Bakı İnzibati Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(112)-1525/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2-1(112)-1525/2021 22.06.2021 BAKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Hakim Qarayeva Mehriban Cəfər qızının sədrliyi Mahmud Orxan Əlövsət oğlunun katibliyi İddiaçı iştirakı ilə, İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsinə qarşı, Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti Mənzil Kommunal Təsərrüfatı Departamenti inzibati məhkəmə icraatına üçüncü şəxs qismində cəlb edilməklə, “mənzil üzərində hüquqların daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınaraq çıxarışın verilməsi” tələbinə dair iddiası üzrə işə məhkəmənin binasında (Bakı şəhəri, N.Vəzirov küçəsi 56) açıq məhkəmə iclasında baxaraq, MÜƏYYƏNETDİ: İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsinə qarşı Bakı şəhəri, Nizami rayonu, Şirin Mirzəyev küçəsi 56 saylı yaşayış binasının 43 saylı mənzilinin iddiaçının adına qeydiyyata alınmaqla, hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində xüsusi mülkiyyət hüququ ilə çıxarışın verilməsi öhdəliyinin cavabdehə həvalə edilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Bakı Şəhəri İcra Hakimiyyəti Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Departamenti üçüncü şəxs qismində inzibati icraata cəlb edilmişdir. Sonradan iddiaçı iddia tələbini dəqiqləşdirərək, Bakı şəhəri, Nizami rayonu, Şirin Mirzəyev küçəsi 56 saylı yaşayış binasının 43 saylı mənzili üzərində İddiaçı mülkiyyət hüququnun daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyat alınması və bununla bağlı hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışın verilməsi vəzifəsinin cavabdehin üzərinə qoyulması barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmiş, ərizə icraata qəbul edilmişdir. İddia ərizəsində tələb onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı X4 Bakı şəhəri, Nizami rayonu, Şirin Mirzəyev küçəsində yerləşən 56 saylı yaşayış binasının, yaşayış sahəsi 17,0 kv.metr, ümumi sahəsi 29,0 kv.metrdən ibarət 1 otaqlı 43 saylı mənzilində 1993-cü ildən faktiki olaraq yaşayır və mənzil 27 ildir ki, onun istifadəsindədir. Dövlət Neft Şirkətinin X11 üzrə Baş İdarəsinin və Həmkarlar İttifaqı Komitəsinin xx.xx.1992-ci il tarixli, 10-8-952 saylı birgə iclas protokoluna əsasən həmin idarənin xx.xx.1993-cü il tarixli, 10-8/1016 saylı məktubu ilə qeyd edilən mənzil onun istifadəsinə verilmişdir. 1993-cü ildən göstərilən mənzildə yaşamaqla bütün kommunal xərclərinin ödəyir. Vaxtlı-vaxtında həmin mənzildə təmir işlərini öz vəsaiti hesabına aparır. 2001-ci ildə yaşadığı Nizami rayonu, Şirin Mirzəyev küçəsi 56 saylı yaşayış binası Dövlət Neft Şirkətinin balansından Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Departamentinin balansına verilmişdir. Bundan sonra da mənzilə dair kommunal xidmətlərə görə xərcləri müvafiq olaraq aidiyyəti təşkilatlara (qaz, su, işıq), o cümlədən mənzil kirayə və zibil haqlarını həmin təşkilatın 120 saylı Mənzil-Kommunal İstismar Sahəsinə ödəyir. Belə ki, 1993-cü ildən 43 saylı mənzilə dair bütün kommunal xərclərini tam ödəməklə yanaşı, binanın saxlanılması üçün mənzil mülkiyyətçiləri ilə birgə idarəetmə xərclərində də öz dəyər payına mütənasib sürətdə iştirak edir. Qeyd edilən yaşayış binası 1964-cü ildə inşa olunmuş, 5 mərtəbəli, 48 mənzildən ibarətdir. İddiaçının qonşuları yaşadıqları mənzillərini özəlləşdirmiş, bircə onun ailə üzvü ilə birlikdə yaşadığı mənzil özəlləşdirilməmiş qalmışdır. Artıq 10 ildir, İqtisadiyyat Nazirliyinin təşəbbüsü ilə, yerli icra hakimiyyəti orqanları və bələdiyyə tərəfindən bina sakinlərinə mənzillərin özəlləşdirilməsi ilə bağlı marifləndirmə işləri aparılır və eləcə də yaşayış binasının idarəetmə üsulunun seçilməsi sakinlərə təklif olunur. Bununla da, məqsədyönlü ardıcıl addımlar dövlətin mənzil fondunun idarə edilməsində çəkilən xərclərin azaldımasına gətirib çıxaran müsbət nəticələrə səbəb olur və yaşayış binasında bütün mənzillər tam özəlləşdirildikdən sonra mənzil mülkiyyətçilərinə binanın idarəetmə hüququnu vermiş olur. Yaşadığı mənzilin adına özəlləşdirilməsi ilə bağlı sənədləri qanunla müəyyən edilmiş qaydada toplayaraq Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi Yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsinə müraciət etmişdir. Sənədlərini qəbul etməyərək şifahi olaraq iddiaçıya bildirilmişdir ki, binanın balans saxlayan təşkilatı Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Departamentinin qeyd edilən mənzilə dair onunla kirayə müqaviləsinin bağlanması barədə sərəncamı olmalıdır və müvafiq sərəncam olduqdan sonra mənzilin onun adına özəlləşdirilməsi həyata keçiriləcəkdir. İddiaçının müraciətinə əsasən, Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Departamentinin xx.xx.2020-ci il tarixli, 24 saylı sərəncamı ilə Bakı şəhəri, Nizami rayonu, Şirin Mirzəyev küçəsində yerləşən 56 saylı evin, yaşayış sahəsi 17,0 kv.metr olan 1 otaqlı 43 saylı mənzilinə dair kirayə müqaviləsi iddiaçı ilə bağlanılmış və iddiaçı həmin mənzilin kirayəçisi hesab olunmuşdur. Qeyd edilən sərəncam verildikdən sonra yenidən sənədləri qanunla müəyyən edilmiş qaydada toplayaraq Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi Yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsinə müraciət etmişdir. Həmin təşkilat tərəfindən xx.xx.2020-ci il tarixli cavab məktubu ilə iddiaçıya bildirilmişdir ki, "Azərbaycan Respublikasında mənzil fondunun özəlləşdirilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununun 6-ci maddəsinə əsasən təhsil müəssiələrinin yataqxanalarında, qəza vəziyyətində olan evlərdə, qapalı hərbi şəhərciklərin evlərində mənzillərin, eləcə də xidməti mənzillərin özəlləşdirilmesinə yol verilmir”. Həmin Qanunun 6-ci maddəsi iddiaçıya şamil oluna bilməz. Belə ki, iddiaçının mənzilin dövlət mənzil fonduna aid olmaqla özəlləşdirilməsi həyata keçirilməlidir və mənzilin yuxarıda sadalanan xüsusi təyinatlı mənzil fonduna aidiyyəti yoxdur. Ona görə də, Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti Mənzil- Kommunal Təsərrüfatı Departamenti iddiaçı ilə xüsusi təyinatlı sosial kirayə müqaviləsi deyil, dövlət mənzil fonduna aid mənzilə dair kirayə müqaviləsi bağlamışdır və mənzilin iddiaçının adına özəlləşdirlməsinə etirazı yoxdur. Dövlət mənzil fonduna aid binalann özəlləşdirilməsinə maneələrin yaradılması əsassızdır. Belə ki, qeyd edilən mənzildə 27 ildən artıqdır yaşayır və faktiki olaraq mənzilin özəlləşdirilməsi ilə bağlı mülki qanunvericilik zamana görə tətbiq edilməlidir. Göründüyü kimi, Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi Yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsi tərəfindən qanunsuz və əsassız olaraq yaşadığı mənzilin onun adına özəlləşdirilməsinə dair müraciətinin təmin edilməsindən imtina olunmuşdur. Belə ki, binada yaşayan qonşuları öz mənzillərini özəlləşdirərək, mülkiyyət huququ əldə etdikləri halda ona qarşı həmin təşkilat tərəfindən süni müayinələr yaradılmışdır. Qeyd edilən yaşayış binası xüsusi təyinatlı mənzil fondu deyil, eləcə də valideynlərindən mərhum olmuş şəxslərə, gözdən əlillərə, əlil və şəhid ailələrinə, məcburi köçkünlərə və s. şəxslərin məskunlaşdırılması üçün sosial əsaslarla tikilməmişdir. Ona görə də, göstərilən binada mənzillərin özəlləşdirilməsi aidiyyəti üzrə həyata keçirilmişdir. Sonda iddiaçı iddianın təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası İnzibati-Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra İnzibati Prosessual Məcəllə) 45.4-cü maddəsinə əsasən, iddia ərizəsi məhkəməyə daxil olduğu gündən icraata qəbul edilmiş sayıldığından, iddia ərizəsi və ona əlavə edilmiş sənədlərin surəti iş üzrə cavabdeh DƏDRX-nin 1 saylı Bakı ərazi idarəsinə göndərilmiş, cavabdehə iddiaya dair münasibətini (etirazını) yazılı şəkildə bildirməsi təklif olunmuşdur. Cavabdeh DƏDRX-nin 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsinin xx.xx.2020-ci il tarixli **********82 saylı iddiaya dair etirazında göstərmişdir ki, iddiaçı müvafiq tələblə xx.xx.2020ci il tarixdə 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsinə müraciət etmişdir. Aparılmış araşdırma zamanı məlum olmuşdur ki, İddiaçı adına “Mənzil fondunun özəlləşdirilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 8-ci maddəsinə əsasən vətəndaş yaşadığı mənzili (evi) özəlləşdirmək barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına verdiyi ərizəyə mənzili özəlləşdirməyə razılıqları barədə ərizəçi ilə birlikdə yaşayan həmin mənzil sahəsinə (evə) hüququ olan 18 yaşı tamam olmuş, həmçinin müvəqqəti olaraq başqa yerə getməsi ilə əlaqədar mənzil sahəsinə (evə) hüququ saxlanılan şəxslərin ərizəsi; mənzilə (evə) hüququ olan şəxslər və mənzilin (evin) kommunal-məişət vəziyyəti barədə mənzil istismar təşkilatının arayışı (2 №-li forma); mənzil sahəsinə dair order və ya mənzil kirayə müqaviləsi, yaxud onun verilməsinə dair sərəncam əlavə edilməmişdir. Bu səbəblərdən ərizənin icrası mümkün olmamış və bu barədə vətəndaşa **********30 saylı, xx.xx.2020-ci il tarixli cavab məktubu ünvanlanmışdır. Mübahisə ilə bağlı keçirilmiş hazırlıq icraatında işin halları və mübahisənin vəziyyəti müzakirə edilmiş, hüquqi mübahisənin barışıq yolu ilə nizama salmaq və iş materiallarında saxlanılması mümkün olan sənədlərin məhkəməyə təqdim olunması proses iştirakçılarına təklif edilmiş, zəruri sənədlər toplanmış və iş üzrə digər qanunamüvafiq prosessual hərəkətlər edildikdən sonra işə baxılması təyin edilmişdir. İş üzrə keçirilmiş şifahi məhkəmə baxışı iclasında iddiaçı iddia tələbini müdafiə edərək, iddia ərizəsində yazılanlara uyğun olaraq izahat verdi və iddianın təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etdi. Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq, cavabdeh və üçüncü şəxsin nümayəndələri məhkəmə iclasına gəlməmiş, səbəbləri barədə məhkəməyə məlumat verilməmişlər. Məhkəmə, iddiaçının izahatını dinləyib, iş üzrə toplanmış sənədləri tədqiq edərək hesab edir ki, aşağıdakı əsaslara görə iddia təmin edilməlidir. İnzibati Prosessual Məcəllənin 2.2.3-cü maddəsinə əsasən inzibati orqan tərəfindən inzibati aktın qəbul edilməsi ilə əlaqədar olmayan müəyyən hərəkətlərin edilməsinə dair iddialara (öhdəliyin icrası haqqında iddia) inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılır. Belə ki, iş materiallarına əlavə edilmiş: - Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti Mənzil Kommunal Təsərrüfatı Departamentinin 24 saylı, xx.xx.2020-ci il tarixli sərəncamından görünür ki, Bakı şəhəri, Nizami rayonu, Şirin Mirzəyev küçəsi 56 saylı evin yaşayış sahəsi 16.6 kv.m olan 1 otaqlı 43 saylı mənzilinə dair İddiaçı adına kirayə müqaviləsinin bağlanılması və həmin mənzilin kirayəçəsi hesab olunması qərara alınmışdır. - Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti Mənzil Kommunal Təsərrüfatı Departamentinin 1 saylı Xüsusi Təyinatlı Mənzil Kommunal Təsərrüfat Birliyinin 120 saylı Mənzil Kommunal İstismar Sahəsi tərəfindən verilmiş 327 saylı xx.xx.2020–ci il tarixli arayışından görünür ki, İddiaçı 2014-cü ildən Bakı şəhəri, Nizami rayonu, Ş.Mirzəyev küçəsi, 56 saylı evin 43 saylı mənzilində qeydiyyatdadır. Mənzilə dair şəxsi-hesab vərəqəsi tərtib edilmişdir. - Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti Mənzil Kommunal Təsərrüfatı Departamentinin 1 saylı Xüsusi Təyinatlı Mənzil Kommunal Təsərrüfat Birliyinin 120 saylı Mənzil Kommunal İstismar Sahəsi tərəfindən verilmiş 215 saylı xx.xx.2021–ci il tarixli arayışından görünür ki, İddiaçı xx.xx.1993-cü ildən ailə üzvləri ilə birlikdə Bakı şəhəri, Nizami rayonu, Ş.Mirzəyev küçəsi, 56 saylı evin 43 saylı mənzilində yaşayırlar, xx.xx.1993-cü ildən ev pulu və kommunal xidmətlərin haqqını vaxtlı-vaxtında ödəmişdir. -Nizami rayon Enerji Təchizatı və Satışı İdarəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2021-ci il tarixli A/c 51 saylı məktubundan görünür ki, Bakı şəhəri, Nizami rayonu, Ş.Mirzəyev küçəsi, 56 saylı evin 43 saylı mənzilində yaşayan iddiaçı elektrik enerjisindən istifadə haqqını daim vaxtında ödəmişdir. - Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti Mənzil Kommunal Təsərrüfatı Departamentinin 1 saylı Xüsusi Təyinatlı Mənzil Kommunal Təsərrüfat Birliyinin 120 saylı Mənzil Kommunal İstismar Sahəsi tərəfindən verilmiş Nizami rayonu, Ş.Mirzəyev küçəsi, 56 saylı evin 43 saylı mənzilinin planından görünür ki, yaşayış sahəsi 16.6 kv.m, ümumi sahəsi 29 kv.m-dir. - Asan 5 tərəfindən verilmiş yaşayış sahəsi üzrə qeydiyyat haqqında ******* saylı arayışdan görünür ki, iddiaçı xx.xx.2014-cü il tarixdən ünvan 1 ünvanında qeydiyyatdadır. - Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti Mənzil Kommunal Təsərrüfatı Departamentinin 100 saylı xx.xx.2001-ci il tarixli “Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin “Azərneftyanacaq” İstehsalat Birliyinə məxsus yaşayış binalarının Departamentin Xüsusi təyinatlı Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Birliyinin balansına verilməsi haqqında” Sərəncamından görünür ki, “Azərneftyanacaq” İstehsalat Birliyindən qəbul edilmiş yaşayış binaları əvəzsiz olaraq Departamentin Xüsusi Təyinatlı Mənzil-Kommunal Təsərrüfat Birliyinin balansına verilmişdir. - Bakı şəhər İcra Hakimiyyətinin xx.xx.2001-ci il tarixli 235 saylı Sərəncamından görünür ki, Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin struktur bölmələrinin balansında olan və Bakı şəhəri ərazisində yerləşən mövcud yaşayış fondu və başqa sosial obyektləri Bakı şəhər Mənzil Kommunal Təsərrüfatı Departamentinin balansına və xidmət dairəsinə verilməsi qərara alınmışdır. - Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti Mənzil Kommunal Təsərrüfatı Departamenti ilə “Azərneftyanacaq” İstehsalat Birliyi tərəfindən tərtib edilmiş təhvil-təslim aktından görünür ki, Bakı şəhər İcra Hakimiyyətinin xx.xx.2001-ci il tarixli 235 saylı Sərəncamının icrası məqsədilə mühəndis qurğuları və kommunikasiya xətləri Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti Mənzil Kommunal Təsərrüfatı Departamentinə təhvil verilmişdir. - Təhvil-təslim aktına 1 saylı əlavədən - yaşayış binalarının siyahısından görünür ki, təhvil verilən obyektlərin siyahasında ünvan 3 ünvanında yerləşən yaşayış binası 4-cü qrafada göstərilmişdir. - İddiaçıya məxsus xx.xx.1981-ci il tarixdə doldurulmuş HT-İ seriyalı ******* saylı əmək kitabçasından görünür ki, iddiaçı “Azərneftyanacaq” X9 işləmişdir. - Azərbaycan Respublikasının Milli Arxiv İdarəsinin Azərbaycan Respublikası Dövlət Arxivinin Bakı filialından görünür ki, Dövlət Neft Şirkəti Neft və Qaz Emalı üzrə Baş İdarəsinin Arxiv sənədləri Dövlət Arxivinin Bakı filialına təhvil verilməmişdir. - Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Neft və Qaz Emalı üzrə Baş İdarəsinin xx.xx.1993-cü il tarixli 10-8/1016 saylı məktubundan görünür ki, Çernışevski küçəsi 56 ünvanındakı 43 saylı mənzilin zavodun X2 xx.xx.1993-cü il tarixdə keçirilmiş yığıncağında əməkdaş İddiaçı Vəzir qızına müvəqqəti yaşamaq üçün verilməsi qərara alınmışdır. - SOCARın 09 fevral 2021-ci il tarixli SOCAR**********30490075X00015 saylı məktubu ilə iddiaçıya bildirilmişdir ki, “Bakı İnzibati Məhkəməsi tərəfindən SOCAR-a ünvanlanmış və aidiyyəti üzrə SOCAR-ın Heydər Əliyev adına X10 göndərilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli 2-1(112)-6106/2020 nömrəli iş üzrə sorğuya baxılmışdır. Məlumat üçün bildirilmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Neft və Qaz Emalı üzrə Baş İdarəsi tərəfindən zavodun işçisi X1 müvəqqəti yaşamaq üçün ayrılmış Çernışevski küçəsi 56 ünvanındakı 43 saylı birotaqlı mənzilin ayrılması ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Həmkarlar İttifaqı yığıncağının xx.xx.1993-cü il tarixli protokolu Heydər Əliyev adına X9 mövcud deyil. - Cavabdehin xx.xx.2020-ci il tarixli **********30 saylı məktubu ilə iddiaçıya bildirilmişdir ki, Bakı şəhəri, Nizami rayonu, Ş.Mirzəyev küçəsi, 56 saylı evin 43 saylı mənzilinə dair hüquqların daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınması ilə bağlı ********** qeydiyyat nömrəli, xx.xx.2020-ci il tarixli ərizənizə baxılmışdır. Aparılan araşdırma zamanı İddiaçı adına “Mənzil fondunun özəlləşdirilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 8-ci maddəsinə əsasən vətəndaş yaşadığı mənzili (evi) özəlləşdirmək barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına verdiyi ərizəyə mənzili özəlləşdirməyə razılıqları barədə ərizəçi ilə birlikdə yaşayan həmin mənzil sahəsinə (evə) hüququ olan 18 yaşı tamam olmuş, həmçinin müvəqqəti olaraq başqa yerə getməsi ilə əlaqədar mənzil sahəsinə (evə) hüququ saxlanılan şəxslərin ərizəsi; mənzilə (evə) hüququ olan şəxslər və mənzilin (evin) kommunal-məişət vəziyyəti barədə mənzil istismar təşkilatının arayışı (2 №-li forma); mənzil sahəsinə dair order və ya mənzil kirayə müqaviləsi, yaxud onun verilməsinə dair sərəncam əlavə edilməlidir. Beləliklə, məhkəmə iş materiallarından müəyyən etmişdir ki, Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti Mənzil Kommunal Təsərrüfatı Departamentinin 24 saylı, xx.xx.2020-ci il tarixli sərəncamı ilə Bakı şəhəri, Nizami rayonu, Şirin Mirzəyev küçəsi 56 saylı evin yaşayış sahəsi 16.6 kv.m olan 1 otaqlı 43 saylı mənzilinə dair İddiaçı adına kirayə müqaviləsinin bağlanılması və həmin mənzilin kirayəçəsi hesab olunması qərara alınmışdır. İddiaçı cavabdehə müraciət edərək iddiaçının istifadəsində olan mənzilin özəlləşdirilərək mülkiyyət hüququna dair çıxarışın verilməsini xahiş etsə də, müraciəti təmin edilməmişdir. Məhkəmə cavabdehin imtinasını aşağıda göstərilənlərə görə əsaslı hesab etmir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 43-cü maddəsinin İİ hissəsinə əsasən dövlət yaşayış binalarının və evlərin tikintisinə rəvac verir, insanların mənzil hüququnu gerçəkləşdirmək üçün xüsusi tədbirlər görür. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 15-ci maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikasında iqtisadiyyatın inkişafı müxtəlif mülkiyyət növlərinə əsaslanaraq xalqın rifahının yüksəldilməsinə xidmət edir. Azəbaycan Respublikaslının Konstitusiyasının 29-cu maddəsinin üçüncü hissəsinə əsasən hər kəsin mülkiyyətində daşınar və daşınmaz əmlak ola bilər. Mülkiyyət hüququ mülkiyyətçinin təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə əmlaka sahib olmaq, əmlakdan istifadə etmək və onun barəsində sərəncam vermək hüquqlarından ibarətdir. “Аzərbаycаn Rеspublikаsındа mənzil fоndunun özəlləşdirilməsi hаqqındа” Аzərbаycаn Rеspublikаsının Qаnununun 1-ci maddəsinə əsasən dövlət və ictimai mənzil fondunun mülkiyyətçisi ilə mənzil kirayə müqaviləsi bağlamış Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlarının habelə vətəndaşlığı olmayan şəxslərin yaşadıqları mənzilləri (evləri) bu Qanunla müəyyən edilmiş şərtlərlə və qaydad əvəzsiz olaraq şəxsi mülkiyyətinə keçirmək hüququ vardır. Həmin Qanunun 2-ci mаddəsinə əsаsən, bu Qanun Azərbaycan Respublikasında dövlət mənzil fondunun özəlləşdirilməsi şərtlərini və qaydasını, habelə ictimai mənzil fondunun özəlləşdirilməsinə dair əsas müddəaları müəyyən edir. Həmin Qanunun 3-cü maddəsinə əsasən mənzil fondunun özəlləşdirilməsinin əsas prinsipləri aşağıdakılardır: mənzillərin özəlləşdirilməsinin tam könüllülüyə əsaslanması; mənzillərin (evlərin) özəlləşdirilməsinin pulsuz olması; yaşadıqları mənzillərin bu Qanunda müəyyən edilmiş şərtlər və qaydalarla mülkiyyətə verilməsini tələb etmək barəsində vətəndaşların hüququnun təmin olunması; özəlləşdirmənin aşkarlığı, özəlləşdirmə üzərində dövlət nəzarəti və ictimai nəzarət. Həmin Qanunun 4-cü maddəsinə əsasən dövlət mülkiyyətində, habelə ictimai mülkiyyətdə olan mənzil fonduna məxsus yaşayış evlərindəki mənzillərin (evlərin) özəlləşdirilməsi, vətəndaşların müraciətləri əsasında bu Qanunun 9-cu maddəsində göstərilən qaydada müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən həyata keçirilir. Həmin Qanunun 5-ci maddəsinə əsasən mənzillər (evlər), özəlləşdirilməsi üçün müraciət edilən anda mənzil kirayə müqaviləsində göstərilmiş və kirayəçi ilə birlikdə faktiki yaşayan onun yetkinlik yaşına çatmış ailə üzvlərinin razılığı ilə onlardan birinin mülkiyyətinə və ya bir neçəsinin və yaxud bütün ailə üzvlərinin ümumi (paylı, birgə) mülkiyyətinə verilə bilər. Həmin Qаnunun 8-ci mаddəsinə əsаsən, vətəndaş yaşadığı mənzili (evi) özəlləşdirmək barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına verdiyi ərizəyə aşağıdakı sənədləri əlavə etməlidir: mənzili özəlləşdirməyə razılıqları barədə ərizəçi ilə birlikdə yaşayan həmin mənzil sahəsinə (evə) hüququ olan 18 yaşı tamam olmuş, həmçinin müvəqqəti olaraq başqa yerə getməsi ilə əlaqədar mənzil sahəsinə (evə) hüququ saxlanılan şəxslərin ərizəsi; mənzilə (evə) hüququ olan şəxslər və mənzilin (evin) kommunal-məişət vəziyyəti barədə mənzil istismar təşkilatının arayışı (2 №-li forma); mənzil sahəsinin orderi və ya mənzil kirayə müqaviləsi, yaxud onun verilməsinə dair sərəncam. Mənzili özəlləşdirmək üçün müraciət etmiş vətəndaşdan göstərilən sənədlərdən əlavə sənədlər tələb edilə bilməz. Həmin Qаnunun 9-cu mаddəsində göstərilmişdir ki, müvafiq icra hakimiyyəti orqanı yaşadığı mənzili (evi) özəlləşdirmək istəyən vətəndaşın ərizəsi daxil olduğu gündən on iş günü müddətində (ərizənin sürətləndirilməklə icra edildiyi hallar istisna olmaqla) həmin mənzilin (evin) vətəndaşın xüsusi mülkiyyətinə verilməsi barədə dövlət qeydiyyatını həyata keçirir, vətəndaşın mənzilə (evə) mülkiyyət hüququnun əmələ gəlməsini daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışla rəsmiləşdirib hüquq sahibinin istəyi əsasında həmin çıxarışı kağız formada təqdim edir, yaxud elektron imza ilə təsdiqləməklə “Elektron Hökumət” portalında yerləşdirərək hüquq sahibinin elektron üsulla əldə etməsi imkanını təmin edir və müvafiq yerli icra hakimiyyəti, habelə vergi xidməti orqanına bildiriş göndərir. Vətəndaş saxta sənədlər, təqdim etdikdə, yaxud yaşadığı mənzil (ev) mübahisəli olduqda müvafiq icra hakimiyyəti orqanı mənzilin özəlləşdirilməsindən imtina edir. Belə hallarda vətəndaşın mənzilə (evə) mülkiyyət hüququnun dövlət qeydiyyatından əsaslandırılmış imtina barədə ərizəçiyə 5 gün müddətində bildiriş göndərilir. İş mаtеriаllаrındаn göründüyü kimi, iddiаçının hazırda yaşadığı və onun adına özəlləşdirilməsini tələb etdiyi mənzil 1993-cü ildən iddiaçının istifadəsində olmuşdur və həmin mənzilə dair kirayə müqaviləsinin bağlanması barədə sərəncam qəbul edilmişdir. Məhkəmə hesab edir ki, hazırki mənzil iddiaçının özəlləşdirmək hüququnun olduğu 1993-cü ildən iddiaçının istifadəsində olduğu, lakin iddiaçının bu günə qədər mənzili özəlləşdirmək hüququndan istifadə etmədiyi üçün məhz Azərbaycan Respublikasının Mənzil Məcəlləsinin 146.1-ci “Bu Məcəllə qanuni qüvvəyə minən günədək “Azərbaycan Respublikasında mənzil fondunun özəlləşdirilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının 26 yanvar 1993-cü il tarixli Qanununa əsasən dövlət mənzil fondunun mənzillərini özəlləşdirmək hüququ olan şəxslər öz hüquqlarını saxlayır” maddəsinin müddəalarına əsasən hazırda sahibliyində olan mənzili “Аzərbаycаn Rеspublikаsındа mənzil fоndunun özəlləşdirilməsi hаqqındа” Аzərbаycаn Rеspublikаsı Qаnununun tələblərinə əsasən özəlləşdirmək hüququ vardır. Avropa Məhkəməsinin presedent hüququnda "mənzil" anlayışı təkcə qanunla şəxsin adına rəsmiləşdirilən mənzillərlə məhdudlaşmır (X5rşı, 54-cü bənd), belə ki, mənzildə yaşayan, amma kirayə müqaviləsi onun adına olmayan şəxs də mənzillə bağlı hüquqlara malik olduğunu iddia edə bilər (Prokopoviç Rusiyaya qarşı, 36-cı bənd). Bu anlayış həm də ərizəçinin kirayəçi qismində məskunlaşdığı və kirayə hüququnun müddətinin başa çatdığı bələdiyyə şurasının mənzilinə (X3rşı, 46-cı bənd), yaxud bir neçə il ərzində kirayə hüququ əsasında yaşadığı mənzilə (Brejets Xorvatiyaya qarşı, 36-cı bənd) şamil oluna bilər. Order gözlənilən mülkiyyət hüququ olduğundan öz əmlakına sərəncam vermək mülkiyyət hüququnun adı və əsasını təşkil edən aspektidir və əmlakdan maneəsiz istifadə hüququ mahiyyət etibarı ilə mülkiyyət hüququna təminat verir (Akimova Azərbaycana qarşı). İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi əmlakdan maneəsiz istifadə hüququnun konkret məzmunu ilə bağlı 1979-cu ildə “Marks Belçikaya qarşı” işdə şərh verərək göstərmişdir ki, əmlakdan maneəsiz istifadə hüququ mahiyyət etibarı ilə mülkiyyət hüququna təminat verir. Mülkiyyət toxunulmazlığı təkcə başqa şəxsin subyektiv hüquqlarına qəsd etməməyini tələb etmək hüququnu deyil, həm də dövlətin mülkiyyətçinin qeyri-qanuni qəsdlərdən mühafizə etmək vəzifəsini nəzərdə tutur. “Sporronq və Lonnpot İsveçə qarşı” işdə isə Məhkəmə göstərmişdir ki, mülkiyyətçinin əmlakına hüququ ilə baglı statusu toxunulmaz qalsa da, mülkiyyət hüququnun həyata keçirilməsi imkanının məhdudlaşdırılması ilə mülkiyyət hüququ “şərti və qeyri-sabit” xarakter almış olur. Avropa Məhkəməsi bildirir ki, 2010-cu ildə, yəni on üç il sonra dövlət orqanları iddiaçının mənzillə bağlı hüquqlarını təmin etmək üçün heç bir addım atmamışlar. İşin hallarında görünür ki, sosial mənzil üçün mövcud olan mənzili qorumaq üçün dövlət orqanlarının vaxtında və düzgün qaydada addım atmamasını əsaslı hesab etmək çətindir (Beyeler İtaliyaya qarşı [GC], no. 33202/96, § 107, ECHR 2000-İ). Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı İnsan hüquqları və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında Avropa Konvensiyasının 1 saylı Protokolun 1-ci maddəsinə əsasən hər bir fiziki və hüquqi şəxs öz mülkiyyətindən maneəsiz istifadə hüququna malikdir. Heç kəs cəmiyyətin maraqları və qanunda, beynəlxalq hüququn ümumi prinsiplərində nəzərdə tutulan hallardan başqa əmlakından məhrum edilə bilməz. Göründüyü kimi, İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi öz qərarlarında əmlakdan maneəsiz istifadəni mahiyyət etibarı ilə şəxsin mülkiyyət hüququnun tanınması kimi müəyyən etmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2012-ci il 6 iyun tarixli 648 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Yerli icra hakimiyyətləri haqqında” Əsasnamənin 3.9.2-ci bəndinə əsasən yerli icra hakimiyyəti orqanları müvafiq ərazidə mənzil-kommunal təsərrüfatı sahəsində dövlət siyasətinin həyata keçirilməsini təmin etmək, kommunal təsərrüfatın və mənzil-istismar sahələrinin idarə olunmasını təşkil etmək, mühəndis qurğularının və kommunikasiyaların saxlanılmasına, istismarına, cari və əsaslı təmirinə nəzarəti həyata keçirmək, mənzil-kommunal infrastrukturunun inkişafını təmin etmək, 3.9.6-cı bəndinə əsasən dövlət mənzil fondunun yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinin saxlanılmasını və idarə olunmasını təşkil etmək, Azərbaycan Respublikasının Mənzil Məcəlləsində nəzərdə tutulmuş səlahiyyətləri həyata keçirmək, 4.9.8-ci bəndinə əsasən Azərbaycan Respublikasının Mənzil Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş qaydada dövlət mənzil fondunun yaşayış sahələrini sosial kirayə müqaviləsi əsasında vətəndaşlara vermək vəzifə və səlahiyyətlərinə malikdir. Belə olan halda işin mübahisəedilməz halı ondan ibarətdir ki, dövlət mənzil fondu ilə bağlı səlahiyyətərə malik olan dövlət orqanı – Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti Mənzil Kommunal Təsərrüfatı Departamenti iddia ərizəsində qeyd edilən mənzilin 1993-cü ildən iddiaçının istifadəsində olmasını təsdiq edir və qəbul edir. “Dаşınmаz əmlаkın dövlət rеyеstri hаqqındа” Аzərbаycаn Rеspublikаsının Qаnununun 2.1.-ci mаddəsinə əsаsən, dаşınmаz əmlаkа mülkiyyət və digər əşyа hüquqlаrının dövlət qеydiyyаtı (bundаn sоnrа – hüquqlаrın dövlət qеydiyyаtı) Аzərbаycаn Rеspublikаsının Mülki Məcəlləsinə uyğun оlаrаq dаşınmаz əmlаkа hüquqlаrın əmələ, məhdudlаşdırılmаsının (yüklülüyünün) bаşqаsınа kеçməsinin və bu hüquqlаrа хitаm vеrilməsinin dövlət tərəfindən tаnınmаsı və təsdiq еdilməsi bаrədə hüquqi аktdır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2015-ci il 4 may tarixli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti haqqında Əsasnamənin 1.1-ci bəndinə əsasən Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti daşınmaz əmlakın dövlət reyestrinin tərtib edilməsini və aparılmasını təmin edən icra hakimiyyəti orqanıdır, 3.0.28-ci bəndinə əsasən dövlət mənzil fondu obyektlərinin xüsusi mülkiyyətə verilməsini rəsmiləşdirmək, 3.0.6-cı bəndinə əsasən hüquqları dövlət qeydiyyatına almaq, habelə tikintisi başa çatdırılmamış daşınmaz əmlaka və onun hissələrin mülkiyyət hüququnu və onun ipoteka ilə yüklülüyünü qabaqcadan qeydiyyata almaq, 3.0.11-ci bəndinə əsasən hüquqların dövlət qeydiyyatını rəsmiləşdirmək məqsədi ilə dövlət reyestrindən çıxarış vermək cavabdehin vəzifələrinə aid edilmişdir. “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 8.0.1-ci və 8.0.11-ci maddələrinə əsasən qanunla müəyyən edilmiş qaydada icra hakimiyyəti və bələdiyyə orqanları tərəfindən müvafiq olaraq dövlətə və ya bələdiyyələrə məxsus olan daşınmaz əmlakın özgəninkiləşdirilməsinə, icarəsinə, istifadəsinə, ipoteka qoyulmasına dair qəbul olunmuş aktlar; Azərbaycan Respublikasının Mənzil Məcəlləsi qüvvəyə minənədək (2009-cu il oktyabrın 1-dək) dövlət və ya ictimai mənzil fondundan yaşayış sahəsinin verilməsinə dair müvafiq icra hakimiyyəti orqanının sərəncamı, order və ya mənzil kirayəsi müqaviləsi daşınmaz əmlak üzərində hüquqların əmələ gəlməsinin, başqasına keçməsinin, məhdudlaşdırılmasının (yüklülüyünün) və xitam verilməsinin dövlət qeydiyyatı cavabdehin vəzifələrinə aiddir. “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 19.1-ci maddəsinə əsasən inzibati icraat zamanı işin faktiki halları ilə əlaqədar fiziki və ya hüquqi şəxslər tərəfindən təqdim olunan sənədlər və dəlillər, onların həqiqətə uyğun olmadığı sübuta yetirilməyibsə, mötəbər hesab olunur. Fiziki və ya hüquqi şəxslərdən həmin sənədlərin və dəlillərin mötəbərliyini təsdiq edən əlavə sənədlərin və ya məlumatların tələb olunması qadağandır. Həmin Qanunun 15.2-ci maddəsinə əsasən qanunda birbaşa nəzərdə tutulmadığı hallarda fiziki və ya hüquqi şəxslər tərəfindən formal tələblərə əməl olunmaması və ya lazımi qaydada əməl olunmaması inzibati orqanlar tərəfindən müvafiq qərarın qəbul olunmasından imtina üçün əsas ola bilməz. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 2.2.3-cü maddəsinə əsasən inzibati orqan tərəfindən inzibati aktın qəbul edilməsi ilə bağlı olmayan müəyyən hərəkətlərin edilməsinə dair iddialara (öhdəliyin icrası haqqında iddia) inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılır. Həmin Məcəllənin 34.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icrası haqqında iddia vasitəsi ilə iddiaçı cavabdehdən inzibati aktın qəbul edilməsi ilə bağlı olmayan (inzibati aktın qəbul edilməsinə yönəlməyən) müəyyən hərəkətlərin edilməsini tələb edə bilər. Öhdəliyin icrası haqqında iddia vasitəsi ilə həmçinin inzibati orqanlar tərəfindən ümumi hüquqi öhdəliklərin pozulması nəticəsində vurulmuş ziyana görə kompensasiyanın ödənilməsi də tələb edilə bilər. Həmin Məcəllənin 68.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsas olmuş səbəblər göstərilməlidir. Sözügedən Məcəllənin 68.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır. Məhkəmə iş mаtеriаllаrındа оlаn sübutlаrı tаm və hərtərəfli аrаşdırdıqdаn sоnrа məcmu şəkildə qiymətləndirərək hеsаb еdir ki, iddia tələbi əsaslı olduğu üçün təmin edilməli, Bakı şəhəri, Nizami rayonu, Şirin Mirzəyev küçəsi 56 saylı yaşayış binasının 43 saylı mənzili üzərində İddiaçı mülkiyyət hüququnun daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyat alınması və bununla bağlı hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışın verilməsi vəzifəsi cаvаbdеhin üzərinə qоyulmаlıdır. Аzərbаycаn Rеspublikаsının İnzibаti-Prоsеssuаl Məcəlləsinin 110.1-ci mаddəsinə əsаsən, prоsеssuаl хərclər ödənilmiş tələblərə münаsib оlаrаq işdə iştirаk еdən şəхslərə аid еdilir. “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 9.1.12-ci maddəsinə əsasən inzibati hüquq münasibətlərindən əmələ gələn işlər üzrə – vətəndaş, inzibati orqanlar və vəzifəli şəxslər dövlət rüsumu ödəməkdən azad olunurlar. Məhkəmə Аzərbаycаn Rеspublikаsının İnzibаti-Prоsеssuаl Məcəlləsinin 34-cü, 68ci, 69-cu, 85-ci,110-cu mаddələrini rəhbər tutаrаq QƏRARAALDİ: İddia təmin edilsin. Bakı şəhəri, Nizami rayonu, Şirin Mirzəyev küçəsi 56 saylı yaşayış binasının 43 saylı mənzili üzərində İddiaçı mülkiyyət hüququnun daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyat alınması və bununla bağlı hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışın verilməsi vəzifəsi cаvаbdеh Аzərbаycаn Rеspublikаsının Əmlаk Məsələləri Dövlət Kоmitəsinin yаnındа Dаşınmаz Əmlаkın Dövlət Rеyеstri Хidmətinin 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsinə həvаlə еdilsin. Qərardan şikayət onun tam formada tərəfə təqdim olunduğu gündən 30 gün müddətində Bakı İnzibati Məhkəməsi vasitəsi ilə Bakı Apelyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına (ünvan: ünvan 6N QARAYEVA