Azərbaycan Respublikası adından Qərardad Bakı şəhəri İş № 16(3-6)-831/2026 30.09.2026 BAKI APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI Hakimlər X1 məruzəsi ilə, X2 və X3 ibarət tərkibdə, Iddiaçı Ərizəçinin cavabdeh Cavabdehnə qarşı “pul” tələbinə dair kommersiya mübahisəsi üzrə müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiq edilməsi barədə iddiaçı Ərizəçi tərəfindən verilmiş ərizəyə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında, yazılı icraat qaydasında baxaraq, müəyyən etdi:
1. ## ####### 2023-cü il tarixli, *** saylı inşaat materiallarının alqı-satqısı müqaviləsindən görünür ki, "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti (satıcı) ilə Cavabdeh (alıcı) arasında müqaviləyə * saylı Əlavə olan Spesifikasiyada göstərilən inşaat materiallarının satışı barədə müqavilə bağlanmışdır.
2. Müqaviləyə * saylı Əlavə olan Spesifikasiyadan (Qiymət Cədvəlindən) görünür ki, satılan malların adları, miqdarı və qiyməti tərəflər arasında qarşılıqlı razılaşdırılmışdır.
3. ## ###### 2024-cü il tarixli üzləşdirmə aktından görünür ki, "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin direktoru və Cavabdehnin səlahiyyətli nümayəndəsi tərəfindən qarşılıqlı yoxlama əsasında təsdiqlənmişdir ki, ##.##.2024-cü il tarixinə Cavabdeh MMC-nin "xxxx" MMC-yə 15.198,65 manat əsas borc və 2.735,76 manat ƏDV borcu olmaqla, cəmi 17.934,41 manat, əlavə olaraq 650 manat altlıq borcu olmaqla, ümumilikdə 18.584,41 manat borcu olduğu tərəflərin qarşılıqlı imzası ilə təsdiqlənmişdir.
4. Iddiaçı Ərizəçi cavabdeh Cavabdehnə qarşı iddia ərizəsi və iddia tələbinin həcminin azaldılması barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdeh Cavabdeh MMCnin iş üzrə baxış iclasına qədər ##.##.2026-cı il tarixdə 1.180 manat (1.000 manat əsas borc və 180 manat ƏDV) ödəniş etdiyini bildirmiş və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 53-cü maddəsinə əsasən iddia tələbinin həcmini azaldaraq, cavabdehdən yaranmış 11.319,16 manat əsas borcun və 127,50 manat dövlət rüsumunun tutularaq ödənilməsini xahiş etmişdir.
5. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ## ###### 2026-cı il tarixli, e-*-*(*-**)-****/**** nömrəli qətnaməsi ilə iddiaçı Ərizəçinin cavabdeh Cavabdehnə qarşı "pul" tələbinə dair iddiasının təmin edilməsi, cavabdeh Cavabdehndən Ərizəçinin xeyrinə 11.319,16 manat əsas borc və 127,50 manat dövlət rüsumu olmaqla, cəmi 11.446,66 manat məbləğində pul vəsaitinin tutulub Ərizəçinə ödənilməsi qət edilmişdir.
6. Həmin qətnamədən cavabdeh Cavabdeh MMC tərəfindən apellyasiya şikayəti verilmiş və Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının ## ######## 2026-cı il tarixli, e-*-*(*-*)-****/**** nömrəli qərardadı ilə apellyasiya şikayəti mümkün hesab edilərək iş baxışa təyin olunmuşdur.
7. Apellyasiya baxışı zamanı iddiaçı “xxxx” MMC ## ######## 2026-cı il tarixdə məhkəməyə daxil olmuş ərizə ilə müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiq edilməsini xahiş etmişdir. Ərizədə iş üzrə yekun məhkəmə aktı qanuni qüvvəyə minənədək cavabdeh Cavabdeh MMCyə (VÖEN: **********) məxsus və ya onun istifadəsində olan, üçüncü şəxslərdə saxlanılan pul vəsaitinə, o cümlədən Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən banklardakı və digər kredit təşkilatlarındakı hesablar üzrə 11.446,66 manat həddində həbs qoyulması tələb olunmuşdur. Həmin məbləğ 11.319,16 manat əsas borcdan və 127,50 manat dövlət rüsumundan ibarətdir.
8. Ərizəçi bildirmişdir ki, cavabdeh birinci instansiya icraatı zamanı borcun ödəniləcəyini vəd etmiş, ## #### 2026-cı ildə 1.180 manat ödədikdən sonra isə apellyasiya şikayətində borcun mövcudluğunu inkar etmişdir. Ərizəçi apellyasiya şikayətinin icraatı uzatmaq məqsədi daşıdığını hesab etmiş, borcun qalan hissəsinin ödənilməməsinə, pul vəsaitlərinin başqa şəxslərə köçürülməsi və gizlədilməsi, cavabdehin maliyyə imkanlarının tükənməsi və əmlakının özgəninkiləşdirilməsi ehtimalına istinad etmişdir. Onun mövqeyinə görə, bu hallar qətnamənin gələcək icrasını mümkünsüz edə və ya əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşdirə bilər.
9. Məhkəmə kollegiyası ərizənin dəlillərini və ona əlavə edilmiş materialları qiymətləndirərək hesab edir ki, müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiqi barədə ərizə aşağıda göstərilən həddə və qaydada təmin edilməlidir.
10. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin: - 157.1-ci maddəsinə əsasən, maraqlı şəxslərin və ya arbitraj mübahisəsi tərəfinin ərizəsi ilə məhkəmə müvəqqəti təminat tədbirlərinin tətbiqi barədə qərardad qəbul edə bilər. - 157.2-ci maddəsinə əsasən, müvəqqəti təminat tədbirləri cavabdehin, arbitraj mübahisəsi tərəfinin və ya digər şəxslərin hərəkətləri (hərəkətsizliyi) nəticəsində mövcud vəziyyətin dəyişəcəyi təqdirdə ərizəçinin hüquqlarının qorunmasının (təmin və ya bərpa edilməsinin) mümkün olmayacağı və ya əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşəcəyinin qarşısını almaq məqsədilə tətbiq edilir. - 157.5, 157.5.1 və 157.5.2-ci maddələrinə görə müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiqi haqqında ərizədə aşağıdakılar əsaslandırılmalıdır: müvəqqəti təminat tədbiri tətbiq edilmədən bu Məcəllənin 157.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş məqsədlərə nail olmağın mümkün olmadığı; iddia tələbinin kifayət qədər əsaslılığına dair ilkin sübutların mövcudluğu. - 157.6-cı maddəsinə əsasən müvəqqəti təminat tədbirləri bu Məcəllənin 157.2-ci maddəsində göstərilən məqsədlərə mütənasib olmalı və əks tərəfin hüquqlarının lüzumsuz məhdudlaşdırılması ilə nəticələnməməlidir. - 157.7-ci maddəsinə görə məhkəmənin müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiqi barədə qərardadı müvəqqəti xarakter daşıyır və işin qabaqcadan mahiyyəti üzrə həll edilməsi hesab edilmir. - 157.3-cü maddəsi müvəqqəti təminat tədbirinin tətbiqi haqqında ərizənin məhkəmə icraatının gedişində verilməsinə imkan verir. - 158.1.1-ci maddəsinə əsasən, cavabdehdə və ya digər şəxslərdə olan, cavabdehə məxsus əmlak üzərinə həbs qoyulması müvəqqəti təminat tədbirinin növlərindən biridir. - 77.1-ci maddəsinə əsasən, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. - 159.1-ci maddəsinə əsasən, müvəqqəti təminat tədbirləri haqqında əsaslandırılmış ərizəyə mübahisəni həll edən hakim tərəfindən, daxil olduğu gündən sonra təxirə salınmadan, lakin sonrakı iş günündən gec olmayaraq ayrıca icraatda baxılır. - 159.2 və 159.3-cü maddələrinə əsasən, ərizəyə baxılması nəticəsi barədə qərardad çıxarılır və qəbul edilmiş qərardad barədə işə onların iştirakı olmadan baxılmış işdə iştirak edən şəxslərə dərhal xəbər verilir. -236-cı maddəsinə görə məhkəmə qətnamənin icrasını bu Məcəllənin 13-cü fəslində müəyyən olunmuş qaydada təmin edə bilər.
11. MPM-in 157.5.1 və 157.5.2-ci maddələrinə əsasən, məhkəmə həm iddia tələbinin ilkin əsaslılığını, həm də təminat tədbiri görülmədikdə hüququn müdafiəsinin mümkünsüzləşməsi və ya əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşməsi ehtimalını qiymətləndirməlidir. Iddianın əsaslılığına dair ilkin sübutların olması avtomatik olaraq təminat tədbirinin tətbiqinə səbəb olmur; tədbirin zəruriliyi işin konkret halları ilə əlaqələndirilməlidir.
12. Hazırkı ərizə birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsindən verilmiş apellyasiya şikayəti məhkəmənin icraatına qəbul edildikdən sonra təqdim olunmuşdur. Buna görə ərizəyə işə baxan apellyasiya instansiyası məhkəməsində MPM-in 157.3 və 365-ci maddələri nəzərə alınmaqla baxılır. Qətnamənin gələcək icrasının təmin olunması məqsədi ilə MPM-in 236-cı maddəsinə istinad edilməsi də həmin Məcəllənin 13-cü fəslində müəyyən olunmuş tətbiq şərtlərini, o cümlədən 157.5-ci maddədəki əsaslandırma tələbini aradan qaldırmır.
13. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 157 və 158-ci maddələrinin bəzi müddəalarına dair” ## #### 2018-ci il tarixli Qərarında göstərilən hüquqi mövqeyə görə, ərizəçinin üzərinə həddindən artıq sübutetmə yükü qoyulmamalı, lakin təqdim olunan dəlillər tədbirin tətbiqi əsaslarının mövcudluğunu onların olmamasından daha inandırıcı göstərməlidir. Tədbirin zəruriliyi, iddia ilə əlaqəsi və tərəflərin qanuni mənafeləri qiymətləndirilməlidir.
14. Ərizəyə əlavə olunmuş ## ###### 2026-cı il tarixli qətnamədə alqı-satqı müqaviləsinə, ## ###### 2024-cü il tarixli üzləşdirmə aktına və sonrakı qismən ödənişlərə istinad edilmiş, 11.319,16 manat əsas borcun və 127,50 manat dövlət rüsumunun tutulması qət olunmuşdur. Bu məlumatlar iddia tələbinin ilkin əsaslılığı baxımından nəzərə alınır. Bununla belə, həmin qətnamə qanuni qüvvəyə minməmişdir və onun qanuniliyi ilə əsaslılığına, habelə apellyasiya şikayətinin dəlillərinə bu icraatda yekun qiymət verilmir.
15. Icra riskinin qiymətləndirilməsi baxımından məhkəmə kollegiyası borc münasibətinin davametmə müddətini və öhdəliyin icrasına dair davranışı birlikdə nəzərə alır. Qətnamədə istinad edilən ## ###### 2024-cü il tarixli üzləşdirmə aktından sonra borc qismən azalsa da, ## ##### 2026-cı il tarixli pretenziyada tələb olunan qalıq məbləğ tam ödənilməmiş, işə baxılarkən ## #### 2026-cı ildə daha 1.180 manat ödəniş edilməsinə baxmayaraq, 11.319,16 manatın tutulması barədə qətnamə qəbul olunmuşdur. Beləliklə, tələb təkcə vaxtı yenicə çatmış öhdəliyin icra edilməməsi ilə bağlı deyil; uzun müddət ərzində tam icra olunmamış pul öhdəliyinə aiddir.
16. Qismən ödənişlər cavabdehin müəyyən dövrlərdə öhdəliyin icrasına yönəlmiş hərəkətlər etdiyini göstərir və onun davranışının bütövlükdə vicdansız kimi qiymətləndirilməsinə əsas vermir. Bununla yanaşı, həmin ödənişlər qalan məbləğin gələcək icra üçün saxlanılmasını təmin etmir. Borcun uzun müddət tam ödənilməməsi, məhkəməyəqədər tələbdən və məhkəmə araşdırmasından sonra da qalıq məbləğin mövcudluğu və bu məbləğin tutulması barədə qətnamənin hələ məcburi icraya yönəldilə bilməməsi birlikdə nəzərə alındıqda, ərizəçinin hüququnun təminatsız qalması müddətinin davam etməsi gələcək icranın çətinləşməsi ehtimalını artırır.
17. Cavabdehin apellyasiya şikayəti verməsi onun prosessual müdafiə hüququdur və özlüyündə icradan yayınma və ya prosesi əsassız uzatma kimi qiymətləndirilmir. Ərizəçinin şikayətin formal olması barədə mülahizəsi də hazırkı qərardadla təsdiq edilmir. Şikayətin əsaslılığı ayrıca apellyasiya baxışında yoxlanılacaqdır. Təminat tədbiri şikayət verməyə görə məhdudiyyət kimi deyil, həmin baxış müddətində pul tələbinin gələcək icra imkanının qorunması məqsədilə tətbiq olunur.
18. Məhkəmə kollegiyası cavabdehin bank vəsaitlərinin adi təsərrüfat dövriyyəsində istifadə olunması imkanını ayrıca və yetərli əsas kimi qəbul etmir. Lakin yuxarıda göstərilən uzunmüddətli natamam icra şəraitində pul vəsaitinin dövriyyədən çıxması onun sonradan eyni həcmdə mövcud olacağına təminat vermir. Məhkəmə kollegiyası həmin halların məcmusunu qiymətləndirərək, qətnamə ilə müəyyən olunmuş məbləğ həddində vəsaitin müvəqqəti saxlanılmasını icranın əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşməsi ehtimalının qarşısını almaq üçün zəruri hesab edir. Bu nəticə cavabdehin artıq əmlak gizlətməsi və ya ödəmə qabiliyyətini itirməsi barədə faktın müəyyən edilməsi kimi başa düşülməməlidir.
19. Təminatın həddi qətnamə ilə tutulması qət edilmiş 11.319,16 manat əsas borc və 127,50 manat dövlət rüsumunun cəmi olan 11.446,66 manat müəyyən edilməlidir. Dövlət rüsumu əsas borcun tərkibi kimi deyil, icrası təmin olunan qətnamədə ayrıca tutulmuş məhkəmə xərci kimi bu məbləğə daxil edilir. Həbs hər bank və ya hesab üzrə ayrıca 11.446,66 manat deyil, bütün bank və digər kredit təşkilatlarındakı hesablarda cavabdehə məxsus vəsaitlər üzrə birlikdə bu məbləği aşmayan həddə tətbiq olunmalıdır.
20. MPM-in 158.1.1 və 158.3.1-ci maddələri baxımından pul tələbinin cavabdehin hesablarındakı ona məxsus pul vəsaiti üzərinə həbs qoyulmaqla təmin edilməsi tələb ilə birbaşa əlaqəlidir. Tədbir hesabların özünün bağlanması və ya bütün hesab əməliyyatlarının dayandırılması mənasını daşımır. Məbləğ həddini aşan vəsaitlərdən istifadəyə, işçilərin əmək haqlarının və dövlət büdcəsinə zəruri ödənişlərin verilməsinə məhdudiyyət qoyulmaması təsərrüfat fəaliyyətinə müdaxiləni azaldır. Eyni məqsədin daşınar və ya daşınmaz əmlaka daha geniş məhdudiyyət qoyulmadan təmin edilməsi tərəflərin mənafeləri arasındakı tarazlığı qoruyur. Cavabdehin yalnız istifadəsində olan, lakin ona məxsus olmayan üçüncü şəxslərin vəsaitləri həbsin predmetinə daxil edilmir.
21. Beləliklə, ərizə 11.446,66 manat məcmu həddində cavabdehə məxsus pul vəsaitləri üzərinə həbs qoyulması yolu ilə təmin edilməlidir. Həbs həmin vəsaitin iddiaçıya ödənilməsi barədə göstəriş deyil və mübahisəni mahiyyəti üzrə həll etmir. MPM-in 162.4-cü maddəsinə əsasən, iddianın təmin edilməsi qüvvədə qaldıqda tədbir məhkəmə aktının icrasına qədər qüvvəsini saxlayır; iddianın rədd edilməsi, baxılmamış saxlanılması və ya iş üzrə icraata xitam verilməsi hallarında isə 162.3-cü maddə tətbiq olunur. Tədbirin dəyişdirilməsi və ya ləğvi məsələsi MPM-in 161 və 162-ci maddələrinə uyğun həll edilə bilər.
22. MPM-in 400 və 402.2-ci maddələrinə, habelə Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 267.1 və 402.2-ci maddələrinə dair” ## #### 2023-cü il tarixli Qərardadında ifadə edilmiş hüquqi mövqeyə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin müvəqqəti təminat tədbiri barədə bu qərardadından kassasiya şikayəti verilə bilməz. Qərardad qəbul edildiyi andan qanuni qüvvəyə minir.
23. Qeyd olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 157, 158.1.1, 158.3.1, 159, 160, 161, 162, 236, 365, 400 və 402.2-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası
qərara aldı:
Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin icraatında olan e-*-*(*-*)-****/**** nömrəli iş üzrə iddiaçı Ərizəçi tərəfindən verilmiş müvəqqəti təminat tədbiri barədə ərizə təmin edilsin. Iş üzrə yekun məhkəmə aktı qanuni qüvvəyə minənəndək cavabdeh Cavabdehnə (VÖEN: **********) məxsus və ya həmin şirkətin istifadəsində olan, üçüncü şəxslərdə saxlanılan pul vəsaiti (Azərbaycan Respublikası ərazisində fəaliyyət göstərən bütün banklardakı və digər kredit təşkilatlarındakı hesabları) üzərinə (işçilərin əmək haqlarının, eləcə də dövlət büdcəsinə zəruri ödənişlərin (vergi, sosial və s.) verilməsinə məhdudiyyət qoyulmadan) iddia məbləği həcmində - 11.446,66 manat (on bir min dörd yüz qırx altı manat altmış altı qəpik) məbləğində həbs qoyulsun. Qərardad dərhal icra edilsin. Qərardad qəbul edildiyi andan qanuni qüvvəyə minir və ondan kassasiya şikayəti verilə bilməz.