Bakı İnzibati Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(112)-5333/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2-1(112)-5333/2020 12.11.2020 BAKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ hаkim Hаcıbəyоvа Miminаt Tаcib qızının sədrliyi, X3 kаtibliyi, İddiаçı İddiaçı (Mingeçevir şəhərində qeydiyyatdadır, Mingeçevir şəhərində Yaşıllaşdırma İdarəsində işləyir) , İddiaçı Məmmədov Rövşən Qaçay oğlunun cаvаbdеh Аzərbаycаn Rеspublikаsının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tabeliyində Dövlət Sоsiаl Müdаfiə Fоndunun X4 İdarəsinə qаrşı hərbi qulluqçu kimi əlilliyə görə əmək pensiyası ilə mülki vərəndaş kimi əlilliyə görə əmək pensiyası arasındakı fərqin xx.xx.2006-ci ildən xx.xx.2015-ci ilə qədər olan dövr üzrə hesablanıb ödənilməsi vəzifəsinin cavabdehə həvalə edilməsi barədə iddiа ərizəsi üzrə inzibati işə məhkəmə binаsındа аçıq məhkəmə iclаsındа bахаrаq, MÜƏYYƏN ЕTDİ: İddiaçı Məmmədov Rövşən Qaçay oğlu cavabdeh Аzərbаycаn Rеspublikаsının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tabeliyində Dövlət Sоsiаl Müdаfiə Fоndunun X1rşı hərbi qulluqçu kimi əlilliyə görə əmək pensiyası ilə mülki vərəndaş kimi əlilliyə görə əmək pensiyası arasındakı fərqin xx.xx.2006-ci ildən xx.xx.2015-ci ilə qədər olan dövr üzrə hesablanıb ödənilməsi vəzifəsinin cavabdehə həvalə edilməsi barədə iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı xx.xx.1972-ci il ildə doğulmuşdur. xx.xx.1994-cü ildə Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü uğrunda gedən döyüşlərdə ağır yaralanmışdır. xx.xx.2006-ci ildən müddətsiz ikinci dərəcəli əlillik müəyyən edilmişdir. Əlilliyin səbəbi kimi “Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün müdafiəsi ilə əlaqədar əlillik”göstərilmişdir. Ona görə də iddiaçı ona hərbi qulluqçu kimi əlilliyə görə əmək pensiyası təyin olunması üçün 14.11. 2018-ci il tarixində ərizə ilə cavabdehə müraciət etmişdir. Həmin vaxtdan da iddiaçıya hərbi qulluqçu kimi əmək pensiyası təyin edilmişdir. İddiaçıya hərbi pensiyasının təyin edildiyi müddətdən əvvəlki 3 il üçün pensiya hesablanaraq ödənilmişdir. xx.xx.2006-ci ildən qüvvədə olan Azərbaycan Respublikasının “Əmək pensiyaları haqqında”Qanununun 37.7.-ci maddəsinə əsasən, keçmiş müddət üçün alınmamış əmək pesiyasının məbləği müddətin asılı olmayaraq ödənilir. xx.xx.2017ci ildən qüvvədə olan Azərbaycan Respublikasının “Əmək pensiyaları haqqında” Qanununun 32.1-1.-ci maddəsinə əsasən əmək pensiyaları onu almaq hüququ yarandığı gündən, lakin bu Qanunun qüvvəyə mindiyi gündən tez olmamaqla və müraciət edilən tarixdən əvvəlki ən çox 3 il üçün ödənilməklə bu maddədə müəyyən edilmiş müddətlərə təyin edilir.” Cavabdeh keçmiş müddət üçün alınmamış pensiyanın məbləğinin ən çoxu 3 il üçün hesablanıb ödənilməsi qaydasını rəhbər tutaraq iddiaçıya hərbi qulluqçu kimi əmək pensiya hüuququ yaranan gündən, yəni xx.xx.2006-ci ildən 2015-ci ilə kimi olan dövr üzrə pensiyalar arasındakı fərqin verilməsindən imtina etmişdir. Bu qərar iddiaçının konstitusuya ilə qorunan ədalətli sosial müavinət almaq hüququnu kobud surətdə pozur. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 47-ci maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq iddiaya dair münasibət (etiraz) bildirilməsi tələb olunsa da cavabdeh nəhkəmə sərəncamını icra etməmiş, iddiaya dair etiraz ərizəsini məhkəməyə təqdim etməmişdir. İddiаçı məhkəmə iclаsındа iddiа ərizəsində göstərilən məzmundа çıхış еdərək iddiа ərizəsinin təmin еdilməsini məhkəmədən хаhiş еtmişdir. Məhkəmə issiaçının izahat və çıxışını, təqdim edilmiş sənədləri nəzərdən keçirərək hesab edir ki, iddia tələbi təmin edilməməlidir. İddiaçı tərəfindən iddia tələbini təsdiq edən sübut qismində məhkəməyə şəxsiyyət vəsiqəsinin surəti, xx.xx.2006-ci il tarixli Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Tibbi Sosial-Ekspert Komissiyasında sonuncu müayinəyə dair məlumatı, Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsi Mingeçevir şəhər filialının xx xxxxxx 2020-ci il tarixli **********4 nömrəli arayışı, cavabdehin xx xxxx 2020-ci il tarixli, **********6 nömrəli imtina məktubu təqdim edilmişdir. Məhkəmə təqdim edilmiş sənədlərdən müəyyən etmişdir ki, iddiaçı xx.xx.1972-cı il təvəllüdlüdür, ikinci dərəcəli Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün müdafiəsi ilə əlaqədar əlildir, xx xxxxxxx 2018-ci il tarixədək əlilliyə görə əmək pensiyasını DSMF-nin Mingeçevir şəhər filialında almışdır. İddiaçı xx xxxxxx 2018-ci ildə cavabdehə müraciət edərək ona hərbi qulluqçu kimi əlilliyə görə əmək pensiyası təyin olunmasını xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Nazirliyi tərəfindən cavabdehə təqdim edilmiş xx xxxxxxx 2018-ci il tarixli MN-11319 nömrəli məlumat vərəqəsinə uyğun olaraq “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 20.16.1-ci maddəsinə əsasən “Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün müdafiəsi ilə əlaqədar İİ qrup əlilliyə görə təminat xərcliyinin (469,00 manat) 80 faizi -375,20 manat məbləğində pensiya təyin edilmiş və keçmiş üç il müddət üçün yenidən hesablanmışdır. Hazırda iddiaçı ona hərbi qulluqçu kimi əlilliyə görə əmək pensiyası ilə mülki vərəndaş kimi əlilliyə görə əmək pensiyası arasındakı fərqin xx.xx.2006-ci ildən xx.xx.2015-ci ilə qədər olan dövr üzrə hesablanıb ödənilməsi barədə tələb üzrə hazırkı iddia ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Məhkəmə iddiaçının iddia tələbini aşağıda göstərilənlərə görə əsassız hesab edir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 38-ci maddəsinə əsasən hər kəsin sosial təminat hüququ vardır, hər kəs qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdıqda, xəstəliyinə, əlilliyinə, ailə başçısını itirdiyinə, əmək qabiliyyətini itirdiyinə, işsizliyə görə və qanunla nəzərdə tutulmuş digər hallarda sosial təminat hüququna malikdir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 71-ci maddəsinin 2-ci hissəsinə əsasən, insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının, o cümlədən sosial təminat hüququnun həyata keçirilməsini heç kəs məhdudlaşdıra bilməz. Azərbaycan Respublikasında vətəndaşların əmək pensiyası hüquqlarının yaranmasının əsaslarını, bu hüquqların həyata keçirilməsi qaydalarını və əmək pensiyası təminatı sistemini “Əmək pensiyaları haqqında “ Qanunu müəyyən edir. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 1.0.3.”–ci maddəsinə əsasən hərbi qulluqçular- Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrində”və hərbi xidmət nəzərdə tutulmuş digər dövlət orqanlarında (dövlət orqanlarının strukturuna daxil olan qurumlarda)”xidmət edən hərbi rütbəli şəxslərdir; Həmin Qanunun 11.1.-ci maddəsinə əsasən, əlilliyə görə əmək pensiyası”sığortaolunanın xəstəlik və ya xəsarət nəticəsində yaranan əqli və ya fiziki qüsurlara görə əmək qabiliyyətinin”məhdudlaşması ilə əlaqədar təyin edilir. Əlillik”dərəcələri, əlilliyin, o cümlədən”18 yaşınadək sağlamlıq imkanları məhdudluğunun”səbəbləri”və”müddəti müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən”qanunvericiliyə uyğun olaraq müəyyən olunur. Həmin Qanunun 11.2.1.-ci maddəsinə əsasən, ”müharibə ilə əlaqədar əlilliyi olan şəxslər əlillik hərbi xidmət vəzifələrini (xidməti vəzifələri) yerinə yetirərkən alınmış xəsarət”(yaralanma, travma, kontuziya), yaxud cəbhədə olmaqla və ya döyüş əməliyyatları aparılan ölkələrdə beynəlmiləl borcu yerinə yetirməklə bağlı xəstəlik nəticəsində üz verərsə; Həmin Qanunun 12.2.-ci maddəsinə əsasən, hərbi qulluqçulara, o cümlədən müddətli həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçularından müharibə ilə əlaqədar İ dərəcə əlilliyi olan şəxslərə (hərbi rütbələrdən məhrum edilmiş hərbi qulluqçular və digər müddətli həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçuları istisna olmaqla) əlilliyə görə əmək pensiyaları xidmət müddətindən asılı olmayaraq, əlillik hərbi qulluqçuların xidmət etdiyi dövrdə və ya xidmətdən buraxıldıqdan sonra, lakin xidmət dövründə alınmış xəstəlik və yaxud xəsarət (yaralanma, travma, kontuziya) nəticəsində üz verdikdə təyin edilir. Həmin Qanunun 20.16-ci maddəsinə əsasən, bu qanunun 20.1.12-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş şəxslərin əmək pensiyasına əlavələr təminat xərcliyindəki sonrakı artımlar nəzərə alınmaqla aşağıdakı qaydada müəyyən edilir: 20.16.1.”müharibə ilə əlaqədar İ dərəcə əlilliyi olan şəxslərə”(o cümlədən xidməti vəzifələri yerinə yetirərkən əlil olanlara) müvafiq təminat xərcliyinin—100 faizi,”müharibə ilə əlaqədar İİ dərəcə əlilliyi olan şəxslərə—80 faizi,”müharibə ilə əlaqədar İİİ dərəcə əlilliyi olan şəxslərə—55 faizi; İşin faktiki hallarına əsasən iddiaçı hərbi qulluqçudur, onun müharibə ilə əlaqədar əlilliyi olduğu üçün DSMF-nin X4 İdarəsi tərəfindən Müdafiə Nazirliyinin təqdim etdiyi məlumat vərəqində göstərilmiş təminat xərcliyinin 80 faizi miqdarında pensiya təyin edilmiş, müraciət etdiyi tarixdən əvvəlki üç il müddət üçün hesablanmış və ödənilmişdir. Belə ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 32.1-1-ci maddəsinə əsasən, əmək pensiyaları onu almaq hüququ yarandığı gündən, lakin bu Qanunun qüvvəyə mindiyi gündən tez olmamaqla və müraciət edilən tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməklə, bu maddədə müəyyən edilmiş müddətlərə təyin edilir. Bu Qanuna uyğun olaraq ötən dövr üçün hesablanan pensiyanın ümumi məbləği ötən dövrdəki ayların sayına bölünərək aylıq pensiyanın üzərinə əlavə edilməklə ödənilir. Həmin Qanunun 37.7.-ci maddəsinə əsasən, keçmiş müddət üçün alınmamış əmək pensiyasının məbləği”bu Qanunun 32.1-1-ci maddəsində göstərilən şərt nəzərə alınmaqla”ödənilir.” Məhkəmə hesab edir ki, cavabdeh tərəfindən iddiaçıya keçmiş dövr üzrə hesablanmış fərq məbləğinin üç il üçün hesablanmaqla haqlı olmuş, yuxarıda qeyd edilmiş qanunvericiliyin normalarına uyğundur. Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının iddiaçı Hacıyev Rövşən Əli oğlunun cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun X1rşı “pensiyanın yenidən hesablanması” tələbi barədə iş üzrə mübahisəli hüquqi məsələyə dair hüququn tətbiqi üzrə məhkəmə təcrübəsinin vahidliyinin təmin edilməsi məsələsinə dair qəbul edilmiş xx xxxxxxx 2020-ci il tarixli qərardadına əsasən, «Əmək pensiyaları haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 32.1-1-ci maddəsinin 1-ci cümləsində nəzərdə tutulan “müraciət edilən tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməklə” müddəası pensiya hüququ 2017-ci il 01 iyul tarixədək yaranmış, lakin əmək pensiyasının təyin edilməsi və ya yenidən hesablanması üçün inzibati orqana həmin tarixdən sonra müraciət etmiş şəxslərə münasibətdə də tətbiq edilməlidir Məhkəmə iddiaçının iddia tələbini aşağıda göstərilənlərə görə əsassız hesab edir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 38-ci maddəsinə əsasən hər kəsin sosial təminat hüququ vardır, hər kəs qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdıqda, xəstəliyinə, əlilliyinə, ailə başçısını itirdiyinə, əmək qabiliyyətini itirdiyinə, işsizliyə görə və qanunla nəzərdə tutulmuş digər hallarda sosial təminat hüququna malikdir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 71-ci maddəsinin 2-ci hissəsinə əsasən, insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının, o cümlədən sosial təminat hüququnun həyata keçirilməsini heç kəs məhdudlaşdıra bilməz. Azərbaycan Respublikasında vətəndaşların əmək pensiyası hüquqlarının yaranmasının əsaslarını, bu hüquqların həyata keçirilməsi qaydalarını və əmək pensiyası təminatı sistemini “Əmək pensiyaları haqqında “ Qanunu müəyyən edir. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 1.0.3.”–ci maddəsinə əsasən hərbi qulluqçular- Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrində”və hərbi xidmət nəzərdə tutulmuş digər dövlət orqanlarında (dövlət orqanlarının strukturuna daxil olan qurumlarda)”xidmət edən hərbi rütbəli şəxslərdir; Həmin Qanunun 11.1.-ci maddəsinə əsasən, əlilliyə görə əmək pensiyası”sığortaolunanın xəstəlik və ya xəsarət nəticəsində yaranan əqli və ya fiziki qüsurlara görə əmək qabiliyyətinin”məhdudlaşması ilə əlaqədar təyin edilir. Əlillik”dərəcələri, əlilliyin, o cümlədən”18 yaşınadək sağlamlıq imkanları məhdudluğunun”səbəbləri”və”müddəti müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən”qanunvericiliyə uyğun olaraq müəyyən olunur. Həmin Qanunun 11.2.1.-ci maddəsinə əsasən, ”müharibə ilə əlaqədar əlilliyi olan şəxslər—əlillik hərbi xidmət vəzifələrini (xidməti vəzifələri) yerinə yetirərkən alınmış xəsarət”(yaralanma, travma, kontuziya), yaxud cəbhədə olmaqla və ya döyüş əməliyyatları aparılan ölkələrdə beynəlmiləl borcu yerinə yetirməklə bağlı xəstəlik nəticəsində üz verərsə; Həmin Qanunun 12.2.-ci maddəsinə əsasən, hərbi qulluqçulara, o cümlədən müddətli həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçularından müharibə ilə əlaqədar İ dərəcə əlilliyi olan şəxslərə (hərbi rütbələrdən məhrum edilmiş hərbi qulluqçular və digər müddətli həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçuları istisna olmaqla) əlilliyə görə əmək pensiyaları xidmət müddətindən asılı olmayaraq, əlillik hərbi qulluqçuların xidmət etdiyi dövrdə və ya xidmətdən buraxıldıqdan sonra, lakin xidmət dövründə alınmış xəstəlik və yaxud xəsarət (yaralanma, travma, kontuziya) nəticəsində üz verdikdə təyin edilir. Həmin Qanunun 20.16-ci maddəsinə əsasən, bu qanunun 20.1.12-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş şəxslərin əmək pensiyasına əlavələr təminat xərcliyindəki sonrakı artımlar nəzərə alınmaqla aşağıdakı qaydada müəyyən edilir: 20.16.1.”müharibə ilə əlaqədar İ dərəcə əlilliyi olan şəxslərə”(o cümlədən xidməti vəzifələri yerinə yetirərkən əlil olanlara) müvafiq təminat xərcliyinin—100 faizi,”müharibə ilə əlaqədar İİ dərəcə əlilliyi olan şəxslərə—80 faizi,”müharibə ilə əlaqədar İİİ dərəcə əlilliyi olan şəxslərə—55 faizi; İşin faktiki hallarına əsasən iddiaçı hərbi qulluqçudur, onun müharibə ilə əlaqədar əlilliyi olduğu üçün DSMF-nin X4 İdarəsi tərəfindən Müdafiə Nazirliyinin təqdim etdiyi məlumat vərəqində göstərilmiş təminat xərcliyinin 80 faizi miqdarında pensiya təyin edilmiş, müraciət etdiyi tarixdən əvvəlki üç il müddət üçün hesablanmış və ödənilmişdir. Belə ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 32.1-1-ci maddəsinə əsasən, əmək pensiyaları onu almaq hüququ yarandığı gündən, lakin bu Qanunun qüvvəyə mindiyi gündən tez olmamaqla və müraciət edilən tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməklə, bu maddədə müəyyən edilmiş müddətlərə təyin edilir. Bu Qanuna uyğun olaraq ötən dövr üçün hesablanan pensiyanın ümumi məbləği ötən dövrdəki ayların sayına bölünərək aylıq pensiyanın üzərinə əlavə edilməklə ödənilir. Həmin Qanunun 37.7.-ci maddəsinə əsasən, keçmiş müddət üçün alınmamış əmək pensiyasının məbləği”bu Qanunun 32.1-1-ci maddəsində göstərilən şərt nəzərə alınmaqla”ödənilir.” Məhkəmə hesab edir ki, cavabdeh tərəfindən iddiaçıya keçmiş dövr üzrə hesablanmış fərq məbləğinin üç il üçün hesablanmaqla haqlı olmuş, yuxarıda qeyd edilmiş qanunvericiliyin normalarına uyğundur. Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının iddiaçı Hacıyev Rövşən Əli oğlunun cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun X1rşı “pensiyanın yenidən hesablanması” tələbi barədə iş üzrə mübahisəli hüquqi məsələyə dair hüququn tətbiqi üzrə məhkəmə təcrübəsinin vahidliyinin təmin edilməsi məsələsinə dair qəbul edilmiş xx xxxxxxx 2020-ci il tarixli qərardadına əsasən, «Əmək pensiyaları haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 32.1-1-ci maddəsinin 1-ci cümləsində nəzərdə tutulan “müraciət edilən tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməklə” müddəası pensiya hüququ 2017-ci il 01 iyul tarixədək yaranmış, lakin əmək pensiyasının təyin edilməsi və ya yenidən hesablanması üçün inzibati orqana həmin tarixdən sonra müraciət etmiş şəxslərə münasibətdə də tətbiq edilməlidir Məhkəmə iddiaçının iddia tələbini aşağıda göstərilənlərə görə əsassız hesab edir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 38-ci maddəsinə əsasən hər kəsin sosial təminat hüququ vardır, hər kəs qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdıqda, xəstəliyinə, əlilliyinə, ailə başçısını itirdiyinə, əmək qabiliyyətini itirdiyinə, işsizliyə görə və qanunla nəzərdə tutulmuş digər hallarda sosial təminat hüququna malikdir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 71-ci maddəsinin 2-ci hissəsinə əsasən, insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının, o cümlədən sosial təminat hüququnun həyata keçirilməsini heç kəs məhdudlaşdıra bilməz. Azərbaycan Respublikasında vətəndaşların əmək pensiyası hüquqlarının yaranmasının əsaslarını, bu hüquqların həyata keçirilməsi qaydalarını və əmək pensiyası təminatı sistemini “Əmək pensiyaları haqqında “ Qanunu müəyyən edir. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 1.0.3.”–ci maddəsinə əsasən hərbi qulluqçular- Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrində”və hərbi xidmət nəzərdə tutulmuş digər dövlət orqanlarında (dövlət orqanlarının strukturuna daxil olan qurumlarda)”xidmət edən hərbi rütbəli şəxslərdir; Həmin Qanunun 11.1.-ci maddəsinə əsasən, əlilliyə görə əmək pensiyası”sığortaolunanın xəstəlik və ya xəsarət nəticəsində yaranan əqli və ya fiziki qüsurlara görə əmək qabiliyyətinin”məhdudlaşması ilə əlaqədar təyin edilir. Əlillik”dərəcələri, əlilliyin, o cümlədən”18 yaşınadək sağlamlıq imkanları məhdudluğunun”səbəbləri”və”müddəti müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən”qanunvericiliyə uyğun olaraq müəyyən olunur. Həmin Qanunun 11.2.1.-ci maddəsinə əsasən, ”müharibə ilə əlaqədar əlilliyi olan şəxslər—əlillik hərbi xidmət vəzifələrini (xidməti vəzifələri) yerinə yetirərkən alınmış xəsarət”(yaralanma, travma, kontuziya), yaxud cəbhədə olmaqla və ya döyüş əməliyyatları aparılan ölkələrdə beynəlmiləl borcu yerinə yetirməklə bağlı xəstəlik nəticəsində üz verərsə; Həmin Qanunun 12.2.-ci maddəsinə əsasən, hərbi qulluqçulara, o cümlədən müddətli həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçularından müharibə ilə əlaqədar İ dərəcə əlilliyi olan şəxslərə (hərbi rütbələrdən məhrum edilmiş hərbi qulluqçular və digər müddətli həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçuları istisna olmaqla) əlilliyə görə əmək pensiyaları xidmət müddətindən asılı olmayaraq, əlillik hərbi qulluqçuların xidmət etdiyi dövrdə və ya xidmətdən buraxıldıqdan sonra, lakin xidmət dövründə alınmış xəstəlik və yaxud xəsarət (yaralanma, travma, kontuziya) nəticəsində üz verdikdə təyin edilir. Həmin Qanunun 20.16-ci maddəsinə əsasən, bu qanunun 20.1.12-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş şəxslərin əmək pensiyasına əlavələr təminat xərcliyindəki sonrakı artımlar nəzərə alınmaqla aşağıdakı qaydada müəyyən edilir: 20.16.1.”müharibə ilə əlaqədar İ dərəcə əlilliyi olan şəxslərə”(o cümlədən xidməti vəzifələri yerinə yetirərkən əlil olanlara) müvafiq təminat xərcliyinin—100 faizi,”müharibə ilə əlaqədar İİ dərəcə əlilliyi olan şəxslərə—80 faizi,”müharibə ilə əlaqədar İİİ dərəcə əlilliyi olan şəxslərə—55 faizi; İşin faktiki hallarına əsasən iddiaçı hərbi qulluqçudur, onun müharibə ilə əlaqədar əlilliyi olduğu üçün DSMF-nin X4 İdarəsi tərəfindən Müdafiə Nazirliyinin təqdim etdiyi məlumat vərəqində göstərilmiş təminat xərcliyinin 80 faizi miqdarında pensiya təyin edilmiş, müraciət etdiyi tarixdən əvvəlki üç il müddət üçün hesablanmış və ödənilmişdir. Belə ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 32.1-1-ci maddəsinə əsasən, əmək pensiyaları onu almaq hüququ yarandığı gündən, lakin bu Qanunun qüvvəyə mindiyi gündən tez olmamaqla və müraciət edilən tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməklə, bu maddədə müəyyən edilmiş müddətlərə təyin edilir. Bu Qanuna uyğun olaraq ötən dövr üçün hesablanan pensiyanın ümumi məbləği ötən dövrdəki ayların sayına bölünərək aylıq pensiyanın üzərinə əlavə edilməklə ödənilir. Həmin Qanunun 37.7.-ci maddəsinə əsasən, keçmiş müddət üçün alınmamış əmək pensiyasının məbləği”bu Qanunun 32.1-1-ci maddəsində göstərilən şərt nəzərə alınmaqla”ödənilir.” Məhkəmə hesab edir ki, cavabdeh tərəfindən iddiaçıya keçmiş dövr üzrə hesablanmış fərq məbləğinin üç il üçün hesablanmaqla haqlı olmuş, yuxarıda qeyd edilmiş qanunvericiliyin normalarına uyğundur. Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının iddiaçı Hacıyev Rövşən Əli oğlunun cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun X1rşı “pensiyanın yenidən hesablanması” tələbi barədə iş üzrə mübahisəli hüquqi məsələyə dair hüququn tətbiqi üzrə məhkəmə təcrübəsinin vahidliyinin təmin edilməsi məsələsinə dair qəbul edilmiş xx xxxxxxx 2020-ci il tarixli qərardadına əsasən, «Əmək pensiyaları haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 32.1-1-ci maddəsinin 1-ci cümləsində nəzərdə tutulan “müraciət edilən tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməklə” müddəası pensiya hüququ 2017-ci il 01 iyul tarixədək yaranmış, lakin əmək pensiyasının təyin edilməsi və ya yenidən hesablanması üçün inzibati orqana həmin tarixdən sonra müraciət etmiş şəxslərə münasibətdə də tətbiq edilməlidir Məhkəmə iddiaçının iddia tələbini aşağıda göstərilənlərə görə əsassız hesab edir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 38-ci maddəsinə əsasən hər kəsin sosial təminat hüququ vardır, hər kəs qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdıqda, xəstəliyinə, əlilliyinə, ailə başçısını itirdiyinə, əmək qabiliyyətini itirdiyinə, işsizliyə görə və qanunla nəzərdə tutulmuş digər hallarda sosial təminat hüququna malikdir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 71-ci maddəsinin 2-ci hissəsinə əsasən, insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının, o cümlədən sosial təminat hüququnun həyata keçirilməsini heç kəs məhdudlaşdıra bilməz. Azərbaycan Respublikasında vətəndaşların əmək pensiyası hüquqlarının yaranmasının əsaslarını, bu hüquqların həyata keçirilməsi qaydalarını və əmək pensiyası təminatı sistemini “Əmək pensiyaları haqqında “ Qanunu müəyyən edir. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 1.0.3.”–ci maddəsinə əsasən hərbi qulluqçular- Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrində”və hərbi xidmət nəzərdə tutulmuş digər dövlət orqanlarında (dövlət orqanlarının strukturuna daxil olan qurumlarda)”xidmət edən hərbi rütbəli şəxslərdir; Həmin Qanunun 11.1.-ci maddəsinə əsasən, əlilliyə görə əmək pensiyası”sığortaolunanın xəstəlik və ya xəsarət nəticəsində yaranan əqli və ya fiziki qüsurlara görə əmək qabiliyyətinin”məhdudlaşması ilə əlaqədar təyin edilir. Əlillik”dərəcələri, əlilliyin, o cümlədən”18 yaşınadək sağlamlıq imkanları məhdudluğunun”səbəbləri”və”müddəti müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən”qanunvericiliyə uyğun olaraq müəyyən olunur. Həmin Qanunun 11.2.1.-ci maddəsinə əsasən, ”müharibə ilə əlaqədar əlilliyi olan şəxslər—əlillik hərbi xidmət vəzifələrini (xidməti vəzifələri) yerinə yetirərkən alınmış xəsarət”(yaralanma, travma, kontuziya), yaxud cəbhədə olmaqla və ya döyüş əməliyyatları aparılan ölkələrdə beynəlmiləl borcu yerinə yetirməklə bağlı xəstəlik nəticəsində üz verərsə; Həmin Qanunun 12.2.-ci maddəsinə əsasən, hərbi qulluqçulara, o cümlədən müddətli həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçularından müharibə ilə əlaqədar İ dərəcə əlilliyi olan şəxslərə (hərbi rütbələrdən məhrum edilmiş hərbi qulluqçular və digər müddətli həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçuları istisna olmaqla) əlilliyə görə əmək pensiyaları xidmət müddətindən asılı olmayaraq, əlillik hərbi qulluqçuların xidmət etdiyi dövrdə və ya xidmətdən buraxıldıqdan sonra, lakin xidmət dövründə alınmış xəstəlik və yaxud xəsarət (yaralanma, travma, kontuziya) nəticəsində üz verdikdə təyin edilir. Həmin Qanunun 20.16-ci maddəsinə əsasən, bu qanunun 20.1.12-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş şəxslərin əmək pensiyasına əlavələr təminat xərcliyindəki sonrakı artımlar nəzərə alınmaqla aşağıdakı qaydada müəyyən edilir: 20.16.1.”müharibə ilə əlaqədar İ dərəcə əlilliyi olan şəxslərə”(o cümlədən xidməti vəzifələri yerinə yetirərkən əlil olanlara) müvafiq təminat xərcliyinin—100 faizi,”müharibə ilə əlaqədar İİ dərəcə əlilliyi olan şəxslərə—80 faizi,”müharibə ilə əlaqədar İİİ dərəcə əlilliyi olan şəxslərə—55 faizi; İşin faktiki hallarına əsasən iddiaçı hərbi qulluqçudur, onun müharibə ilə əlaqədar əlilliyi olduğu üçün DSMF-nin X4 İdarəsi tərəfindən Müdafiə Nazirliyinin təqdim etdiyi məlumat vərəqində göstərilmiş təminat xərcliyinin 80 faizi miqdarında pensiya təyin edilmiş, müraciət etdiyi tarixdən əvvəlki üç il müddət üçün hesablanmış və ödənilmişdir. Belə ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 32.1-1-ci maddəsinə əsasən, əmək pensiyaları onu almaq hüququ yarandığı gündən, lakin bu Qanunun qüvvəyə mindiyi gündən tez olmamaqla və müraciət edilən tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməklə, bu maddədə müəyyən edilmiş müddətlərə təyin edilir. Bu Qanuna uyğun olaraq ötən dövr üçün hesablanan pensiyanın ümumi məbləği ötən dövrdəki ayların sayına bölünərək aylıq pensiyanın üzərinə əlavə edilməklə ödənilir. Həmin Qanunun 37.7.-ci maddəsinə əsasən, keçmiş müddət üçün alınmamış əmək pensiyasının məbləği”bu Qanunun 32.1-1-ci maddəsində göstərilən şərt nəzərə alınmaqla”ödənilir.” Məhkəmə hesab edir ki, cavabdeh tərəfindən iddiaçıya keçmiş dövr üzrə hesablanmış fərq məbləğinin üç il üçün hesablanmaqla haqlı olmuş, yuxarıda qeyd edilmiş qanunvericiliyin normalarına uyğundur. Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının iddiaçı Hacıyev Rövşən Əli oğlunun cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun X1rşı “pensiyanın yenidən hesablanması” tələbi barədə iş üzrə mübahisəli hüquqi məsələyə dair hüququn tətbiqi üzrə məhkəmə təcrübəsinin vahidliyinin təmin edilməsi məsələsinə dair qəbul edilmiş xx xxxxxxx 2020-ci il tarixli qərardadına əsasən, «Əmək pensiyaları haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 32.1-1-ci maddəsinin 1-ci cümləsində nəzərdə tutulan “müraciət edilən tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməklə” müddəası pensiya hüququ 2017-ci il 01 iyul tarixədək yaranmış, lakin əmək pensiyasının təyin edilməsi və ya yenidən hesablanması üçün inzibati orqana həmin tarixdən sonra müraciət etmiş şəxslərə münasibətdə də tətbiq edilməlidir. Ali Məhkəmənin İnzibati Kollegiyasının Qərardaddında göstərilmişdir ki,” hazırkı işin halları ilə oxşarlıq təşkil edən mübahisələrlə bağlı əvvəllər Ali Məhkəmənin icraatında olmuş işlərdə Ali Məhkəmənin İnzibati Kollegiyasının hüquqi mövqeyi ondan ibarət olmuşdur ki, xx.xx.2017-ci il tarixədək pensiya hüququ yaranmış şəxslərin barəsində «Əmək pensiyaları haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 32.1-1-ci maddəsi”(əmək pensiyaları onu almaq hüququ yarandığı gündən, lakin bu Qanunun qüvvəyə mindiyi gündən tez olmamaqla və müraciət edilən tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməklə, bu maddədə müəyyən edilmiş müddətlərə təyin edilir)”tətbiq edilməməlidir. Hazırkı işə baxan məhkəmə tərkibi isə hesab etmişdir ki, bu işdə mübahisəli hüquqi məsələyə dair kassasiya instansiyası məhkəməsinin əvvəlki qərarlarında müəyyən etdiyi hüquqi mövqedən fərqli yanaşma tətbiq edilməli, Ali Məhkəmə mübahisəli məsələyə münasibətdə özünün yanaşmasını və hüquqi mövqeyini dəyişməlidir. Belə ki, sosial və iqtisadi məsələlərin tənzimlənməsində dövlətin daha geniş mülahizə sərbəstliyinə malik olduğu qəbul edilməli, xx.xx.2017-ci il tarixdən qüvvəyə minən qanunvericilikdəki əlavə və dəyişikliklərin məqsədi nəzərə alınmalı, pensiya sisteminə gətirilən yeniliklərin əmək pensiyası alan şəxsləri ümumən əlverişsiz vəziyyətlə qoyub-qoymadığı, yəni dövlət büdcəsinin sabitliyinin və uzun müddətli maliyyə dayanıqlılığının qorunmasından ibarət ictimai maraqla şəxsin mülkiyyət hüququ arasındakı ədalətli balansın təmin edilibedilmədiyi təhlil olunmalıdır.”(6.-ci bənd). İddiaçının “əlilliyə görə əmək pensiyasının xx.xx.2006-ci il tarixdən deyil, yalnız əvvəlki üç il üçün hesablanmaqla onun konstitusiyon hüququnun pozulması barədə iddia ərizəsində göstərdiyi dəlilə gəldikdə isə məhkəmə qeyd edir ki, iddiaçıya hərbi qulluqçu kimi əlilliyə görə əmək pensiyası qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq təyin edilərək ödənilir. Bunula da onun Konstitusiya ilə nəzərdə tutulmuş “sosial təminat hüququ” təmin edilmişdir. Belə ki,” ”“Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 37.3.4-cü maddəsinin Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” 2014-cü il 14 noyabr tarixli Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin qəraranda göstərilmişdir:”... Bununla belə, sosial təminat hüququnun Konstitusiya ilə təmin olunması qanunvericinin”mülahizə sərbəstliyinə”müəyyən məhdudiyyətlər qoyur. ” ” ”Birincisi, qanunverici bu hüququn səmərəli realizəsinin təmin olunmasından imtina edə bilməz. Bu səbəbdən də həmin hüququn tənzimlənməsi zamanı qanunda nəinki bilavasitə Konstitusiyanın 38-ci maddəsində göstərilən sosial təminat növlərini müəyyənləşdirmək, həmçinin proporsional sosial təminat meyarlarına cavab verən, pensiya və müavinətlərin ödənilməsi üçün vacib olan vəsaitlərin akkumulyasiyasına imkan verən, o cümlədən müvafiq ödəmələri həyata keçirən sabit, gözlənilən, səmərəli və ədalətli sosial müdafiə sistemini müəyyən etmək öhdəliyi qanunvericinin üzərinə düşür. ” ” İkincisi, sosial hüquqların təmin edilməsi”dövlətin maddi imkanlarından asılı olsa da, Konstitusiyanın 38-ci maddəsinin İV hissəsinin məzmununa əsasən dövlət bu hüquqları minimum səviyyədə təmin etməlidir.” Azərbaycan Respublikasının İPM-nin 2.2-ci maddəsinə əsasən inzibati məhkəmə icraatı qaydasında aşağıdakı iddialara baxılır: 2.2.3. inzibati orqan tərəfindən inzibati aktın qəbul edilməsi ilə əlaqədar olmayan müəyyən hərəkətlərin edilməsinə dair iddialara (öhdəliyin icrası haqqında iddia); Həmin Məcəllənin 34.1. –ci maddəsinə əsasən, öhdəliyin icrası haqqında iddia vasitəsi ilə iddiaçı cavabdehdən inzibati aktın qəbul edilməsi ilə bağlı olmayan (inzibati aktın qəbul edilməsinə yönəlməyən) müəyyən hərəkətlərin edilməsini tələb edə bilər. Öhdəliyin icrası haqqında iddia vasitəsi ilə həmçinin inzibati orqanlar tərəfindən ümumi hüquqi öhdəliklərin pozulması nəticəsində vurulmuş ziyana görə kompensasiyanın ödənilməsi də tələb edilə bilər. Həmin Məcəllənin 52-ci maddəsinə əsasən məhkəmə iddia ərizəsinin ifadə tərzi ilə bağlı olmasa da, iddia tələbindən kənara çıxmağa haqlı deyildir. Həmin Məcəllənin 68.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsas olmuş səbəblər göstərilməlidir. Sözügedən Məcəllənin 68.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır. Məhkəmə yuxarıda göstərilənlərə əsasən hesab edir ki, iddiaçı Məmmədov Rövşən Qaçay oğlunun cavabdeh Аzərbаycаn Rеspublikаsının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sоsiаl Müdаfiə Fоndunun X1rşı hərbi qulluqçu kimi əlilliyə görə əmək pensiyası ilə mülki vərəndaş kimi əlilliyə görə əmək pensiyası arasındakı fərqin xx.xx.2006-ci ildən xx.xx.2015-ci ilə qədər olan dövr üzrə hesablanıb ödənilməsi vəzifəsinin cavabdehə həvalə edilməsi barədə iddia tələbi əsasız olduğundan rədd edilməlidir. Аzərbаycаn Rеspublikаsının İnzibаti-Prоsеssuаl Məcəlləsinin 110.1-ci mаddəsinə əsаsən, prоsеssuаl хərclər ödənilmiş tələblərə münаsib оlаrаq işdə iştirаk еdən şəхslərə аid еdilir. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 2-ci, 33-cü, 68-ci, 69-cu, 85ci, 110- cu maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qərаrа аldı: İddiaçı Məmmədov Rövşən Qaçay oğlunun cavabdeh Аzərbаycаn Rеspublikаsının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sоsiаl Müdаfiə Fоndunun X1rşı hərbi qulluqçu kimi əlilliyə görə əmək pensiyası ilə mülki vərəndaş kimi əlilliyə görə əmək pensiyası arasındakı fərqin xx.xx.2006-ci ildən xx.xx.2015-ci ilə qədər olan dövr üzrə hesablanıb ödənilməsi vəzifəsinin cavabdehə həvalə edilməsi barədə iddia tələbi rədd edilsin. Qərardan şikayət qərarın tam formada təqdim olunduğu gündən 30 gün müddətində Bakı şəhəri, Z.Xəlilov, 540-cı məhəllə ünvanda yerləşən Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin inzibati kollegiyasına Bakı İnzibati Məhkəməsi vasitəsilə verilə bilər. Hakim Miminat Hacıbəyova