Azərbaycan Respublikası adından Qərardad Sumqayıt şəhəri İş № 15(3-8)-65/2026 01.09.2026 SUMQAYIT APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI Hakimlər Babayeva Hökümə Çingiz qızı (sədrlik edən və məruzəçi), Axundov Toğrul Bəhruz oğlu və Hacıyev Vahid Məcid oğlundan ibarət tərkibdə, X1 qızının katibliyi ilə, Iddiaçı Ərizəçi müvəqqəti xarakterli müdafiə tədbiri barədə ərizəsinə dair Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin ## #### 2026-cı il tarixli, **(*-*)-***/**** nömrəli qərardadından iddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə əsasən işə Sumqayıt Məhkəmə Kompleksinin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq aşağıdakı qərardadı qəbul etdicavabdeh2 IŞIN HALLARI:
1. Iddiaçı Ərizəçi ##cavabdeh2##cavabdeh21998-ci il tarixdə anadan olmuş, cavabdeh2 çağırışçı kimi hərbi qeydiyyatda olmuşdurcavabdeh2
2. “Müddətli həqiqi hərbi xidmətə cəlb olunan çağırışçının tibbi şəhadətləndirmə nəticəsində hərbi xidmətə yararlılığına dair qərarlar barədə X2 Sistemindən çıxarış”dan görünür ki, iddiaçı cavabdeh Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyinin ##cavabdeh2##cavabdeh22026-cı il tarixli yekun tibbi rəyi ilə H72cavabdeh20 kodlu xəstəlik üzrə yararlılıq kateqoriyası “A-3” müəyyən edilmiş, yekunda Mərkəzi Hərbi-Həkim Komissiyası sədrinin ##cavabdeh2##cavabdeh22026-cı il tarixli rəyində də yekun yararlılıq kateqoriyası “A” göstərilmişdircavabdeh2
3. Bundan sonra iddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyi publik hüquqi şəxsinə (Azərbaycan Respublikası cavabdeh2 üçüncü şəxs qismində göstərilməklə) qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdeh Agentlik tərəfindən onun barəsində qəbul edilmiş ##cavabdeh2##cavabdeh22026-cı il tarixli yekun qərarın ləğv edilməsini, , 3 il müddətinə dinc dövrdə hərbi xidmətə yararsız, müharibə dövründə məhdud yararlı hesab edilərək bu qərarın SHXÇDX-nin Laçın rayon bölməsinə göndərilməsi öhdəliyinin Agentliyin üzərinə qoyulmasını xahiş etmişdircavabdeh2
4. Daha sonra ##cavabdeh2##cavabdeh22026-cı il tarixdə iddiaçıya Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidməti tərəfindən SMS məlumatı göndərilərək onun müddətli həqiqi hərbi xidmət keçmək üçün Azərbaycan Ordusuna təyin edildiyi və təyin olunduğu hərbi hissəyə göndərilmək üçün qeydiyyatda olduğu yerli idarə, şöbə və ya bölmə tərəfindən müəyyən edilən tarixdə çağırış üzrə gəlməli olduğu bildirilmiş, həmçinin, iddiaçının adı ##cavabdeh2##cavabdeh22026-cı il tarixdə MN N saylı hərbi hissəyə göndərilən çağırışçıların adlı siyahısının 19-cu bəndində göstərilmişdircavabdeh2
5. Bundan sonra iddiaçı ##cavabdeh2##cavabdeh22026-cı il tarixdə məhkəməyə müvəqqəti xarakterli müdafiə tədbiri barədə ərizə ilə müraciət edərək, əsas iş üzrə yekun məhkəmə qərarı qəbul edilənədək onun həqiqi hərbi xidmətə çağırılmasının cavabdeh2 qadağan edilməsi barədə qərardad qəbul olunmasını xahiş etmişdircavabdeh2
IŞ ÜZRƏ QƏBUL EDILMIŞ MƏHKƏMƏ AKTLARI a) Birinci instansiya məhkəməsində icraat
6. Ərizə onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı uzun müddət ərzində eyni xarakterli sağlamlıq problemlərinə görə “C” kateqoriyası ilə hərbi xidmətə yararsız hesab edilmiş, 2026-cı ildə yerli və mərkəzi hərbi-həkim müayinələrində də əvvəlcə “C” və “Ç” rəyləri verilmiş, lakin Agentliyin yekun tibbi müayinəsindən sonra nəticə dəyişdirilərək hərbi xidmətə yararlı hesab olunmuşdurcavabdeh2 Iddiaçı bu qərarı qanunsuz saymış, hərbi xidmətə göndəriləcəyi halda sağlamlığında geri dönməz fəsadların yarana biləcəyini bildirmiş və ##cavabdeh2##cavabdeh22026-cı il tarixli hərbi hissəyə təyinat barədə SMS-i təcililiyin sübutu kimi təqdim etmişdircavabdeh2
Birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə:
7. Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin ## #### 2026-cı il tarixli, **(*-*)-***/**** nömrəli qərardadı ilə ərizə təmin edilməmişdir (hakim Mehriban Mahmudlu-Abbaszadə)cavabdeh2
8. Məhkəmə qərardadını onunla əsaslandırmışdır ki, müvəqqəti xarakterli müdafiə tədbirinin tətbiqi üçün ilkin təcili tənzimləmənin zəruriliyi ilkin şərtdir, lakin ərizəçi tərəfindən təcililik işin konkret hallarına istinad edilməklə əsaslandırılmamışdırcavabdeh2 Məhkəmə həmçinin iddianın uğurluluq ehtimalının qeyri-müəyyən olduğunu, əsas iddia üzrə irəli sürülmüş tələblərin və halların əlavə araşdırma tələb etdiyini, gələcəkdə iddianın təmin ediləcəyi təqdirdə məhkəmə qərarının icrasını çətinləşdirə və ya bərpası mümkün olmayan nəticələr yarada biləcək halların müəyyən edilmədiyini göstərmişdircavabdeh2
9. Iddiaçı həmin qərardaddan apellyasiya şikayəti verərək qərardadın ləğv edilməsini və müvəqqəti xarakterli müdafiə tədbiri barədə ərizənin təmin edilməsini xahiş etmişdircavabdeh2
APELLYASIYA ŞIKAYƏTININ DƏLILLƏRI: a) Apellyasiya şikayətinin dəlilləri:
10. Iddiaçı apellyasiya şikayətində müvəqqəti xarakterli müdafiə tədbiri barədə ərizəsində göstərdiyi dəlilləri təkrarlayaraq əlavə olaraq bildirmişdir ki, birinci instansiya məhkəməsi ##cavabdeh2##cavabdeh22026-cı il tarixli hərbi hissəyə təyinat barədə məlumatı və onun faktiki olaraq hərbi xidmətə göndərilmək təhlükəsi ilə üzləşməsini qiymətləndirməmiş, təcililik barədə ümumi nəticə ilə kifayətlənmişdircavabdeh2 Şikayətçi həmçinin tibbi rəylər arasındakı ziddiyyətlərin, əvvəlki illərdə dəfələrlə “C” kateqoriyası üzrə yararsız hesab edilməsinin və hərbi xidmətin sağlamlığına mümkün təsirinin nəzərə alınmadığını qeyd etmişdircavabdeh2
b) Apellyasiya şikayətinə qarşı etiraz təqdim edilməmişdircavabdeh2
c) Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları:
11. Tərəflər məhkəmə iclasının yeri və vaxtı haqqında xəbərdar edilməsinə baxmayaraq məhkəmə iclasında iştirak etməmiş, gəlməməyin səbəbləri haqqında məhkəməyə məlumat verməmişdirlərcavabdeh2 IPM-nin 62cavabdeh23-cü maddəsinə əsasən məhkəmə işə tərəflərin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdircavabdeh2 TƏTBIQ EDILƏN HÜQUQ:
12. “Inzibati mübahisələrə dair işlər üzrə məhkəmə qaydasında tətbiq edilən müvəqqəti xarakterli müdafiə tədbirləri haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun # ####### 2023-cü il tarixli, ** nömrəli qərarı: 1cavabdeh21cavabdeh2 Inzibati mübahisələrə dair işlər üzrə məhkəmə qaydasında tətbiq edilən müvəqqəti xarakterli müdafiə tədbirləri (təminat tədbirləri) hüquq və azadlıqların məhkəmə müdafiəsi hüququnun ayrılmaz tərkib hissəsi kimi nəzərdən keçirilməlidircavabdeh2 Bu, qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş vacib prosessual institut olmaqla yanaşı, həm də inzibati hüquq münasibətləri ilə bağlı yaranmış mübahisələrin gedişində hüquqların müdafiəsinin səmərəli mexanizmi kimi çıxış edircavabdeh2 1cavabdeh22cavabdeh2 Müvəqqəti xarakterli müdafiə tədbirlərinin tətbiqi üzrə icraat iddia icraatından öz mahiyyətinə və təyinatına görə fərqlənircavabdeh2 Belə ki, hüquqların müdafiəsi iddia icraatı qaydasında qorunmalı, məhz həmin icraatın gedişində aparılmış tam və hərtərəfli araşdırmadan sonra inzibati orqanın qərar və ya hərəkətlərinin (hərəkətsizliyinin) qanuniliyinə və əsaslılığına mahiyyəti üzrə yekun qiymət verilməlidircavabdeh2 1cavabdeh23cavabdeh2 Iddia icraatından fərqli olaraq müvəqqəti xarakterli müdafiə icraatında qəbul edilən qərarlar şəxslərə yekun hüquqlar vermir, hüquq münasibətlərinə yalnız müvəqqəti təsir edircavabdeh2 1cavabdeh24cavabdeh2 Bu icraatın məqsədi əsas iddia üzrə çıxarılacaq məhkəmə aktının qanuni qüvvəyə mindiyi günədək iddiaçının (ərizəçinin) subyektiv hüquqlarının qorunmasına təminat verilməsindən ibarətdircavabdeh2 2cavabdeh21cavabdeh2 Azərbaycan Respublikası Inzibati Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra mətndə - IPM) 40cavabdeh21-ci maddəsi müvəqqəti xarakterli müdafiə tədbiri qismində iki növ təminat tədbirlərinin tətbiqinin mümkünlüyünü nəzərdə tutur – inzibati aktın icrasının dayandırılması (IPM-in 41 və 42-ci maddələri) və iddianın təmin edilməsinə (iddiaçının hüquqlarının qorunmasına) yönəlmiş digər təminat tədbirləri (IPM-in 43-cü maddəsi)cavabdeh2 Bu iki növ təminat tədbiri mahiyyətcə bir-birindən fərqlənircavabdeh2 2cavabdeh25cavabdeh2 IPM-in 43-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş təminat tədbirləri tətbiq edilərkən mübahisə predmeti ilə əlaqəli şəkildə mövcud vəziyyəti qorumağa və ərizəçinin hüquqi vəziyyətini yaxşılaşdırmağa yönəlmiş məhkəmənin münasib hesab etdiyi prinsip etibarilə istənilən formada - neqativ, pozitiv, qadağan etmə, məhdudiyyət qoyma, məcburetmə və scavabdeh2 formada - tədbirlər görülə bilərcavabdeh2
13. “Inzibati mübahisələrə dair işlər üzrə məhkəmə qaydasında tətbiq edilən müvəqqəti xarakterli müdafiə tədbirləri haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 2023-cü il # ####### tarixli ** nömrəli Qərarında dəyişiklik edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun # ####### 2025-ci il tarixli, ** nömrəli qərarı: 1cavabdeh2 Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun “Inzibati mübahisələrə dair işlər üzrə məhkəmə qaydasında tətbiq edilən müvəqqəti xarakterli müdafiə tədbirləri haqqında” 2023-cü il # ####### tarixli ** nömrəli Qərarında aşağıdakı dəyişikliklər edilsin: 1cavabdeh21cavabdeh2 aşağıdakı məzmunda 4cavabdeh21-1–4cavabdeh21-4-cü bəndlər əlavə edilsin: “4cavabdeh21-1cavabdeh2 Istər inzibati aktın icrasının dayandırılması, istərsə də iddianın təmin edilməsinə yönəlmiş digər təminat tədbirlərinin tətbiqi üçün iki şərtin məcmu halda birgə mövcudluğu müəyyən olunmalıdır - ilkin təcili tənzimləmənin zəruri olması və iddianın böyük ehtimalla uğurlu olmasıcavabdeh2 Ilkin təcili tənzimləmənin zəruriliyi müvəqqəti xarakterli müdafiə tədbirinin tətbiqinin ilkin şərtidircavabdeh2 Odur ki, məhkəmə yalnız təcililik şərtinin mövcudluğu qənaətinə gəldiyi təqdirdə, iddianın böyük ehtimalla uğurlu olub-olmamasına dair dəyərləndirmə aparmalıdırcavabdeh2 Təcililik şərtinin ödənilməsinə baxmayaraq, iddianın uğurluluq ehtimalını aydınlaşdırmaq mümkün olmadıqda, ziddiyyətli maraqların hərtərəfli qiymətləndirilməsindən sonra qərardad qəbul edilməlidircavabdeh2 Ziddiyyətli maraqların qiymətləndirilməsi tərəflərin maraqları ilə yanaşı, həm də mövcud olan ictimai maraqların nəzərə alınmasını, başqa sözlə, konkret ərizəyə baxarkən ictimai maraqlar baxımından da mümkün nəticələrin dəyərləndirilməsini ehtiva edircavabdeh2 Ictimai maraqlar belə tədbirin tətbiqinin lehinə və ya əleyhinə yönələ bilər, məhkəmələr hər bir konkret halda tərəflərə və cəmiyyətə aid ziddiyyətli maraqların mütənasib qiymətləndirilməsindən hərəkət etməlidirlərcavabdeh2 4cavabdeh21-2cavabdeh2 Təcililik ərizəçi tərəfindən konkret işin fərdi hallarına istinadla əsaslandırılmalı, məhkəmə tərəfindən isə obyektiv şəkildə hər bir iş üzrə ayrıca olaraq ərizəçiyə münasibətdə qiymətləndirilməli, yəni ərizəçinin konkret vəziyyətinə və ya qorumaq istədiyi maraqlara əhəmiyyətli zərər vurulması təhlükəsinin olub-olmadığı araşdırılmalıdırcavabdeh2 Bu zaman ərizəçinin fərdi halları nəzərə alınmaqla hüquqi statusa və ya faktiki vəziyyətə müdaxilənin ağırlığı, onun yaradacağı real nəticələr, həmin nəticələrin maraqlı şəxsə təsiri və scavabdeh2 qiymətləndirilircavabdeh2 4cavabdeh21-3cavabdeh2 Ərizəçi məhkəməyə müraciətində mövcud vəziyyətin dəyişəcəyi təqdirdə onun hüquqlarının qorunmasının (təmin və ya bərpa edilməsinin) mümkün olmayacağı və ya xeyli dərəcədə çətinləşəcəyi halına dair öz mövqeyini aydın təsvir etməli, mövcud vəziyyətin dəyişməsinə səbəb ola biləcək təhlükənin nədə ifadə olunduğunu və ya oluna biləcəyini konkret işin faktiki halları ilə əlaqələndirməklə əsaslandırmalıdırcavabdeh2 Belə əsaslandırma məhkəmədə elə bir qənaət formalaşdırmalıdır ki, sözügedən təhlükənin mövcudluğu ehtimalı yüksəkdir, həmin təhlükənin reallaşması mövcud vəziyyətin dəyişməsinə gətirib çıxara və bununla da ərizəçinin hüquqlarının qorunmasını mümkünsüz edə və ya xeyli dərəcədə çətinləşdirə bilər, ona görə də, ərizəçinin hüquqlarının müdafiəsi üçün təcili tədbirlərin görülməsinə ehtiyac vardırcavabdeh2 4cavabdeh21-4cavabdeh2 Hüquqların qorunmasının mümkün olmaması və ya xeyli dərəcədə çətinləşməsi elə bir halı nəzərdə tutur ki, müvəqqəti xarakterli müdafiə tədbirləri görülmədiyi təqdirdə əvvəlki vəziyyəti geri qaytarmaq mümkün olmayacaq və ya əhəmiyyətli dərəcədə çətin olacaqdırcavabdeh2 Ona görə də məhkəmələr əvvəlki vəziyyəti geri qaytarmağın mümkün olmayacağı və ya əhəmiyyətli dərəcədə çətin olacağı ilə bağlı məsələyə xüsusi diqqət yetirməlidirlərcavabdeh2 Nəzərə alınmalıdır ki, belə bir dəyərləndirmə digər şəxslərə deyil, yalnız ərizəçiyə münasibətdə aparılmalı, məhz onun hüquqlarının qorunmasının mümkün olmayacağı və ya xeyli dərəcədə çətinləşəcəyi məsələsinə qiymət verilməlidircavabdeh2” 1cavabdeh22cavabdeh2 4cavabdeh22-ci bəndə aşağıdakı məzmunda üçüncü və dördüncü cümlələr əlavə edilsin: “Əgər ərizə ilkin təcili tənzimləmənin zəruriliyinə dair hər hansı əsaslandırma aparılmadan təqdim edilmişsə, bu halda ərizə yardım etmə vəzifəsinə riayət edilməklə mümkün sayılmamalıdırcavabdeh2 Bundan fərqli olaraq, ərizəçi təcililiyə dair müəyyən dəlillər və sübutlar təqdim etmişsə, məhkəmə də müvafiq olaraq onların ətrafında qiymətləndirmə aparmaqla təcililiyin mövcud olmadığı qənaətinə gəlmişsə, bu halda ərizə rədd edilməlidircavabdeh2”;
14. “Inzibati məhkəmə icraatında iddianın mümkünlüyünə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun ## ##### 2015-ci il tarixli, * nömrəli Qərarı: 6cavabdeh21cavabdeh2 Iddianın mümkünlüyü baxımından hüququn pozulubpozulmadığının müəyyən olunmasının qiymətləndirilməsi zamanı iddiaçının hüquqi marağı, başqa sözlə konkret halda hüquqi müdafiəyə ehtiyacının olub-olmadığı da nəzərə alınmalıdırcavabdeh2 Bu zaman iddiaçının arzuladığı məqsədə çatmaq üçün düzgün hüquqi müdafiə vasitələrindən, o cümlədən əlverişli iddia növündən istifadə edib-etmədiyi yoxlanılmalıdırcavabdeh2 6cavabdeh22cavabdeh2 Iddiaçının hüquqi marağı yalnız o halda mövcud olacaqdır ki, onun çatmaq istədiyi məqsədə qaldırılmış iddianın uğurlu olması ilə nail olmaq mümkün olsuncavabdeh2 8cavabdeh26cavabdeh2 Iddianın mümkünlük şərtləri icraatın bütün mərhələlərində yoxlanılmalı, həmin şərtlər mübahisənin mahiyyəti üzrə qərar çıxarıldığı anda mövcud olmalıdırlarcavabdeh2
15. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2008-ci il ## ###### tarixli, ** nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Hərbi-həkim ekspertizası haqqında” Əsasnamə: 8cavabdeh21cavabdeh2 “Xəstəliklər cədvəli”ndə aşağıdakı kateqoriyalardan olan vətəndaşların sağlamlıq vəziyyətinə tələblər nəzərdə tutulmuşdur: İ qrafa — ilkin hərbi qeydiyyata alınan, hərbi xidmətə çağırılan vətəndaşlar; II qrafa — çağırış üzrə hərbi xidmət keçən hərbi qulluqçular; əsgərlərin, matrosların Rların tutduğu vəzifələr üzrə hərbi xidmətə könüllü daxil olan ehtiyatda olan əsgərlər, matroslar, Rlarcavabdeh2 III qrafa — zabitlər, Rlər, Rlar və könüllü (kontrakt üzrə) hərbi xidmət keçən hərbi qulluqçular; hərbi xidmətə, hərbi toplanışa çağırılan hərbi xidmət keçməmiş ehtiyatda olan zabitlər; zabitlərin, Rlərin, Rların tutduğu vəzifələr üzrə hərbi xidmətə könüllü daxil olan ehtiyatda olan zabitlər, Rlər, Rlarcavabdeh2 8cavabdeh23cavabdeh2 “Xəstəliklər cədvəli”ndə hərbi xidmətə yararlılığın aşağıdakı kateqoriyaları nəzərdə tutulmuşdur: “A” — hərbi xidmətə yararlıdır; “B” — sıradankənar hərbi xidmətə yararlıdır; “C” — dinc dövrdə hərbi xidmətə yararsız, müharibə dövründə məhdud yararlıdır; “Ç” — hərbi xidmətə müvəqqəti yararsızdır; “D” — həm dinc dövrdə, həm də müharibə dövründə, hərbi xidmətə yararsızdır;
16. “Hərbi vəzifə və hərbi xidmət haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu: Maddə 14cavabdeh2 Rayon, şəhər, şəhərdə rayon çağırış komissiyalarının vəzifələri 14cavabdeh21cavabdeh24cavabdeh2 müvafiq icra hakimiyyəti orqanının say bölgüsü üzrə çağırışçıları müddətli həqiqi hərbi xidmətin keçirilməsi yerinə göndərmək; cavabdeh2cavabdeh2cavabdeh2 Maddə 15cavabdeh2 Tibbi müayinədən keçməyin məcburiliyi və rayon, şəhər, şəhərdə rayon çağırış komissiyalarının qərarı 15cavabdeh22cavabdeh2 Bu Qanunun 15cavabdeh23-cü maddəsi nəzərə alınmaqla, tibbi müayinənin nəticələrinə uyğun olaraq rayon, şəhər, şəhərdə rayon çağırış komissiyaları müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən olunmuş qaydada aşağıdakı qərarlardan birini qəbul edir: 15cavabdeh22cavabdeh21cavabdeh2 müddətli həqiqi hərbi xidmətə yararlılıq haqqında; Maddə 37cavabdeh2 Həqiqi hərbi xidmətin başlanğıcı və sonu 37cavabdeh21cavabdeh2 Aşağıdakı günlər həqiqi hərbi xidmətin başlanğıcı sayılır: 37cavabdeh21cavabdeh21cavabdeh2 çağırışçılar üçün – müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən hərbi hissəyə göndərildikləri gün; cavabdeh2cavabdeh2cavabdeh2 16cavabdeh2 Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ## ### 2026-cı il tarixli Sərəncamı: 1cavabdeh2 2008-ci ildə doğulmuş və çağırış gününədək (həmin gün də daxil olmaqla) 18 yaşı tamam olmuş, habelə 1996–2007-ci illərdə doğulmuş, yaşı 30-dək olan, Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrində müddətli həqiqi hərbi xidmət keçməmiş, müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırışdan möhlət hüququ olmayan və ya müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırışdan azad edilməmiş Azərbaycan Respublikası vətəndaşları 2026-cı il ####un #-dən 30-dək müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılsınlarcavabdeh2
17cavabdeh2 Inzibati Prosessual Məcəllə: Maddə 40cavabdeh2 Müvəqqəti xarakterli müdafiə 40cavabdeh21cavabdeh2 Maraqlı şəxs inzibati aktın (bu Məcəllənin 131cavabdeh22-ci maddəsinin ikinci cümləsində nəzərdə tutulmuş inzibati akt istisna olmaqla) icrasının dayandırılması barədə və ya iddianın təmin edilməsinə (iddiaçının hüquqlarının qorunmasına) yönəlmiş digər təminat tədbirlərinin görülməsi (bundan sonra - müvəqqəti xarakterli müdafiə) barədə məhkəməyə ərizə ilə müraciət edə bilərcavabdeh2 40cavabdeh22cavabdeh2 Ərizə məhkəmədə iddia qaldırılanadək və ya iddia ilə eyni vaxtda, yaxud məhkəmə icraatının gedişində verilə bilərcavabdeh2 40cavabdeh23cavabdeh2 Məhkəmə müvəqqəti xarakterli müdafiə tədbiri qismində cavabdehin üzərinə müəyyən hərəkətləri etmək və ya müəyyən hərəkətləri etməkdən çəkinmək, yaxud müəyyən hərəkətlərə dözmək barədə vəzifə qoya bilərcavabdeh2 Qanuni əsaslar olduğu hallarda məhkəmə üçüncü şəxslərin də üzərinə belə vəzifələr qoya bilərcavabdeh2 Maddə 43cavabdeh2 Müvəqqəti xarakterli müdafiənin tətbiqi əsasları 43cavabdeh21cavabdeh2 Məhkəmə tərəfindən müvəqqəti xarakterli müdafiə barədə qərardadın qəbul edilməsi üçün aşağıdakılar əsas sayılır: 43cavabdeh21cavabdeh21cavabdeh2 mövcud vəziyyətin dəyişəcəyi təqdirdə ərizəçinin (iddiaçının) hüquqlarının qorunmasının (təmin və ya bərpa edilməsinin) mümkün olmayacağı və ya xeyli dərəcədə çətinləşəcəyi səbəbindən ilkin təcili tənzimləmənin zəruri olması; 43cavabdeh21cavabdeh22cavabdeh2 ilkin məhkəmə araşdırması zamanı ərizəçinin maddi tələbinin mövcud olması ehtimalının müəyyən edilməsicavabdeh2 43cavabdeh22cavabdeh2 Ərizəçi məhkəməyə bu Məcəllənin 43cavabdeh21-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş əsasları yazılı formada, aydın və əsaslandırılmış şəkildə təqdim etməlidircavabdeh2 Maddə 58cavabdeh2 Sübutların araşdırılması qaydası 58cavabdeh21cavabdeh2 Sübutlar məhkəmə tərəfindən şifahi məhkəmə iclasında araşdırılırcavabdeh2 58cavabdeh22cavabdeh2 Məhkəmə sübutlara yerində baxış keçirə, şahidləri, ekspertləri və proses iştirakçılarını dindirə, zəruri sənədləri tələb edə bilərcavabdeh2 cavabdeh2cavabdeh2cavabdeh2 58cavabdeh27cavabdeh2 Sübutlar məhkəmə tərəfindən tam və hərtərəfli araşdırıldıqdan sonra qiymətləndirilircavabdeh2
APELLYASIYANIN MÜMKÜNLÜYÜ, APELLYASIYA BAXIŞININ HƏDLƏRI
18cavabdeh2 Apellyasiya şikayəti vaxtında verilmişdircavabdeh2 Apellyasiya şikayəti formal baxımdan lazımi qaydada əsaslandırılmış və şikayətçinin tələbləri göstərilmişdircavabdeh2 Ona görə də, şikayət üzrə apellyasiya mümkün hesab edilmişdircavabdeh2 19cavabdeh2 Birinci instansiya məhkəməsinin qərardadı bütövlükdə mübahisələndirildiyi üçün hazırkı icraat çərçivəsində məhkəmə aktının qanuniliyi və əsaslılığı tam olaraq yoxlanılacaqdırcavabdeh2
APELLYASIYA INSTANSIYASI MƏHKƏMƏSININ MÖVQEYI:
20. Məhkəmə kollegiyası tərəflərin dinlənilmə hüququnu təmin edib, iş materiallarını və apellyasiya şikayətinin dəlillərini araşdıraraq, işdə olan sübutlara hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, apellyasiya şikayəti qismən təmin edilməli, birinci instansiya məhkəməsinin qərardadı ləğv edilərək ərizə mümkün sayılmamalıdırcavabdeh2
21. Belə ki, hazırda iddiaçının müvəqqəti xarakterli müdafiə tədbirinə dair ərizə üzrə tələbi əsas iş üzrə yekun məhkəmə qərarı qəbul edilənədək həqiqi hərbi xidmətə çağırılmasının üçüncü şəxsə qadağan edilməsidircavabdeh2
22. Birinci instansiya məhkəməsi iş üzrə təcili tənzimlənmə zərurətinin olmadığı və iddianın uğurluluq ehtimalının aydın olmadığı səbəbindən ərizəni rədd etmişdircavabdeh2
23. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin ərizəni rədd etmək üçün göstərdiyi əsaslarla tam razılaşmırcavabdeh2
24. Belə ki, ##cavabdeh2##cavabdeh22026-cı il tarixli SMS-də iddiaçının konkret olaraq Azərbaycan Ordusuna təyin edildiyi və hərbi hissəyə göndərilmək üçün müəyyən ediləcək tarixdə çağırış üzrə gəlməli olduğu bildirildiyindən, ərizə verilən vaxt hərbi xidmətə faktiki göndərilmə təhlükəsi abstrakt deyil, konkret və yaxın olmuşdurcavabdeh2 Buna görə həmin mərhələdə birinci instansiya məhkəməsinin qeyd etdiyi kimi təcililiyin, ümumiyyətlə, əsaslandırılmadığı nəticəsinə gəlmək düzgün deyildircavabdeh2
25. Apellyasiya baxışı zamanı təkcə ərizənin verildiyi tarixdə təcililiyin olub-olmaması deyil, həm də ərizə ilə seçilmiş hüquqi müdafiə vasitəsinə aktual ehtiyacın hazırda davam edibetməməsi məsələsi də araşdırılmış və müəyyən edilmişdir ki, iddiaçı birinci instansiya məhkəməsinin qərardadı qəbul edilən gün – ## #### 2026-cı il tarixdə hərbi xidmətə göndərilmişdircavabdeh2
26. Belə ki, cavabdeh2 tərəfindən məhkəmə kollegiyasının sorğusuna cavab olaraq təqdim edilmiş ##cavabdeh2##cavabdeh22026-cı il tarixli, MN-in N saylı hərbi hissəsinə göndərilən çağırışçıların adlı siyahısında iddiaçının adı 19-cu sırada göstərilmişdircavabdeh2
27. Birinci instansiya məhkəməsində icraat zamanı iddiaçının mobil teıefon nömrəsinə göndərilən ##cavabdeh2##cavabdeh22026-cı il tarixli SMS isə yalnız hərbi hissəyə təyinat və gələcək göndəriş barədə məlumatı ifadə etdiyi halda, ##cavabdeh2##cavabdeh22026-cı il tarixli rəsmi siyahı iddiaçının konkret hərbi hissəyə göndərilməsi faktını təsdiq edən sonrakı sənəddircavabdeh2
28. “Hərbi vəzifə və hərbi xidmət haqqında” Qanunun 37cavabdeh21cavabdeh21-ci maddəsinə görə çağırışçı üçün həqiqi hərbi xidmət onun hərbi hissəyə göndərildiyi gün başlanırcavabdeh2 Buna görə ##cavabdeh2##cavabdeh22026-cı il tarixdə hərbi hissəyə göndərilmə ilə iddiaçının hüquqi statusu çağırışçı statusundan müddətli həqiqi hərbi xidmət keçən hərbi qulluqçu statusuna keçmiş, ərizə ilə qarşısının alınması istənilən hüquqi nəticə baş vermişdircavabdeh2
29. Beləliklə, birinci instansiya məhkəməsinin təcililiyin əsaslandırılmaması barədə mövqeyi düzgün olmasa da, apellyasiya baxışı mərhələsində yaranmış və ya tam aydınlaşmış faktiki vəziyyət ərizənin mümkünlüyünə başqa hüquqi əsasdan qiymət verilməsini tələb edircavabdeh2
30. Nəzərə almaq lazımdır ki, müvəqqəti xarakterli müdafiə icraatında hüquqi müdafiə marağı qərar qəbul edilən anda mövcud olmalı və tələb edilən tədbir ərizəçinin güddüyü məqsədə real şəkildə çatmağa yararlı qalmalıdırcavabdeh2
31. Müvəqqəti xarakterli müdafiə ilə bağlı IPM-in yuxarıda istinad olunan normalarında inzibati mühakimə icraatı qaydasında baxılan iş üzrə məhkəmə tərəfindən müvəqqəti xarakterli müdafiə tədbirinin tətbiq edilməsi əsasları müəyyən olunmuşdurcavabdeh2 Həmin normaların müddəalarına, eləcə də onların tətbiqi ilə bağlı Plenum qərarında verilmiş izahların məzmunundan göründüyü kimi müvəqqəti xarakterli müdafiə ərizəsinin mümkünlüyü ilə onun əsaslılığı bir-birindən fərqləndirilməlidircavabdeh2
32. Aktual hüquqi müdafiə marağı mümkünlük müstəvisinə, təcililik və maddi tələbin mövcud olması ehtimalı isə müvəqqəti tədbirin tətbiqi əsaslarına aiddircavabdeh2 Buna görə məhkəmə əvvəlcə ərizə ilə tələb olunan tədbirin hazırkı mərhələdə ərizəçiyə real hüquqi və ya faktiki fayda verə bilib-bilmədiyini yoxlamalıdır; yalnız bundan sonra tədbirin tətbiqi üçün təcililik və əsas iddianın uğurluluq ehtimalı qiymətləndirilə bilərcavabdeh2
33. Ali Məhkəmə Plenumunun iddianın mümkünlüyünə dair yuxarıda qeyd olunan hüquqi mövqeyinə görə hüquqi maraq konkret halda hüquqi müdafiəyə ehtiyacın mövcudluğunu və seçilmiş müdafiə vasitəsinin iddiaçının arzuladığı məqsədə çatmağa yararlı olmasını tələb edircavabdeh2 Bu yanaşma, müvəqqəti xarakterli müdafiə icraatına da onun təbiətindən irəli gələn həddə tətbiq edilir: qarşısının alınması istənilən hadisə artıq baş vermişdirsə və tələb olunan qadağa həmin nəticəni a radan qaldıra bilmirsə, həmin konkret təminat tələbi üzrə aktual hüquqi müdafiə marağı qalmırcavabdeh2
34. Müvəqqəti müdafiə ilə bağlı hüquqi müdafiəyə ehtiyac ərizənin mümkünlüyü, təcililik isə onun əsaslılığı çərçivəsində ayrıca qiymətləndirilməlidircavabdeh2 Hüquqi müdafiəyə ehtiyac o halda mövcud sayılır ki, inzibati müdaxilənin baş verməsi real və kifayət qədər müəyyən olsun və vaxtında müdafiə tədbiri görülmədiyi təqdirdə sonradan aradan qaldırılması çətin olan nəticələr yaransıncavabdeh2 Buna görə də qarşısının alınması tələb edilən hadisə artıq baş vermişdirsə, həmin hadisənin baş verməsinə yönəlmiş preventiv qadağa artıq öz məqsədinə xidmət etmircavabdeh2 Belə halda məhz həmin müdafiə forması üzrə aktual hüquqi müdafiə ehtiyacının qaldığını qəbul etmək olmazcavabdeh2
35. Hazırkı ərizə mahiyyət etibarilə preventiv xarakter daşıyır: məqsəd iddiaçının hərbi xidmətə göndərilməsindən əvvəl mövcud hüquqi vəziyyəti qorumaqdırcavabdeh2 Halbuki, işin hallarından göründüyü kimi iddiaçının hərbi xidmətə göndərilməsi artıq həyata keçirilmiş və Qanunun 37cavabdeh21cavabdeh21-ci maddəsinin hüquqi nəticəsi baş vermişdircavabdeh2 Bu səbəbdən “hərbi xidmətə çağırılmasının qadağan edilməsi” barədə tələb artıq baş vermiş göndərilməni geriyə çevirə və başlamış hərbi xidmət münasibətini aradan qaldıra bilməzcavabdeh2
36. IPM-in 43-cü maddəsi və Ali Məhkəmə Plenumunun ** nömrəli Qərarının 2cavabdeh25-ci bəndi məhkəməyə mübahisə predmeti ilə əlaqəli münasib təminat formasını seçməyə imkan versə də, bu səlahiyyət artıq tamamlanmış hüquqi nəticənin aradan qaldırılmasına yönələn, ərizəçinin irəli sürdüyü preventiv qadağa tələbindən mahiyyətcə fərqli yeni müdafiə predmetinin məhkəmə tərəfindən öz təşəbbüsü ilə yaradılması kimi başa düşülə bilməzcavabdeh2 Hərbi xidmət başlanıldıqdan sonra həmin statusun müvəqqəti dəyişdirilməsinə yönələn tələb hüquqi mahiyyətinə və doğura biləcəyi nəticələrə görə çağırışın qabaqcadan qadağan edilməsindən fərqlidircavabdeh2
37. Beləliklə, qeyd edilənlərə əsasən kollegiya hesab edir ki, apellyasiya baxışı zamanı ərizədə tələb olunan konkret tədbir vasitəsilə qorunması nəzərdə tutulan marağın təmin edilməsi artıq mümkün deyildircavabdeh2 Ərizənin predmeti olan preventiv qadağa tələb olunan hüquqi nəticəni yarada bilmədiyindən həmin ərizə üzrə aktual hüquqi müdafiə marağı aradan qalxmışdırcavabdeh2 Belə halda ərizənin əsaslılığına, o cümlədən təcililik və əsas iddianın böyük ehtimalla uğurlu olub-olmamasına ayrıca qiymət verilməsinə ehtiyac yoxdurcavabdeh2 Birinci instansiya məhkəməsi ərizəni mahiyyəti üzrə rədd etməkdə haqlı olmamış, düzgün prosessual nəticə ərizənin mümkün sayılmamasından ibarət olmalıdırcavabdeh2 Şərh edilənlərə əsasən, məhkəmə kollegiyası
QƏRARA ALDI:
Apellyasiya şikayəti qismən təmin edilsincavabdeh2 Sumqayıt Inzibati Məhkəməsinin ## #### 2026-cı il tarixli, **(*-*)-***/**** nömrəli qərardadı ləğv edilsincavabdeh2 Iddiaçı Ərizəçi müvəqqəti xarakterli müdafiə tədbiri barədə ərizəsi mümkün sayılmasıncavabdeh2 Qərardad inzibati məhkəmə icraatının iştirakçılarına rəsmi qaydada təqdim olunduğu gündən 10 (on) gün müddətində Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Inzibati Kollegiyasına (AZ 1025, Bakı şəhəri, Yusif Səfərov küçəsi 14, 1193-cü məhəllə) Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsi (Sumqayıt şəhəri, Sülh prospekti 70) vasitəsilə kassasiya şikayəti verilə bilərcavabdeh2