3,5-dihidrazin-1,2,4-triazol dinitramid) (CAS 1614-08-0)
ADNT (1-amin-3,5-dinitro-1,2,4- triazol)
BDNTA ([bis-dinitrotriazol]amin)
DBT (3,3'-dinitro-5,5-bi-1,2,4-triazol) (CAS 30003-46-4)
DNBT (dinitrobistriazol) (CAS 70890-46-9)
2010-cu ildən istifadə edilmir
NTDNT (1-N-(2-nitrotriazol) 3,5-dinitrotriazol)
PDNT (1-pikril-3,5-dinitrotriazol)
TACOT (tetranitrobenzotriazolbenzotriazol) (CAS 25243-36-1)
ML8.a. bəndində göstərilməyən və aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan “partlayıcı maddələr”:
a) maksimum sıxlıqda 8700 m/san çox olan partlama sürəti; və ya
b) 34 GPa-dan (340 kilobar) çox partlama təzyiqi
2013-cü ildən istifadə edilmir
DNAN (2,4-dinitroanizol) (CAS 119-27-7)
TEX (4,10-dinitro-2,6,8,12-tetraoksa-4,10-diazaizovursitan)
GUDN (quanil sidik cövhəri dinitramid) FOX-12 (CAS 217464-38-5)
aşağıda göstərilən tetrazinlər:
a) BTAT (bis (2,2,2-trinitroetil)-3,6-diamintetrazin);
b) LAX-112 (3,6-diamin-1,2,4,5-tetrazin-1,4-dioksid)
əriməsi 343 K (70°C) - 373 K (100°C) temperatur arasında baş verən və partlama sürəti 6800 m/s-dən çox olan və ya partlama təzyiqi 18 GPa-dan (180 kbar) çox olan energetik ion materialları
malın təsvirinə uyğun müəyyən edilir
BTNEN (bis(2,2,2-trinitroetil)-nitramin) (CAS 19836-28-3)
FTDO (5,6-(3',4'-furazano)- 1,2,3,4-tetrazin-1,3-dioksid).
EDNA (etilendinitramin) (CAS 505-71-5)
TKX-50 (dihidroksilaminium 5,5’-bistetrazol-1,1’-diolat)
Qeyd. ML8.a. bəndinə partlayıcı sokristallar da daxil edilir.
Texniki qeyd. Partlayıcı sokristal ən azı biri ML8.a. bəndində göstərilən müntəzəm üç-ölçülü düzülüşə malik iki və ya daha çox partlayıcı molekullardan ibarət olan bərk materialdır
aşağıda göstərilən “raket yanacağı”:
nəzəri xüsusi impulsu aşağıdakılardan çox olan (standart şərtlərdə) hər hansı bir bərk “raket yanacağı”:
a) metallaşdırılmamış halogenləşdirilməmiş “raket yanacağı” üçün 240 saniyə;
b) metallaşdırılmamış, halogenləşdirilmiş “raket yanacağı” üçün 250 saniyə; və ya
c) metallaşdırılmış “raket yanacağı” üçün 260 saniyə
2013-cü ildən istifadə edilmir
güc konstantası 1200 kC/kg – dan çox olan “raket yanacağı”
malın təsvirinə uyğun müəyyən edilir
normal şərtlərdə, yəni 6,89 MPa (68,9 bar) təzyiqdə və 294 K (21C) temperaturda 38 mm/san-dən çox sabit yanma sürətini saxlayan (inhibirləşdirilmiş təkşırnaqlı alov şəklində ölçülür) “raket yanacağı”
maksimum yüklənmə və 233 K (-40C) temperatur şəraitində 5%-dan çox genişlənən ikiəsaslı elastomer modifikasiya edilmiş tökmə “raket yanacağı” (EMCDB)
tərkibində ML8.a. bəndində göstərilən maddə olan hər hansı bir “raket yanacağı”
hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilməmiş, xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş “raket yanacağı”
aşağıdakı “pirotexniki” materiallar, yanacaqlar, əlaqədar maddələr və onların qarışıqları:
xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün hazırlanmış “uçuş aparatı” üçün yanacaq;
Qeyd 1. ML8.c.1. bəndi JP-4, JP-5 və JP-8 “uçuş aparatı” üçün yanacaqlarına şamil edilmir.
Qeyd 2. ML8.c.1. bəndində göstərilən “uçuş aparatı” üçün yanacaqlar hazır məhsullardır, onların tərkib hissələri deyildir
alan (alüminium hidrid) (CAS 7784-21-6)
aşağıdakı boranlar və onların törəmələri:
b) boranların aşağıdakı homoloqları:
1. dekarboran (14) (CAS 17702-41-9);
2. pentaboran (9) (CAS 19624-22-7);
3. pentaboran (11) (CAS 18433-84-6)
aşağıda göstərilən hidrazin və onun törəmələri (hidrazini oksidləşdirən törəmələr üçün, həmçinin ML8.d.8 və ML8.d.9. bəndlərinə baxın):
qatılığı 70% və ya daha çox olan hidrazin (CAS 302-01-2)
monometil hidrazin (CAS 60-34-4)
simmetrik dimetilhidrazin (CAS 540-73-8)
qeyri-simmetrik dimetilhidrazin (CAS 57-14-7)
Qeyd. ML8.c.4.a bəndi xüsusi olaraq korroziyaya qarşı işlənib hazırlanmış hidrazin qarışıqlarına şamil edilmir
kürəvi, tozlaşdırılmış, sferoid, lopa şəkilli və ya üyüdülmüş zərrəciklərdən ibarət olan, 99% və ya daha çox aşağıdakı hər hansı bir materialdan istehsal edilmiş metal yanacaqlar, yanacaq qarışıqları və ya “pirotexniki” qarışıqlar:
aşağıda göstərilən metallar və onların qarışıqları:
zərrəciklərin ölçüsü 60 mkm-dən az olan berillium (CAS 7440-41-7)
zərrəciklərin ölçüsü 3 mkm və ya daha az olan dəmir oksidin hidrogenlə reduksiya olunmuş dəmir tozu (CAS 7439-89-6)
tərkibində aşağıdakı hər hansı biri olan qarışıqlar:
zərrəciklərin ölçüsü 60 mkm-dən az olan sirkonium (CAS 7440-67-7), maqnezium (CAS 7439-95-4) və ya onların ərintiləri
təmizliyi 85% və ya daha çox olan və zərrəciklərin ölçüsü 60 mkm-dən az olan bor (CAS 7440-42-8) və ya bor karbidindən (CAS 12069-32-8) ibarət olan yanacaqlar.
Qeyd 1. ML8.c.5. bəndi alüminium, maqnezium, sirkonium və ya berillium kapsullarına yerlədirilmiş olmasından asılı olmayaraq tərkibində metal və ya metal ərintiləri olan və ya olmayan “partlayıcı maddələr”ə və yanacaqlara şamil edilir.
Qeyd 2. ML8.c.5.b. bəndinə yalnız hərbi məqsədlərlə işlənib hazırlanmış maye “raket yanacağı” suspenziyaları, bərk “raket yanacağı” və ya “pirotexniki” qarışıqlar kimi qarışıqlara, məsələn, əmələ gətirmək üçün digər maddələrlə qarışdırıldığı zaman zərrəcik formasında olan metal yanacaqlara şamil edilir.
Qeyd 3. ML8.c.5.b.2. bəndi bor-10-la zənginləşdirilmiş bor və bor karbidinə (bor-10-nun cəmi 20% və ya daha çox olduqda) şamil edilmir
tərkibində karbohidrogen yanacaqlarının qatılaşdırıcıları olan, məsələn, metal stearatları və ya palmitatları kimi (məsələn, oktal (CAS 637-12-7), xüsusi olaraq odsaçan silahlarda və ya yandırıcı sursatlarda istifadə üçün hərbi materiallar
metal tozu ilə və ya digər yüksək enerjili yanacaq komponentləri ilə qarışdırılmış perxloratların, xloratların və xromatların qarışıqları
zərrəciklərin ölçüsü 60 mkm və ya daha az olan və 99% və ya daha çox alüminiumdan ibarət olan materiallardan istehsal edilmiş kürəvi və ya sferoid şəkilli alüminium tozu (CAS 7429-90-5)
stexiometrik titan subhidridi (TiHn) (n = 0,65 -1,68)
ML8.c.1. bəndində göstərilməmiş aşağıdakı yüksək enerji sıxlıqlı maye yanacaqlar:
tərkibində bərk və maye yanacağı olan (məsələn, bortərkibli suspenziya), kütlə vahidə görə enerji sıxlığı 40 MC/kq və ya daha çox olan qarışıq yanacaqlar
293 K (20˚C) temperaturunda və bir atmosferdə ölçülən (101,325 kPa) həcmə görə enerji sıxlığı 37,5 GC/m və ya daha çox olan yüksək enerji sıxlıqlı digər yanacaqlar və yanacaq aşqarları (məsələn, kuban, ion məhlullar, JP-7, JP-10).
Qeyd. ML8.c.10.b. bəndi saflaşdırılmış mineral yanacaqlarına və ya bioyanacaqlara, habelə mülki aviasiyada istifadə üçün sertifikatlaşdırılmış mühərriklər üçün yanaqcaqlara şamil edilmir
aşağıdakı “pirotexniki” və pirofor materiallar:
infraqırmızı spektrin istənilən sahəsində saçılan enerjinin istehsalının artırılması və tənzimlənməsi üçün xüsusi olaraq işlənib hazırlanmış “pirotexniki” və pirofor materiallar
maqneziumun, politetraflüoretilenin (PTFE) və viniliden- heksaflüorpropilen-diflüoridin sopolimerinin (məsələn, MTV) qarışıqları
ML8 bəndində göstərilməmiş aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan yanacaq qarışıqları, “pirotexniki” qarışıqlar və “enerji materialları”:
a) tərkibində aşağıdakı hər hansı bir maddənin zərrəciklərinin miqdarı 0,5%-dən çox olan:
b) ML8.c.12.a. bəndində göstərilən maddənin zərrəciklərinin istənilən istiqamətdə ölçüsü 200 nm-dən az olan; və
c) 60% və ya daha çox metal tərkibli ML8.c.12.a. bəndində göstərilən zərrəciklər.
Qeyd. ML8.c.12. bəndinə termit qarışıqlar da daxil edilir
aşağıda göstərilən oksidləşdiricilər və onların qarışıqları:
ADN (ammonium dinitramid və ya SR 12) (CAS 140456-78-6)
AP (ammonium perxlorat) (CAS 7790-98-9)
flüor və aşağıdakı hər hansı bir komponentdən ibarət olan birləşmələr:
Qeyd 1. ML8.d.3. bəndi xlor triflüoridə (CAS 7790-91-2) şamil edilmir.
Qeyd 2. ML8.d.3. bəndi qaz halında olan azot triflüoridə (CAS 7783-54-2) şamil edilmir.
Qeyd 3. ML8.d.3. bəndi yod pentaflüoridə (CAS 7783-66-6) şamil edilmir
DNAD (1,3-dinitro-1,3-diazetidin) (CAS 78246-06-7)
HAN (hidroksilamonium nitrat) (hidroksilamin nitrat) (CAS 13465-08-2)
HAP (hidroksilamonium perxlorat) (hidroksilamin perxlorat) (CAS 15588-62-2)
HNF (hidrazin nitroformiat) (CAS 20773-28-8)
hidrazin nitrat (CAS 37836-27-4)
hidrazin perxlorat (CAS 27978-54-7)
inhibirləşdirilmiş qırmızı tüstülü azot turşusundan (IRFNA) (CAS 8007-58-7) ibarət olan və ya bu turşudan tərtib edilmiş maye oksidləşdiriciləri.
Qeyd. ML8.d.10 bəndinə inhibirləşdirilməmiş tüstülü azot turşusu daxil deyildir
aşağıda göstərilən bağlayıcı maddələr, plastikləşdiricilər, monomerlər və polimerlər:
AMMO (azidometilmetiloksetan və onun polimerləri) (CAS 90683-29-7), (onların “prekursorlar”ı üçün, həmçinin ML8.g.1. bəndinə baxın)
BAMO (3, 3,-bis(azidometil)oksetan və onun polimerləri) (CAS 17607-20-4) (onların “prekursorlar”ı üçün, həmçinin ML8.g.1. bəndinə baxın)
BDNPA (bis(2,2-dinitropropil)asetal) (CAS 5108-69-0)
BDNPF (bis(2,2-dinitropropil)formal) (CAS 5917-61-3)
BTTN (butantrioltrinitrat) (CAS 6659-60-5) (onun “prekursorlar”ı üçün, həmçinin ML8.g.8. bəndinə baxın)
xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün tərtib edilmiş və tərkibində aşağıdakılardan hər hansı biri olan enerji monomerləri, plastifikləşdiricilər və ya polimerlər:
d) nitrazaqruplar; və ya
e) diflüoraminqruplar
FAMAO (3-diflüoraminmetil-3-azidometiloksetan) və onun polimerləri
FEFO (bis-(2-flüor-2,2-dinitroetil)formal) (CAS 17003-79-1)
FPF-1 (poli-2,2,3,3,4,4-heksaflüorpentan-1,5-diol formal) (CAS 376-90-9)
FPF-3 (poli-2,4,4,5,5,6,6-heptaflüor-2-tri-flüormetil-3 oksa-heptan -1,7-diolformal)
GAP (poliqlisidilazid) (CAS 143178-24-9) və onun törəmələri
hidroksilin funksionallığı 2,2-dən 2,4-ə qədər olan, hidroksil göstəricisi 0,77 mlekv/q-dan az olan və 30C temperaturda özlülüyü 47 puazdan az olan HTPB (uclarında hidroksil qrupları olan polibutadiyen) (CAS 69102-90-5)
molekulyar çəkisi 10000-dən az olan aşağıda göstərilən spirt funksional qruplu poliepixlorhidrin:
a) poli(epixlorhidrindiol);
b) poli(iepixlorhidrintriol)
NENA (nitratetilnitramin birləşmələri) (CAS 17096-47-8, 85068-73-1, 82486-83-7, 82486-82-6 və 85954-06-9)
PGN (poli-GLYN, poliqlisidilnitrat və ya poli(nitratometil oksiran) (CAS 27814-48-8)
poli-NIMMO (polinitratometilmetiloksetan), poli-NMMO və ya poli(3-nitratmetil-3-metiloksetan) (CAS 84051-81-0)
polinitroortokarbonatlar
TVOPA (1,2,3-tris[1,2-bis(diflüoramin)etoksi]propan və ya trisvinoksipropanın adduktu) (CAS 53159-39-0)
4,5-diazidometil-2-metil-1,2,3-triazol (izo-DAMTR)
PNO (poli(3-nitrat oksetan)
malın təsvirinə uyğun müəyyən edilir
TMETN (trimetiloletan trinitrat) (CAS 3032-55-1)
aşağıda göstərilən “additivlər” (qatqılar):
əsası mis salisilatı (CAS 62320-94-9)
BHEGA (bis-(2-hidroksietil)qlikolamid) (CAS 17409-41-5)
BNO (butadiyennitriloksid)
aşağıda göstərilən ferrosen törəmələri:
butasen (CAS 125856-62-4)
katosen (2,2-bis-etilferrosenilpropan) (CAS 37206-42-1)
ferrosen karbon turşuları və ferrosen karbon turşularının efirləri
n-butil-ferrosen (CAS 31904-29-7)
ML8.f.4. bəndində göstərilən ferrosenin digər adduktiv polimer törəmələri
etilferrosen (CAS 1273-89-8)
pentilferrosen (CAS 1274-00-6)
disiklopentilferrosen
disikloheksilferrosen
dietilferrosen (CAS 1273-97-8)
dibutilferrosen (CAS 1274-08-4)
diheksilferrosen (CAS 93894-59-8)
asetilferrosen (CAS 1271-55-2)/1,1'-diasetilferrosen (CAS 1273-94-5)
qurğuşun beta-rezorsilat (CAS 20936-32-7) və ya mis beta-rezorsilat (CAS 70983-44-7)
qurğuşun sitrat (CAS 14450-60-3)
beta-rezorsilatın və ya salisilatların qurğuşun-mis xelatları (CAS 68411-07-4);
qurğuşun maleat (CAS 19136-34-6)
qurğuşun salisilat (CAS 15748-73-9)
qurğuşun stannat (CAS 12036-31-6)
MAPO (tris-1-(2-metil)aziridinil fosfinoksid) (CAS 57-39-6); BOBBA 8 (bis(2-metilaziridinil) 2-(2-hidroksipropanoksi) propilaminfosfinoksid); və digər MAPO törəmələri
metil BAPO (bis(2-metilaziridinil)metilaminfosfinoksid (CAS 85068-72-0)
N-metil-p-nitroanilin (CAS 100-15-2)
3-nitraza-1,5-pentandiizosianat (CAS 7406-61-9)
aşağıda göstərilən üzvi-metal bağlayıcı maddələr:
a) neopentil[diallil]oksi, tri[dioktil]fosfatotitanat (CAS 103850-22-2); həmçinin titan IV kimi tanılan 2,2-[bis-2-propenolatometil, butanolato, tris(dioktil) fosfat] (CAS 110438-25-0); və ya LICA 12 (CAS 103850-22-2);
b) titan IV, [(2–propenolato-1) metil, n-propanolatometil] butanolato-1, tris[dioktil] pirofosfat və ya KR3538;
c) titan IV, [(2–propenolato-1)metil, n-propanolatometil] butanolato-1, tris[dioktil]fosfat
polisianodiflüoraminetilenoksid
aşağıdakı bağlayıcı maddələr:
1,1R,1S-trimezoil-tris(2-etilaziridin) (HX-868, BITA) (CAS 7722-73-8)
izoftalat, trimezinat, izosianurat və ya trimetiladipat zəncirli və aziridin qrupunda, həmçinin 2-metil və ya 2-etil əvəzediciləri olan polifunksional aziridin amidləri.
Qeyd. ML8.f.17.b. bəndinə daxildir:
a) 1,1H-izoftaloil-bis(2-metilaziridin) (HX-752) (CAS 7652-64-4);
b) 2,4,6-tris(2-etil-1-aziridinil)-1,3,5-triazin (HX-874) (CAS 18924-91-9);
c) 1,1′-trimetiladipoil-bis(2-etilaziridin) (HX-877)(CAS 71463-62-2)
propilenimin (2-metilaziridin) (CAS 75-55-8)
xüsusi səth sahəsi 250 m/qr-dan çox olan və zərrəciklərinin orta ölçüsü 3 nm və ya daha az olan əla sortlu dəmir oksid (Fe2O3) (CAS 1317-60-8)
TEPAN (tetraetilenpentaaminakrilnitril) (CAS 68412-45-3); sianoetiləşdirilmiş poliaminlər və onların duzları
TEPANOL (tetraetilenpentaaminakrilonitrilqlisidol) (CAS 68412-46-4); qlisidol ilə kondensasiya edilmiş sianoetilləşdirilmiş poliaminlər və onların duzları
TPB (trifenilvismut) (CAS 603-33-8)
TEPB (tris(etoksifenil) vismut) (CAS 90591-48-3)
aşağıdakı “prekursorlar”:
Xüsusi qeyd. ML8.g. bəndində göstərilən istinadlar bu maddələrdən istehsal olunmuş “enerji materialları” üçün verilmişdir
BCMO (3,3-bis(xlormetil)oksetan) (CAS 78-71-7) (həmçinin ML8.e.1. və ML8.e.2. bəndlərinə baxın)
dinitroazetidin-tret-butil duzu (CAS 125735-38-8) (həmçinin ML8.a.28. bəndinə baxın)
HBIW (heksabenzilheksaazaizovursitan) (CAS 124782-15-6) (həmçinin ML8.a.4. bəndinə baxın) və TAIW (tetraasetildibenzilheksaazaizovursitan) (CAS 182763-60-6) (həmçinin ML8.a.4. bəndinə baxın) daxil olmaqla heksaazaizovursitan törəmələri
2013-ci ildən istifadə edilmir
TAT (1,3,5,7-tetraasetil-1,3,5,7-tetraazasiklooktan) (CAS 41378-98-7) (həmçinin ML8.a.13. bəndinə baxın)
1,4,5,8-tetraazadekalin (CAS 5409-42-7) (həmçinin ML8.a.27. bəndinə baxın)
1,3,5-trixlorbenzol (CAS 108-70-3) (həmçinin ML8.a.23. bəndinə baxın)
1,2,4-trihidroksibutan (1,2,4-butantriol) (CAS 3068-00-6) (həmçinin ML8.e.5. bəndinə baxın)
DADN (1,5-diasetil-3,7-dinitro-1, 3, 5, 7-tetraaza-siklooktan) (həmçinin ML8.a.13. bəndinə baxın)
aşağıda göstərilən reaktiv materialların tozları və formaları:
1. ML8 bəndində göstərilməmiş, zərrəciklərin istənilən istiqamətdə ölçüləri 250 mkm-dən az olan aşağıdakı hər hansı bir materialların tozları:
2. ML3, ML4, ML12 və ya ML16 bənddə göstərilməmiş, ML8.h.1. bəndində göstərilən tozlardan hazırlanmış formalar.
ML.8.h. bəndinin məqsədləri üçün:
1. Reaktiv materiallar yalnız yüksək yerdəyişmə sürəti zamanı ekzotermik reaksiyaların yaradılması və döyüş başlıqlarında içlik və ya örtük kimi istifadə üçün işlənib.
2. Reaktiv materialların tozları, məsələn, yüksək enerjili kürəli dəyirmanda əldə edilir.
3. Reaktiv materialların formaları, məsələn, seçmə lazerli qızdırılıb bitişdirmə üsulu ilə əldə edilir
Qeyd 1. Aşağıda göstərilən maddələr ML8.a. bəndində göstərilən enerji materialları ilə və ya ML8.c. bəndində göstərilən toz metallarla birləşdirilmiş və ya qarışdırılmış olmadığı halda ML8 bəndinə daxil edilmir:
a) ammonium pikrat (CAS 131-74-8);
c) heksanitrodifenilamin (CAS 131-73-7);
d) diflüoramin (CAS 10405-27-3);
e) nitronişasta (CAS 9056-38-6);
f) kalium nitrat (CAS 7757-79-1);
g) tetranitronaftalin;
k) N-pirrolidinon; 1-metil-2-pirrolidinon (CAS 872-50-4);
l) dioktilmaleat (CAS 142-16-5);
m) etilheksilakrilat (CAS 103-11-7);
n) trietilalüminium (TEA) (CAS 97-93-8), trimetilalüminium (TMA) (CAS 75-24-1) və metalların digər pirofor alkilləri və litium, natrium, maqnezium, sink və borun arilləri;
o) nitroselüloza (CAS 9004-70-0);
p) nitroqliserin (və ya qliseroltrinitrat, trinitroqliserin) (NG) (CAS 55-63-0);
q) 2,4,6-trinitrotoluol (THT) (CAS 118-96-7);
r) etilendiamindinitrat (EDDN) (CAS 20829-66-7);
s) pentaeritritoltetranitrat (PETN) (CAS 78-11-5);
t) qurğuşun azid (CAS 13424-46-9), qurğuşunun orta stifnatı (CAS 15245-44-0) və qurğuşun əsası stifnatı (CAS 12403-82-6), həmçinin azid və azid kompleksləri ehtiva edən tətikləyici partlayıcı maddələr və ya alışdırıcı tərkiblər;
u) trietilenqlikoldinitrat (TEGDN) (CAS 111-22-8);
v) 2,4,6-trinitrorezorsin (stifnin turşusu) (CAS 82-71-3);
w) dietildifenil sidik cövhəri (CAS 85-98-3); dimetildifenil sidik cövhəri (CAS 611-92-7); metildifenil sidik cövhəri [sentralitlər];
x) N,N-difenil sidik cövhəri (qeyri-simmetrik difenil sidik cövhəri) (CAS 603-54-3);
y) metil-N,N-difenil sidik cövhəri (qeyri-simmetrik metildifenil sidik cövhəri) (CAS 13114-72-2);
z) etil-N,N- difenil sidik cövhəri (qeyri-simmetrik difenil sidik cövhəri) (CAS 64544-71-4);
aa) 2-nitrodifenilamin (2-NDPA) (CAS 119-75-5);
bb) 4-nitrodifenilamin(4-NDPA) (CAS 836-30-6);
cc) 2,2-dinitropropanol (CAS 918-52-5);
dd) nitroquanidin (CAS 556-88-7); (həmçinin ikili təyinatlı malların siyahısının 1C011.d. bəndinə baxın)
Qeyd 2. Aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan ammonium perxlorat (ML8.d.2.), NTO (ML8.a.18.) və ya katosen (ML8.f.4.b.) ML8 bəndinə daxil edilmir:
a) mülki qaz genetorlarında istifadə üçün xüsusi olaraq formalaşdırılmış və tərtib edilmiş;
b) kütləsi 250 q-dan çox olmayan bağlayıcı maddələrin və qeyri-aktiv termoreaktiv plastikləşdiricilərin birləşmələrinin və ya qarışıqların tərkibinə daxildir;
c) aktiv materialın kütləsində ammonium perxloratın (ML8.d.2) miqdarı 80%-dən çox olmayan;
d) tərkibində 4 q və ya daha az NTO (ML8.a.18.) olan; və
e) tərkibində 1 q və ya daha az katosen (ML8.f.4.b.) olan
malın təsvirinə uyğun müəyyən edilir
Aşağıda göstərilən hərbi gəmilər (suüstü və ya sualtı), xüsusi təyinatlı hərbi dəniz avadanlıqları, ləvazimatlar, komponentlər və digər suüstü gəmilər.
Xüsusi qeyd. Yönəltmə və naviqasiya avadanlığı üçün ML11 bəndinə baxın
aşağıda göstərilən gəmilər və onların komponentləri:
istismar vəziyyətindən və funksional hazırlığından, silahın hədəfə çatdırılma sistemlərinə və müdafiəyə malik olub-olmamasından asılı olmayaraq, xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş gəmilər (sualtı və suüstü), həmçinin onların gövdələri və ya gövdə hissələri, hərbi məqsədlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentləri.
Qeyd. ML9.a.1. bəndinə dalğıcların çatdırılması üçün xüsusi hazırlanmış və ya modifikasiya edilmiş nəqliyyat vasitələri də daxildir
ML9.a.1. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan, üzərinə aşağıdakılardan hər hansı bir stasionar quraşdırılmış və bərkidilmiş suüstü gəmilər:
a) ML1 bəndində göstərilən avtomatik silahlar və ya ML2, ML4, ML12 və ya ML19 bəndlərində göstərilən silahlar və ya 12,7 mm və ya daha böyük kalibrli silahlar üçün bərkitmələr və ya belə silahların bərkidilməsi üçün gücləndirilmiş yerlər;
Texniki qeyd. ML9.a.2.a. bəndinin məqsədləri üçün bərkitmələr silahın quraşdırılması üçün yerlər və ya konstruktiv gücləndirmələrdir.
b) ML5 bəndində göstərilən atəşinin idarə edilməsi sistemləri;
c) aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan:
1. kimyəvi, bioloji, radioloji və nüvə silahlarından (CBRN) qorunma; və
2. zərərsizləşdirmə məqsədilə işlənmiş əvvəlcədən nəmləndirmə və ya yuma sistemi; və ya
ML9.a.2.c.2. bəndinin məqsədləri üçün əvvəlcədən nəmləndirmə və ya yuma sistemi gəminin xarici göyərtəüstü quraşdırmalar və göyərtələrini eyni zamanda nəmləndirməyə qadir dəniz suyu püskürtmə sistemidir.
d) aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikalara malik olan və ML4.b., ML5.c. və ya ML11.a. bəndlərində göstərilən fəal əks-tədbir sistemləri:
1. kimyəvi, bioloji, radioloji və nüvə silahlarından qorunma;
2. xüsusi olaraq effektiv əks etmə sahəsinin azaldılması məqsədilə işlənmiş gövdə və göyərtəüstü quraşdırmalar;
3. güc qurğusunun ümumi məhsuldarlığının yüksəldilməsi üçün və ya ətraf mühitə təsirinin azaldılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş istisna olmaqla, termik siqnaturanın azaldılması üçün qurğular (məsələn, işlənmiş qazların soyutma sistemləri); və ya
4. bütün gəminin maqnit siqnaturasını azaltmaq üçün nəzərdə tutulmuş maqnitsizləşdirmə sistemi.
ML9.a.2. bəndinin məqsədləri üçün kimyəvi, bioloji, radioloji və nüvə silahlarından (CBRN) qorunma yüksək təzyiq, ventilyasiya sisteminin izolyasiyası, CBRN filtrli ventilyasiya dəliklərinin məhdud miqdarı və şlyuzlu kameralı giriş yerlərinin məhdud miqdarı kimi xarakteristikalara malik olan müstəqil daxili məkandır
aşağıda göstərilən xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş mühərriklər və itələmə sistemləri və xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş onların komponentləri:
xüsusi olaraq sualtı qayıqlar üçün işlənmiş dizel mühərrikləri
xüsusi olaraq sualtı qayıqlar üçün işlənmiş və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan elektrik mühərriklər:
a) 0,75 MVt-dan (1000 at gücü) çox çıxış gücü;
b) fırlanma istiqamətinin sürətli dəyişdirilməsi;
c) maye ilə soyutma; və
d) tamamilə qapalı (hermetik)
aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan qeyri-maqnit materiallardan dizel mühərrikləri:
a) 37,3 kVt (50 at gücü) və ya daha çox çıxış gücü; və
b) ümumi kütlənin 75%-dən çox qeyri-maqnit komponentlər.
ML9.b.3. bəndinin məqsədləri üçün qeyri-maqnit ifadəsi nisbi keçiriciliyin 2-dən az olduğunu bildirir
xüsusi olaraq sualtı qayıqlar üçün işlənmiş havadan asılı olmayan enerji qurğuları (AIP);
Qeyd. ML9.b.4. bəndi nüvə enerjisinə şamil edilmir.
ML9.b.4. bəndinin məqsədləri üçün batareyalardan fərqli olaraq, enerji qurğuları (AIP) sualtı qayığa öz hərəkət sistemini atmosfer oksigeninə çıxış olmadan daha uzun müddət idarə etməyə imkan verir.
Xüsusi qeyd. Nüvə mühərrik hərəkət qurğuları üçün ML9.h. bəndinə baxın
xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş sualtı aşkarlama qurğuları, xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş idarəetmə qurğuları və ya onlar üçün komponentlər
hərbi məqsədlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş sualtı qayıqlar əleyhinə və torpedo əleyhinə torlar
2003-cü ildən istifadə edilmir
hərbi məqsədlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş gəminin xaricindəki avadanlıqla qarşılıqlı əlaqə yaratmağa imkan verən gəmi gövdəsindən keçid vasitələri (gövdə penetratorları) və birləşdiricilər və onların xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş komponentləri.
Qeyd 1. ML9.f. bəndinə 100 metrdən artıq dərinlikdə daxilinə su buraxmayan və tələb olunan xarakteristikaları sabit qalan gəmilər üçün tək naqilli, çoxnaqilli, koaksial və ya dalğaverən tipli birləşdiricilər və gəmi gövdəsindən keçid vasitələri daxil edilir; dərinlikdən asılı olmadan “lazer” şüalarının ötürülməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş, optik lifli birləşdiricilər və gəmi gövdəsindən optik keçid vasitələri daxildir.
Qeyd 2. ML9.f. bəndi adi avar vallarına və hidrodinamik gövdə penetratorlarına şamil edilmir
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikalara malik olan səssiz yastıqlar, onların komponentləri və xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş bu yastıqları daxil edən avadanlıqlar:
1. qaz və ya maqnit asma;
2. siqnaturanın (görünmə səviyyəsinin) fəal idarə edilməsi üçün qurğular; və ya
3. vibrasiyaya qarşı vasitələr
hərbi məqsədlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş, ML9.a. bəndində göstərilən gəmilər üçün xüsusi olaraq hazırlanmış nüvə enerjisi yaradan avadanlıq və ya mühərrik hərəkət qurğuları və onların komponentləri.
Texniki qeyd. ML9.h. bəndinin məqsədləri üçün modifikasiya edilmiş hər hansı struktur, elektrik, mexaniki və ya digər dəyişikliyi bildirir ki, bu, qeyri-hərbi obyekti xüsusi olaraq hərbi istifadə üçün nəzərdə tutulmuş əşyaya ekvivalent hərbi qabiliyyətlərlə təmin edir.
Qeyd. ML9.h. bəndinə “nüvə reaktorları” daxildir
Hərbi məqsədlər üçün xüsusi işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş, aşağıda göstərilən “uçuş aparatları”, “havadan yüngül uçuş aparatları”, “pilotsuz uçuş aparatları”, aviamühərriklər və “uçuş aparatları”nın avadanlıqları, əlaqədar avadanlıq və komponentlər.
Xüsusi qeyd. Yönəltmə və naviqasiya avadanlıqları üçün ML11 bəndinə baxın
pilotla idarə edilən “uçuş aparatları” və “havadan yüngül uçuş aparatları”, onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər
2011-ci ildən istifadə edilmir
aşağıda göstərilən pilotsuz “uçuş aparatları” və “havadan yüngül uçuş aparatları”, əlaqədar avadanlıq və onlar üçün xüsusi işlənmiş komponentlər:
1. “pilotsuz uçuş aparatları”, məsafədən idarə edilən uçuş aparatları (RPV), müstəqil proqramlaşdırılan uçuş aparatları, pilotsuz “havadan yüngül uçuş aparatları”;
2. havaya qaldırılması üçün buraxıcı qurğular, bərpa və yerüstü dəstəkləmə avadanlığı;
3. idarəetmə və ya nəzarət üçün işlənmiş avadanlıq
aviamühərriklər və onlar üçün xüsusi işlənmiş komponentlər
aşağıdakı hər hansı biri üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş havada əlavə yanacaqdoldurma üçün bort avadanlığı və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponetlər:
1. ML10.a. bəndində göstərilən “uçuş aparatları”; və ya
2. ML10.c. bəndində göstərilən pilotsuz “uçuş aparatları”
ML10.a. bəndində göstərilən “uçuş aparatları” və ya ML10.d. bəndində göstərilən aviamühərriklər üçün yerüstü avadanlıq.
Qeyd 1. ML10.f. bəndinə təzyiqli yanacaqdoldurma avadanlığı və məhdud ərazilərdə əməliyyatları asanlaş-dırmaq üçün nəzərdə tutulmuş avadanlıq, o cümlədən gəminin göyərtəsində yerləşən avadanlıq daxildir.
Qeyd 2. ML10.f. bəndinə aid edilmir:
1. yedəklər (farkoplar);
2. qoruyucu ayaqaltılar və üzlüklər;
3. nərdivanlar, pilləkənlər və platformalar;
4. şassi təkərlərinin altına qoyulan pazlar, bağlamalar və bağlama avadanlığı
ML10.a. bəndində göstərilməyən, ML10.a. bəndində göstərilən “uçuş aparatları” üçün işlənmiş hava gəmisinin heyətinin həyat dəstəyinin təminetmə avadanlığı, hava gəmisinin heyətinin təhlükəsizliyini təmin etmək və təcili təxliyə üçün digər qurğular.
Qeyd. ML10.g. bəndi hərbi təyinatlı malların siyahısında göstərilən avadanlıqlarla birləşdirilməyən və ya bunun üçün bərkidici ləvazimatları və ya ləvazimatları olmayan aviasiya şlemlərinə şamil edilmir.
Xüsusi qeyd. Şlemlər üçün həmçinin ML13.c. bəndinə baxın
aşağıda göstərilən paraşütlər, paraplanlar və əlaqədar avadanlıqlar, onlar üçün xüsusi işlənmiş komponentlər:
bu siyahının başqa bəndlərində göstərilməmiş paraşütlər
yüksək hündürlükdən paraşütləmə üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıqlar (məsələn, kostyumlar, xüsusi slemlər, tənəffüs sistemləri, naviqasiya avadanlığı)
yüklərin paraşütlə atılması üçün nəzərdə tutulmuş paraşüt açılmasının idarə edilməsi avadanlığı və avtomatik pilot sistemləri.
Qeyd 1. ML10.a. bəndi xüsusi olaraq hərbi məqsədləri üçün işlənmiş və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan “uçuş aparatları”na və “havadan yüngül uçuş aparatları”na, həmin “uçuş aparatları”nın müxtəlif növlərinə şamil edilmir:
a) döyüş “uçuş aparatları”na aid olmayan;
b) hərbi istifadə üçün konfiqurasiya edilməmiş və xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş avadanlıq və ya ləvazimatla təchiz olunmamış; və
c) bir və ya daha çox Vassenar razılaşmalarına üzv dövlətlərin mülki aviasiya üzrə səlahiyyətli orqanı tərəfindən mülki istifadə üçün sertifikatlaşdırılmış.
Qeyd 2. ML10.d. bəndi aşagıdakılara şamil edilmir:
a) bir və ya daha çox Vassenar razılaşmalarına üzv dövlətlərin mülki aviasiya üzrə səlahiyyətli orqanı tərəfindən “mülki uçuş aparatı”nda istifadə üçün sertifikatlaşdırılmış hərbi məqsədlər üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş aviamühərriklər və ya onlar üçün xüsusi işlənmiş komponentlər; və
b) “pilotsuz uçuş aparatları” üçün işlənmiş istisna olmaqla, irəli-geri hərəkətli (porşenli) mühərriklər və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər.
Qeyd 3. ML10.a. və ML10.d. bəndlərin məqsədləri üçün hərbi məqsədlər üçün modifikasiya edilmiş qeyri-hərbi “uçuş aparatları”nın və hərbi məqsədlər üçün modifikasiya edilmiş aviamühərriklərin xüsusi olaraq işlənmiş komponetlərinə və əlaqədar avadanlıqlarına yalnız hərbi istifadə üçün modifikasiya edilmiş olduğu halda nəzarət edilir.
Qeyd 4. ML10.a. bəndinin məqsədləri üçün hərbi məqsədlərə daxildir: döyüş, hərbi kəşfiyyat, hücum, hərbi təlim, arxa cəbhənin dəstəyi, qoşunların və ya hərbi texnikanın nəqli və desantı.
Qeyd 5. ML10.a. bəndi aşağıdakı bütün “uçuş aparatları”na şamil edilmir:
a) ilk dəfə 1946-cı ilə qədər istehsal edilmiş;
b) təhlükəsizlik standartları tələblərinə və ya bir və ya daha çox Vassenar razılaşmalarının üzv dövlətlərin mülki aviasiya üzrə səlahiyyətli orqanı tərəfindən təsdiqlənmiş uçuşa yararlığına dair standartların tələblərinə uyğun bu siyahıda göstərilən mallarla təchiz olduğu hallar istisna olmaqla, bu siyahıda göstərilən mallarla təchiz edilməmiş;
c) istifadəyə yararsız və istifadə üçün bərpa edilə bilməyən silahlar istisna olmaqla, hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilən silahlarla təchiz edilməmiş.
Qeyd 6. ML10.d. bəndi ilk dəfə 1946-cı ildən əvvəl istehsal edilmiş mühərriklərə şamil edilmir
Hərbi təyinatlı malların siyahısının (10-cu kateqoriya) digər bəndlərində göstərilməyən, aşağıda göstərilən elektron avadanlıq, “kosmik aparat”lar və komponentlər:
xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş elektron avadanlıq və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər;
Qeyd. ML11.a. bəndinə daxildir:
a) radio dalğalarının susdurulması üçün və bu susdurulmaya mane olmaq üçün (susdurulmanın əks avadanlıqları) da daxil olmaqla, elektron əks-təsir avadanlıqları və radioelektron müdafiə avadanlıqları (yəni radarlara və ya radiokommunikasiya qəbuledicilərinə yad, saxta siqnallar göndərmək, qarşı tərəfin siqnallarını qəbul etməsinə, fəaliyyətinə və ya effektiv fəaliyyətinə mane olmaq üçün tələb olunan avadanlıqlar);
b) tezliklərin sürətlə dəyişdirilməsi üçün borucuqlar;
c) həm hərbi kəşfiyyat və ya təhlükəsizlik məqsədləri ilə elektromaqnit spektrin müşahidəsi və nəzarəti, həm də müşahidə və ya nəzarətə qarşı əks-tədbir görmək üçün işlənmiş elektron sistemlər və ya avadanlıqlar;
d) sualtı əks-tədbir avadanlığı, o cümlədən akustik və maqnit dalğaların susdurulması, saxta hədəf göstərilməsi, sonar qəbuledicilərə kənar və ya yalnış siqnalların ötürülməsi üçün avadanlıqlar;
e) şifrələmə proseslərinin istifadəsi ilə məlumatların işlənməsinin məxfiləşdirilməsi üçün avadanlıqlar, məlumatların məxfiləşdirmə avadanlıqları və məlumatların ötürülmə və siqnal kanallarının məxfiləşdirmə avadanlıqları;
f) eyniləşdirmə, autentifikasiya və açarların daxil edilməsi avadanlıqları, açarların idarə edilməsi, istehsalı və paylanması avadanlıqları;
g) yönəltmə və naviqasiya avadanlıqları;
h) troposfer radiorabitənin ötürülməsi üçün rəqəmli avadanlıq;
i) siqnalların kəşfiyyatı üçün xüsusi olaraq işlənmiş rəqəmli demodulyatorlar;
j) “avtomatlaşdırılmış komanda vermə və idarəetmə sistemləri”.
Xüsusi qeyd. Hərbi “proqram təminatı” ilə müəyyən edilən radiorabitə (SDR) ilə əlaqədar “proqram təminatı” üçün ML21 bəndinə baxın
“peyk naviqasiya sistemləri” tərəfindən təmin edilən mövqeləşdirmə, naviqasiya və ya sinxronlaşdırma xidmətlərinin qəbulu, işləməsi və ya effektivliyinə mane olmaq üçün nəzərdə tutulmuş və ya modifikasiya edilmiş avadanlıq, habelə onlar üçün xüsusi işlənmiş komponentlər
xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “kosmik aparat”lar və hərbi istifadə üçün nəzərdə tutulmuş “kosmik aparat”ların komponentləri
Yüksəksürətli kinetik enerjini istifadə edən aşağıda göstərilən silah sistemləri, əlaqədar avadanlıqlar və xüsusi olaraq onlar üçün işlənmiş komponentlər:
hədəfin məhv edilməsi və ya tapşırıqların yerinə yetirilməsi üçün əngəllər yaratmaq məqsədilə hədəfə təsir etmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş kinetik enerjini istifadə edən silah sistemləri
diaqnostik avadanlıqlar və hədəflər daxil olmaqla kinetik enerjini istifadə edən mərmilərin və sistemlərin dinamik sınağı üçün xüsusi olaraq işlənmiş sınaq və dəyərləndirmə vasitələri və sınaq üçün modellər.
Xüsusi qeyd. Kiçik kalibrli döyüş sursatları və ya yalnız kimyəvi raket yanacağını istifadə edən silah sistemləri və onların sursatları üçün ML1-ML4 bəndlərinə baxın.
Qeyd 1. Kinetik enerjili silah sistemləri üçün xüsusi olaraq işləndiyi halda ML12 bəndinə aşağıdakılar daxil edilir:
a) tək-tək və ya avtomatik atəşaçma rejimində 0,1 qramdan ağır olan kütlələrə 1,6 km/san-dən artıq sürət verə bilən buraxma-sürətləndirmə sistemləri;
b) ilkin gücün generasiyası, elektrik ekranlaşma, enerjinin akkumulyasiyası (məsələn, enerji toplama akkumulyasiyası qabiliyyəti yüksək olan kondensatorlar), istilik rejiminin idarə olunması, kondisiyalaşdırma, yanacağın idarə olunması və kommutasiyası üçün avadanlıqlar; güc mənbəyi, top və digər top gülləsinin komanda funksiyaları arasında əlaqə üçün elektrik birləşmələr;
Xüsusi qeyd. Yüksək enerji akkumulyasiya qabiliyyətinə malik kondensatorlar üçün, həmçinin ikili təyinatlı malların siyahısının 3A001.e.2. bəndinə baxın.
c) hədəfin aşkarlanması və izlənilməsi, atəşə nəzarət və ya zərərin dəyərləndirilməsi sistemləri;
d) mərmilər üçün özünüidarəetmə, idarəetmə və ya sürətləndirilmiş sapdırma (köndələn sürətlənmə) sistemləri.
Qeyd 2. ML12 bəndinə aşağıdakı hər hansı bir itələmə metodlarını istifadə edilən silah sistemlərinə şamil edilir:
e) kimyəvi (yuxarıdakı hər hansı biri ilə kombinasiyada istifadə edilən zaman)
Aşağıda göstərilən zirehli və ya mühafizə avadanlığı, konstruksiyalar və komponentlər:
aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan metal və ya qeyri-metal zireh lövhələri:
1. hərbi standartlara və ya texniki şərtlərə uyğun istehsal edilmiş; və ya
2. hərbi məqsədlər üçün yararlı olan.
Xüsusi qeyd. Bədənin qorunması üçün zirehli lövhələr üçün ML13.d.2. bəndinə baxın
hərbi sistemlərin ballistik mühafizəsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş metal və ya qeyri-metal materiallardan və ya onların kombinasiyasından konstruksiyalar, həmçinin onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər
aşağıdakı dəbilqələr və onlar üçün xüsusi işlənmiş komponentlər və ləvazimatlar:
1. hərbi standart və ya texniki şərtlərə, yaxud analoji milli standartlara uyğun istehsal edilmiş dəbilqələr;
2. ML13.c.1. bəndində göstərilən dəbilqələr üçün xüsusi işlənmiş gövdələr, dəbilqəaltı papaqlar və dəbilqə altlıqları (yastıqcıqlar);
3. ML13.c.1. bəndində göstərilən dəbilqələr üçün xüsusi işlənmiş əlavə ballistik mühafizə elementləri.
Xüsusi qeyd. Digər hərbi dəbilqə komponentləri və ya ləvazimatları üçün bu siyahının müvafiq bəndlərinə baxın
aşağıdakı zirehli jiletlər və ya qoruyucu geyimlər və onların komponentləri:
1. hərbi standartlara və ya texniki spesifikasiyaya, yaxud onların mili ekvivalentinə uyğun istehsal edilmiş yumşaq zirehli jiletlər və ya qoruyucu geyimlər və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər;
Qeyd. ML13.d.1. bəndinin məqsədləri üçün hərbi standartlara və ya texniki spesifikasiyalara, ən azı, qəlpələrə qarşı qorunma üzrə spesifikasiyalar daxil edilir.
2. III və ya daha yüksək səviyyədə (NIJ0101.06, iyul 2008) və ya “ekvivalent standartlar”a uyğun ballistik müdafiəni təmin edən sərt zirehli jiletlər.
Qeyd 1. ML13.b. bəndinə partlayışdan qorunmaq məqsədilə reaktiv zirehin yaradılması üçün və ya hərbi sığınacaqların inşası üçün xüsusi olaraq işlənmiş materiallar daxildir.
Qeyd 2. ML13.c.bəndi aşağıdakı bütün tələblərə uyğun olan dəbilqələrə şamil edilmir:
a) ilk dəfə 1970-ci ilə qədər istehsal edilmişdir; və
b) bu siyahıda qeyd olunmuş elementləri olmayan və qeyd olunmuş tələblərə uyğun işlənməmiş və ya dəyişdirilməmiş.
Qeyd 3. ML13.c. və ML13.d. bəndlərə sahiblərin özünü müdafiə məqsədi üçün istifadə etdiyi dəbilqələr, zirehli jiletlər və ya qoruyucu geyimlər daxil deyildir.
Qeyd 4. Xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş dəbilqələrə, yalnız ML13.c bəndində göstərilən və xüsusi olaraq istehkamçılar (sapyorlar) üçün işlənmiş dəbilqələr aid edilir.
Qeyd 5. ML13.d.1. bəndi qoruyucu gözlüklərə şamil edilmir.
Xüsusi qeyd. “Lazer”dən qoruyan eynəklər üçün ML17.o. bəndinə baxın.
Xüsusi qeyd 1. Həmçinin ikili təyinatlı malların siyahısının 1A005 bəndinə baxın.
Xüsusi qeyd 2. Zirehli jiletlərin və dəbilqələrin istehsalında istifadə edilən “lifli və ya sapaoxşar materiallar” üçün ikili təyinatlı malların siyahısının 1C010 bəndinə baxın
61-ci qrupdan (6107-dən, 6108-dən, 6111-dən başqa)
Hərbi hazırlıq üçün xüsusi təyinatlı avadanlıqlar və ya hərbi ssenarilərin təqlidi üçün xüsusi təyinatlı avadanlıqlar, odlu silahların və ya ML1 və ya ML2 bəndində göstərilən hər hansı bir silahların istifadə edilməsinin təlimi üçün işlənmiş simulyatorlar və xüsusi olaraq onlar üçün işlənmiş komponentlər və ləvazimatlar.
Qeyd 1. ML14 bəndinə hərbi məqsədlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş görüntü generatorları və imitatorlar üçün ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqəndirmə sistemləri də daxildir.
Qeyd 2. ML14 bəndi ov və ya idman silahlarından atış məşqləri üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıqlara şamil edilmir
Qeyd 3. Hərbi hazırlıq üçün xüsusi təyinatlı avadanlıqlara hücum trenajorları, əməliyyat uçuşları trenajorları, radar hədəflərinin aşkarlama trenajorları, radar hədəflərinin generatorları, atəş açma vasitələri, sualtı qayıqlara qarşı döyüş trenajorları, uçuş simulyatorları (pilotların və kosmonavtların hazırlığı üçün sentrifuqalar daxil olmaqla), radar trenajorları, cihazlar vasitəsilə uçuş trenajorları, naviqasiya trenajorları, raketlərin buraxılması trenajorları, hədəf nişanları (avadanlığı), trenajorları, pilotsuz “uçuş aparatları”nın trenajorları və mobil hissələrinin hazırlıq təlim-məşq qurğuları və quruda hərbi əməliyyatlar aparılması üçün təlim-məşq avadanlığı kimi hərbi tipli avadanlıq növləri daxil edilir
Hərbi məqsədlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş aşağıdakı təsvirin formlaşdırılması və ya əks-təsir aparatları, onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər və ləvazimatlar:
qeydedici qurğular və təsvirlərin emalı üçün avadanlıqlar
kameralar, fotoqrafiya avadanlıqları və fotoplyonkaların emalı üçün avadanlıq
təsvirin gücləndirilməsi üçün avadanlıq
infraqırmızı və ya termal görüntü aparatları
təsvirin formalaşdırılması üçün radiolokasiya avadanlığı
ML15.a.-ML15.e. bəndlərində göstərilən avadanlıqlara qarşı əks-təsir avadanlığı və əks-təsirə qarşı avadanlıqlar.
Qeyd. ML15.f. bəndinə təsvirin formalaşdırılması üçün hərbi sistemlərin fəaliyyətinin və ya effektivliyinin tənəzzül edilməsi və ya bunun kimi tənəzzül effektlərinin minimuma endirilməsi üçün işlənmiş avadanlıq daxil edilir
Qeyd. ML15 bəndi “təsvirin gücləndirilməsi üçün birinci nəsil elektron-optik çeviricilər”ə və ya “təsvirin gücləndirilməsi üçün birinci nəsil elektron-optik çeviricilər”lə birləşdirilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıqlara şamil edilmir.
Xüsusi qeyd. “Təsvirin gücləndirilməsi üçün birinci nəsil elektron-optik çeviricilər”lə birləşdirilmiş silah nişangahların təsnifatı üçün ML1, ML2 və ML5.a. bəndlərinə baxın.
Xüsusi qeyd. Həmçinin ikili təyinatlı malların siyahısının 6A002.a., 6A002.b. və 6A003.b. bəndlərinə baxın
ML1-ML4, ML6, ML9, ML10, ML12 və ya ML19 bəndində göstərilən mallar üçün xüsusi olaraq işlənmiş döyülmüş metal parçaları, tökmələr və digər yarımfabrikat (qismən emal edilmiş) məhsullar.
Qeyd. ML16 bəndinə nəzarət statusu materialın tərkibi, həndəsi forması və ya funksiyası əsasında müəyyən edilən yarımfabrikatlar da (qismən emal edilmiş) daxil edilir
PL5018 bəndinə görə nəzarət edilən məmulatların istifadəsi üçün xüsusi işlənmiş və hazırlanmış döyülmüş metal parçaları, tökmələri və digər qismən emal edilmiş məhsullar
Aşağıda göstərilən müxtəlif avadanlıqlar, materiallar və ya “kitabxana”lar və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər:
xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş aşağıdakı dalğıc və sualtı üzmə aparatları:
1. dalğıc işləri üçün qapalı və ya yarımqapalı dövrəli müstəqil sualtı nəfəsalma sistemi;
2. ML17.a.1. bəndində göstərilən dalğıc aparatları ilə birlikdə istifadəsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş sualtı üzmə aparatları.
Xüsusi qeyd. Həmçinin ikili təyinatlı malların siyahısının 8A002.q. bəndinə baxın
xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş inşaat avadanlıqları
xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş istilik şüalanmanın azaldılması üçün armatur, örtüklər və emal vasitələri
xüsusi olaraq döyüş zonasında istifadə üçün istehsal edilmiş istehkam (sapyor) avadanlığı
aşağıdakı xüsusiyyətlərdən hər hansı birinə malik olan “robot”lar, “robot”un “işçi orqanları” və “robot” nəzarətçiləri:
1. hərbi məqsədlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş;
2. hidravlik xətləri ballistik qəlpələrin yaratdığı xarici deşilmələrdən (məsələn, özükipləşən xətlər) və alovlanma nöqtəsi 839 K (566°C)-dən yüksək olan hidravlik mayelərin istifadəsi üçün nəzərdə tutulmuş qoruyan vasitələrin mövcud olması; və ya
3. elektromaqnit impuls (EMP) mühitində işləmək üçün xüsusi hazırlanmış və ya qiymətləndirilmiş.
ML17.e.3. bəndinin məqsədləri üçün elektromaqnit impuls (EMP) yaxınlıqdakı avadanlıqdan (məsələn, maşın, məişət texnikası və ya elektronika) və ildırım nəticəsində yaranan elektromaqnit şüalanmasının səbəb olduğu qəsdən edilməyən müdaxiləni nəzərdə tutmur
hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilən sistemlərlə, avadanlıqlarla və ya komponentlərlə birlikdə istifadə edilən, hərbi istifadə üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “kitabxana”lar
xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş, başqa yerdə göstərilməyən nüvə enerjisi avadanlığı və ya mühərrik hərəkət qurğuları, və xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş komponentlər.
Qeyd. ML17.g. bəndinə “nüvə reaktorları” daxil edilir
xüsusi olaraq hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilməmiş, xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş səciyyəvi əlamətlərin kamuflyaj edilməsi üçün avadanlıqlar və örtüklə və ya xüsusi emal edilmiş materiallar
xüsusi olaraq hərbi “nüvə reaktorları” üçün işlənmiş simulyatorlar (trenajorlar)
hərbi texnikaya texniki xidmət üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş səyyar təmir emalatxanaları
xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş çöl generatorları
xüsusi olaraq hərbi məqsədləri üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş intermodal ISO-konteynerlər və nəqliyyat vasitələrinin sökülə bilən qoşquları (yəni dəyişən kuzovlar)
hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilənlərdən fərqli olan, xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş bərələr, körpülər və pantonlar
ML4, ML6, ML9 və ya ML10 bəndində göstərilən məmulatların “işlənmə”si üçün xüsusi olaraq işlənmiş eksperimental modellər
xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş “lazer” şüalarından müdafiə qurğuları (məsələn, gözlərin və sensorların mühafizəsi)
hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilənlərdən fərqli olan, xüsusi olaraq hərbi məqsədlər üçün işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “yanacaq elementləri”.
1. 2014-cü ildən istifadə edilmir;
2. ML17 bəndinin məqsədləri üçün modifikasiya edilmiş ifadəsi qeyri-hərbi məmulata hərbi xarakter verilməsi üçün onun konstruktiv, elektrik, mexaniki və digər dəyişiklikləri ifadə edir
Hərbi təyinat üçün xüsusi işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş sallar və onlar üçün xüsusi işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş hərbi təyinatlı komponentlər
Aşağıda göstərilən istehsalat avadanlığı, ətraf mühitə təsirin (ekoloji, iqlim) sınaqları üçün qurğular və komponentlər:
hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriyada) göstərilən məmulatların istehsalatı üçün xüsusi işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş avadanlıq və xüsusi olaraq onlar üçün işlənmiş komponentlər
başqa yerdə göstərilməyən, hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilən məmulatların sertifikatlaşdırılması, sinifləşdirilməsi və ya sınağı üçün nəzərdə tutulmuş ətraf mühitə təsirin (ekoloji, iqlim) nəzarəti üçün xüsusi olaraq işlənmiş qurğular və onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıq.
Texniki qeyd. ML18 bəndinin məqsədləri üçün istehsalat termini layihələndirmə, ekspertiza, emal, sınaq və yoxlama proseslərini ifadə edir.
Qeyd. ML18.a. və ML18.b. bəndlərinə aşağıdakı avadanlıqlar daxil edilir:
a) davamlı işləyən nitratorlar
b) mərkəzdənqaçma sınaq aparatları və ya aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya malik olan avadanlıqlar:
1. ümumi nominal gücü 298 kVt-dan (400 at gücü) çox olan mühərrik və ya mühərriklərlə hərəkətə gələn avadanlıq;
2. 113 kq və ya daha çox faydalı yükə dözümlü; və ya
3. 91 kq və ya daha çox faydalı yüklə 8 q və ya daha çox mərkəzdənqaçma təcili yaratmağa qadir olan
c) dehidratasiya presləri
d) hərbi “partlayıcı maddələr”in ekstruziyası üçün xüsusi işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş şnekli ekstruderlər (vintli preslər)
e) ekstruziya edilmiş “raket yanacağı”nın kalibrlənməsi üçün kəsmə dəzgahları
f) diametri 1,85 m və ya daha çox olan və istehsalat həcmi 227 kq və ya daha çox olan rotasiya barabanları (rotasiya rezervuarları)
g) bərk “raket yanacağı” üçün davamlı işləyən qarışdırıcılar
h) hərbi “partlayıcı maddələr”in inqrediyentlərinin xırdalanması və ya üyüdülməsi üçün maye enerjisini istifadə edən dəyirmanlar
i) ML8.c.8. bəndində qeyd edilmiş metal tozların hissəciklərinə sferik formasını vermək və vahid ölçülərə nail olmaq üçün avadanlıq
malın təsvirinə uyğun müəyyən edilir
j) ML8.c.3. bəndində göstərilən materialların konversiyası üçün konveksiya cərəyanlarını istifadə edən çeviricilər (konvertorlar)
Nəzarət edilən hərbi təyinatlı malların “işlənmə”si və ya “tətbiq”i üçün xüsusi işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş avadanlıqlar və sınaq modelləri
malın təsvirinə uyğun müəyyən edilir
Aşağıda göstərilən istiqamətləndirilmiş enerji silah sistemləri (DEW), onlarla əlaqədar avadanlıq və ya əks-tədbir avadanlıqları, eksperimental modellər və xüsusi olaraq onlar üçün işlənmiş komponentlər:
hədəfin məhv edilməsi və ya öz funksiyasını icra edə bilməyəcək hala gətirmək üçün “lazer” sistemləri
hədəfin məhv edilməsi və ya öz funksiyasını icra edə bilməyəcək hala gətirmək üçün hissəciklər axınını (dəstələri) istifadə edən silah sistemləri
hədəfin məhv edilməsi və ya öz funksiyasını icra edə bilməyəcək hala gətirmək üçün yüksək güclü radiotezlik sistemləri (RF)
ML19.a.-ML19.c. bəndlərində göstərilən sistemlərin aşkarlanması və ya eyniləşdirilməsi, bu sistemlərdən müdafiə olmaq üçün xüsusi olaraq işlənmiş avadanlıqlar
ML19 bəndində göstərilən sistemlərin, avadanlıqların və komponentlərin fiziki xassələrinin sınağı üçün modellər
qorunmayan gözdə (yəni çılpaq gözdə və ya görmə qüsurlarını korreksiya etmək üçün cihazlar taxılmış gözlərdə) görmə imkanlarının daimi korluğa təhrik etməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş “lazer” sistemləri.
Qeyd 1. ML19 bəndində göstərilən idarəedilən enerjili silah sistemlərinə (DEW) aşağıda göstərilən nəzarət edilən tətbiq sahəsinə əsaslanan imkanlara malik olan sistemlər daxil edilir:
a) adi döyüş sursatı kimi məhvetmə təsir gücünə, kifayət qədər gücə malik olan “lazer”lər
b) dağıdıcı gücə malik olan yüklü və ya neytral hissəcik dəstələrini proyeksiya edən hissəcik sürətləndiriciləri
c) uzaq məsafədəki hədəfin elektron sxemlərini sıradan çıxarılması üçün olduqca intensiv sahəni yaradan yüksək və ya orta impulslu radiotezlik dəstələrinin ötürücüləri
Qeyd 2. ML19 bəndinə xüsusi olaraq istiqamətləndirilmiş enerji silah sistemləri (DEW) üçün işlənmiş aşağıdakılar daxildir:
a) ilkin enerjinin generasiyası, enerjinin akkumulyasiyası (toplanması), kommutasiyası, gərginliyin tənzimlənməsi və ya yanacağın idarə edilməsi üçün avadanlıq
malın təsvirinə uyğun müəyyən edilir
b) hədəf aşkarlama və ya müşayiət sistemləri
c) hədəfə dəyən zərəri, hədəfin məhv edilib-edilmədiyini, vəzifəsini icra edə biləcək və ya bilməyəcək vəziyyətdə olmasını dəyərləndirmək iqtidarında olan sistemlər
malın təsvirinə uyğun müəyyən edilir
d) şüaların idarə edilməsi, ötürülməsi və ya tuşlanması üçün avadanlıqlar
e) çoxsaylı hədəflərə sürətli zərbə endirmək üçün şüanın istiqamətini sürətli şəkildə dəyişə bilən avadanlıq
f) adaptiv optika və faza birləşdirmə qurğuları
g) mənfi yüklü hidrogen ionlar dəstələri üçün cərəyan inyektorları
malın təsvirinə uyğun müəyyən edilir
h) “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olan sürətləndiricilərin komponentləri
i) mənfi yüklü ion dəstəsini toplayaraq bir istiqamətə yönəldən (ötürücü) avadanlıq
malın təsvirinə uyğun müəyyən edilir
j) yüksək enerjili ion dəstəsinə nəzarət və istiqamətləndirilməsi üçün avadanlıq
malın təsvirinə uyğun müəyyən edilir
k) mənfi yüklü hidrogen izotop dəstələrinin neytrallaşdırılması üçün “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olan folqalar
malın təsvirinə uyğun müəyyən edilir
Aşağıda göstərilən kriogen və “ifratkeçirici” avadanlıqlar və xüsusi olaraq onlar üçün işlənmiş komponentlər və ləvazimatlar:
xüsusi olaraq hərbi təyinatlı yerüstü, dəniz, hava və ya kosmik nəqliyyat vasitələrinin üzərində quraşdırılması üçün işlənmiş və ya konfiqurasiya edilmiş, nəqliyyat vasitəsi hərəkət edərkən də fəaliyyət göstərən və ya 103 K-dən (-170C) aşağı temperaturu yaradan və ya saxlayan avadanlıq.
Qeyd. ML20.a. bəndinə plastik və ya epoksid qatranlarla hopdurulmuş materiallar kimi qeyri-metal və ya elektrik keçiriciliyi olmayan materiallardan istehsal edilmiş ləvazimatları və ya komponentləri daxil və ya istifadə edən səyyar sistemlər də daxildir
xüsusi olaraq hərbi təyinatlı yerüstü, dəniz, hava və kosmik nəqliyyat vasitələrinin üzərində quraşdırılması üçün istehsal edilmiş və ya konfiqurasiya edilmiş, nəqliyyat vasitəsi hərəkət edərkən də fəaliyyət göstərən “ifratkeçirici” elektrik avadanlığı (fırladıcı mexanizmlər və transformatorlar).
Qeyd. ML20.b. bəndinə ifratkeçirici sarğıların yaratdığı maqnit sahəsində fırlanan normal bir qütblü metal lövbərə malik olan, bu sarğılar generatorun yeganə ifratkeçirici komponenti olduğu halda sabit cərəyanlı hibrid bərabərqütblü generatorlar daxil edilmir
Aşağıda göstərilən “proqram təminatı”:
a) aşağıdakı hər hansı biri üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”:
1. hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilən avadanlıqların “işlənmə”si, “istehsal”ı, istismarı və ya texniki xidməti;
2. hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilən materialların “işlənmə”si və ya “istehsal”ı üçün; və ya
3. hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilən “proqram təminatı”nın “işlənmə”si, “istehsal”ı, istismarı və ya texniki xidməti üçün;
b) ML21.a. bəndində göstərilənlərdən fərqli olan xüsusi “proqram təminatı”, o cümlədən:
1. hərbi məqsədlər üçün və hərbi silah sistemlərinin modelləşdirilməsi, simulyasiyası və ya dəyərləndirilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”;
2. hərbi məqsədlər üçün və hərbi əməliyyatların ssenarilərinin modelləşdirilməsi, simulyasiyası və ya dəyərləndirilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”;
3. adi, nüvə, kimyəvi və bioloji silahların təsirinin müəyyən edilməsi üçün “proqram təminatı”;
4. hərbi məqsədlər üçün və komanda vermə, rabitə, idarəetmə və kəşfiyyat (Avropa hərbi abbreviatura sistemində CI) və ya komanda vermə, rabitə, idarəetmə, hesablama və kəşfiyyat (Avropa hərbi abreviatura sistemində CI) əməliyyatlarında istifadə edilməsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş “proqram təminatı”;
5. hərbi hücum kiber əməliyyatlarının aparılması üçün xüsusi hazırlanmış və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”;
Qeyd 1. ML21.b.5. bəndinə hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilən sistemləri, avadanlığı və ya “proqram təminatı”nı məhv etmək, zədələmək, deqradasiya etmək və ya sıradan çıxarmaq üçün nəzərdə tutulmuş “proqram təminatı”, bu məqsədlə kiberkəşfiyyat və kiber idarəetmə və nəzarət “proqram təminatı” daxildir.
Qeyd 2. ML21.b.5. qeyri-hərbi müdafiə xarakterli kibertəhlükəsizlik hazırlığı və ya cavab tədbirləri ilə məhdudlaşan “boşluğun (zəifliyin) müəyyən edilməsi” və ya “kiber insidentlərə reaksiya” üçün tətbiq edilmir.
c) ML21.a. və ya ML21.b. bəndində göstərilməyən hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilməyən avadanlıqların və bu siyahıda göstərilən hərbi analoqlarının funksiyalarını yerinə yetirilməsi məqsədilə uyğunlaşdırılması üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş “proqram təminatı”.
Xüsusi qeyd. ML21.c. bəndində göstərilən “proqram təminatı” quraşdırılmış “rəqəmsal kompüter”lər üçün hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) qeyd edilən sistemlər, avadanlıqlar və komponentlərə baxın
Aşağıdakı digər hərbi mallar və hərbiləşdirilmiş polis qüvvələri üçün mallar:
istehsalçı və ya malgöndərən tərəfindən iğtişaşlara qarşı mübarizə üçün təyin edilmiş akustika qurğuları və onlar üçün ixtisaslaşdırılmış komponentlər
nümayişlərin yatırılması üçün qalxanlar və antiballistik qalxanlar, onlar üçün xüsusi olaraq işlənmiş komponentlər
bağlı şəkildə maksimum ölçüləri 240 mm-dən çox olmayan əl qandalları (qolbaqları) istisna olmaqla, insan üçün xüsusi olaraq işlənmiş ayaq qandalları, əl qandalları, zəncirlər, elektrik sarsıntı kəmərləri
maddələrin buraxılmasında istifadə edilən iğtişaşlara qarşı mübarizə üçün səyyar qurğular və onların ixtisaslaşdırılmış komponentləri
su topları və onun komponentləri
iğtişaşlara qarşı nəqliyyat vasitələri, zəbtetmə cəhdlərinə qarşı elektrik mühafizə təchizatı və bu məqsədlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş komponentlər
iğtişaşlara qarşı mübarizə və şəxsi mühafizə üçün portativ qurğular (elektrik dəyənəklər, elektrik sarsıntı qalxanları, boşaldıcılar və elektrik sarsıntılı iynə atan silahlar (tazerlər) və bu məqsədlər üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş komponentlər
Aşağıdakı “texnologiya”:
a) ML22.b. bəndində göstərilənlərdən başqa, hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilən malların “işlənmə”si, “istehsal”ı, istismarı, montajı, texniki xidməti (yoxlanılması), təmiri, əsaslı təmiri və ya təkmilləşdirilməsi üçün “tələb olunan”, “texnologiya”;
b) aşağıdakı “texnologiya”:
1. hərbi təyinatlı malların siyahısında göstərilən (10-cu kateqoriya) mallar üçün nəzərdə tutulmuş istehsalat qurğularının istismarı, komponentlərin yığılması, istismarı, texniki xidməti və təmiri üçün, hətta bu istehsal qurğularının komponentləri göstərilmədikdə, “tələb olunan” “texnologiya”;
2. atıcı silahların “işlənmə”si və “istehsal”ı üçün, hətta əntiq atıcı silahların reproduksiyalarının hazırlanması üçün istifadə edilsə də belə, “tələb olunan” “texnologiya”lar;
3. 2013-cü ildən istifadə edilmir;
Xüsusi qeyd. Əvvəllər ML22.b.3. bəndində göstərilən “texnologiya” üçün ML22.a. bəndinə baxın.
4. 2013-cü ildən istifadə edilmir;
Xüsusi qeyd. Əvvəllər ML22.b.4. bəndində göstərilən “texnologiya” üçün ML22.a. bəndinə baxın.
5. ML7.i.1. bəndində göstərilən “biokatalizatorlar”ı hərbi təyinatlı daşıyıcı maddəyə və ya materiala daxil edilməsi üçün “tələb olunan” “texnologiya”.
Qeyd 1. Hərbi təyinatlı malların siyahısında (10-cu kateqoriya) göstərilən malların “işlənmə”si, “istehsal”ı, istismarı, quraşdırılması, texniki xidməti (yoxlanması), təmiri, əsaslı təmiri və ya təkmilləşdirilməsi üçün “tələb olunan” “texnologiya” həmin siyahıda göstərilməyən istənilən mala tətbiq edildiyi hallarda da nəzarət altında saxlanılır.
Qeyd 2. ML22 bəndinə aşağıdakılar daxil edilmir:
a) nəzarət edilməyən və ya ixracına icazə verilən malların quraşdırılması, istismarı, texniki xidməti (yoxlanması) və ya təmiri üçün zəruri olan minimum “texnologiya”;
nəzarət olunmayan və ya ixracına icazə verilmiş əşyalar;
b) “ictimai mülkiyyətdə olan”, “fundamental elmi tədqiqatlar”a aid olan və ya patent müraciətinin verilməsi üçün zəruri olan minimum məlumatlar kimi “texnologiya”;
c) mülki nəqliyyat vasitələrinin fasiləsiz hərəkətə gətirilməsi üçün maqnit induksiyası əsasında “texnologiya”
Əqli fəaliyyətin nəticələri üzrə müəlliflik hüquqları
Kütləvi qırğın silahlarının və onların çatdırılma (daşınma) vasitələrinin, digər silah növlərinin, hərbi texnikanın, sursatın, eləcə də cinayətkarlığa qarşı istifadə olunan vasitələrin yaradılmasında və hazırlanmasında istifadə edilə bilən elmi işlərə, informasiyaya, əqli fəaliyyət nəticələrinə aid olan müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqların obyektləri, o cümlədən kompüter proqramları və müəlliflik hüququ ilə qorunan məlumat topluları, habelə onlara olan müstəsna hüquqlar
malın təsvirinə uyğun müəyyən edilir
Kütləvi qırğın silahlarının və onların çatdırılma (daşınma) vasitələrinin, digər silah növlərinin, hərbi texnikanın yaradılmasında və hazırlanmasında istifadə edilə bilən elmi işlərə, informasiyaya, əqli fəaliyyət nəticələrinə aid olan xüsusi qorunma hüququ ilə qorunan məlumat topluları həmçinin onlara və inteqral sxem topologiyalarına olan müstəsna hüquqlar
malın təsvirinə uyğun müəyyən edilir
1. Siyahıya dair ümumi qeydlər (SÜQ)
1.1. Nəzarət edilməyən istənilən malların (zavodlar daxil olmaqla) ixracı, idxalı və tranziti zamanı, həmin malların tərkibində nəzarət edilən bir və ya daha çox komponentlər olduğu və həmin komponentin və ya komponentlərin malın əsas elementi olmaqla yanaşı, tərkibindən ayrılaraq başqa məqsədlər üçün istifadə edilə biləcəyi hallarda da ixrac nəzarəti məhdudiyyətləri tətbiq olunur.
Xüsusi qeyd. Nəzarət edilən komponentin və ya komponentlərin əsas element kimi dəyərləndirilməsi zamanı müvafiq kəmiyyət, dəyər və texnoloji nou-hau amillərini və nəzarət edilən komponenti və ya komponentlərini əsas element edən digər xüsusi şərtləri də nəzərə almaq lazımdır.
1.2. Malların Siyahıya aidiyyətinin müəyyən edilməsi üçün malın adı, təsviri, texniki parametrləri və istifadə sahəsi əsas tutulur.
1.3. Siyahıda göstərilən mallara yeni və ya istifadə olunmuş vəziyyətdə olmasından asılı olmayaraq nəzarət edilir.
1.4. Bəzi hallarda kimyəvi maddələr CAS nömrələri və adları ilə göstərilmişdir. Siyahı eyni struktur formuluna malik olan maddələrə (hidratlar, izotopla nişanlanmış formalar və ya bütün mövcud olan stereoizomerlər daxil olmaqla), onların CAS nömrə və adlarından asılı olmayaraq şamil edilir. CAS nömrələri və adları konkret kimyəvi maddələrin və ya qarışıqların nomenklaturadan asılı olmayaraq eyniləşdirilməsinə köməklik məqsədilə verilmişdir. Adıçəkilən kimyəvi maddələrin bir sıra formaları və Siyahıda göstərilən maddənin daxil olduğu qarışıqlar müxtəlif CAS nömrələrinə malik olduğuna görə CAS nömrələri unikal identifikator kimi istifadə edilə bilməz.
Xidməti qeyd. CAS nömrə - Kimyəvi Referativ Xidməti reyestrinə daxil edilmiş kimyəvi birləşmələrin, polimerlərin, nukleotidlərin və ya amin turşularının bioloji ardıcıllığının, qarışıqların və ərintilərin unikal ədədi identifikatorudur.
2. Nüvə Texnologiyasına dair Qeyd (NTQ)
Bu qeyd 0-cı kateqoriyasının E bölməsinə aid edilir.
2.1. 0-cı kateqoriyasında nəzarət edilən istənilən malla birbaşa əlaqəli olan “texnologiya”ya həmin kateqoriyanın müddəalarına uyğun nəzarət edilir.
2.2. Nəzarət altında olan malların “işlənmə“si, “istehsal”ı və ya “tətbiq”i üçün “texnologiya“ya nəzarət həmin malların nəzarət altında olmayan mallarla birlikdə tətbiq edildiyi hallarda da həyata keçirilməlidir.
2.3. Malın ixracına, idxalına və tranzitinə icazənin verilməsi zamanı həmin malların son istifadəçidə quraşdırılması, istifadəsi, texniki xidmətin göstərilməsi və təmir edilməsi üçün tələb olunan minimum “texnologiya”ya da icazə verilir.
2.4. “Texnologiya”nın ötürülməsi üzərində nəzarət “ictimai mülkiyyətdə olan” və ya “fundamental elmi tədqiqatlar” sahəsində olan informasiyaya aid edilmir.
3. Ümumi Texnoloji Qeyd (ÜTQ)
Bu qeyd 1-9 kateqoriyalarının E bölmələrinə aid edilir.
3.1. 1-9 kateqoriyalarına əsasən nəzarət edilən malların “işlənmə”si, “istehsal”ı və ya “tətbiq”i üçün “tələb olunan” “texnologiya”nın ixracına 1-9 kateqoriyaların müddəalarına uyğun olaraq nəzarət.
3.2. Nəzarət altında olan malların “işlənmə”si, “istehsalı” və ya “tətbiq”i üçün “tələb olunan” “texnologiya”ya nəzarət, həmin malların nəzarət altında olmayan mallarla birlikdə tətbiq edildiyi hallarda da həyata keçirilməlidir.
3.3. Nəzarət edilməyən və ya ixracına icazə verilmiş malların quraşdırılması, istismarı, texniki xidməti (yoxlanması) və ya təmiri üçün minimum zəruri tələb olunan “texnologiya”ya nəzarət edilmir.
Xüsusi qeyd. Bu müddəa 1E002.e, 1E002.f, 8E002.a və 8E002.b bəndlərində göstərilən “texnologiya”ya şamil edilmir.
3.4. “Texnologiya”nın ötürülməsinə nəzarət “ictimai mülkiyyətdə olan” və ya “fundamental elmi tədqiqatlar” sahəsində olan və ya patent müraciətləri ilə bağlı minimum zəruri informasiyaya aid edilmir.
4. Nüvə Proqram Təminatına dair Qeyd (NPTQ)
Bu qeyd 0-cı kateqoriyasının D bölməsindəki qeyd edilən istənilən nəzarət tədbirlərini ləğv edir.
4.1. Siyahının 0-cı kateqoriyasının D bölməsinə əsasən ixracına icazə verilmiş malların quraşdırılması, istismarı, texniki xidməti (yoxlanması) və ya təmiri üçün minimum zəruri “obyekt kodu” olan “proqram təminatına” nəzarət edilmir.
4.2. Malların ixracına dair icazə həmçinin son istifadəçiyə malların quraşdırılması, istismarı, texniki xidməti (yoxlanması) və ya təmiri üçün zəruri olan minimum “obyekt kodu”nun ixracına icazə verir.
Qeyd. Nüvə proqramına dair 5-ci kateqoriyanın 2-ci hissəsində (“İnformasiya təhlükəsizliyi”) göstərilən “proqram təminatı”na aid edilmir.
5. Proqram Təminatına dair Ümumi Qeyd (PTÜQ)
Bu qeyd 0-9 kateqoriyalarının D bölməsi çərçivəsində həyata keçirilən nəzarəti ləğv edir.
Siyahının 0-9 kateqoriyalarına əsasən aşağıdakı “proqram təminatı”na nəzarət edilmir:
a) aşağıdakı şəkildə ümumi istifadəyə verilmiş:
1. aşağıdakılar vasitəsilə pərakəndə satış yerlərində anbardan məhdudiyyətsiz satılan:
a) nağd pul sövdələşmələri;
b) poçtla sifariş edilən sövdələşmələr;
c) kompüter şəbəkələri vasitəsilə sifariş edilən sövdələşmələr; və ya
d) telefonla sifariş edilən sövdələşmələr; və
2. təchizatçının köməyi olmadan istifadəçi tərəfindən quraşdırılması üçün işlənmiş.
Xüsusi qeyd. Proqram Təminatına dair Ümumi Qeydin “a” bəndi 5-ci kateqoriyanın 2-ci hissəsi ilə (“İnformasiya təhlükəsizliyi”) nəzarət edilən “proqram təminatı”na şamil edilmir.
b) “ictimai mülkiyyətdə olan”; və ya
c) ixracına tələb olunan icazə alınmış malların quraşdırılması, fəaliyyəti və texniki xidməti (yoxlanması) və ya təmiri üçün minimum tələb olunan “obyekt kodu”.
Xüsusi qeyd. Proqram Təminatına dair Ümumi Qeydin “c” bəndi 5-ci kateqoriyanın 2-ci hissəsi ilə (“İnformasiya təhlükəsizliyi”) nəzarət edilən “proqram təminatı”na şamil edilmir.
6. “İnformasiya təhlükəsizliyi”nə dair Ümumi Qeyd (İTÜQ)
“İnformasiya təhlükəsizliyi”nə aid olan mallar və ya funksiyalar digər məhsulların komponentləri, “proqram təminatı” və ya funksiyaları olduqları halda belə 5-ci kateqoriyanın müddəaları nəzərə alınmaqla baxılmalıdır.
7. Siyahının məqsədləri üçün dırnaq içində istifadə olunmuş terminlər aşağıdakı mənaları bildirir:
Xüsusi qeyd. İzahı verilən termindən sonrakı mötərizənin içində verilən rəqəm istinad edilən müvafiq kateqoriyanı göstərir.
7.1. “235 və ya 233 izotopları ilə zənginləşdirilmiş uran” (0) – tərkibində 235 və ya 233 izotopları və ya hər iki izotop olan, lakin bu izotopların 238 izotopa nisbəti təbii uranda olan 235 izotopun 238 izotopa nisbətindən çox olan uran (izotop nisbəti 0,71).
7.2. “III/V qrupların birləşmələri” (3, 6) – Mendeleyev cədvəlinin IIIA və VA qruplarına daxil olan elementlərdən ibarət olan binar və ya kompleks polikristalik və ya monokristalik məhsullar (məsələn, qallium arsenid, qallium-alüminium arsenid, indium fosfid).
7.3. “Additivlər” (qatqılar) (10 – ML8) – partlayıcı maddələrin xüsusiyyətlərinin yaxşılaşdırılması məqsədilə istifadə edilən maddələr.
7.4. “Aktiv piksel” (6) – işıq (elektromaqnit) şüalarının təsiri altında fotoelektrik ötürmə funksiyasını icra edən bərkcisimli qəfəsin minimum (tək) elementi.
7.5. “Altlıq” (3) - içinə və ya üzərinə diskret komponentlər və ya inteqral sxemlər və ya bunların hər ikisi yerləşdirilmiş elementlərarası qarşılıqlı əlaqənin sxemi olan və ya olmayan əsas materialın lövhəsi.
Xüsusi qeyd 1. Diskret komponentlər – öz xarici çıxışları olan ayrı korpusa malik sxem elementi.
Xüsusi qeyd 2. Sxem elementi – elektron sxemin tək aktiv və ya passiv funksional hissəsidir, məsələn, tək diod, tək tranzistor, tək rezistor, tək kondensator və s.
7.6. “Altlıq biçmələri” (3, 6) – güzgülər və ya optik şəffaflıq pəncərələr kimi optik elementlərin istehsalı üçün uyğun ölçülərə malik monolit kütlə.
7.7. “Ardıcıl analoq-rəqəmsal çevirici” (“ADC”) (3) – çıxış siqnallarını birləşdirməklə analoq giriş siqnalı effektiv diskretizasiya edən və diskretizasiyanın tezliyindən daha yüksək tezliklə çevrilməni həyata keçirən müxtəlif vaxtlarda eyni analoq giriş siqnalının seçimini həyata keçirən bir neçə “ADC” bloku olan qurğular.
7.8. “Asimmetrik alqoritm” (5) – şifrələmə və şifr açma üçün istifadə olunan riyazi cəhətdən əlaqəli müxtəlif açarları istifadə edən kriptoqrafik alqoritm.
Xüsusi qeyd. “Asimmetrik alqoritm” adətən açarların idarə edilməsi üçün istifadə edilir.
7.9. “Autentifikasiya” (5) – informasiya sisteminin resurslarına daxilolmanın təmin etmək üçün adətən, əsas şərt olan istifadəçinin şəxsiyyətinin, prosesin və ya qurğunun eyniləşdirilməsi ilə aparılan yoxlama. Bura bilavasitə parolların, fərdi identifikasiya nömrələrinin (PİN) mühafizəsi və ya icazəsiz daxilolmanın qarşısını almaq üçün analoji məlumatların mühafizəsi üçün əlaqəli istisna olmaqla, faylların və mətnin şifrələnməsi olmayan, mesajın və ya digər informasiyanın mənbəyinin və ya məzmununun yoxlanması və daxilolmaya nəzarətinin bütün aspektləri daxil edilir.
7.10. “Avtomatlaşdırılmış komanda vermə və idarəetmə sistemləri” (10 – ML11) – tabeçilikdə olan qruplaşmaların, əsas birləşmələrin, taktik birləşmələrin, hərbi hissələrin, gəmilərin, hərbi bölmələrin və ya hərbi texnikanın effektiv fəaliyyəti üçün zəruri olan informasiyanın daxil edilməsi, təhlili və ötürülməsi üçün elektron sistemlər. Bu hərbi komanda vermənin və idarəetmənin funksiyalarının dəstəklənməsi üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi kompüter və digər aparat təchizatının tətbiqi vasitəsilə həyata keçirilir.
Avtomatlaşdırılmış komanda vermənin və idarəetmə sisteminin əsas funksiyaları aşağıdakılardır:
- səmərəli və avtomatlaşdırılmış şəkildə informasiyanın toplanması, bir yerə yığılması, saxlanılması və informasiyanın təhlili;
- döyüş əməliyyatlarına hazırlığına və döyüş əməliyyatlarının aparılmasına təsir edən şərtlərin və vəziyyətin göstərilməsi;
- qoşun birləşmələrinin və ya operativ döyüş hissələrinin və bölmələrinin elementləri arasında resursların bölüşdürülməsi üçün və ya tapşırığa və ya əməliyyatın mərhələsinə uyğun olaraq döyüş ardıcıllığı üçün operativ və taktiki hesablamalar;
- vəziyyətin dəyərləndirilməsi və əməliyyatların və ya döyüşün istənilən anında qərar verilməsi üçün informasiyanın hazırlanması;
- əməliyyatların kompüterləşdirilmiş təqlidi.
7.11. “Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı (ITU) tərəfindən bölünmüş” (3, 5) - əsas, icazə verilmiş və əlavə xidmətlərə aid Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı (ITU) radiorabitə reqlamentinin qüvvədə olan redaksiyasına uyğun tezlik zolaqlarının bölünməsi.
Xüsusi qeyd. Əlavə və alternativ tezlik zolaqlarının bölünməsi daxil edilmir.
7.12. “Biokatalizatorlar” (10 – ML7, ML22) – müəyyən kimyəvi və ya biokimyəvi reaksiyalar üçün fermentlər və ya kimyəvi silah maddələri ilə birləşən və onların parçalanmasını sürətləndirən digər bioloji birləşmələr.
Texniki qeyd. Fermentlər - xüsusi kimyəvi və ya biokimyəvi reaksiyaların “biokatalizatorlar”ıdır.
7.13. “Bioloji agentlər” (1, 10 – ML7) - insanların və ya heyvanların tələf edilməsi, avadanlıqların sıradan çıxması və ya məhsula və ya ətraf mühitə zərər verilməsi üçün seçilmiş və ya modifikasiya edilmiş (məsələn, təmizlik dərəcəsinə, yararlılıq müddətinə, virulentliliyinə, yayılma xarakteristikasına və ya ultrabənövşəyi şüaların təsirinə dayanıqlığına görə) patogenlər və ya toksinlər.
7.14. “Biopolimerlər” (10 – ML7) - aşağıdakı bioloji makromolekullar:
a) xüsusi kimyəvi və ya biokimyəvi reaksiyalar üçün fermentlər;
b) antiidiotipik, monoklonal və ya poliklonal anticisimlər;
c) xüsusi olaraq sintez edilmiş və ya emal edilmiş reseptorlar.
1. Antiidiotipik anticisimlər – digər anticisimlərin xüsusi antigenlərin birləşdirən sahələri ilə birləşən anticisimlərdir;
2. Monoklonal anticisimlər – antigen molekulunun bir immunodominant sahəsi ilə birləşən və hüceyrələrin bir klonu ilə yaradılan proteinlər;
3. Poliklonal anticisimlər – antigen molekulunun bir immunodominant sahəsi ilə birləşən və sayca birdən çox hüceyrə klonu tərəfindən yaradılan protein qarışığı;
4. Reseptorlar – birləşdirməyə qadir olan liqandaları olan, birləşməsi fizioloji funksiyalara təsir edən bioloji makromolekulyar strukturlar.
7.15. “Boşluğun (zəifliyin) müəyyən edilməsi” (4, 10 - ML21) – boşluğun (zəifliyin) aradan qaldırılması məqsədilə remediasiyanın (düzəlişlərin) aparılmasına və ya koordinasiyasına cavabdeh olan şəxslər və ya təşkilatlarla zəifliyin müəyyən edilməsi, hesabatın verilməsi və ya məlumatlandırılması və ya zəifliyin təhlili prosesi.
7.16. “Bucaq vəziyyətinin meyli” (2) – masada bərkidilmiş detalın ilkin vəziyyətinə görə dönməsindən sonra bucaq vəziyyəti ilə faktiki, çox dəqiq ölçülmüş bucaq və real vəziyyəti arasındakı maksimum fərq.
7.17. “Buraxılış zolağının ani eni” (3, 5, 7) – əsas işçi parametrləri dəyişmədən çıxış siqnalının güc səviyyəsi 3 dB radələrdə sabit qalan tezlik zolağı.
7.18. “Buraxılış zolağının nisbi eni” (3, 5) – faizlə ifadə edilən orta aparıcı tezliyə bölünmüş “buraxılış zolağının ani eni”.
7.19. “Bütün mümkün kompensasiya imkanları” (2) – konkret dəzgah modeli üçün sistematik mövqeləşmə xətalarını və ya koordinat ölçmə maşının ölçmə xətalarını minimuma endirmək məqsədilə istehsalçının görə biləcəyi bütün mümkün tədbirlər.
7.20. “Ciyə” (jqut) (1) – adətən təqribən paralel olan “monoliflər” dəstəsi.
7.21. “Çoxkanallı analoq-rəqəmsal çevirici” (“ADC”) (3) – hər bir “ADC”nin ayrıca analoq girişinə malik olması üçün hazırlanmış birdən çox “ADC”ni birləşdirən qurğular.
7.22. “Çoxkristallı inteqral sxem” (3) – ümumi “altlığ”ın üzərində yerləşdirilmiş iki və ya daha çox “monolit inteqral sxem”.
7.23. “Dairəvi rəzəli sahə tranzistoru” (“GAAFET”) (3) – keçiricilik kanalının bütün yarımkeçirici elementlərində cərəyanı əhatə edən və idarə edən ümumi rəzə quruluşuna malik kanalının bir və ya bir neçə yarımkeçirici elementinə (elementlərinə) malik olan qurğunu ifadə edir.
Xüsusi qeyd. Bu tərifə nanovərəqlər və ya nanosimlər olan sahə və rəzəsi təcrid edilmiş tranzistorlar və digər “GAAFET” yarımkeçirici kanallarının element strukturları daxildir.
7.24. “Dairəvi səhv ehtimalı” (“CEP”) (7) – dairəvi normal paylanmada ayrı-ayrı ölçmələrin 50%-ni daxil edən dairənin radiusu və ya radiusun daxilində olma ehtimalı 50%-ə bərabər dairənin radiusu.
7.25. “Daxili maqnit qradiometr” (6) – maqnit sahəsinin qradiyentini ölçən ayrıca element və çıxış siqnalı maqnit sahəsinin qradiyent ölçüsü olan elementlə əlaqəli olan elektron blok.
Xüsusi qeyd. Həmçinin “maqnit qradiometr”inə baxın.
7.26. “Daxili örtü” (9) – bərk raket yanacağı, gövdə və ya təcridedici örtü arasındakı birləşmə üçün xidmət edən səth. Adətən odadavamlı və ya təcridedici materiallar əsaslı maye polimerdən hazırlanır, məsələn zəncir uclarında karboksil qrupu olan karbonla doydurulmuş polibutadiyen və ya gövdənin daxilinə püskürdülən və ya çəkilən digər təcridedici polimer.
7.26. “Dəqiqlik” (2, 3, 6, 7, 8) – adətən, riyazi xətaya əsasən müəyyən edilir. Göstəricinin müəyyən edilmiş normadan və ya həqiqi dəyərdən müsbət və ya mənfi kənara çıxma dərəcəsini göstərir.
7.27. “Dəstə” (1) – bir-birinə təqribən paralel olan tellərdən (adətən sayı 12–120 olan) ibarət olan dəstə.
Qeyd. Tellər – bir-birinə təqribən paralel olan “monoliflər”dən (adətən sayı 200-dən çox olan) ibarət olan dəstə.
7.28. “Diffuziya qaynağı” (1, 2) – birləşmə möhkəmliyi daha zəif xarakteristikalı materialın möhkəmliyinə ekvivalent olan, birləşmənin əsas mexanizmi təmas səthindən atomların qarşılıqlı diffuziyası olan, ən azı iki fərqli metal parçalarının bərk fazada vahid bütöv şəklində birləşməsi.
7.29. “Dirijabl” (9) – havadan yüngül qazla (adətən, helium, əvvəllər - hidrogen) doldurulmuş qilaf vasitəsilə havada uçan mühərrikli nəqliyyat vasitəsi.
7.30. “Diskretizasiya tezliyi” (3) – həddən artıq seçmə edən (tezliyi təkrar diskretizasiya edən) analoq-rəqəmsal konverterlər (ADC) istisna olmaqla bir saniyə müddətində analoq giriş siqnalında ölçülən seçmələrin maksimum sayını bildirir. Həddən artıq seçmə edən ADC-lər üçün diskretizasiya tezliyi onların çıxışda söz sürəti kimi qəbul edilir. “Diskretizasiya tezliyi” adətən səniyədə meqa seçim (MSPS) və ya saniyədə giqa seçim (GSPS) kimi və ya adətən Hersdə (Hs) müəyyən edilən çevrilmə sürəti kimi ifadə edilə bilər.
7.31. “Dövrələrə nəzarətli istiqamətə və ya əksfırlanmaya nəzarət sistemləri” (7) – hərəkət edən qurğuların səthlərinin yaratdığı güclərə nəzarət edən və ya həmin güclərin artırılması üçün aerodinamik səthlər boyunca hərəkət edən hava axınlarını istifadə edən nəzarət sistemləri.
7.32. “Dreyf sürəti” (hiroskopun) (7) – fırlanma momentindən funksional asılı olmayan hiroskopun çıxış siqnalının tərtibedicisi. Bucaq sürətinin vahidində ifadə olunur (IEEE STD 528-2001).
7.33. “Effektiv qram” (0, 1) – “xüsusi bölünən material” üçün aşağıdakıları ifadə edir:
a) plutonium və uran-233 izotoplar üçün qramda izotopun çəkisi;
b) 1% və ya daha çox uran-235 izotopu ilə zənginləşdirilmiş uran üçün çəkisinin onluq hissəsi kimi ifadə edilən zənginləşmə ədədinin kvadrat kökünə vurulan qramda elementin çəkisi;
c) 1%-dən az uran-235 izotopu ilə zənginləşdirilmiş uran üçün elementin 0,0001-ə vurulmuş qramda çəkisi.
7.34. “Ekspressiya vektorları” (10 – ML7) – genetik materialı sahib-hüceyrələrə yeritmək üçün istifadə edilən daşıyıcılar (məsələn, plazmidlər və ya viruslar).
7.35. “Ekvivalent sıxlıq”, “ekvivalent sıxlığı” (6) – optik elementin kütləsinin optik səthə proyeksiya olunmuş optik sahənin vahidinə nisbəti.
7.36. “Ekvivalent standartlar” – (1, 10- ML6, ML13) - bir və ya bir neçə dövlət, Azərbaycan Respublikası və ya Vassenar razılaşmalarına üzv dövlətləri tərəfindən tanınan müqayisə edilə bilən milli və ya beynəlxalq standartlar.
7.37. “Elastiklik modulu” (0, 1, 9) – (296 ± 2) K və ya (23 ± 2)°C temperaturda və (50 ± 5) % nisbi rütubətdə ölçülən, N/m-də ifadə edilən xüsusi çəkisinə bölünən, (N/m) ekvivalent olan Paskalda ifadə edilən gərilməyə müqavimət həddi (Yunq modulu).
7.38. “Elektron yığma” (2, 3, 4) – xüsusi funksiyanın (funksiyaların) birlikdə icrası məqsədilə birləşdirilmiş, dəyişdirilə və ya sökülə bilən elektron komponentlər qrupu (məsələn, sxem elementlərin, diskret komponentlərin, inteqral sxemlərin və s.).
Xüsusi qeyd 1. Sxem elementi – tək diod, tək tranzistor, tək rezistor, tək kondensator və s. kimi elektron sxemin vahid aktiv və ya passiv funksional hissəsi.
Xüsusi qeyd 2. Diskret komponent – öz xarici çıxışları olan, ayrı gövdəyə malik olan sxem elementi.
7.39. “Elektrovakuum lampa/lampalar” (3) – iş prinsipi elektron şüasının vakuumda yayılan elektromaqnit dalğası ilə qarşılıqlı təsirinə və ya radiotezlikli vakuum boşluğunun rezonatorları ilə qarşılıqlı əlaqəyə əsaslanan elektron cihazlardır. “Elektrovakuum lampalar”a klistronlar, qaçan dalğa lampaları və onların törəmələri aid edilir.
7.40. “Enerji materialları” (1, 10 – ML8) – kimyəvi reaksiyaya girərək tələb olunan miqdarda enerjini xaric edən maddələr və ya qarışıqlar. “Partlayıcı maddələr”, “pirotexnika” və “raket yanacağı” enerji materialların alt siniflərinə aid edilir.
7.41. “Etalon məlumat bazalarının əsasında naviqasiya sistemləri” (“DBRN”) (7) – dinamik rejimdə kompleks şəkildə dəqiq naviqasiya informasiyasını təmin edən kartoqrafiya məlumatlarının aprior ölçmələrinin müxtəlif mənbələrini istifadə edən sistemlər. Məlumat mənbələrinə batimetrik xəritələr, ulduz, qravitasiya, maqnit xəritələri və ya ərazinin 3-D ölçülü rəqəmsal xəritələri daxil edilir.
7.42. “Əməliyyatlar, idarəetmə və ya texniki xidmət” (“OAM”) (5) – aşağıdakı bir və ya bir neçə vəzifənin həyata keçirilməsini ifadə edir:
a) aşağıdakılardan hər hansı birinin quraşdırılması və ya idarəedilməsi:
1. istifadəçilərin və ya administratorların uçot qeydləri və ya müstəsna hüquqları; və ya
2. məmulatın tənzimlənməsi; və ya
3. yuxarıdakı a.1. və ya a.2. bəndlərində göstərilən vəzifələrin yerinə yetirilməsi üçün autentifikasiya məlumatları;
b) məmulatın işçi vəziyyətinin monitorinqi və ya idarəedilməsi; və ya
c) bu terminin a. və ya b. bəndində göstərilən hər hansı bir vəzifənin dəstəklənməsi üçün tələb olunan registrlərin və audit məlumatların idarəedilməsi.
Qeyd. “Əməliyyatlar, idarəetmə və ya texniki xidmət”ə (“OAM”) aşağıdakı hər hansı bir vəzifələri və ya onlarla bağlı açarların idarəedilməsi funksiyalarını daxil etmir:
a) bu terminin a.1. və ya a.2. bəndlərində göstərilən vəzifələrin yerinə yetirilməsi üçün tələb olunan autentifikasiya məlumatlarının müəyyən edilməsi və ya idarəedilməsi ilə bilavasitə əlaqəli olmayan istənilən kriptoqrafiya funksiyalarının təmini və onların səviyyəsinin artırılması; və ya
b) məhsula dair məlumatların yönləndirilməsi və ya məlumatlar müstəvisi ilə əlaqədar istənilən kriptoqrafik funksiyaların həyata keçirilməsi.
7.43. “Əriyən”/“Əriməyən” (1) – molekullar arasında köndələn əlaqələr formalaşdıra bilən və ya istilik, şüalanma, katalizatorlar və s. vasitəsilə əlavə olaraq polimerləşə bilən (termik emal edilə bilən) və ya pirolizsiz (karbonlaşma) əridilməsi mümkün olan.
7.44. “Əsas element” (4) – 4-cü kateqoriyadakı mənasında olduğu kimi, elementin əvəzlənməsinin dəyəri aid olduğu sistemin dəyərinin 35%-ni təşkil etdiyi zaman bu element “əsas element” sayılır. Elementin dəyəri olaraq həmin element üçün sistem istehsalçısının və ya yığan tərəfin ödədiyi vəsait nəzərdə tutulur. Sistemin ümumi dəyəri istehsal yerində və ya sistemin göndərmək üçün göndərişlərin komplektləşdirildiyi yerdəki beynəlxalq normal qiyməti hesab edilir.
7.45. “Əsas kod” (və ya əsas dil və ya proqram mətni) (6, 7, 9) – proqramlaşdırma sistemi tərəfindən avadanlığın icra edə biləcəyi formaya (“obyekt kodu” və ya obyekt dili) çevrilə bilən bir və ya daha çox proseslərin müvafiq təqdimatı.
7.46. “Əsas məntiq elementinin ləngimə müddəti” (3) – “monolit inteqral sxem”lərdə istifadə edilən əsas məntiq elementin ləngimə müddətini ifadə edir. “Monolit inteqral sxem”lərinin seriyası üçün həm verilmiş seriyada hər tipik elementin yaratdığı ləngimə müddəti, həm də verilmiş seriyada elementin yaratdığı tipik ləngimə müddəti kimi müəyyən edilə bilər.
Xüsusi qeyd 1. “Əsas məntiq elementinin ləngimə müddəti” mürəkkəb “monolit inteqral sxem”in giriş və çıxış siqnalları arasında yaranan gecikmə müddəti ilə eyni məna daşımır.
Xüsusi qeyd 2. İstehsal texnologiyasına və texniki şərtlərinə seriyaya aid olunan, lakin funksional təyinatına aid olmayan, aşağıdakı əlamətlərə malik olan inteqral sxemlər daxil edilir:
a) inteqral sxemlərin və proqram təminatının arxitekturasının eyniliyi;
b) konstruksiyanın və tətbiq edilən texnologiyanın eyniliyi; və
c) əsas xarakteristikalarının eyniliyi.
7.47. “Əsas şpindelin bir dövrəsi zamanı yaranan radial kənara çıxma” (2) – xarici və ya daxili fırlanma səthinin ölçmə nöqtəsində şpindelin oxuna perpendikulyar səthində ölçülmüş əsas şpindelin bir dövrəsi zamanı yaranan radial kənara çıxması (mənbə - ISO 230-1:1986, 5.61-cı bəndi).
7.48. “Əvvəlcədən zənginləşdirilmiş” (0, 1) – nəzarət edilən izotopun qatılığının artırılması məqsədilə istənilən prosesin tətbiqi.
7.49. “Əyilən şpindel” (2) – işlədiyi müddət ərzində digər hər hansı bir oxa görə öz mərkəzi oxunun bucaq vəziyyətini dəyişdirə bilən dəzgah şpindeli.
7.50. “Fasiləsiz lazer” (“CW”) (6) – 0,25 saniyədən artıq müddət ərzində nominal sabit çıxış enerjisini yarada bilən “lazer”.
7.51. “Fərdi şəbəkə” (5) – aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan məlumat ötürmə sistemi:
a) istənilən sayda müstəqil və ya qarşılıqlı əlaqəli məlumat saxlayan qurğuların öz aralarında birbaşa məlumat mübadiləsini aparma imkanı olan; və
b) ayrı-ayrı şəxslərin və ya xarici qurğunun kontrollerinin bilavasitə yaxınlığında yerləşən (məsələn, otaq, ofis və ya avtomobil və onlara yaxın məkan) qurğuları arasında əlaqə ilə məhdudlaşdırılmış.
1. Məlumat saxlayan qurğu rəqəmsal informasiyanın ardıcılığını ötürmək və qəbul etmək qabiliyyətinə malik avadanlıq deməkdir.
2. “Lokal şəbəkə” “fərdi şəbəkə”nin coğrafi ərazisindən kənara çıxır.
7.52. “Fırlanan kütləli hiroskoplar” (7) – bucaq yerdəyişməsinin ölçülməsi üçün fasiləsiz fırlanan kütlədən istifadə edən hiroskoplar.
7.53. “Fokus müstəvili matris qəbulediciləri” (6, 8) – fokus müstəvidə işləyən, oxuma elektronikalı və ya onsuz, xətti və ya ikiölçülü planar şəbəkə və ya qəbuledicinin ayrı-ayrı elementlərindən ibarət olan planar qatların kombinasiyası.
Xüsusi qeyd. Müvəqqəti gecikmə əməliyyatların daxil edilməsi və siqnalların toplanması elementlərdə aparılmadıqda bu terminə qəbuledicinin ayrı-ayrı elementlərin dəsti və ya istənilən ikielementli, üçelementli və ya dördelementli qəbulediciləri daxil edilmir.
7.54. “Fundamental elmi tədqiqatlar” (ÜTQ, NTQ, 10 – ML22) – hadisələrin və ya müşahidə edilən faktların səbəbi olan yeni biliklərin əldə edilməsi məqsədi aparılan, lakin bilavasitə müəyyən praktiki məqsədlərə və ya konkret məsələlərin həlli üçün yönəlməyən eksperimental və ya nəzəri işlər.
7.55. “Görüntü keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması” (4) – müəyyən zaman müddətində sıxılma, filtrləmə, parametrlərin dəyərləndirilməsi, seleksiya, korrelyasiya, müxtəlif nümayiş sahələri arasında səhifələnmə və ya çevrilmələr (məsələn, sürətli Furye və ya Uolş çevirmələri) kimi alqoritmləri vasitəsilə informasiya daşıyan təsvirlərin işlənməsi. Belə işlənmələrə yerdəyişmə, əlamətlərin tapılması, qeydetmə və ya düzgün olmayan boyama kimi ayrıca bir təsvirin yalnız xətti çevrilməsinə və ya fırladılmasına aid olan alqoritmlər daxil edilmir.
7.56. “Havadan yüngül uçuş aparatları” (9, 10 – ML10) – havaya qalxması üçün isti havadan və ya helium və ya hidrogen kimi havadan yüngül qazlardan istifadə edən şarlar və “dirijabl”ar.
7.57. “Hibrid inteqral sxem” (3) – müəyyən funksiyaların icra edilməsi məqsədilə birləşdirilən və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan, inteqral sxemin (sxemlərin) və ya inteqral sxemlə sxem elementlərinin, inteqral sxemlə diskret komponentlərin hər hansı bir kombinasiyası:
a) tərkibində ən az bir ədəd gövdəsiz qurğu olan;
b) komponentlərin bir-biri ilə birləşdirilməsi inteqral sxemlərin tipik istehsal üsullarının istifadəsi ilə aparılmış;
c) dəyişdirilərkən bütövlükdə yenisi ilə əvəz edilən; və
d) normal vəziyyətdə sökülə bilməyən.
Xüsusi qeyd 1. Sxem elementi - elektron sxemin vahid aktiv və ya passiv funksional hissəsi (məsələn, diod, tranzistor, rezistor, kondensator və s.).
Xüsusi qeyd 2. Diskret komponentləri – öz xarici çıxışları olan ayrı korpusa malik olan sxem elementi.
7.58. “Xəttilik” (2) (adətən, qeyri-xəttilik parametrləri vasitəsilə ölçülür) – göstəricinin, maksimum meyli minimuma endirəcək və tarazlaşdıracaq şəkildə yerləşdirilmiş düz xətdən müsbət və mənfi maksimum meylidir (şkalanın alt və üst göstəricilərinə əsasən hesablanmış orta qiymət).
7.59. “Xüsusi bölünən material” (0) – plutonium – 239, uran-233, “235 və ya 233 izotopları ilə zənginləşdirilmiş uran” və ya bu materialları ehtiva edən hər hansı bir material.
7.60. “Xüsusi gərilmə müqaviməti” (0, 1, 9) – (296 ± 2) K və ya (23 ±2)C temperaturda və (50 ± 5) % nisbi rütubətdə ölçülən, N/m-də ifadə edilən xüsusi çəkisinə bölünən, (N/m) ekvivalent olan Paskalda ifadə edilən dartılmaya maksimum dayanıqlılıq.
7.61. “İcazəsiz müdaxilə üçün proqram təminatı” (4, 5) – monitorinq vasitələrinin köməyi ilə aşkar olmanın qarşısını almaq və ya qoruyucu əks-tədbirləri məhv etmək üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş aşağıdakı hər hansı bir funksiyanı yerinə yetirən kompüter və ya digər şəbəkə qurğularının “proqram təminatı”:
a) kompüterdən və ya şəbəkə qurğularından məlumatın və ya informasiyanın əldə edilməsi və ya sistem və ya istifadəçi məlumatlarının dəyişdirilməsi; və ya
b) xarici təlimatların yerinə yetirilməsini təmin etmək üçün proqramın və ya prosesin standart icra rejiminin dəyişdirilməsi.
1. “İcazəsiz müdaxilə üçün proqram təminatı”na aşağıdakı hər hansı biri daxil edilmir:
a) hipervizorlar, səhvlərin axtarışı və onların aradan qaldırılması üçün sazlayıcı proqram (debugger) və proqram təminatının əks layihələndirilməsi üçün vasitələr (SRE);
b) rəqəmsal müəllif hüquqlarının müdafiəsi üçün texniki “proqram təminatı” (DRM); və ya
c) aktivlərin izləməsi və ya bərpası məqsədilə istehsalçı, şəbəkə administratorları və ya istifadəçilər tərəfindən quraşdırılması üçün işlənmiş “proqram təminatı”.
2. Şəbəkə qurğularına mobil qurğular və intellektual hesablayıcılar aid edilir.
1. Monitorinq vasitələri: sistemin hərəkətlərinə və ya qurğuda baş verən proseslərə nəzarət edən “proqram təminatı” və ya aparat vasitələri. Onlara antivirus məhsulları (AV), son nöqtələrinin mühafizəsi məhsulları, fərdi təhlükəsizlik məhsulları (PSL), haker müdaxiləsini aşkaretmə sistemləri (IDS), müdaxilənin qarşısını alma sistemləri (IPS) və ya şəbəkəarası ekran daxil edilir.
2. Qoruyucu əks-tədbirlər: kodun icra edilməsinin qarşısını alma (DEP), adres məkanın təsadüfi bölgüsü (ASLR) və ya sandboks (məhdudlaşmış mühitə kodun yüklənməsi müddətində izolyasiyanın təmini üçün nəzərdə tutulmuş şəbəkədən yüklənmiş və ya elektron poçt vasitəsilə alınmış proqramların güvənliyini təmin edən mexanizm) kimi kodların təhlükəsiz icra edilməsinin təmini üçün işlənmiş metodlar.
7.62. “İctimai mülkiyyətdə olan” (ÜTQ, NTQ, PTÜQ, 10 – ML22) – burada tətbiqolunduğu kimi, onun sonrakı yayılması ilə bağlı heç bir məhdudiyyət olmadan əlçatan edilmiş “texnologiya” və ya “proqram təminatı” deməkdir (müəlliflik hüququ ilə bağı məhdudiyyətlər “texnologiya” və ya “proqram təminatı”nı “ictimai mülkiyyətdə olmaq”dan çıxarmır).
7.63. “İfratgüclü lazer” (“SHPL”) (6) – 50 millisaniyə müddətində 1 kC-dan çox enerji şüalandıran (ümumi və ya hər hansı bir hissəsi) və ya fasiləsiz gücü 20 kVt-dan çox olan “lazer”.
7.64. “İfratkeçirici” (1, 3, 5, 6, 8, 10 – ML20) – elektrik müqavimətini tamamilə itirə bilən, yəni Coul itkisi hesabına qızmadan sonsuz dərəcədə yüksək elektrik keçiriciliyinə malik materialları, yəni metalları, ərintiləri və ya birləşmələri ifadə edir.
Xüsusi qeyd. Materialın “ifratkeçirici” vəziyyəti xüsusi sürətdə “kritik temperatur”la, temperaturun funksiyası olan kritik maqnit sahə ilə və həm maqnit sahənin, həm də temperaturun funksiyası olan cərəyanın kritik sıxlığı ilə xarakterizə edilir.
7.65. “İfratplastik formalaşdırma” (1, 2) – gərilməyə müqavimət qiymətindən ən azı 2 dəfə az güc sərf edərək adi gərilməyə müqavimət modulunun müəyyən edilməsi üçün otaq temperaturunda aparılan adi sınaqlar zamanı möhkəmlilik hüdudu nöqtəsində uzanma əmsalının kiçik qiymətləri ilə (20%-dən az) xarakterizə olunan metalların isidilməsi ilə həyata keçirilən deformasiya prosesi.
7.66. “İmmunotoksin” (1) – seçici olaraq xəstə hüceyrələrə təsir edən təkhüceyrəli monoklonal anticismin və “toksin”in və ya “toksin tərkib hissə”nin birləşməsi.
7.67. “İmpulslu lazer” (6) – “impuls müddəti” 0,25 saniyə və ya daha az olan “lazer”.
7.68. “İmpuls müddəti” (6) – yarı-intensiv səviyyələrdə olan bir impulsun ön və arxa cəbhəsinin nöqtələri arasında ölçülmüş “lazer” impulsunun şüalanma müddəti.
7.69. “İmpulsun sıxılması” (6) – yüksək enerjili impulsun üstünlüklərinin saxlanması şərti ilə siqnalın qısa müddətli siqnala çevrilməsini təmin edən uzun müddətli RLS siqnalının kodlaşdırılması və işlənməsi.
7.70. “İnformasiya təhlükəsizliyi” (PTÜQ, İTÜG, 5) – nasazlıqlardan qorunma vasitələri və funksiyaları istisna olmaqla, informasiyanın və ya rabitənin əlçatan olmasını, məxfiliyini və ya bütövlüyünü təmin edən bütün vasitələr və funksiyalar. Buraya “kriptoqrafiya”, “kriptoqrafik aktivləşdirmə”, kriptoanaliz, cihazların öz şüalarından qorunması və kompüterin təhlükəsizliyi daxil edilir.
Texniki qeyd. Kriptoanaliz – açıq mətn də daxil olmaqla, məxfi parametrlərin və ya həssas informasiyanın ortaya çıxarılması məqsədilə kriptoqrafiya sisteminin və onun giriş və çıxış siqnallarının analizi.
7.71. “İplik” (1) – bir-birinə sarılmış liflərin bağlaması.
Xüsusi qeyd. Tel – təqribən paralel şəkildə düzülmüş “monoliflər”in (adətən sayı 200-dən çox olan) bağlaması.
7.72. “İstehsal” (ÜTQ, NTQ, 0 – 9, 10 – ML21, ML22) – məhsulun istehsal prosesinin bütün mərhələləri: layihələndirmə, istehsal mühəndisliyi, emal, (hazırlama), montaj (quraşdırma, yığılma), yoxlama, sınaq, keyfiyyətin təminatı.
7.73. “İstehsalat avadanlığı” (1, 7, 9) – “işlənmə” üçün və ya “istehsal”ın bir və ya daha çox mərhələsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş və ya modifikasiya edilmiş alətlər, şablonlar, sıxıcı ləvazimatlar, çərçivəciklər, kiçik vallar, yivaçanlar, armaturlar, tənzimləmə mexanizmləri, sınaq avadanlığı, digər avadanlıq və onların komponentləri.
7.74. “İstehsalat qüvvələri” (7, 9) – “işləmə”nin və ya “istehsal”ın bir və ya daha çox mərhələsi üçün xüsusi olaraq işlənmiş montaj prosesində quraşdırılan “istehsalat avadanlığı” və onun üçün xüsusi olaraq işlənmiş proqram təminatı.
7.75. “İstifadəçi tərəfindən proqramlaşdırıla bilən” (6) – istifadəçinin aşağıdakılardan fərqli yollarla “proqram”ları daxil etməsinə, modifikasiya etməsinə və ya başqası ilə əvəz etməsinə imkan verən avadanlığı ifadə edir:
a) naqillərin və ya qarşılıqlı bağlantılarının fiziki dəyişdirilməsi; və ya
b) parametrlərin birbaşa daxil edilməsi ilə yanaşı funksional idarəetmənin verilməsi.
7.76. “İşçi orqanları” (2, 10 – ML17) – “robot” manipulyatorunun qolunun ucundakı bazaya bərkidilən tutqaclar, aktiv alət qovşaqları və hər hansı bir digər alətlər.
Qeyd. Aktiv alət qovşaqları – parçanın (detalın) işlənməsi və ya yerdəyişməsi məqsədilə ona hərəkət qüvvəsinin, enerjinin və ya ölçülməsi üçün qurğular.
7.77. “İşlənmə” (işləmə) (ÜTQ, NTQ, 0 – 9, 10 – ML17, ML21, ML22) – məhsulun seriya istehsalının başlanmasına qədər aparılan işlərin bütün mərhələləri, o cümlədən layihələndirmə, layihə tədqiqatları, layihə variantlarının təhlili, ilkin layihə (eskiz layihə), prototiplərin yığılması və sınaqdan keçirilməsi (sınaq nümunələrinin), təcrübə məqsədli istehsal sxeminin və texniki sənədlərinin tərtib edilməsi, istehsal texnologiyasının işlənməsi, layihənin konstruktiv tətbiqi, maketin hazırlanması.
7.78. “İzostatik preslər” (2) – tədarükə və ya materiala bütün istiqamətlərdə eyni təzyiq yarada bilən, müxtəlif mühitli (qaz, maye, bərk toz və s.) qapalı kamerada presləyə bilən avadanlıq.
7.79. “Keçid lazeri” (6) – həyəcanlı olmayan atomun və ya molekulun həyəcanlı atom və ya molekullarla toqquşması zamanı baş verən enerji keçidi vasitəsilə generasiya mühitinin oyanması yolu ilə yaranmış “lazer”.
7.80. “Kiber insidentlərə reaksiya” (4, 10 – ML21) – kibertəhlükəsizlik insidentinin həlli üçün remediasiyanın aparılmasına və ya əlaqələndirilməsinə cavabdeh olan şəxslər və ya təşkilatlarla kibertəhlükəsizlik insidentinə dair zəruri məlumat mübadiləsi prosesi.
7.81. “Kimyəvi qarışıq” (1) – saxlanma şərtlərində bir-biri ilə reaksiyaya girməyən iki və ya daha çox komponentdən formalaşan bərk, maye və ya qaz şəklində məhsul.
7.82. “Kimyəvi lazer” (6) – kimyəvi reaksiya zamanı ayrılan enerjinin hesabına formalaşan “lazer”.
7.83. “Kimyəvi silahlar haqqında Konvensiyanın üzvü olan/olmayan dövlətlər” (1) – “Kimyəvi silahın hazırlanması, istehsalı, artırılması və tətbiq edilməsinin qadağan olunması və onun məhv edilməsi haqqında” Konvensiyanın qüvvəyə mindiyi/minmədiyi dövlətlər.
7.84. “Kitabxana” (texniki parametrlərinin məlumat bazası) (1, 10 – ML17) – müvafiq sistemlərin, avadanlığın və ya komponentlərin məhsuldarlığının yaxşılaşdırılması üçün texniki məlumatların toplusu.
7.85. “Kommunikasiya kanallarının kontrollerləri” (4) – sinxron və ya asinxron rəqəmsal informasiya axınını idarə edən fiziki interfeys. Bu blok rabitədən istifadə etmək məqsədilə kompüterə və ya telekommunikasiya avadanlığına quraşdırıla bilər.
7.86. “Kompensasiya sistemləri” (6) – şkalalı əsas sensordan, bir və ya daha çox istinad sensorlardan (məsələn, vektor “maqnitometrlər”dən) və platformanın bərk hissəsinin fırlanma səsinin susdurulmasına imkan yaradan proqram təminatından ibarət sistemlər.
7.87. “Kompozit” (1, 2, 6, 8, 9) – xüsusi məqsəd və ya məqsədlər üçün nəzərdə tutulmuş hissəciklərdən, ipşəkilli dolduruculardan, saplardan, liflərdən və ya onların istənilən kombinasiyasından ibarət olan “matris” və əlavə faza (fazalar).
7.88. “Kontur idarəetmə” (2) – tələb olunan növbəti mövqeyin yerini və həmin mövqeyə ötürülmə sürətini müəyyən edən təlimatlara uyğun olaraq “rəqəmli proqram idarəetmə” ilə iki və ya daha çox ox boyunca hərəkət. Bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə olan bu ötürülmə sürətləri dəyişkəndir və bu isə verilən konturu formalaşdırır (ISO/DIS 2806-1980 baxın).
7.89. “Kosmik aparat” (9, 10 – ML11) – kosmik fəzada hərəkət etməsi və işləməsi (kosmik fəzaya çıxarılması) nəzərdə tutulan və ya kosmik fəzaya çıxarılmış aktiv və passiv peyklər və kosmik zondlar.
7.90. “Kosmik aparatın faydalı yükləri” (9) – kosmik aparatın telekommunikasiya, Yer müşahidəsi, elmi tədqiqatlar və digər təyinatını icra etməsi üçün tələb olunan avadanlıq, kosmik aparatın hissəsi.
7.91. “Kosmik platforma” (9) – “kosmik aparat”ın işlənməsini və “kosmik aparatın faydalı yüklər”in yerləşdirilməsi imkanını təmin edən qurğu, avadanlıq, kosmik aparatın hissəsi.
7.92. “Kosmosda tətbiqi üçün yararlı” (3, 6, 7, 10 – ML19) – Siyahının məqsədi üçün Yer səthindən 100 kilometrdən çox yüksəklikdə fəaliyyət göstərmək və ya idarə edilmək, yaxud istismar məqsədilə layihələndirilmiş, istehsal edilmiş və müvəffəqiyyətli sınaqlar nəticəsində kosmik fəzada fəaliyyət göstərmək və ya idarə edilmək, yaxud istismar üçün yararlı olan.
Xüsusi qeyd. Sınaqlar əsasında müəyyən məmulatın “kosmosda tətbiqi üçün yararlı” olması termini ayrı-ayrılıqda sınaqdan keçməmiş eyni istehsal xəttinin və ya model seriyasının digər məmulatlarına tətbiq olunmur. Bu normativ hüquqi aktın heç bir müddəası Azərbaycan Respublikasının hava məkanı ilə kosmik fəzanın sərhədinin təyin edilməsi müddəası kimi təfsir edilə bilməz.
7.93. “Köklənən” (6) – çoxkeçidli “lazer”in fasiləsiz diapazon intervalında bütün dalğa uzunluqlarında şüa generasiyası prosesi. “Lazer”in bir keçidi daxilində diskret dalğaların generasiyasının bəzi xəttinin seçilməsi imkanı olan “lazer”lər “köklənən” “lazer” hesab edilmir.
7.94. “Kriptoqrafik aktivləşdirmə” (5) – aşağıdakı hər hansı biri ilə əlaqədar olan, istehsalçı tərəfindən malla bilavasitə birləşdirilmiş etibarlı (təhlükəsiz) mexanizm vasitəsilə malın kriptoqrafiya imkanlarını aktivləşdirən və blokunu açan hər hansı bir texnikanı ifadə edir:
1. malın yeganə nümunəsi ilə; və ya
2. malın bir neçə nümunəsi olduğu halda, eyni sifarişçisi ilə.
1.“Kriptoqrafik aktivləşdirmə” texnikaları və mexanizmləri aparat vasitələri, “proqram təminatı” və ya “texnologiya” halında həyata keçirilə bilər.
2. “Kriptoqrafik aktivləşdirmə” üçün mexanizmlərinə seriyalı nömrələr əsasında lisenziyalı açarlar və ya rəqəmsal imzalı sertifikatlar kimi autentifikasiya alətləri aid edilə bilər.
7.95. “Kriptoqrafiya” (5) – informasiyanın məxfiləşdirilməsinin, dəyişdirilməsinin və ya gizli istifadəsinin qarşısını almaq məqsədilə prinsipləri, vasitələri və metodları əhatə edən elmdir. “Kriptoqrafiya” bir və ya bir neçə məxfi parametrin (məsələn, dəyişən kriptoqrafik kəmiyyətlərin) istifadəsi ilə informasiyanın dəyişdirilməsi ilə və ya əlaqədar açarlarla idarə edilməsi ilə məhdudlaşdırılır.
Qeyd. “Kriptoqrafiya” məlumatların təsbit edilmiş sıxılma və ya kodlaşdırma metodlarını əhatə etmir.
1. Məxfi parametr – başqalarından gizli saxlanılan və ya müəyyən qrup şəxslərin bildiyi konstanta və ya açardır.
2. Təsbit edilmiş – xaricdən verilən parametrləri (məsələn, kriptoqrafik parametrləri və ya açarın parametrlərini) qəbul edə bilməyən və istifadəçi tərəfindən dəyişdirilə bilməyən kodlaşdırma və ya sıxlaşdırma alqoritmi.
7.96. “Kritik temperatur” (1, 3, 5) – konkret “ifratkeçirici” materialın (bəzən keçid temperaturu kimi adlanan) elektrik cərəyanı verildikdə elektrik müqavimətinin tamamilə itirilməsi zamanı yaranan temperatur.
7.97. “Kütləvi iğtişaşların qarşısının alınması üçün vasitələr” (1, 10 – ML7) – insanlar üzərində tətbiq edildiyi zaman sürətli qıcıqlandırıcı reaksiyalar və fiziki diskomfort yarada bilən, təsiri qısa müddətli olan və kütləvi iğtişaşlar zamanı hadisələrin gedişatına nəzarət üçün istifadə olunan maddələr.
Texniki qeyd. “Kütləvi iğtişaşların qarşısının alınması üçün vasitələr”ə gözyaşardıcı qazlar da daxildir.
7.98. “Kvant kriptoqrafiya” (5) – fiziki sistemin kvant-mexaniki xassələrinin (kvant optikası, sahənin kvant nəzəriyyəsi və ya kvant elektrodinamikası ilə tənzimlənən fiziki xassələr daxil olmaqla) ölçülməsi vasitəsilə müştərək istifadəli “kriptoqrafiya” açarının yaradılması üçün tətbiq edilən texniki üsulların cəmi.
7.99. “Lazer” (0, 1, 2, 3, 5, 6, 7, 8, 9, 10 – ML9, ML13, ML17, ML19) – stimullaşdırılmış şüa emissiyası vasitəsilə gücləndirilən ardıcıl (koherent) işıq şüasını fəzada, eləcədə zaman müddətində yarada bilən məhsul.
Xüsusi qeyd. Həmçinin “kimyəvi lazer”ə, “fasiləsiz lazer”ə, “impuslu lazer”ə, “ifratgüclü lazer”ə baxın.
7.100. “Lent” (1) – adətən əvvəlcədən qatranla hopdurulmuş, növbəli və ya eyni istiqamətli “monoliflər”dən, tellərdən, “dəstə”lərdən “ciyə”lərdən (jqut) və ya “iplik”lərdən və s. ibarət material.
Xüsusi qeyd. Tel – bir-birinə təqribən paralel olan “monoliflər”dən (adətən sayı 200- dən çox olan) ibarət dəstə.
7.101. “Lifli və ya sapaoxşar materiallar”a (0, 1, 2, 8, 9, 10 – ML13) aşağıdakılar daxildir:
a) arası kəsilməyən “monoliflər”;
b) arası kəsilməyən “iplik”lər və “dəstə”lər;
c) “lent”lər, parçalar, lifli matlar və həcmli toxumalar;
d) doğranmış liflər, ştapel lifləri və bir-birinə bağlanmış lifli təbəqələr;
e) istənilən uzunluqda mono və ya polikristalik sapaoxşar kristallar;
f) aromatik poliamiddən ibarət lif kütləsi.
7.102. “Lokal şəbəkə” (4, 5) – aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan məlumat ötürmə sistemi:
a) ixtiyari sayda müstəqil informasiya qurğularının bir-biri ilə birbaşa əlaqə qurmasına imkan verən; və
b) orta ölçülü coğrafi zona ilə məhdudlaşdırılmış (məsələn, xidməti binanın, zavodun, binalar qrupunun və ya anbar binasının hüdudunda).
Xüsusi qeyd. İnformasiya qurğuları- rəqəmsal məlumatların ardıcıllığını ötürə və qəbul edə bilən avadanlıq.
7.103. “Maksimum güc” (6) – “impuls müddəti”ndə əldə edilən gücün ən yüksək qiyməti.
7.104. “Maksimum məhsuldarlıq” (“Adjusted Peak performance - APP”) (4) – “rəqəmsal kompüter”lərin 64 və ya daha çox mərtəbəli mürəkkəb sürüşən nöqtəli vurma və bölmə əməllərinin həyata keçirdiyi və saniyədə sürüşən nöqtəli 10 əməliyyat vahidləri ilə çəkilmiş kütlə TeraFlop-larda (WT) təshih edilmiş maksimum məhsuldarlığı ifadə edilir.
7.105. “Maqnit qradiometrləri” (6) – qurğuya aid olmayan xarici mənbələrin maqnit sahələrinin fəza dəyişikliklərini ölçmək üçün nəzərdə tutulmuş qurğular. Maqnit qradiometrləri çoxlu maqnitometrlərdən və onlarla əlaqəli olan, çıxışında maqnit sahənin qradiyentini ölçən elektron blokdan ibarət olur.
Xüsusi qeyd. Həmçinin “daxili maqnit qradiometr”ə baxın.
7.106. “Maqnitometrlər” (6) – qurğuya aid olmayan xarici mənbələrin maqnit sahələrini ölçmək üçün işlənmiş qurğular. Maqnitometrlər ayrıca maqnit sahəsinin ölçü elementindən və onlarla əlaqəli olan, çıxışda maqnit sahəni ölçən elektron blokdan ibarət olur.
7.107. “Matris” (1, 2, 8, 9) – hissəciklər, sapşəkilli kristallar və ya liflər arasındakı boşluğu dolduran bütöv faza.
7.108. “Məsafədən elektrik idarəetmə sistemi” (7) – idarəetmə orqanlara/icra mexanizmlərinə göndərilən komanda siqnalları elektrik siqnallar halında olan uçuş zamanı “uçuş aparatı”nın idarəedilməsi üçün əks rabitəni istifadə edən uçuşun ilkin rəqəmsal idarəetmə sistemidir.
7.109. “Məsafədən optik idarəetmə sistemi” (7) – idarəetmə orqanlara/icra mexanizmlərinə göndərilən komanda siqnalları optik siqnallar halında olan uçuş zamanı “uçuş aparatı”nın idarəedilməsi üçün əks rabitəni istifadə edən uçuşun ilkin rəqəmsal idarəetmə sistemidir.
7.110. “Mikrodalğalı monolit inteqral sxem” (“MMIC”) (3, 5) – mikrodalğa və ya millimetr dalğa tezliklərində işləyən “monolit inteqral sxem”dir.
7.111. “Mikrokompüter mikrosxemi” (3) – ümumi təyinatlı komandaları yerinə yetirməklə daxili yaddaşda saxlanılan məlumatları emal etməyə qadir olan hesab-məntiq qurğusu (ALU) olan “monolit inteqral sxem” və ya “çoxkristallı inteqral sxem”.
Xüsusi qeyd. Daxili yaddaş xarici yaddaşın hesabına genişləndirilə bilər.
7.112. “Mikroorqanizmlər” (1, 2) – “təcrid edilmiş canlı kulturalar” və ya canlı substansiya da daxil olmaqla bu kulturalarla qəsdən yoluxdurulmuş və ya çirkləndirilmiş materiallar formasında olan təbii və ya modifikasiya edilmiş bakteriyalar, viruslar, mikoplazmalar, rikketsiyalar, xlamidiyalar və ya göbələklər.
7.113. “Mikroprosessor mikrosxemi” (3) – xarici yaddaşdan daxil olan ümumi təyinatlı təlimatların ardıcıllığını yerinə yetirən hesab-məntiq qurğusu (ALU) olan “monolit inteqral sxem” və ya “çoxkristallı inteqral sxem”.
Xüsusi qeyd 1. “Mikroprosessor mikrosxemi”ndə adətən istifadəçiyə əlçatan operativ yaddaşı olmur, lakin məntiq funksiyalarının icrası zamanı mikrosxemin yaddaşından istifadə edilə bilər.
Xüsusi qeyd 2. “Mikroprosessor mikrosxemi”n funksiyasının icrası məqsədilə birlikdə işlədilməsi üçün nəzərdə tutulan inteqral mikrosxem komplektləri də bu terminin əhatə dairəsinə aiddir.
7.114. “Miqyas əmsalı” (7) (hiroskopun və ya akselerometrin) – çıxış siqnalının dəyişməsinin ölçülən giriş siqnalının dəyişməsinə nisbəti. Miqyas əmsalı adətən, giriş siqnalının verilən diapazon daxilində dəyişməsi əsasında alınan məlumatlara müvafiq ən kiçik kvadratlar üsulu ilə çəkilən düz xəttin əyilmə dərəcəsi olaraq dəyərləndirilir.
7.115. “Monoliflər” (1) (və ya sap) – adətən diametri bir neçə mikrometr olan lifin ən kiçik tərkib hissəsi.
7.116. “Monolit inteqral sxem” (3) – aşağıdakı aktiv və/(və ya) passiv sxem elementlərinin kombinasiyası:
a) kristal (çip) kimi də adlandırılan ayrı bir yarımkeçirici materialın parçasının üzərinə və ya içinə diffuziya, implantasiya və ya çökmə proseslər vasitəsilə formalaşdırılmış;
b) ayrılmaz şəkildə birləşdirilmiş kimi hesab edilə bilən; və
c) sxem funksiyalarını yerinə yetirən.
Xüsusi qeyd. Sxem elementi - elektron sxemin vahid aktiv və ya passiv funksional hissəsi (məsələn, diod, tranzistor, rezistor, kondensator və s.).
7.117. “Monospektral təsvir sensorları” (6) – təsvir haqqında informasiyanı bir diskret spektr diapazonunda ala bilən sensorlar.
7.118. “Multispektral təsvir sensorları” (6) - təsvir haqqında iki və ya daha çox diskret spektrli diapazonda eyni anda və ya ardıcıl olaraq məlumat toplaya bilən sensorlar. 20-dən artıq diskret spektr diapazonunda təsvir siqnalların formalaşdırırıcıları hiperspektrli təsvir sensorları kimi tanınır.
7.119. “Mühərriklərin tam avtonomlaşmış elektron-rəqəmsal idarəetmə sistemləri” (“FADEC”) (9) – qaz-turbin mühərriklərin işə salınmasından söndürülməsinə qədər onları həm normal şəraitdə, həm də qəza vəziyyətində avtonom idarə edə bilən rəqəmsal elektron sistem.
7.120. “Mülki uçuş aparatı”, “mülki uçuş aparatları” (1, 3, 4, 7, 10 – ML4, ML10) – Azərbaycan Respublikası və ya Vassenar razılaşmalarına üzv dövlətlərin mülki aviasiya orqanları tərəfindən öz təyinatına görə uçuşa yararlılıq sertifikatlaşma siyahılarında təyinatına görə qeyd edilən mülki, fərdi və ya biznes məqsədləri üçün istifadə olunan “uçuş aparatı”dır.
Xüsusi qeyd. Həmçinin “uçuş aparat”a da baxın.
7.121. “Nüvə reaktoru” (0, 10 – ML9, ML17) – idarəolunan və öz-özünü təmin edən zəncirvari bölünmə reaksiya rejimində işləyə bilən reaktordur. “Nüvə reaktoru”na reaktor gövdəsinin daxilində olan və ya ona bilavasitə birləşdirilmiş bütün elementlər, aktiv zonada enerji səviyyəsini idarə edən avadanlıq və adətən daxilində reaktorun aktiv zonasının birinci konturunun istilik daşıyıçısı olan, onunla bilavasitə təmas edən və ya onu idarə edən komponentlər daxildir.
7.122. “Obyekt kodu” (PTÜQ) – bir və ya daha çox proseslərin (“əsas kod”a (proqram dili)) uyğun təqdimatının avadanlıq tərəfindən yerinə yetirilən icra forması.
7.123. “Optik inteqral sxem” (3) – tərkibində, fotosensor və ya fotokatod kimi işləmək üçün və ya optik və ya elektrooptik funksiyanı (funksiyaları) icra etməsi üçün bir və ya daha çox hissəsi olan “monolit inteqral sxem” və ya “hibrid inteqral sxem”.
7.124. “Optik kommutasiya” (5) – elektrik siqnallara çevrilmədən optik siqnalların marşrutraşdırılması və ya kommutasiyası.
7.125. “Orta çıxış gücü” (6) – saniyələrdə ifadə edilən ardıcıl impuls sırasının buraxılması müddətinə bölünən Coulda ifadə edilən “lazer”in tam çıxış gücü. Müntəzəm aralıqlı impuls sırası üçün orta çıxış gücü Coulda ifadə edilən tək impulsda “lazer”in tam çıxış enerjisinin Hersdə ifadə edilən impulsun tezliyinə vurma hasilinə bərabərdir.
7.126. “Ölçmə qeyri-müəyyənliyi” (2) – 95% ehtimalı ilə ölçülən göstəricinin dəqiq qiymətinin yer aldığı, ölçülən qiymətin yanındakı diapazonu müəyyən edən xarakteristikadır. Ona kompensasiya edilməmiş sistematik xətalar, kompensasiya edilməmiş lüft və təsadüfi xətalar da daxil edilir (mənbə - ISO 10360-2).
7.127. “Partlayıcı maddələr” (1, 10 – ML8, ML18) – dağıtma və digər məqsədlərlə partladılma üçün tələb olunan ilkin, tətikləyici və ya döyüş başlıqlarının partlayıcı yükü kimi istifadə edilən bərk, maye və ya qaz halında maddələr və ya onların qarışıqları.
7.128. “Peyk naviqasiya sistemi” (5, 7, 10 – ML11) – yerüstü stansiyalardan, peyk qruplarından və qəbuledicilərdən ibarət olan, peyklərdən əldə edilmiş siqnalların əsasında qəbuledicilərin yerinə hesablaya bilən sistem. Buraya, qlobal naviqasiyası peyk sistemləri (GNSS) və regional peyk naviqasiya sistemləri (RNSS) daxil edilir.
7.129. “Pilotsuz uçuş aparatı”/ “Pilotsuz uçuş aparatları” (“UAV”) (9, 10 – ML10) – bortunda pilot olmadan avtonom rejimdə uçan və ya məsafədən idarə edilən hava gəmisi.
7.130. “Pirotexnika”, “pirotexniki” (10 – ML4, ML8) yandırıldığı zaman intensivliyi idarə edilən yüksək enerjili kimyəvi reaksiyaya girən, müəyyən zaman ləngiməsini təmin edən və istilik, səs, tüstü, görünən işıq və ya infraqırmızı şüalanmanın yaradılması üçün nəzərdə tutulmuş bərk və ya maye yanacaqların və oksidləşdiricilərin qarışıqları. Piroforlar tərkibində oksidləşdiricilər olmayan və hava ilə təmas etdiyi zaman öz-özünə alışan pirotexnikanın altsinifidir.
7.131. “Prekursorlar” (10 – ML8) – partlayıcı maddələrin istehsalında istifadə edilən xüsusi kimyəvi maddələr.
7.132. “Proqram” (1, 7) – elektron kompüter tərəfindən icra edilə bilən formada prosesi həyata keçirmək və ya çevirmək üçün təlimatlar ardıcıllığıdır.
7.133. “Proqram təminatı” (ÜTQ, 0 – 9, 10 – ML4, ML11, ML21) – istənilən real məlumat daşıyıcısına yazılmış bir və ya birdən çox “proqram”lardan və ya mikroproqramlardan ibarət olan dəst.
Xüsusi qeyd. Mikroproqramlar – təlimat reyestrinə qeyd edilmiş istinad təlimatı ilə icrası başlanan xüsusi yaddaşda saxlanılan elementar təlimatlar ardıcıllığı.
7.134. “Radar spektrinin genişləndirilməsi” (6) – nisbətən ensiz tezlik zolağına malik olan siqnalın təsadüfi və ya psevdotəsadüfi kodlama metodları vasitəsilə daha geniş zolaqlı tezliyə çevrilməsi məqsədilə siqnal enerjisinin bölüşdürülməsində tətbiq edilən istənilən modulyasiya metodu.
7.135. “Radar tezliyinin dəyişdirilməsi” (6) – impulslar və ya impuls qrupları arasında psevdotəsadüfi ardıcıllığa uyğun olaraq radar ötürücüsünün aparıcı tezliyini dəyişən, impus tezliklərinin zolaq eninə bərabər və ya daha çox qiymətə dəyişməsi ilə baş verən hər hansı bir metod.
7.136. “Raketlər” (1, 2, 3, 6, 7, 9) – ən azı 500 kq-lıq faydalı yükü ən azı 300 km məsafəyə çatdıra bilən mürəkkəb reaktiv sistemləri və pilotsuz uçuş aparatları sistemləridir.
7.137. “Raket yanacağı” (10 – ML8) – mexaniki işin görülməsi üçün böyük həcmdə isti qazların hasili ilə intensivliyi tənzimlənən kimyəvi reaksiyaya girən maddələr və ya onların qarışıqları.
7.138. “Real zaman rejimində emal” (6) – kənar hadisə ilə sistemin oyanması nəticəsində sistemin yüklənmə səviyyəsindən asılı olmayaraq zəmanətli reaksiya müddəti ərzində əldə olunan qaynaqların bir funksiyası kimi lazımi xidmət səviyyəsini təmin edən kompüter sisteminin məlumatlarının işlənməsi.
7.139. “Rəqəmsal kompüter” (4, 5, 10 – ML21) – bir və ya birdən çox diskret dəyişkən formasında aşağıdakı bütün funksiyaları icra edə bilən cihaz:
a) məlumatları qəbul etmək;
b) məlumatları sabit və ya dəyişdirilən (təzədən yazılan) məlumat daşıyıcılarında saxlamaq;
c) dəyişdirilə bilən ardıcıl yazılmış təlimatlar vasitəsilə məlumatları emal etmək; və
d) məlumatın çıxarılmasını təmin etmək.
Xüsusi qeyd. Ardıcıl yazılmış təlimatların dəyişdirilməsinə sabit yaddaş qurğularının əvəzlənməsi daxildir, lakin naqil birləşmələrinin və ya qarşılıqlı bağlantılarının fiziki dəyişilməsi daxil deyildir.
7.140. “Rəqəmsal ötürülmə sürəti” (terminlər) – bilavasitə istənilən növ mühitdən bilavasitə ötürülən, bitlərlə ifadə edilən informasiyanın ötürülmə sürəti.
Xüsusi qeyd. Həmçinin “rəqəmsal ötürülmənin ümumi sürətinə” baxın.
7.141. “Rəqəmsal ötürülmənin ümumi sürəti” (5) – rəqəmsal ötürmə sistemində zaman vahidində müvafiq avadanlıqlar arasında ötürülən, kanalın kodlaşdırılması, əlavələr və s. də daxil olmaqla bitlərin ümumi miqdarı.
Xüsusi qeyd. Həmçinin “rəqəmsal ötürülmə sürəti”nə baxın.
7.142. “Rəqəmli proqram idarəetmə” (2) – adətən prosesin gedişində daxil edilən rəqəmli məlumatlardan istifadə edən cihaz vasitəsilə prosesin avtomatik idarə edilməsi (mənbə - ISO 2382:2015 ).
7.143. “Robot” (2, 8, ML17) – fasiləsiz və ya müəyyən nöqtələr arasında hərəkət edən, sensordan istifadə edə bilən və aşağıdakı bütün xarakteristikalara malik olan manipulyasiya mexanizmi:
b) üçölçülü fəzada yerinə yetirilən dəyişkən hərəkətlər vasitəsilə materialı, detalları, alətləri və ya xüsusi qurğuları yerləşdirmək və ya istiqamətləndirmək qabiliyyəti;
c) qapalı və ya açıq konturlu üç və ya daha çox servomühərrikləri, o cümlədən addım prinsipi ilə işləyən mühərriki olan; və
d) öyrət/işlət metodu və ya proqramlaşdırılan məntiqi kontroller ola bilən elektron kompüter vasitəsilə, yəni mexaniki müdaxilə olmadan “istifadəçi tərəfindən proqramlaşdırıla bilən”.
Xüsusi qeyd. Yuxarıdakı tərif aşağıdakı cihazlara şamil edilmir:
1. yalnız əllə və ya teleoperator tərəfindən idarə edilən manipulyasiya mexanizmləri;
2. avtomatlaşdırılmış hərəkət edən qurğuların da daxil olduğu, sabit əməliyyat ardıcıllığı ilə hərəkət edən, mexaniki təsbit edilmiş proqramlaşdırılan hərəkətləri icra edən. Mexaniki hərəkət proqramı ştift və ya yumrucuq kimi sabitləşdiricilərlə mexaniki məhdudlaşdırılır. Hərəkətin ardıcıllığı və trayektoriyanın və ya bucağın seçimi mexaniki, elektron və ya elektrik vasitələrlə dəyişdirilə bilməz;
3. mexaniki olaraq sabitləşdirilmiş proqramlaşdırılan hərəkətləri icra edə bilən hərəkətli qurğuların daxil olduğu mexaniki idarə olunan dəyişkən əməliyyat ardıcıllığına malik manipulyasiya mexanizmləri. Mexaniki hərəkət proqramı ştift və ya yumrucuq kimi mövqeyi dəyişdirilə bilən mexaniki məhdudlaşdırıcılarla sabitləşdirilir. Hərəkətin ardıcıllığı, trayektoriyası və ya bucağı proqramın konkret strukturu çərçivəsində dəyişdirilə bilər. Proqramın bir və ya bir neçə koordinat oxu istiqamətindəki hərəkətlə əlaqədar dəyişdirilməsi və ya strukturunun modifikasiyası (məsələn, ştiftlərin yerinin dəyişdirilməsi və ya yumrucuqların dəyişdirilməsi) ancaq mexaniki əməliyyatlar vasitəsilə həyata keçirilir;
4. servomühərriklə idarə edilməyən mexaniki olaraq sabitləşdirilmiş proqramlaşdırılan hərəkətləri icra edə bilən hərəkətli qurğuların daxil olduğu mexaniki idarə olunan, dəyişkən əməliyyat ardıcıllığına malik manipulyatorlar. Proqramı dəyişdirilə bilsə də, əməliyyatların ardıcıllığı mexaniki cəhətdən təsbit olunmuş cüt çıxışlı elektrik cihazları və ya yerləri dəyişdirilə bilən sabitləşdiricidən gələn ikili (binar) siqnallar vasitəsilə dəyişdirilə bilər;
5. dekart koordinat sistemində işləyən, materialların saxlanılması üçün bunkerlərin şaquli quruluşunun ayrılmaz hissəsi kimi hazırlanmış və bunkerlərin daxilindəki məhsulların yüklənməsini və ya boşaldılmasını təmin etmək üçün nəzərdə tutulmuş, manipulyasiya mexanizmlərinə aid olunan, perfokart qəbuledicisi olan qaldırıcı qurğular.
7.144. “Sabit ölçmə rejiminə çatma müddəti” (6) - (həmçinin qravimetrin cavab müddəti kimi də adlandırılır) platformanın məcburi sürətlənmənin (yüksək tezlikli küy) arzuolunmaz effektlərinin azalması üçün sərf olunan müddətdir.
7.145. “Sabitlik” (7) – sabit temperatur şərtlərində ölçülən kalibrlənmiş qiymətə görə təkrar ölçülən eyni parametrin standart kənara çıxması (1 siqma). O həmçinin zaman funksiyası kimi də ifadə oluna bilər.
7.146. “Sabit vəziyyət rejimi” (9) – ətraf mühitin temperaturu və mühərrikin giriş təzyiqi sabit olduqda, dartı gücü, dəqiqədə dövrlərin sayı və s. kimi mühərrik parametrlərində əhəmiyyətli kənaraçıxmaların olmadığı mühərrikin iş şəraitini müəyyən edir.
7.147. “Sərt idenfikatorlar” (5) – fərdi şəxsə aid olan məlumatlar və ya məlumat toplusu (məsələn, ad, soyad, elektron poçt ünvanı, poçt ünvanı, telefon nömrəsi və ya qrup aidiyyətı).
7.148. “Siqnal analizatorları” (3) – çoxtezlikli siqnalın təktezlikli modasının əsas xarakteristikalarının ölçülməsi və əks edilməsı üçün cihazlar.
7.149. “Siqnalın emalı” (3, 4, 5, 6) – vaxt aralığı daxilində sıxılma, süzülmə, parametrin qiymətləndirilməsi, seleksiya, korrelyasiya, burma və bir nümayiş sahəsindən digərinə çevrilməsi (məsələn, sürətli Furye və ya Uolş çevrilmələri) kimi məlumat daşıyan alqoritmlər vasitəsilə kənardan daxil olan siqnalların işlənməsi.
7.150. “Simmetrik alqoritm” (5) – həm şifrələmə, həm də şifrə açma üçün eyni açardan istifadə edən kriptoqrafik alqoritm.
Xüsusi qeyd. “Simmetrik alqoritm”lərdən adətən informasiyanın məxfiləşdirilməsi məqsədilə istifadə edilir.
7.151. “Spektral həssaslıq” (6) – spektral həssaslıq (mA/Vt) = 0,807 x (nm-də dalğa uzunluğu) x kvant effektivlik (QE).
Texniki qeyd. Kvant effektivliyi (QE) adətən faizlə ifadə edilir, lakin bu düsturun məqsədləri üçün QE 1-dən az olan onluq ədədi kimi ifadə edilir, məsələn, 78% - 0,78-ə uyğundur.
7.152. “Spektrin genişləndirilməsi” (5) – nisbətən dar zolaqlı rabitə kanalının enerjisinin daha geniş enerji spektr boyunca genişləndirilməsi metodu.
7.153. “Spektrin genişləndirilməsi” radar (6) – “radar spektrinin genişləndirilməsi”nə baxın.
7.154. “Suborbital kosmik gəmi” (9) – aşağıdakı uçuşlar üçün hazırlanmış, insanların və ya yüklərin daşınması üçün nəzərdə tutulmuş korpusu olan gəmi:
a) stratosferdən yuxarı yüksəkliklərdə fəaliyyət göstərən;
b) qeyri-orbital trayektoriyanı yerinə yetirən; və
c) insanlar və ya yüklə birlikdə Yerə qaytarılan.
7.155. “Superərintilər” (2, 9) – 400 MPa təzyiqdə qırılmaya qədər istismar müddəti 1000 saatdan çox olan və 922 K (649C) temperaturda gərilməyə müqavimət həddi 850 MPa-dan çox olan nikel, kobalt və ya dəmir əsaslı ərintilər.
7.156. “Şəbəkəyə giriş kontrollerləri” (4) – paylanmış kommutasiya şəbəkəsinin fiziki interfeysidir. O, ötürmə nəzarəti ilə (məsələn, aparıcı tezliyə nəzarət və ya aşkar edilməsi) eyni rəqəmsal sürətində ümumi mühitdən istifadə edir. Hər hansı digərindən asılı olmayaraq, ona ünvanlanmış məlumat paketlərini və ya məlumat qruplarını (məsələn, IEEE 802) seçir. Bu sistemə girişi təmin etmək üçün kompüterə və ya telekommunikasiya avadanlığına inteqrasiya oluna bilən vahid yığmadır.
7.157. “Texnologiya” (ÜTQ, NTQ, 0 – 9, 10 – ML22) – məhsulun “işlənmə”si, “istehsal”ı və ya “tətbiq”i üçün tələb olunan xüsusi informasiya. Bu informasiya texniki məlumatlar və ya texniki dəstək formasında da ola bilər.
Xüsusi qeyd 1. Texniki dəstək təlimat vermə, vərdişlərin əldə edilməsi, təlim, istehsalat bilikləri və məsləhət xidmətləri halında ola bilər və buraya texniki məlumatların ötürülməsi də daxil edilə bilər.
Xüsusi qeyd 2. Texniki məlumatlar əllə yazılı və ya disk, lent, daimi yaddaş qurğu kimi digər məlumat saxlama vasitələrinə qeyd edilmiş surətlər, planlar, diaqramlar, modellər, düsturlar, cədvəllər, texniki layihələr, spesifikasiyalar, istifadəçi üçün təlimatlar formalarında ola bilər.
7.158. “Təcridedici” (9) – reaktiv mühərrik komponentlərində, yəni gövdəyə, ucluğun (soplo), hava yığıcılarında, gövdə diafraqmalarında tətbiq edilən və tərkibində təcridedici və ya odadavamlı doldurucu olan vulkanizasiya edilmiş və ya yarıvulkanizasiya edilmiş qarışıq rezindən ibarət lövhələr aid edilir. Bura, həmçinin gərginlik kompensatorları və qoruyucu manjetlərdə da aid edilə bilər.
7.159. “Təcrid edilmiş canlı kulturalar” (1) – qeyri-aktiv formada və quru preparatlar formasında saxlanılan canlı kulturalar.
7.160. “Tezliyin dəyişmə müddəti” (3) – aşağıdakı hər hansı bir xarakteristikaya nail olmaq üçün çıxış siqnalının bir tezlikdən digər tezliyə keçmək üçün tələb olunan müddət (yəni ləngimə müddəti):
a) 1 GHs-dən az olan son xüsusi çıxış gücü üçün ±100 Hs; və ya
b) 1 GHs və ya daha çox olan son xüsusi çıxış gücü üçün milyonun ±0,1 hissəsi.
7.161. “Tezliyin sıçrayışlı köklənməsi” (5, 6) – diskret sıçrayışların təsadüfi və ya psevdotəsadüfi ardıcıllığı vasitəsilə müəyyən bir rabitə kanalının ötürülmə tezliyinin yenidən köklənməsi ilə baş verən “spektrin genişlədirilməsi”nin formasıdır.
7.162. “Təbəqəli inteqral sxem” (3) – təcridedici “altlığ”ın üzərinə nazik və ya qalın təbəqənin çəkilməsi vasitəsilə yaradılmış sxem elementlərindən və metal qarşılıqlı bağlantılardan ibarət olan dəst.
Xüsusi qeyd. Sxem elementi - bir diod, bir tranzistor, bir rezistor, bir kondensator və s. kimi elektron sxemin vahid aktiv və ya passiv funksional hissəsi.
7.163. “Təbii uran” (0) – təbiətdə rast gəlinən izotoplar qarışığından ibarət olan uran.
7.164. “Təkistiqamətli mövqeləşmənin təkrarlanma qabiliyyəti” (2) - dəzgahın ayrı-ayrı oxlarının İSO 230-2:2014 standartın 3.21-ci bəndi və ya onun milli ekvivalenti ilə müəyyən olunan R↑ və R↓(irəli və geriyə) göstəricilərinin ən kiçik qiyməti.
7.165. “Təkrarlılıq” (7) – şərtlərin dəyişdirilməsi ilə və ya işləməyən zaman dəyişikliklər arasında baş verən eyni işçi şərtlərdə eyni göstəricinin təkrar ölçmələri arasındakı uyğunluq.
7.166. “Tələb olunan” (ÜTQ, 3, 5, 6, 7, 9, 10 – ML22) – “texnologiya” üçün tətbiq edildikdə, nəzarət edilən məhsuldarlıq səviyyələrinin, xarakteristikalarının və ya funksiyalarının əldə edilməsinə və ya artırılmasına imkan verən “texnologiya”nın yalnız bir hissəsidir. “Tələb olunan” belə “texnologiya” müxtəlif mallara aid edilə bilər.
7.167. “Təsadüfi bucaq dreyfi” (7) – ağ səsin bucaq sürətinin təsiri nəticəsində zamanla toplanan bucaq səhvi (IEEE STD 528-2001).
7.168. “Təsvirin gücləndirilməsi üçün birinci nəsil elektron-optik çeviricilər” (10 – ML15) – giriş və çıxış lifli optikanı və ya frontal şüşələri, çox qələvili fotokatodları (S-20 və ya S-25) istifadə edən, lakin mikrokanal lövhələri olmayan elektrostatik fokuslanmış borular.
7.169. “Tətbiq” (ÜTQ, NTQ, 0 – 9) – istismar, montaj işləri (yerlərdə quraşdırma daxil olmaqla), texniki xidmət (yoxlama), təmir, əsaslı təmir və bərpa etmə.
7.170. “Toksinlərin tərkib hissələri” (1) – bütöv “toksin”in quruluşca və funksional ayrılmış tərkib hissəsi.
7.171. “Toksin”, “toksinlər” (1, 2) – patoloji nümunələr, taxıl, qida məhsulları və ya “mikroorqanizmlər”in toxum fondu kimi digər materialların kontaminantları olan toksinlər istisna olmaqla, hazırlanma şəklindən asılı olmayan məqsədli şəkildə təcrid edilmiş preparatlar və ya qarışıqlar şəklində toksinlər.
7.172. “Uçuş aparatı”, “uçuş aparatları” (1, 6, 7, 9, 10 – ML1, ML8, ML10, ML14) – sabit qanadlı, dönən qanadlı, fırlanan qanadlı (helikopter), dönən aparıcı vintli və ya oxşəkilliyi dəyişilən qanadlara malik olan uçan nəqliyyat vasitəsi.
Xüsusi qeyd. Həmçinin “mülki uçuş aparatları”na da baxın.
7.173. “Uçuşun aktiv idarəetmə sistemləri” (7) – avtomatik nəzarətin aparılması məqsədilə bir neçə ölçü sensorunun çıxış siqnallarının müstəqil işlənməsi və tələb olunan xəbərdarlıq təlimatlarının verilməsi vasitəsilə “uçuş aparatı”nın və raketin arzuolunmaz kənara çıxmalarının və ya quruluş yüklənmələrinin qarşısını almaq üçün fəaliyyət göstərən sistemlər.
7.174. “Uçuşun ümumi idarəetməsi” (7) – real zaman rejimində vəzifələr, nasazlıqlar və ya digər “uçuş aparatları” haqqında məlumatların dəyişməsinə reaksiya verən, qarşıda qoyulmuş məqsədlərin yerinə yetirilməsi məqsədilə “uçuş aparatı”nın uçuş parametrlərinin və uçuş trayektoriyasının avtomatik idarə edilməsi.
7.175. “UF6-ya qarşı korroziyayadavamlı materiallar” (0) – mis, mis ərintiləri, paslanmayan polad, alüminium, alüminium oksid, alüminium ərintiləri, nikel və tərkibində 60 kütlə % və ya daha çox nikel olan ərintilər və flüorlaşdırılmış karbohidrogenlərin polimerləri.
7.176. “Üçölçülü inteqral sxem” (3) – qurğuların altlıqları arasında qarşılıqlı əlaqənin yaradılması üçün ən azı bir kristaldan tamamilə keçən qatlararası keçid dəlikləri olan bir-biri ilə birləşdirilmiş yarımkeçirici kristalların və ya qurğunun aktiv səthlərinin dəstini ifadə edir. Qatlararası keçid dəlikləri elektrik birləşmələrini təmin edən daxili sərhəddir.
7.177. “Ümumi cərəyan sıxlığı” (3) – solenoidin köndələn kəsiyinin ümumi sahəsinə (ifratkeçirici sarğılar, ifratkeçirici sarğıların daxil olduğu metal matris, örtük materialı, soyutma kanalı və s. daxil olmaqla) bölünən solenoidin amper-sarğılarının ümumi sayı (yəni sarğılarının sayının hər sarğıdan keçən maksimum cərəyan sayına vurma hasili).
7.178. “Üst bandaj” (9) – mühərrik turbinin gövdəsinin daxili səthinə bərkidilmiş stasionar halqalı komponent (bütöv və ya seqmentli) və ya sabit və fırlanan komponentlər arasında ilk öncə qaz keçirməyən sıxlaşmanı təmin edən turbin kürəyinin xarici ucunda yerləşən element.
7.179. “Üzv dövlətlər” (7, 9) – Vassenar razılaşmalarını imzalamış dövlətlər (www.wassenaar.org baxın).
7.180. “Vaksin” (1) – istehsalçı və ya istehlakçı ölkənin səlahiyyətli orqanları tərəfindən verilmiş lisenziyası və ya satış və kliniki praktikada istifadəsi üçün icazəsi olan farmakoloji kompozisiyaya malik, peyvənd olunan şəxslər arasında xəstəliklərin profilaktikası üçün insanlarda və ya heyvanlarda qoruyucu immun cavabının stimullaşdırılması üçün nəzərdə tutulmuş tibbi məhsul.
7.181. “Yanacaq elementləri” (8, 10 – ML17) – xarici mənbədən yanacaq alaraq kimyəvi enerjini sabit elektrik cərəyanına ( DC ) birbaşa çevirən elektrokimyəvi qurğu.
7.182. “Yerdəyişmə” (akselerometrin) (7) – başlanğıc fırlanma və ya sürətlənmə ilə qarşılıqlı əlaqəsi olmayan, verilmiş zaman ərzində verilmiş iş rejimlərində ölçülən akselerometrin çıxış siqnalının orta qiyməti. “Yerdəyişmə” adətən saatda qram və ya saniyədə metrdə (q və ya m/san) ifadə edilir (IEEE Std 528-2001) (bir mikroqram 1x10 q-a bərabərdir).
7.183. “Yerdəyişmə” (hiroskopun) (7) – başlanğıc fırlanma və ya sürətlənmə ilə əlaqəsi olmayan, verilmiş zaman ərzində verilmiş iş rejimlərində ölçülən hiroskopun çıxış siqnalının orta qiyməti. “Yerdəyişmə” adətən saatda dərəcə kimi ifadə olunur (dərəcə/saat) (IEEE STD 528-2001).
7.184. “Yoxsullaşdırılmış uran” (0) – tərkibində təbii uranla müqayisədə kütlənin faiz nisbəti ilə daha az uran-235 izotopun olduğu uran.
7.185. “Yönəltmə sistemləri” (7) – trayektoriyanın korreksiyası üçün uçuş nəqliyyat vasitələrinin idarəetmə sistemlərinə təlimatların hesablanması və göndərilməsi ilə nəqliyyat vasitələrinin yerinin və sürətinin ölçülməsi və hesablanması (yəni naviqasiya) proseslərini birləşdirən sistemlər.
7.186. “Yumrucuq effekti” (2) – şpindelin planşaybasının dairəsi ilə qonşu hüdud nöqtəsində şpindelin planşaybasına perpendikulyar səthində ölçülmüş əsas şpindelinin bir dövrəsində yaranan oxun yerdəyişməsi (mənbə - ISO 230-1 1986, 5.63 maddəsi).
7.187. “Yüksək çıxış güclü dizel mühərrikləri” (9) - nominal fırlanma sürəti 2300 dövr/dəq və ya daha yüksək olması şərti ilə fırlanma sürəti 2300 dövr/dəq olduqda orta effektiv əyləc təzyiqinin nominal qiyməti 1,8 MPa və ya daha yüksək olan mühərriklər.
7.188. “Yükün multiplikasiyası” (6) - təsvirin elektron gücləndirilməsinin bir formasıdır və zərbəli ionlaşma prosesin nəticəsində yük daşıyıcılarının əmələ gəlməsi ilə səciyyələndirilir. Yükün multiplikasiyası sensorları elektron-optik çeviricilər, bərkcisimli detektorlar və ya “fokus müstəvili matris qəbulediciləri” formasında ola bilər.
“Zaman sabiti” (6) – cərəyanın artması zamanı yekun dəyərinin (yəni son qiymətinin təqribən 63%-i) 1 – 1/e səviyyəsinə nail olmaq məqsədilə işıq stimulu üçün tələb olunan müddət.
1. 15 iyul 2019-cu il tarixli 311 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (“Xalq” qəzeti, 18 iyul 2019-cu il, № 154, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2019-cu il, № 7, maddə 1333)
2. 12 yanvar 2024-cü il tarixli 14 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin (AZƏRTAC-ın) rəsmi internet saytı, 16 yanvar 2024-cü il, “Xalq” qəzeti, 17 yanvar 2024-cü il, № 9, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2024-cü il, № 1, maddə 81)
3. 19 fevral 2025-ci il tarixli 26 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin (AZƏRTAC-ın) rəsmi internet saytı, 20 fevral 2025-ci il, “Xalq” qəzeti, 23 fevral 2025-ci il, № 41, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2025-ci il, № 2, maddə 187)
4. 21 aprel 2025-ci il tarixli 118 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin (AZƏRTAC-ın) rəsmi internet saytı, 22 aprel 2025-ci il, “Xalq” qəzeti, 23 aprel 2025-ci il, № 80, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2025-ci il, № 4, II kitab, maddə 406)